<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
<rss version="2.0"  xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"  xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/">
    <channel>
        <title>Әлемде</title>
        <link>https://inbusiness.kz/kz/rss/alemde</link>
        <description><![CDATA[Новости Казахстана]]></description>
        <language>kk</language>
        <lastBuildDate>Wed, 09 Sep 2026 15:19:00 +0500</lastBuildDate>
                    <item>
                <title><![CDATA[Әлемдік картада Қазақстанға қатысты қызықты өзгеріс болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/alemdik-kartada-kazakstanga-katysty-kyzykty-ozgeris-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/alemdik-kartada-kazakstanga-katysty-kyzykty-ozgeris-boldy</guid>
                <description>Алайда абыржымаңыз: мемлекетіміздің аумақтық тұтастығына ешқандай қатер төніп тұрған жоқ.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Үйреншікті әлемдік географиялық атластарда көзбояушылық орын алып келіпті. Сарапшылардың түсіндіруінше, егер классикалық Меркатор проекциясын күні кеше ғана жаңадан бекітілген, әрі тең шамалы «Equal Earth» жүйесімен салыстырсақ, Қазақстан бұрынғы карталарда шынайы өлшемінен екі еседей үлкен болып көрсетіліп келіпті, деп жазды inbusiness.kz тілшісі.

Бұл «жаңсақтықты» БҰҰ Бас ассамблеясы түзетті. Жаңа жаһандық карталарда осылай өзгеріс жасалғанымен, мемлекеттің шын мәніндегі территориялық аумағы бұлжымас күйінде қалады: бірде-бір шаршы километр жері жоғалып кетпейді.

Ауданы 2 миллион 724,9 мың шаршы шақырымды құрайтын Қазақстан жаһандық мемлекеттер рейтингінде құрметті 9-шы орнында қалады. Оның географиялық координаттары солтүстік ендіктің 40°36′ пен 55°26′ аралығында, сондай-ақ шығыс бойлықтың 46° пен 87° аралығында жатыр. Дәл осы экватор сызығына қатысты ендік орналасуы ескі карталардағы визуалды бұрмаланушылыққа негіз болыпты.

Мұның мәнісін түсіну үшін мынаны елестету керек: мамандар еттің нанын жайғандай, глобусты тақтай бетінде түзетуге тырысып жатыр делік. Бұл ретте олардың алдына ешқандай деформацияға жол бермеу жүктелген. Бірақ мұны жүзеге асыру мүмкін емес: картографтар бұрмаламауға қанша тырысса да, мемлекеттердің аумағын созуға немесе контурларды аяусыз сығуға мәжбүр болады. Өйткені Жер жазық-жайпақ емес, домалақ.

Сонау орта ғасырда, 1569 жылы жасалған Герард Меркатордың глобустық проекциясы әу бастан теңіз навигациясы, яғни, кемелердің адаспай, анық қозғалуы үшін жасалған еді. Оның соған дейін болған өзге дүниежүзілік карталардан басты артықшылығы – бұрыштар мен бағыттардың қатаң сақталуында.

Соның арқасында кез келген кеменің теңіздегі қозғалыс-маршруті картада мінсіз түзу сызық түрінде сызылады. Басты кемшілігі сол, экватордан алыс қонған мемлекеттердің аумағы созыла түседі.

Нәтижесінде, Қазақстан, АҚШ, Ресей сияқты алып елдердің аумақтары әлемдік картада шектен тыс ұлғайтылып көрсетілген. Неге? БҰҰ ғалымдарының түсіндіруінше, Қазақстанға қатысты осындай ауқымды бұрмаланудың феномені оның ұзындығымен байланысты: ел батыстан шығысқа қарай 3 000 шақырымнан астамға, ал, солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 1 700 шақырымға құлаш ұрып жатыр. Сондықтан оңтүстік шекараларда коэффициент 1,7 деңгейінде сақталса, елдің жүрегінде 2,25-ке жетеді, ал солтүстікте үшке қарай шығандайды.

Әрине, бүкіл елдің территориясы картада біркелкі түрде үш есеге ұлғайып кетпейді. Қазақстан үлкен аумақты алып жатыр және ендік диапазонның кең өрісін қиып өтеді. Тиісінше, Қазақстан үшін GIS-есептеуде шамамен 2,26–2,27 есе болатын орташа коэффициент қолданылады.

Нәтижесінде, Меркатор елдің жалпы аумағын бір мезгілде ұлғайтып қана қоймай, аумақты ендік бойынша біркелкі емес созады. Equal Earth проекциясы бұл географиялық әділетсіздікті жояды. Проекция тең шамада жасалған: карта түзу үшін ауданның бұрмалану коэффициенті 1,0-ге тең ретінде алынған. Ал, әрбір елдің аумағы құрлықтың жалпы аумағына сәйке келтіріліп, әрқайсысы лайықты, дұрыс үлесін иеленеді.



дереккөзі: community.openstreetmap.org

Нәтижесінде, Меркатордан Equal Earth-ке өткен кезде Қазақстанның аумағы визуалды түрде шамамен 56%-ға «азаяды». Бірақ әлгінде айтылғандай, республика физикалық тұрғыдан бірде-бір шаршы шақырымын жоғалтпайды. Оның әлемдік картадағы кескіні тым артық гиперболизацияның жойылуына байланысты кішірейеді.

Планетаның жаңа геометриясы және әлемдегі резонанс

Классикалық картографияның тарихи проблемасы Меркатордың қателігінде емес, халықаралық қоғамдастықтың навигациялық құралды өзге мақсаттарда пайдаланып келгенінде жатыр. Мемлекет экватордан қаншалықты алыс болса, оның аумағы да соншалықты үлкейтіледі.

Салдарынан, үйреншікті глобустарда шағын Гренландия алып Африкамен теңестірілген. Шын мәнінде қара континент Трамптың есіл-дертіне айналған бұл аралдан шамамен 14 есе үлкен! Әділдік қайда?

Оған балама ретінде Equal Earth инновациялық проекциясын 2018 жылы картографтар Боян Шаврич, Том Паттерсон және Бернхард Дженни жасап шықты. Авторлар алдына өршіл мақсат қойылды: әлемдегі мемлекеттер аумақтарының шынайы арақатысын визуалды үйлесімділікпен анықтап, өзара біріктіру.

Енді міне, ғалымдар байыптаған осы тұжырымдамалық әділдікті БҰҰ Бас ассамблеясы 2026 жылғы 4 қыркүйекте қолдады. Африкалық Того мемлекеті бастамашы болған және Африка одағының қуатты қолдауын иеленген тарихи қарарды 164 мемлекет, соның ішінде Қазақстан да қолдады.

Тек АҚШ қана қарсы дауыс берді. Тағы 6 мемлекет қалыс қалуды жөн көрді. Құжат ұсынымдық сипатқа ие: ол ғасырлар бойы сынақтан өткен Меркаторды заңнан тыс деп жарияламайды. Сонымен бірге жаңа Equal Earth жүйесін «баламасыз стандарт» ретінде таңбайды. Тек саналы картографиялық әралуандық дәуірін ашып отыр.

Жаңа жүйені неге кейбір ел мақұлдамады?

Атластардағы ауқымды өзгерістер жаһандық терең теңгерімсіздіктерді әлемге әшкереледі. Бұған дейін оған көбісі мән бермей келген екен. Нәтижесінде, әділдік қалпына келіп, Equal Earth картасында Африка құрлығының өлшемі күрт өсті. Оның орнына Солтүстік Америка, Еуропа, Ресей, Қытай мен Қазақстан визуалды түрде кішірейтілді. Бұдан бөлек, Латын Америкасы, Оңтүстік Азия және Океания әлемдік картадан өздеріне тиесілі лайықты орындарын алды.

Того сыртқы істер министрі Роберт Дусси трансформация философиясын ықшам түрде пайымдады: «Карталар ешқашан бейтарап болған емес. Әділ кескін географияны емес, адам санасын өзгертеді», – деді ол.

Қарардың теңавторы рөлін атқарған Франция болса, Меркатор проекциясында «АҚШ, Ресей және Қытай Африка, Латын Америкасы немесе Оңтүстік-Шығыс Азиямен салыстырғанда пропорционалды емес үлкен болып көрінетінін», «Гренландия Африка сияқты негізсіз үлкен болып кеткенін» мәлімдеді. Францияның сыртқы істер министрі Жан-Ноэль Барро: «Картаны ауыстыру, әрине, әлемнің өзін өзгертпейді. Бірақ бұрмаланған кескінді түзету – бұл шындықтың актісі», – деп нықтады.

Жаңа жаһандық карта Трамп әкімшілігінің ашуын туғызды. АҚШ өкілі Ярина Ференцевич бастаманы сынға алып, Американың картадағы ауқымының төмендетілуін «идеологиялық шабуыл» деп атады. Ол БҰҰ халықаралық қауіпсіздіктің нақты мәселелерін шешудің орнына, «ұсақ-түйектерге алаңдап отыр» деп мәлімдеді.

Бұдан бөлек, Эстония, Грузия, Литва, Молдова, Сербия және Украина дауыс беруден дипломатиялық түрде қалыс қалуды жөн көрді. Бұл демарштың себебін олардың атынан Украина делегациясы түсіндірді. Өйткені жаңа картада Қырым Украинадан ажыратып тасталған және бейтарап түспен боялған.

Украина өкілі Андрей Мельник елдің қарар жобасында қозғалған негізгі қағидаттарға және дүниежүзілік картада әділдіктің орнауына тіпті де қарсы емес екенін мәлімдеді. Бірақ олар басып алынған аумақтардың басқа бояумен бейнеленуімен келіспейді. Бұл БҰҰ Бас ассамблеясының «2014 жылы Қырымды заңсыз аннексициялау әрекетін мойындамауға» қатысты тиісті қарарларына қайшы келеді, деп еске салды Киев.

Қалай болғанда, мәселенің прагматикалық жағын назардан тыс қалдыруға болмайды. Әлем жаңа картаны қабылдады. Әйтсе де теңіз-мұхиттардағы навигация, маршрут-бағыттарды белгілеу және дәл бұрыштарды анықтау сол бұрынғыдай толығымен Меркатор негізінде жүзеге асырыла береді. Жаңа Equal Earth картасы балабақша, мектеп, университеттердегі оқыту сияқты білім беру мақсаттарына, сондай-ақ макроэкономикалық статистикаға және жаһандық талдауға пайдаланылады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 09 Sep 2026 15:19:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/pT1W8aW0.jpg"   type="image/jpeg"   length="71161"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Дональд Трамп енді ойын кейіпкеріне айналды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/donald-tramp-endi-ojyn-kejipkerine-ajnaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/donald-tramp-endi-ojyn-kejipkerine-ajnaldy</guid>
                <description>Ақ үйдің ресми X парақшасы АҚШ президентін танымал The Legend of Zelda: Ocarina of Time ойынының стилінде бейнелейтін қысқа ролик жариялады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Осылайша, Трамп бұл жолы саяси мәлімдемесімен емес, видеоойын кейіпкері ретінде жұрт назарын аударды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Видео «The Legend of Trump: Make America Great Again» деген атаумен басталады. Кадрларда 3D ойын кейіпкеріне ұқсатып жасалған Трамп Ақ үйге кіріп, ғимарат ішінде түрлі әрекеттер жасап, соңында Сопақ кабинеттегі үстел басында жұмыс істеп отырғаны көрсетіледі.

Видеоның соңында «Президент Трамп Американы қайтадан ұлы ету үшін аянбай еңбек етіп жатыр» деген мазмұндағы жазу пайда болады.

Роликтің жариялануы да кездейсоқ уақытқа түспеген. Бір күн бұрын, 8 қыркүйекте, Nintendo The Legend of Zelda сериясының 40 жылдығына арналған арнайы Direct таныстырылымын өткізіп, Ocarina of Time ремейкіне қатысты жаңа материалдарын көрсетті. Осыдан кейін-ақ Ақ үйдің дәл осы ойынның стиліндегі роликті жариялауы әлеуметтік желіде қызу талқылана бастады.

Жаңа Zelda стиліндегі роликке қатысты әзірге Nintendo тарапынан ресми түсініктеме жарияланғаны туралы ақпарат жоқ. Дегенімен, әлеуметтік желі қолданушылары компаниядан Ақ үйдің өз туындыларын пайдалануына қатысты пікір білдіруді талап етіп жатыр.

Осылайша, Трамп әкімшілігінің цифрлық насихатында видеоойын эстетикасы біртіндеп жиі көріне бастаған. Бұл жолы АҚШ президенті виртуалды әлемге кіріп, өзін Zelda кейіпкері ретінде көрсеткен.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 09 Sep 2026 12:26:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/nu2aWf3h.jpg"   type="image/jpeg"   length="135343"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Трамп Нью-Мексиконың атауын «Жаңа Америка» деп өзгертуді ұсынды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/tramp-nyu-meksikonyn-atauyn-zhana-amerika-dep-ozgertudi-usyndy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/tramp-nyu-meksikonyn-atauyn-zhana-amerika-dep-ozgertudi-usyndy</guid>
                <description>АҚШ президенті  бұл бастамасын Truth Social желісінде жариялап, көптеген адам мұны қолдайтынын мәлімдеді. 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Дональд Трамп пікірінше, жаңа атау әлдеқайда беделді әрі әдемі естіледі, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Осылайша, ол Нью-Мексико штатының атауын New America – “Жаңа Америка” деп өзгертуді ұсынған.  Десе де, Нью-Мексико губернаторы Мишель Лухан-Гришэм оның ұсынысын бірден жоққа шығарды.


– Бұл атау Америка Құрама Штаттары пайда болмай тұрып-ақ бізбен бірге болған, – деді губернатор Fox News арнасына берген сұхбатында. 


Ол Трампты “жанармай бағасының қымбаттауынан жұрттың назарын басқа жаққа бұруға тырысып отыр” деп айыптады.

Трамп болса, өз ұсынысын Нью-Мексиконы “сайлауды бұрмалау фактілері көп штаттардың бірі” деп санайтынымен түсіндірді.

Ақ үй тіпті Нью-Мексико атауындағы Mexico сөзінің сызылып, орнына America жазылған суретті де жариялады. Америкалық БАҚ-тың мәліметінше, бұл идея алғашында интернеттегі әзіл ретінде пайда болған.

Бұл Трамптың географиялық атауларға қатысты алғашқы бастамасы емес.

Бұған дейін ол АҚШ мемлекеттік органдары үшін Мексика шығанағын «Америка шығанағы», Онтарио көлін «Америка көлі» деп атауды ұсынған. 

 Сондай-ақ, Ормуз бұғазын «Трамп бұғазы» деп өзгерту туралы пікірін де ашық айтқан еді. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 08 Sep 2026 09:50:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/Qsn6YnRF.jpg"   type="image/jpeg"   length="169057"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан мен Қытай жүргізуші куәліктерін өзара тануға уағдаласты]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-men-kytaj-zhurgizushi-kualikterin-ozara-tanuga-uagdalasty</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-men-kytaj-zhurgizushi-kualikterin-ozara-tanuga-uagdalasty</guid>
                <description>Тараптар бірлескен жұмыстың алдағы бағыттарын талқылады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстан мен Қытай қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықты кеңейтеді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты Polisia.kz-ке сілтеме жасап.

7 қыркүйекте Ішкі істер министрі Ержан Саденов Бейжіңге жұмыс сапарымен барып, «Орталық Азия – Қытай» форматындағы ішкі істер және қоғамдық қауіпсіздік министрлерінің кездесуіне қатысты. Жиында өңірлік қауіпсіздік, трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа, есірткінің заңсыз айналымына, киберқылмысқа және басқа да қазіргі заманғы қатерлерге қарсы іс-қимыл мәселелері талқыланды.



Сапар аясында Ержан Саденов ҚХР қоғамдық қауіпсіздік министрі Ван Сяохунмен екіжақты кездесу өткізді. Тараптар Қазақстан мен Қытай арасындағы қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықтың өзекті мәселелері мен бірлескен жұмыстың алдағы бағыттарын талқылады.


«Екіжақты кездесу нәтижесінің бірі – Қазақстан Үкіметі мен Қытай Үкіметі арасында «Қорғас» халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығының аумағында қауіпсіздік пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету туралы келісімге қол қойылуы. Құжатқа қол қою арқылы «Қорғас» халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығы аумағында қауіпсіздікті қамтамасыз етудің құқықтық тетіктерін қалыптастыру бойынша ұзақ уақыт жүргізілген бірлескен жұмыс аяқталды. Келісім екі елдің құзыретті органдарының өзара іс-қимыл тәртібін айқындайды. Бұл құқық бұзушылықтардың алдын алуға, туындайтын қатерлерге жедел ден қоюға және халықаралық орталық аумағында азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді», – делінген министрлік таратқан ақпаратта.


Екіжақты келіссөздердің тағы бір нәтижесі – Қазақстан мен Қытай азаматтарының ұлттық жүргізуші куәліктерін өзара тану және алмасу жөнінде уағдаластыққа қол жеткізілуі.

Бұл екі ел азаматтары үшін тиісті рәсімдерді жеңілдетіп, өзара сапарларға қолайлы жағдай жасауға мүмкіндік береді.

Айта кету керек, бұған дейін қазақстандықтарға Қытайда өз жүргізуші куәлігін пайдалануға рұқсат берілетінін жазғанбыз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 08 Sep 2026 09:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/ypz6IAcH.jpg"   type="image/jpeg"   length="132179"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Алғашқы қар түсіп, қыс та келді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/algashky-kar-tusip-kys-ta-keldi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/algashky-kar-tusip-kys-ta-keldi</guid>
                <description>Жер шарының қай өңірлерінде қыс қазірден-ақ үстемдік ете бастады?

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Орталық Азияның оңтүстік шекараларына «үсті-басы ақ қырау, түсі суық, басқан жері сықырлап» қыс та келіп қалды, деп жазды inbusiness.kz тілшісі.

Мысалы, іргедегі Өзбекстанда биылғы маусымдардың алмасуы дәстүрлі жаңбырлы маусымаралық кезеңнен немесе ызғарлы, өкпек желден емес, нағыз қалың қардан басталды. Алғашқы қар бірден екі көршілес өңірде – Сұрқандария мен Қашқадария облыстарында тіркелді.

Сұрқандарияда қар «Жоғарғы Топалаң» ұлттық табиғи паркінің Тамшүш биіктаулы учаскесіне түсіп, мұндағы ауа температурасының күрт төмендеуі жазғы көріністі лезде қысқы пейзажға айналдырды. Облыстық экология және климаттың өзгеруі басқармасының мәліметінше, мұның басты себебі таудағы ауа температурасының айтарлықтай төмендеуі болып отыр.

Ұқсас көрініс Қашқадарияда да байқалады: мұнда «Гиссар» мемлекеттік қорығының Миракі және Гелон бөлімшелерінің ең биік аудандары ақ ұлпамен көмкерілді. Бұл туралы Экология министрлігінің баспасөз қызметі хабарлады.

1983 жылы құрылған қорық шамамен 81 мың гектар аумақты алып жатыр: оның ішінде 35 мың гектарға жуығы биік тауларды, жартастарды, шатқалдар мен мұздықтарды құрайды.

Күз келе, Орталық Азияға баса-көктей кіретін ызғарлы ауа ағынына алғашқы болып төтеп беретін де дәл осы аумақтар. Соның арқасында төменде орналасқан алқаптарда әзірге жылы ауа райы сақталады. Оңтүстік Өзбекстан үшін қыркүйек қар сирек құбылыс болғанымен, таулы өңірлер үшін бұл үйреншікті жағдай.

Мамандардың түсіндіруінше, таулы аймақтарда ауа райы тіпті шағын қашықтықтың өзінде, яғни, қозыкөш жер әріде айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін: ойпаттарда жазғы желең шақ әлі де жалғасып жатса, бірнеше мың метр биіктікте ақ қардың қалың жамылғысы қалыптасып үлгерді.

Қазақстанға арктикалық ызғар келе жатыр

Біздің синоптиктер тамыз айының соңында жариялаған бір айлық болжамында: «Қыркүйектің алғашқы күндерінде қар түскелі жатыр» деп, елдің зәресін алған еді. Алайда ел қардың ерте түсу сценарийінен әзірге аман қалды.

«Қазгидрометтің» қыркүйек айына арналған болжамы бойынша, еліміздің солтүстік, орталық және шығыс облыстарында жаңбырдың қарға ұласуы ықтимал екені айтылған болатын. Дегенмен, қыркүйектің бірінші онкүндігіндегі ауа райы шынында едәуір жылы болып шықты. Елдің басым бөлігінде негізінен жайлы, жылы ауа райы орнады.

Бұл ретте синоптиктердің ай сайынғы болжамы сәл кейінірек күннің күрт суыту ықтималдығын жоққа шығармайды. Керісінше, «Қазгидромет» қыркүйектің екінші және үшінші онкүндігінде айтарлықтай температура ауытқулары болатынын ескертеді: солтүстік, орталық және шығыс облыстарда күндізгі температура кей кезеңдерде +20…+30 градустан +8…+17 градусқа дейін қатты төмендеуі мүмкін. Ал, түнде топырақтың беті -3 градусқа дейін қатып, үсік жүруі ғажап емес екен.

Басты бір меже – айдың соңы. Синоптиктердің жорамалынша, Қазақстанда жаңбырдың қарға ұласуының ең жоғары ықтималдығы қыркүйектің үшінші онкүндігінің басында, шамамен 20–21 қыркүйектен кейін күтіледі.

Бұл кезеңде елдің солтүстік, орталық және шығыс өңірлеріне Арктиканың ауа массалары басып кіреді: күндізгі температура күрт құлдырап, +6…+11 градусты көрсетсе, түнде термометр бағандары +1…+6 градусқа дейін түсіп, тіпті -2 градусқа дейін үсік жүреді. Дәл осындай күрт суыту кезінде метеорологтар түнде және таңертең солтүстік облыстар мен таулы аймақтарда алғашқы қар мен жаңбыр аралас қар жаууы мүмкін екенін жоққа шығармайды.

Осылайша, қазақстандықтар «уһ!» деп, әзірге еркін тыныстай алады: қыркүйек негізінен жылы күйінде қалғалы тұр. Әрине, жаз ешқайда кетпегендей кейіп танытуы мүмкін. Бірақ күнтізбе қатал: 20–21 қыркүйектен кейін табиғат даладағы декорациясын батыл түрде өзгертіп, жан мен жануарға қысқы қарды сыйлауы әбден мүмкін.

Тағы қай елдерде қар жауып жатыр?

Ресей. РФ-тің қатал табиғаты әдеттегідей тамыз бен қыркүйек тоғысында-ақ солтүстік пен таулы өңірлерде «қысқы режимді» қосады. Қар аралас алғашқы толыққанды жауын-шашын 3 қыркүйекте бастау алды. Краснояр өңірінің оңтүстігінде – «Ергаки» табиғи паркінде және Р-257 «Енисей» федералды тас жолының биіктаулы учаскелерінде қар түсіп үлгерген.

Бұл өлкелер үшін ерте қар таңсық емес. Сібірмен синхронды түрде Арктиканың әсерін Қиыр Шығыс та сезінді: Чукот автономды округінің солтүстігінде алғашқы жаңбырлы қар жауып, түнгі термометрлер минусқа кетті.

Ресейдегі ерте суықтың географиясы, әрине, екі өңірмен шектелмейді.

Алғашқы үсіктер, сирек қар бораны бұл кезеңде Таймырда, Ямал-Ненец автономды округінде, Жаңа Жердің қатал жағалауларында, сондай-ақ Мурман облысы мен Саха-Якутияның солтүстік жоталарында тіркеледі. Сібір мен Қиыр Шығыстың солтүстік аумақтары үшін бұл тек басы ғана. Тұрақты қар жамылғысы мұнда әдетте қазан айында қалыптасады, содан кейін қыс өз билігін толық орнатып, мамыр, тіпті маусым айына дейін біраз өңірді ашса алақанында, жұмса жұдырығында ұстайды.

Аргентина. Аргентина тауларында, әсіресе Мендоса, Неукен және Патагонияда қар қыркүйек айында да тұрақты сақталады. Las Leñas курортында қыркүйекте жоғарғы қар жамылғысы 330 сантиметрге, төменгісі 130 сантиметрге жетті. Мұнда қыс айлары маусым-тамыз айларына келеді. Ал, биіктаулы аумақтарда шаңғышылар көктемде де сырғанауын жалғастырады. Буэнос-Айрес те кіретін ойпаттарда қыс айтарлықтай жұмсақ және қар сирек кездесетін құбылыс.

Америка. Құрама Штаттарда қар 9 қыркүйекке қарай бірінші кезекте Аляскада және Жартасты таулардың биіктаулы жерлерінде сақталады. Монтана, Вайоминг, Айдахо және Колорадо өлкелері қыркүйектің алғашқы қарлы эпизодтары қарсы алып үлгерді. Аляскада тұрақты қар жыл бойы дерлік сақталуы мүмкін. Солтүстік штаттардағы әдеттегі қарлы қыс қазан-қараша айларында, кей жерлерде одан да кеш басталады. Сондықтан қыркүйектің қарлы бораны – қыстың басы емес, оның жаршысы ғана.

Норвегия. Қазіргі кезде қар Норвегияның мұздықтары мен ең биік шыңдарында сақталуда. Ал, қыркүйектің ортасында жаңа қар «порциялары» үстемелете жауады. Гальдхепигген және басқа да биіктаулы учаскелерде әлі де күз өз әмір жүргізіп тұр. Сонымен бір кезде шаңғы маусымының көрігі қызуда.

Италия. Италияның Альпі тауларында қыркүйектің басында қар жатады. Суық түскеннен кейін 4 қыркүйекте шаңғы маусымы ашылды. Милан, Турин және альпілік алқаптардың көп бөлігінде негізгі қарлы қыс қараша-желтоқсанда басталып, наурыз-сәуірге дейін созылады. Осының арқасында Италия туристерге қыркүйек айында қалаларда – жаймашуақ жазды, ал, 3 мың метр биіктікте – аппақ қарды бір мезгілде ұсына алады.

ОАР. «Қара нәсілділер қар дегеннің не екенін білмейді» деген жаңсақ пікір бар. Оңтүстік Африка Республикасында қар Дракон тауларында және Квазулу-Натал биіктаулы жерлерінде қазірден жатыр. Мұнда бір қызығы, қыс маусымы аяқталып келеді, бірақ суық фронттар мезгіл-мезгіл тауларға қар әкеледі. Әсіресе, көрші Лесотомен шекаралас аумақтарды қоса алғанда, таулы жолдар көктайғаққа айналып, қауіпті аймақ ретінде танылады. Африканың оңтүстігі үшін қыркүйектегі қарлы боран – көктемнің түпкілікті келуі алдындағы қыстың ақырғы қаһарға мінуінің көрінісі.

Лесото. Биіктаулы Лесото – Африкадағы қарлы қысқы пейзаж үйреншікті көрініс болып табылатын сирек өңірлердің бірі. Елдің едәуір бөлігі 1500 метрден жоғары орналасқан, сондықтан қыста температура үнемі нөлден төмен түседі. Тау шаңғысы курорттары әдетте алғашқы қарды мамыр айының соңында немесе маусымда «қабылдайды». Қыркүйек қарлы маусымның финалына жатады. Мұндағы қыс құрғақ, салқын және біршама қатал. Осының арқасында Лесото Африканың оңтүстігіндегі қысқы туризм орталықтарының біріне айналды.

Непал. Гималайда қыркүйектің басында қар ең алдымен бірнеше мың метр биіктікте сақталады. Бұл уақытта төменгі аумақтар да муссонның ықпалында болады. Тіпті алқаптарда қар түсуі мүмкін. Эверест маңындағы қыс ақырған боранымен, үскірік аязымен және қалың қарымен дараланады.

Осылайша, аппақ қар планетаның едәуір бөлігін – Сібір мен Гималайдан бастап, Анд, Оңтүстік Альпі және Еуропа мұздықтарына дейінгі аралықты, яғни, Еуразия, Америка, Африка континенттерін жайлауда.

Бірақ бұл Жер шарына қыстың келгенін білдірмейді: кей елдерде қансонар қар тек күздің жаршысы болса, басқаларында ол кетіп бара жатқан қыстың соңғы «сәлемдемесі» саналады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 08 Sep 2026 08:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/ipMmCeta.jpg"   type="image/jpeg"   length="196721"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[“Африканы кішірейтіп көрсеткен”: БҰҰ Меркатор картадан бас тартуға шақырды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/afrikany-kishirejtip-korsetken-buu-merkator-kartadan-bas-tartuga-shakyrdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/afrikany-kishirejtip-korsetken-buu-merkator-kartadan-bas-tartuga-shakyrdy</guid>
                <description>Бұл бастаманы Африка елдері ұсынған. 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Олар бұл карта құрлықтың әлемдегі рөлін төмендететінін айтады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Осылайша, БҰҰ 16 ғасырдан бері қолданылып келе жатқан Меркатор картасынан біртіндеп бас тартып, құрлықтар мен мемлекеттердің аумағын шынайы көлеміне жақынырақ көрсететін картаға көшу туралы қарарды қолдады. Бастаманы Африка одағының картографиялық жүйені өзгерту науқанын жалғастыру үшін Того көтерген. Батыс Африка елі жаңа картаны жыл соңына дейін мектептерде қолдануды жоспарлап отыр.

Мәселе – ғасырлар бойы кеңінен қолданылып келген Меркатор картасының Жердің шар тәрізді пішінін жазықтықта көрсету ерекшелігіне байланысты кейбір құрлықтың көлемін бұрмалауында. Әсіресе, полюстерге жақын орналасқан аумақтар картада шынайы көлемінен әлдеқайда үлкен болып көрінеді.

Мысалы, Меркатор картасында Гренландия Африкамен шамалас аумақта көрінеді. Ал шын мәнінде Африка құрлығы Гренландиядан  14 есе үлкен.

Африка елдері мұндай картаның ондаған жыл бойы қолданылуы құрлықтың көлемі мен маңызын қабылдауға әсер еткенін айтып келеді. Сондықтан, олар елдер мен құрлықтардың арақатынасын дәлірек көрсететін Equal Earth картасын кеңінен енгізуді ұсынып отыр.

БҰҰ-дағы дауыс беру кезінде АҚШ қарарға қарсы шыққан жалғыз мемлекет болды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 07 Sep 2026 10:09:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/2oD0F1ZD.jpg"   type="image/jpeg"   length="131041"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Алыс одақтас елде жаға ұстатқан өзгерістер басталды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/alys-odaktas-elde-zhaga-ustatkan-ozgerister-bastaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/alys-odaktas-elde-zhaga-ustatkan-ozgerister-bastaldy</guid>
                <description>Қазақстанның басты экономикалық серіктестесінің бірі саналатын мемлекетте «саяси жер сілкінісі» болды.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Әсіреоңшыл әрі ұлтшыл «Германия үшін балама» (ГүБ) партиясы шығыстағы федералдық жерде (ГФР республикаларға емес, жерлерге бөлінеді) өткен сайлауда сенімді түрде жеңіске жетіп, тарихта тұңғыш рет өз бетінше жергілікті Үкіметті жасақтау мүмкіндігіне ие болды, деп жазады inbusiness.kz сайты. 

Жергілікті сарапшылардың бағалауынша, бұл – салдары федералдық жердің аясынан әлдеқайда асып түсуі мүмкін қауіпті саяси соққы.

Қазақстан үшін бұл оқиғаның маңызы айрықша. Германия – әлемдегі біздің негізгі сауда серіктестеріміздің бірі. Сондықтан Берлин мен оның шығыс өңірлеріндегі бұл саяси бетбұрыс неміс экономикасының, басқа елдермен арадағы қарым-қатынасының болашағына ықпал етеді.

Саксония-Анхальт федералды жерінің Ландтагына (жергілікті Парламентіне) өткен сайлау Германиядағы жылдың ең маңызды саяси оқиғаларының бірі болып есептеледі.

Жексенбіде, 6 қыркүйекте өткен бұл сайлауда әсіреоңшыл «Германия үшін балама» (ГүБ) партиясы сенімді басымдықпен жеңіске жетті. Алдын ала мәліметтер бойынша ол 44%-дан астам дауыс жинап отыр. ГүБ-тің жергілікті Премьер-министр лауазымына үміткері – Ульрих Зигмунд (Ulrich Siegmund).

Мемлекет басшысы, канцлер Фридрих Мерцтің Христиан-демократиялық одағы (ХДО) 2021 жылғы көрсеткішімен салыстырғанда ел қолдауының жартысын жоғалтып, екінші орынға сырғыды. Христиан-демократтарды өз ықтиярын білдірген сайлаушылардың шамамен тек 18,4%-ы ғана қолдады. Бұл ХДО-ның Саксония-Анхальттағы ең нашар тарихи көрсеткіші.

Үшінші орынды 9,3% дауыс алған Солшыл партия иеленді. «Одақ 90» және «Жасылдардың» әрқайсысы 8,7%-ға қол жеткізді. Германияның Социал-демократиялық партиясын (ГСДП) сайлаушылардың 8,3% қолдады: бұл да оның өңірдегі ең төменгі нәтижесі. BSW (бұрынғы «Сара Вагенкнехт одағы – ақыл мен әділдік үшін» партиясы) 5% жинады. Қалған партиялар бес пайыздық межеден өте алмады.

Осы нәтижелерге сәйкес, Саксония-Анхальт Ландтагындағы 83 депутаттық орын төмендегідей бөлінуі мүмкін: ГүБ – 39 мандат, ХДО – 16, Солшыл партия, «Одақ 90», «Жасылдар» – әрқайсысы 8-ден, ГСДП – 7 орын, BSW – 5 мандат алады.

ГүБ бұрынғы ГДР-ды қалай жаулап алды?

Болған оқиғаның ауқымын түсіну үшін тек дауыс беру нәтижелерін саралау аздық етеді. ГүБ-тің сайлаушыларға нақты не ұсынатынын және оның күн тәртібі неліктен Германияның шығысында сұранысқа ие болғанын ұғыну маңызды.

Партия көші-қон, мәдениет, ең алдымен білім беру саясатындағы түбегейлі өзгерістерді ілгерілетеді. Мәселен, Германияда саяси пана іздеуші шетелдіктер мен босқындарды елде жұмыссыз бос сенделмеуі үшін мәжбүрлі түрде жұмысқа жегуге ниетті. Заңсыз мигранттарды еліне кері депортациялау ауқымын күрт кеңейту көзделіп отыр. Мектеп саясатында ГүБ баршаға міндетті білім беруді жоюды және қашықтан оқытуға рұқсат беруді жоспарлап отыр.

Сыртқы саясат федералды жерлердің құзыретіне кірмейді, бірақ ГүБ бундесрат (Парламенттегі жерлердің өкілдігі) арқылы Ресейге қарсы германиялық санкцияларды жоюды талап етуге белсенді.

Йена университетінің саясаттанушысы Свен Лойниг DW тілшісіне сұхбатында ГүБ білім беру саласында көп нәрсені өзгерте алатынын мәлімдеді. Өз бағдарламасында партия Ресеймен оқушылар алмасуды қайта жандандыруды, германиялық мектептерде орыс тілін оқытуды кеңейтуді талап етеді. Орыс тілі мұғалімдерінің тапшылығын Ресейден педагогтерді шақыру арқылы шешуді ұсынды.

Бұл ретте партия мүгедектігі бар балаларға арналған инклюзивті білім беруді қысқарту ниетін жариялады. Мұндай жоспарлар БҰҰ-ның тиісті конвенциясының ережелерін бұзуы мүмкін. Сондай-ақ ГүБ «Расизмге қарсы мектеп» бағдарламасын қаржыландыруды тоқтатып, оны өзін-өзі қорғау курстарымен алмастыруды талап етуде.

Партия Германияда мешіттер салуды шектеуді қолдайды. Ол сондай-ақ ЛГБТҚ-ға қарсы науқан жүргізіп, балалар мен жасөспірімдерге гормоналды терапия жасауға және мектептерде «кемпірқосақ түсті» туды ілуге тыйым салады. Германиядағы федералды жерлер мәдениет саласында кең өкілеттіктерге ие, дейді саясаттанушы Свен Лойниг. Оның пікірінше, бұл партия әлгі бастамаларын елдің шығысында толық жүзеге асыра алады.

Сонымен бірге ГүБ балабақша мен мектептегі тамақтануды тегін еткісі келеді. Федералдық деңгейде партия Шенген аймағынан шығуды, еуродан бас тартуды, Германияның ұлттық төл валютасын енгізуді, Еуропалық Одақ пен НАТО-дан бас тартуды ұсынады. ГүБ тәуелсіз неміс мемлекетіне, білім беру жүйесіне, қоғамды жаңғыртуға және Германияның Еуропадағы орнына қатысты өз моделін ұсынып отыр.

Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді?

«Германия үшін балама» партиясының елдің шығысындағы жеңісі біздің елге қалай әсер етуі мүмкін? ҚР Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылдың қорытындысы бойынша Германия Қазақстанның жетекші сауда серіктестерінің қатарына кіріп, жалпы тауар айналымында жетінші орынды иеленді. Сондай-ақ ГФР – Қазақстанға тауар жеткізуші 3-ші ірі ел.

Әзірге бір ғана жердегі сайлау нәтижесімен толық қорытынды жасауға ерте. Алайда еуропалық сыртқы саясатты қайта қарауды жақтайтын саяси күштердің күшеюі бүкіл Германияға әсер ететіні қазірдің өзінде түсінікті. Бұл ретте ГүБ-тің жетекші кандидаты Ульрих Зигмунд сыртқы саясатқа қатысты өз көзқарастарын баяндап та үлгерді. Оған сенсек, Германия Еуропалық одақтан гөрі, Еуразиялық одаққа жақындай түсуі мүмкін.


«Біз барлық елдермен идеологиясыз, ақылға қонымды дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға тиіспіз. Мен әлемнің барлық елдерімен тіл табысқым келеді. Өйткені бұл біздің ұлтымыздың, немістің мүдделеріне сай келеді. Бізге Ресей сияқты күшті серіктестер қажет. Бізге бәрімен еркін сауда керек», – деп нықтады ол.


Германияда саяси зілзала басталды

Саксония-Анхальттағы жергілікті сайлау қорытындылары Германия үшін саяси жер сілкінісіне барабар. Елді енді сұрапыл өзгерістер күтіп тұр. Мұндай пікірді белгілі неміс саясаттанушысы Александр Рар білдірді.


«Енді ештеңені де жоққа шығаруға болмайды. Мерц Үкіметі ГүБ-тің билікке ұмтылысын тоқтату үшін оған тыйым салуға дейін баратын сценарийді де жоққа шығаруға болмайды. Алда драмалық оқиғалар өрбиді. Бұл қоғамды біраз теңселтеді. Либералдық жүйе, билеуші элита, барлық БАҚ, күш құрылымдары ГүБ-пен күресті күшейтеді. Саяси өмірдің шиеленіскені көрініп тұр. Мэйнстримдік партиялар өз бекіністерін соғыспай беруге ниетті емес», – дейді Рар.


Сарапшы ГүБ-тің осы табысы алда басқа өңірлердегі оның танымалдылығының артуына әкеледі деп есептейді.


«Мерц ГүБ мандаттарын жартылай қысқаруға уәде берген еді. Шынында ГүБ ХДО-ның ықпалын жартылай қысқартты», – деді Рар.


DW шолушысы Дирк Эммерих те бұл сайлау нәтижелерін тектоникалық қозғалыспен салыстырды:


«Канцлер Мерцке жаңа жоспар керек. Әсіреоңшыл «Германия үшін баламаның» жеңісі бүкіл елді өзгерте алатын нағыз саяси жер сілкінісіне ұқсады. Канцлер бұл сайлаудың нәтижесі өз Үкіметінің саясатына деген наразылықпен тығыз байланысты екенін біледі. Алда, 20 қыркүйекте Мекленбург – Алдыңғы Померания мен Берлинде Ландтаг депутаттары сайланады. Ол жақтағы ахуал да Мерц үшін әзірге онша жақсы емес. Шығыс федералдық жерлерде халықтың дәстүрлі партиялардан алыстауы бекер емес. Елдің бұл бөлігі өзіне қатысты әділетсіздік орнаған деп санайды. Өкпесі көп», – деп түсіндірді сарапшы.


Дирк Эммерих ХДО/ХСС консервативті блогы мен социал-демократтардың билеуші коалициясының депутаттары бюджет қаражатын бөлуде үнемі таласып қала беретініне назар аудартты. Салдарынан зейнетақы төлеу, медициналық сақтандыру және салықтар мәселесі дау-дамайдан арылмай, зардабын қарапайым халық тартты.

Парламентте апталап, айлап созылатын бос пікірталастар кез келген реформаны жарға жығады. Салдарынан сайлаушыға не болып жатқанын, неге маңызды мәселелердің шешімі айтыс-тартыс батпағына батып кеткенін ешкім түсіндіре алмайды.

«Германия үшін баламаның» қазіргі табысының бір кілті, бәлкім, осында жатса керек. Билеуші партиялар халықты рухтандыра, жігерлендіре алатын болашақтың жарқын бейнесін ұсына алмады. Еуропаның басты лидер қайда бет алып барады? Мұрат-мақсаттардың межесі қандай? Нақты белгісіз. Содан саналы сайлаушы түңіліп, қолын бір-ақ сілтейді, өз партиясына дауыс беруге бармайды.

ГүБ болса, елдің радикалды бөлігі көздеген нысананы дөп басуда, сұрағанын ұсынуда, солардың сойылын соғуда. Табысқа жету үшін сол да жеткілікті. Себебі, демократия кейде басым көпшіліктің жеңісі емес, ең қатты айғайлағандардың жеңісі.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 07 Sep 2026 08:15:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/gSqWq4XU.jpeg"   type="image/jpeg"   length="237572"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[АҚШ Украинадағы соғысты аяқтау бойынша «нақты жоспарлары» барын мәлімдеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/aksh-ukrainadagy-sogysty-ayaktau-bojynsha-nakty-zhosparlary-baryn-malimdedi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/aksh-ukrainadagy-sogysty-ayaktau-bojynsha-nakty-zhosparlary-baryn-malimdedi</guid>
                <description>АҚШ өкілдері Джаред Кушнер мен Стив Уиткофф Кремльде Ресей президенті Владимир Путинмен келіссөз жүргізді.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ақ үйдің мәлімдеуінше, тараптар Украинадағы соғысты аяқтаудың «нақты жоспарларын» талқылаған, деп жазады inbusiness.kz сайты.

АҚШ ұсыныстарының егжей-тегжейі әзірге жарияланған жоқ. Вашингтон оларды алдағы бірнеше аптада таныстыруды жоспарлап отыр.

Кремль келіссөздерді «пайдалы» әрі «сындарлы» деп бағалады. Ресей президентінің кеңесшісі Юрий Ушаковтың айтуынша, АҚШ тарапы қақтығысты реттеуге қатысты бірнеше идея ұсынған. Сонымен қатар ол Путиннің Ресей соғыста өз мақсаттарына жететініне деген сенімі сақталғанын айтты.

Мәскеудегі кездесуден кейін Джаред Кушнер мен Стив Уиткофф Киевке аттанды. Олар бүгін Украина президенті Владимир Зеленскиймен кездесуі тиіс.

Бұған дейін АҚШ президенті Дональд Трамп Вашингтонда «бейбітшілік орнатудың бір идеясы» бар екенін айтқан еді. Алайда оның жоспары Украина аумағының бір бөлігін Ресейге беруді көздей ме, жоқ па – нақтылаған жоқ.

Қазіргі уақытта ықтимал бейбіт келісімнің негізгі талаптары әзірге белгісіз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sun, 06 Sep 2026 13:37:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/HoznwIh1.jpg"   type="image/jpeg"   length="137093"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Бір жұлдыздың әлсіреуі жаһандық алпауытты тығырыққа тіреді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bir-zhuldyzdyn-alsireui-zhaandyk-alpauytty-tygyrykka-tiredi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bir-zhuldyzdyn-alsireui-zhaandyk-alpauytty-tygyrykka-tiredi</guid>
                <description>Nike акциялары осы аптада 37,98-39,45 доллар шамасында саудаланды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Салыстырсақ, 2021 жылдың қарашасында оның құны 178 долларға бағаланған еді. Осыдан-ақ компания акцияларының биржалық құны қалай құлдырағанын байқауға болады.

Спорт индустриясының алпауыты үшін «тар жол, тайғақ кешті» заман туды: сарапшылар америкалық баскетбол жұлдызы Майкл Джордан спорттан кеткен 1993 жылдан бері, биыл компания үшін ең нашар жыл болғалы тұрғанын болжап отыр.

Сонымен қатар, Nike 2026 жылдың күзіне бірнеше жыл бұрын тіпті ойға келмес жағдайда келіп жетті. Бір жыл ішінде оның бағалы қағаздары өз құнының жартысына жуығын жоғалтты. Осы жылдың басынан бері компания акциялары тағы 39%-ға арзандады.

Компания бір мезгілде бірнеше күрделі мәселеге маңдай соғып отыр: Jordan брендінің сатылымы әлсіреді. Спорттық аяқ киім нарығындағы қарқынын жоғалтты. Жаңа бәсекелестердің қысымына ұшырады. Қытай нарығында сәтсіздіктерге тап болды. Мұның бәрі оны өткен ғасырдан бері әбден ысылып, сұрыпталып, жүйелі жолға қойылған стратегиясын қайтадан әрі шұғыл түрде түзетуге мәжбүрлеуде.

Дағдарыстың басты нышаны – Jordan ба?

1993 жылы аты аңызға айналған Майкл Джорданның мансабын аяқтауы Nike үшін үлкен сынақ болған еді. Өйткені бұл компания тек соған бәс тікті.

Енді тарих қайталанып отыр. Есімі жаһанға мәшһүр баскетболшының айналасында өрлеп, өркендеп, өскен брендтің осы тәуелділігі 33 жыл өткенде акцияларға қысым жасайтын басты факторлардың біріне айналды. Осы аптада НБА-да, спорт сарапшылары арасында жүргізілген сауалнама қорытындысы қазіргі ұрпаққа Майкл Джордан емес, Леброн Джеймс әлдеқайда етене жақын екенін паш етті: сұрау нәтижесінде респонденттер Лебронды баскетбол тарихындағы №1 тұлға деп танитындарын жариялаған.

2026 қаржы жылында Jordan брендіндегі аяқ киімдердің сатылымы бір жыл бұрынғы 7,270 миллиард доллармен салыстырғанда 7,034 миллиард долларға дейін төмендеді. Сауда көлемі бойынша құлдырау 3%-ды, тұрақты валюта бағамдарын есепке алғанда 5%-ды құрады.

Бір қарағанда, былтырғы көрсеткішінен айырмашылық онша үлкен болып көрінбеуі мүмкін. Компанияның табысы 46,4 миллиард доллар болды.

Бірақ қор нарығы үшін маңыздысы – тек ағымдағы көрсеткіші ғана емес, оның болашағы. Инвесторлар Nike компаниясының өсу жолында келесі биікті бағындыра алғанын көргісі келеді. Әзірге ол байқалмайды.


«Nike акцияларының күрт құлауына брендтің өз позицияларын жоғалтып, бәсекелестеріне жол беріп қоюы себеп болды. Бұған қоса, оның жаңа серпінді өнімдерінің портфелі үмітті ақтай алмады. Мәдениет пен инновация саласындағы көшбасшылыққа сүйеніп құрылған компанияның артықшылығы әлсірей бастады. Біз бұрынғы позицияларын қайтаруға тырысып жүрген дәстүршіл көшбасшыға бәс тіккеннен гөрі, жаңашылдармен жұмыс істегенді жөн көреміз», – дейді Aptus Capital Advisors портфельдік басқарушысы Дэвид Вагнер.


Дәл осы жағдай енді Nike үшін басты тәуекелге айналып отыр. Жаңа заман талаптарына бейімделіп, жаңа өсім драйверлерін таба алмаса, компания енді тек ескі беделіне сүйеніп, ілгері оза алмайды.

Ескі стратегияның қателігі

Міне, осылай бұрынғы өрлеу моделі істен шыққан тұста Nike-тің тізгінін Эллиот Хилл қабылдап алды. 2024 жылдың қазан айында ол компанияға қайта оралып, Джон Донахьюдің орнына бас директор қызметіне кірісті.

Хилл – Nike-тің ардагері: ол компанияда отыз жылдан астам уақыт еңбек еткен. Оның оралуы бастапқыда үміт отын жақты: акциялар бірден 7%-ға өскен еді.

Алайда бұл әсер ұзаққа созылмады. Бүгінде бағалы қағаздары жаңа бас директор келгендегі кезден шамамен екі есе арзан тұрады. Nike компаниясының нарықтық капитализациясы 60 миллиард доллардан астам сомаға қысқарды.

Өйткені мәселелердің басым көпшілігі бұрынғы басшылық тұсында жиналып қалған еді. Nike өзінің «Air Force 1» және «Dunk» сияқты коммерциялық тұрғыдан табысты үлгілеріне басымдық беріп, дәстүрлі көтерме сауда арналарындағы қатысуын қысқарта бастады. Дүкен сөрелерінде босап қалған орындарды лезде бәсекелестер иеленді.

Nike өз дистрибуциясын бақылауға тырысып жатқанда, нарық түбегейлі түрде түрленіп үлгерді. Jordan брендімен шығатын тауарлардың сатылымы азайып келеді, ал, Nike компаниясының спорттық бағыты жас әрі серпінді бәсекелестердің қатаң қысымына тап болды.

Қарсыластарының көшін еуропалықтар, ең алдымен On Holding (спорттық киімдер мен жүгіруге арналған кроссовкалар шығаратын швейцариялық компания) және Hoka (желаяқ спортшылар Николя Мерму мен Жан-Люк Диар 2009 жылы негізін қалаған танымал француздық спорттық аяқ киім бренді) компаниялары бастап тұр.

On Holding мен Hoka шағын топтарға арналған жобалардан азулы бақталасқа айналып үлгерді. Олар ХХ ғасырдан бері Nike сөзсіз көшбасшы саналған санаттарды жаулап, ондағы тұтынушылардың назарын өздеріне тартып алды.

Хилл бағытты өзгертуге әрекет жасауда: 2024 жылдың соңында Nike «Қазір жең!» – Win Now бағдарламасын іске қосты. Оның мәні қарапайым: бизнесті тұрақтандыру, көтерме серіктестермен қарым-қатынасты қалпына келтіру, өнім портфелін жаңарту және компанияның негізгі спорттық санаттардағы – ең алдымен баскетбол мен жүгірудегі позицияларын қайтару.

Бірақ бұл іс әп-сәтте нәтиже бермейді. Nike компаниясының ресми есебінде көрсетілгендей, ол 2026 қаржы жылын 46,4 миллиард доллар көлеміндегі табыспен аяқтады. Бұл көрсеткіш өткен жыл деңгейінде қалғанымен, тұрақты валюта бағамдарын есепке алғанда 2%-ға төмен болып отыр. Демек, құлдырау көріністері сақталған.

Компания шығындарын қысқартуда. Сәуір айында компания шамамен 1400 корпоративтік жұмыс орнын қысқаратынын жариялады. Бұған дейін бөлу-тарату орталықтарының жүздеген қызметкері де қысқартылған болатын.

Nike компаниясы өзін өрге сүйреуі үшін әлемге әйгілі спортшылармен, өзге танымал тұлғалармен ынтымақтастық құруда. Жұлдыздардың беделі мен аудиториясын тиімді пайдалану арқылы кроссовкаларды танымал етудегі компанияның негізгі амалдары келесідей:


	Арина Соболенкомен серіктестік: әлемнің бұрынғы бірінші ракеткасы, беларусь теннисшісі Арина Соболенко Nike брендінің киімдері мен теннис кроссовкаларын (мысалы, NikeCourt үлгілерін) кортта тұрақты түрде киіп шығады. Оның спорттағы жоғары жетістіктері пен жігерлі бейнесі брендтің теннис бағытын жастар арасында танымал етуге тікелей қызмет етеді.
	Эксклюзивті атаулы үлгілер (Signature Shoes): жұлдыздардың аты жазылған арнайы, атаулы кроссовкалар шығару – Nike-тың басты тәсілі, ноу-хауы. Спортшының жеке стилі мен логотипі жанкүйерлердің оны сатып алуға деген ынтасын күрт арттырады деп саналады.
	Әлеужелі ықпалы (Influencer Marketing): миллиондаған оқырманы бар жұлдыздардың Instagram, TikTok желілерінде Nike киіп түскен суреттері мен видеолары олардың фолловерлерінің, әсіресе, жастардың назарын аудартады. Жанкүйерлер өз кумирлеріне еліктеп, дәл сол кроссовканы іздеп сатып алады.
	Шектеулі топтамалар (Limited Edition) және коллаборациялар: бренд спорт жұлдыздарын танымал дизайнерлермен немесе поп-мәдениет өкілдерімен біріктіріп, аз мөлшерде кроссовкалар шығарады. Бұл жасанды тапшылық тудырып, өнімге деген сұраныс пен ажиотажды шарықтау шегіне жеткізеді.
	Эмоционалды байланыс орнату: тұтынушылар жай аяқ киім емес, жұлдыздың жетістік жолын, жеңіс сезімін және өмір салтын сатып алады. Мысалы, Соболенконың корттағы табандылығы мен эмоциясы Nike брендінің «Just Do It» ұранымен үндесіп, сатып алушыға психологиялық әсер етеді.


Компания осындай даму стратегиялары арқылы кроссовкарды мәртебе мен табыстың символына айналдыруға тырысуда. Бірақ Nike қалпына келу процесінің тез жүрмейтінін түсінеді.


«Брендті сәтті қалпына келтіру ісі бірнеше кезеңнен тұрады: тұрақтандыру, қайта іске қосу және содан кейін барып өсу. Біз осы жоспарды жүзеге асыруға және акционерлер үшін тұрақты ұзақ мерзімді құндылық қалыптастыруға бар күшімізді салып жатырмыз», – деп мәлімдеді компания.


Бүгінде оның құнды қағаздарын сатып алған немесе алуды жоспарлаған инвесторлар сол үшінші кезеңді күтуде. Келесі маңызды сынақ – Nike-тің алдағы есебі және қараша айында өткізетін «Инвесторлар күні». Дәл сол алаңда менеджмент басты сұраққа жауап беруге мәжбүр болады: компанияның жаңа өсу драйвері қайда?

Уолл-стрит әзірге күмән үстінде. Консенсус-болжамға сәйкес, акциялар бойынша 16 ұсыныс «сатып алуға», 24-і тек «ұстап тұруға» және төртеуі «сатып жіберуге» кеңес береді.


«Инвесторлар сатылым траекториясын серпінді өзгерте алатын өнімді көргісі келеді. Олар нарықтағы барлық жаңа ойыншылармен бәсекелесе алатын инновациялық өнімдері бар екенін дәлелдеуге тиіс», – деді Merlin Asset Management инвестициялар жөніндегі директоры Майкл Обуховски.


Nike нарыққа осыны дәлелдеуге тырысып бағуда. Онжылдықтар бойы спорт нарығының ережелерін өзі белгілеп келген компания енді өз орнын басқандардың соңынан қуып жетуге тырысуда.

Айтпақшы, бұл материал тек ақпараттық сипатта: ол инвестициялық кеңес емес және акцияларды сатып алу, сату туралы үндеу болып табылмайды. Инвестициялық операцияларды жүзеге асыру туралы шешімді әр оқырман ықтимал тәуекелдерді алдын ала өзі бағалап, лицензияланған қаржылық кеңесшімен немесе брокермен кеңескеннен кейін өз бетінше қабылдауға тиіс.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 06 Sep 2026 10:05:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/2j7gqmwT.jpeg"   type="image/jpeg"   length="100977"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Көрші елде «ұлы депрессия» басталды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/korshi-elde-uly-depressiya-bastaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/korshi-elde-uly-depressiya-bastaldy</guid>
                <description>Жергілікті психиатрлардың дерегінше, әрбір он ресейліктің жетеуі невроз бен жүйке жүйесінің бұзылысына шалдыққан. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ресей күн санап еңсесін езер мазасыздық шыңырауына құлап барады. Көрші ел үшін болашақ жарқын мүмкіндіктердің кеңістігі емес, жаңа қауіп-қатердің қайнары ретінде қабылдануда.

Күдік пен үрей халықтың күнделікті тұрмысына, ертеңге деген жоспарларына, ұйқысыз түндеріне тереңдеп еніп барады. Салдарынан, ресейліктер кез келген маңызды шешімді «жақсы күндер туғанша» деп, шегеруді әдетіне айналдырды.


«Ресейліктердің тең жартысына жуығынан депрессияның айқын нышандары анықталды. Сарапшылар мұның басты себебі ретінде экономикаға қатысты пессимистік болжамдарды, халықтың табысы өсімінің баяулауын және арнайы әскери операцияның тез арада аяқталуына деген үміттің үзілуін атады», – деп мәлім етті ресейлік Афиша Daily басылымы Ресей ғылым академиясының деректеріне сілтеме жасап.


Салыстырсақ, РФ Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 2025 жылы депрессия диагнозы Ресей тұрғындарының тек оннан бірінен (шамамен 15 млн адамнан) ғана табылған еді. Яғни, жүйкесі бұзылғандар қатары күрт көбейген.

РФ ҒА Психология институтының жүргізген мониторингі мәселенің бүгінде қаншалықты үрейлі ауқым алғанын әшкереледі: респонденттердің әрбір екіншісінің – 49%-ының бойынан депрессия белгілері табылған. 33%-ы үнемі үрей үстінде жүргенін хабарлаған. 36%-ында айқын білінетін депрессивті-мазасыздық симптомы анықталған. Бұл ретте бір адамға бірнеше жауапты белгілеуге рұқсат етілді.

Әсіресе, ресейлік жастардың жағдайы өте ауыр: 18 бен 34 жас аралығындағы респонденттердің 70%-ында депрессия нышандары бар көрінеді. 48%-ы «бақылауға еш көнбейтін үрейді және мазасыздықты бастан кешіріп жатқанын» жеткізген.

РФ ҒА Психология институтының дерегінше, қаржылық жағдайын ойлағанда бойын үрей билейтін ресейліктердің үлесі биылғы шілдедегі 56%-дан кілт өсіп, тамыз айында 68%-ға шарықтады. Өз отбасының экономикалық жағдайы нашарлайды деп қорқа күтетін ресейліктердің саны 48%-ды құрады. Алдағы 12 айда елдегі жалпы экономикалық ахуал ушығады деп есептейтіндердің үлесі 56%-ға дейін артқан.

Мұның соңы неге соқтырады? Ресейлік ғалымдар дабыл қағуда: азаматтар балаларына жақсы болашақ сыйлай алатынына күмәнданғандықтан, өмірге сәби әкелуден бас тартуда. 


«Егер үздіксіз мазасыздану және өз өмірін бақылау мүмкіндігінен айырылу үрдісі сақталса, бұл демография мен мансаптық стратегияларға да ұзақ мерзімді кері әсерін тигізеді. Мұндай жағдайда беймәлім болашақтан қорғану құралы ретінде әрине, отбасының, жақындар мен достық қарым-қатынастардың құндылығы артады. Дегенмен, Ресейде отау құру мен ұрпақ өрбітуге деген ынта қатты төмендеп, жас ресейліктер сәби сүюді кейінге қалдыруға бейім болады», – делінген ресейлік академиктердің баяндамасында.


Өз кезегінде ақ халатты мамандардың байламы бұдан да үрейлі: іс жүзінде РФ-тың әрбір он тұрғынының жеті-сегізінің жүйкесі жұқарып, жынданудың аз-ақ алдында тұрған көрінеді.

Қиыр Шығыс федералдық университетінің Медициналық кешенінің клиникалық психология және психотерапия бөлімінің меңгерушісі, доцент, тәжірибелі психиатр-дәрігер Александр Сергиевич мемлекеттік ақпарат агенттігіне берген сұхбатында бүгінде Ресей халқының 78%-ы невротикалық бұзылыстарға, соның ішінде депрессиялық және үрейлі күйге бейім екенін мәлімдеді.


«Мұндай бұзылыстың шарықтау шегі өткір немесе созылмалы стресстен – жанжалдардан, шектен тыс жүктемелерден туындайтын психогендік бұзылыстар түрінде көрініс табуы мүмкін. Мұның белгілері бір жағынан, эмоционалдық тұрақсыздықтан – үрейден, күйгелектіктен көрінеді. Екінші жағынан, физикалық симптомдар, яғни, паникалық шабуылдардан, жүректің жиі соғуынан, бас ауруынан көрініс табады. Мұның бәрі – мазасыздық, депрессиялық және неврастениялық бұзылыстар», – деп нақтылады психиатр.


Оның тұжырымдауынша, ресейліктердің бойын буған невротикалық бұзылыстар көбіне психикалық ауытқу емес, вегетативті жүйке жүйесінің түрлі салмақтарға, қажып-шаршауға және өзге де факторларға білдіретін физиологиялық реакциясы болып табылады. Дәрігер дер кезінде маманының көмегіне жүгінбесе, невротикалық бұзылыстардың психозға ұласып кетуі мүмкін екенін ескертті.

Ресейдің экономикасы да санаға салмақ салады

Ғалымдар бұл жағдайдың себебін бірнеше фактормен байланыстырды. Трагедияның басты қайнары – Украинамен 5 жылға созылған соғыстың биыл аяқталуына деген үміттің өшуі. Әлеуметтік-экономикалық ауыр ахуал да үрейге түрткі. Росстат мәліметінше, 2022 жылдың басынан бері инфляция 46%-ды құраса, Ресей Банкі жариялаған дерекке сәйкес, ресейліктердің өзі баға өсімінің көлемі 108%-ға жетті деп бағалайды.

Сонымен қатар, халықты борыш батпағына батырған жоғары қарыз жүктемесі, еңбек нарығындағы проблемалар және РФ экономикасының одан әрі дамуына қатысты белгісіздік те шешімін таппай, сақталуда.

Ресейге он жылға жуық экономикалық тоқырау төніп тұр, деп мәлім етті The Moscow Times. РФ Жоғары экономика мектебі (ВШЭ) Даму орталығының консенсус-болжамы бойынша, ресейлік экономикада ұзақ жылдар бойы (2032 жылға дейін) дәл 2023-2024 жылдардағыдай 4%-дан асатын қарқынды өсім енді болмайды. Биыл консенсустық болжам РФ ЖІӨ-сінің өсімі бар-жоғы 0,6%, келесі жылы – 1%, ал, 2028 жылы – 1,6% ғана болады деп межелеп отыр.

Салдарынан, Ресей экономикасы өзге елдерден, соның ішінде көршілерінен де қатты қалып қояды. Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) болжамына сай, әлемдік экономика 2026-2031 жылдары шамамен 20,5%-ға өсуге қауқарлы болса, Ресей одан екі есе аз – небәрі 8,9% өсім көрсетеді.

Ресей тіпті болып-толған, сондықтан өркендеуде шабан «дамыған елдердің» өзінен арттап қалады: ХВҚ болжамынша, дамыған мемлекеттер жылына 1,5-1,8%-дап өсіп, алты жылда 10,2% қосады. Ресей сондай-ақ өзі кіретін «дамушы елдердің» шаңын жұтып қалады: ХВҚ дамушы елдердің экономикасы 6 жыл ішінде 27%-ға ілгерілейді деп күтеді. Бұл Ресей көрсеткішінен үш есе артық.

Тұрғындар өз өмірінің тізгінін жоғалтты

Ресейліктердің өз өмірін басқара алу қабілетіне деген көзқарасының да теріс жаққа өзгеруі елдегі үрей бұлтын қалыңдата түсті. Барлық өңірді жаппай жайлаған қымбатшылық, шетелдік санкциялардың толассыз күшеюі, халықтың шынайы табыс өсімінің баяулауы және соғыстың таяу арада аяқталатынына деген үміттің бұлыңғырлануы сайып келгенде, әр адамның өз айналасындағы оқиғаларға ықпал ете алу сезімін біртіндеп жегідей жеп жатыр.

РФ ҒА Психология институтының мәліметінше, 2022 жылдан 2026 жылға дейінгі аралықта «өз өмірімнің қалай өзгеретіні өзіме байланысты» деп есептейтін ресейліктердің үлесі 1,7 есеге құлдыраған. 2022 жылдың сәуірінде мұндай сенімді азаматтардың үлесі 67% болса, 2026 жылдың шілдесінде оның қатарында небәрі 38%-ы қалды.

Психологиялық тұрғыдан алғанда, бұл халықтың көңіл-күйін бағамдайтын өте маңызды көрсеткіш. Егер адам өз жағдайын өзгерте алатынына кәміл сенсе, онда кез келген қиындықты еңсеруге қауқарлы. Егер болашағы өз ықпалынан тыс қалғанын, өз бетінше ештеңені де өзгерте алмайтынын, өзіне қатысты шешімді тек өзгелер қабылдайтынын түсінсе, адамның мінез-құлқы қатты өзгереді. Тіпті өмірден түңілуі ықтимал.

Ресейлік «Левада-центр» сауалнамалары да бұл тұнжыраңқы үрдісті растайды. Болашаққа мүлде жоспар құрмайтын ресейліктердің үлесі 12 жыл бойы 36-38% деңгейінде құбылып келген екен. Күзде бұл көрсеткіш бірден 44%-ға «ыршып түсті». Ресейліктердің 41%-ы ертеңгі күнге деген ешқандай сенімді сезінбейтінін мәлімдеген.

Пессимизм Ресейдің жаңа тарихындағы ең ауыр кезеңдерді елестететін ауқымға жетті, деп нұсқады ресейлік әлеуметтанушылар. ВЦИОМ мәліметінше, 2026 жылдың шілдесінде ресейліктердің 66%-ы алда «қиын-қыстау кезеңдер тұр» деп есептейді. Жыл басынан бері бұл көрсеткіш 16 пайыздық тармаққа өскен. Мұндай межелер тек 1991-1992 жылдары, Кеңес одағы ыдырар алдында және одан кейінгі экономикалық күйреу тұсында тіркелген екен.

Жанды жаншыр үрейлі атмосфераның бір көрінісі дәрі-дәрмек нарығынан табылды. Ресейліктер қатардан бес жыл (!) бойы антидепрессанттарды сатып алу көлемін еселеп арттыруда. DSM Group дерегінше, 2021 жылы 5,6 млрд рубльге шамамен 9,2 млн қаптама сатылған. 2025 жылы – 20,5 млрд рубльге 22,3 млн қаптама сатылды. Осылайша, заттай айналым шамамен 2,4 есе, ақшалай көлемі – төрт есеге жуық артып шыға келді.

RNC Pharma деректері бұл өсімнің 2026 жылы да жалғасып жатқанын паш етті. Биылғы бірінші тоқсанда дәріханалар ресейліктерге 5,8 млрд рубльге 6,4 миллион қаптама антидепрессант өткізген. Бұл заттай мәнде өткен жылғыдан 22%-ға, ақшалай мәнде 34%-ға артық.

Дегенмен, фармацевтикалық нарық халықтың жан-сарайын тасталқан еткен себептерді емес, тек салдарды ғана сипаттайды. Дәрі-дәрмек жан күйзелісіне серпін берген соғыс, санкция, мобилизация, қымбатшылық, дрон шабуылдары, қылмыстың өршуі сияқты қаптаған факторға тосқауыл қоя алмайды.

Таблетка нақты бір адамға сырқатты еңсеруге көмектесуі мүмкін. Бірақ қоғамға қауіпсіздік, үміт, сенім және өз өміріне өзі қожа болудың бақытты сезімін қайтаруға қауқарсыз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 06 Sep 2026 09:27:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/YGzaj5XY.png"   type="image/png"   length="2364360"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[БҰҰ әлем картасын өзгертпек: Африка енді бұрынғыдан әлдеқайда үлкен көрінеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/buu-alem-kartasyn-ozgertpek-afrika-endi-buryngydan-aldekajda-ulken-korinedi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/buu-alem-kartasyn-ozgertpek-afrika-endi-buryngydan-aldekajda-ulken-korinedi</guid>
                <description>Гренландия Африкамен шамалас болып көрінеді, ал шын мәнінде Африканың аумағы одан шамамен 14 есе үлкен.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ғасырлар бойы әлем карталарында Африка шын мәніндегі аумағынан әлдеқайда кіші болып көрсетіліп келді. Жұма күні БҰҰ-ға мүше елдердің басым көпшілігі бұл түсінікті өзгерту бастамасын қолдады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты БҰҰ жаңалықтарына сілтеме жасап.

БҰҰ Бас Ассамблеясы Африка елдері көтерген әлем карталарындағы құрлықтарды бейнелеу тәсілін өзгерту туралы ұсынысты мақұлдады. Дауыс беру кезінде 164 мемлекет аумақтардың көлемін шынайыға жақынырақ көрсететін карталарды пайдалануды көздейтін қарарды қолдады. Қарсы дауыс берген жалғыз ел – АҚШ. Алты мемлекет – Эстония, Грузия, Литва, Молдова, Сербия және Украина – қалыс қалды.

Қарар Меркатор проекциясына тыйым салмайды және оны нақты бір картамен алмастыруды міндеттемейді. Меркатор картасында бағыттар дәл сақталғанымен, аумақтардың көлемі, әсіресе полюстерге жақын орналасқан жерлерде, қатты бұрмаланады. Мысалы, Гренландия Африкамен шамалас болып көрінеді, ал шын мәнінде Африканың аумағы одан шамамен 14 есе үлкен.

БҰҰ қарары үкіметтерді, мектептерді, халықаралық ұйымдар мен технологиялық компанияларды аумақтардың нақты арақатынасын көрсету маңызды болған жағдайда Equal Earth және басқа да тең шамалы карталарды пайдалануға шақырады.

Бастаманы Того Африка елдерінің атынан ұсынды. Тогоның сыртқы істер министрі Робер Дусси карталардың адамдардың әлем туралы түсінігіне әсер ететінін атап өтті.

Equal Earth картасы 2018 жылы құрлықтардың аумағын шынайы көлеміне барынша жақын көрсету мақсатында жасалған. Онда Африка, Латын Америкасы, Оңтүстік Азия және Океания әдеттегі карталарға қарағанда едәуір үлкен болып көрінеді. Дусси бастаманың Меркатор проекциясына қарсы бағытталмағанын айтты. Оның сөзінше, мақсат – әлемді бейнелеудің бір ғана тәсілін тану емес.

АҚШ бұл бастамадан саяси астар көрді. Америкалық дипломат қарардағы «репарациялар» мен «когнитивті әділеттілік» ұғымдарын сынап, оны «радикалды идеологиялық жобаның» бір бөлігі деп атады.

Франция болса, Меркатор проекциясынан бас тартып, Африка одағының бастамасына қосылатынын мәлімдеді. Бұл өзгеріс Франция, АҚШ және Ресейдің жаңа картада бұрынғыға қарағанда кішірек көрінуіне әкеледі. Тең шамалы карталар Африканы әдейі үлкейтпейді, керісінше Меркатор проекциясындағы аумақтардың көлемін бұрмалауды азайтады.

БҰҰ Бас Ассамблеясының қарары міндетті сипатқа ие емес. Сондықтан Меркатор проекциясы қолданыстан бірден шықпайды. Дегенмен дауыс беру Африка елдері көтеріп жүрген мәселенің халықаралық деңгейде кең қолдау тапқанын көрсетті: картадағы аумақтарды бейнелеу тәсілі адамдардың әлемді қабылдауына әсер етуі мүмкін.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sat, 05 Sep 2026 13:36:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/AyFiHshW.jpg"   type="image/jpeg"   length="227821"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қасым-Жомарт Тоқаев Джорджа Мелониді Италия Үкіметінің тарихи жетістігімен құттықтады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-dzhordzha-melonidi-italiya-ukimetinin-tarihi-zhetistigimen-kuttyktady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-dzhordzha-melonidi-italiya-ukimetinin-tarihi-zhetistigimen-kuttyktady</guid>
                <description>Италия Үкіметі бұрын-соңды болмаған межені бағындырды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Италия Республикасының Премьер-министрі Джорджа Мелониді оның Үкіметінің Италия тарихындағы ең ұзақ уақыт қызмет атқарған Үкіметке айналуына байланысты құттықтау жолдады, деп жазады inbusiness.kz сайты.


– Италия Республикасының тарихындағы ең ұзақ уақыт қызмет атқарған Үкіметтің құрылуына байланысты Премьер-министр Джорджа Мелониге шын жүректен жылы лебізімді білдіремін. Оның парасатты әрі батыл басшылығы, Италияның ұлттық мүдделері мен абыройын қорғауға деген берік ұстанымы ел экономикасының тұрақты дамуына және халықаралық аренадағы беделінің нығаюына ықпал етті. Қазақстан мен Италия арасындағы достық пен стратегиялық әріптестікті нығайтуға қосқан жеке үлесін жоғары бағалаймын. Алдағы уақытта да тығыз ынтымақтастығымызды жалғастыруға ниеттімін. Премьер-министр Мелониге жоғары мемлекеттік қызметінде толағай табыс, ал Италия халқына одан әрі өркендеу мен ілгерілеу тілеймін, – деп жазды Президент Х әлеуметтік желісіндегі парақшасында.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sat, 05 Sep 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/OsnbCvbl.jpg"   type="image/jpeg"   length="175156"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Таиланд Өзбекстан үшін күтпеген шешім қабылдады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/tailand-ozbekstan-ushin-kutpegen-sheshim-kabyldady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/tailand-ozbekstan-ushin-kutpegen-sheshim-kabyldady</guid>
                <description>15 қыркүйектен бастап көрші елдің азаматтары Таиландқа бару үшін алдын ала кіру визасын рәсімдеуі қажет.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бұл туралы Өзбекстанның Бангкоктағы Бас консулдығы мәлім етті, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

 Осылайша, 2026 жылдың 15 қыркүйегінен бастап Өзбекстан азаматтары үшін Таиландқа визасыз кіру режимі тоқтатылып отыр.  

Таиланд Корольдігі Үкіметінің шешіміне сай, елге баруды жоспарлап отырған Өзбекстан азаматтары алдын ала кіру визасын рәсімдеуі тиіс. 

Ол үшін Таиланд Корольдігінің электронды визаға арналған ресми порталында электронды визалық сауалнаманы толтыру міндеттеледі. 

Оны толтырғаннан соң визалық алымды төлеу үшін Таиланд Корольдігінің Ресей Федерациясындағы Елшілігіне, яғни Мәскеудегі дипломатиялық өкілдікке бару қажет.

Демек, 10 күннен кейін Өзбекстан азаматтары осыған дейінгі қолданыстағы визасыз режим аясында Таиландқа кіре алмайтын болды. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 04 Sep 2026 10:38:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/aO1OgVBd.jpg"   type="image/jpeg"   length="95441"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Израильдің Иранға қатысты басты міндеті белгілі болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/izraildin-iranga-katysty-basty-mindeti-belgili-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/izraildin-iranga-katysty-basty-mindeti-belgili-boldy</guid>
                <description>Бұл туралы Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху айтты.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Оның сөзінше, Ирандағы қазіргі билікті құлату – елінің алдағы кезеңдегі басты міндеті, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты Anadolu-ға сілтеме жасап.

Израиль премьер-министрінің кеңсесі таратқан мәліметке сай, Нетаньяху Тель-Авивтегі “Кирия” Қорғаныс министрлігі кешенінде қорғаныс министрі Исраэль Кац, Бас штаб бастығы Эяль Замир және басқа да әскери қолбасшылармен кездескен.

Жиын барысында Израиль премьер-министрі Ираннан төнетін қауіпті кейін шегіндіре алғанын мәлім етті. Оның пікірінше, қазіргі уақытта Тегеран билігінің позициясы айтарлықтай әлсіреген.


– Алдымызда тұрған басты міндет – Иран режимін құлату. Бұл мәселеде өз мүмкіндіктерімізге сенімдіміз. Бұл Израиль үшін негізгі міндеттердің бірі және оны жүзеге асыруға болады. Тіпті, оған жақын болашақта қол жеткізу мүмкін деп есептейміз, – деді Биньямин Нетаньяху.


Ол Иранның “Израиль тарапынан жауап соққысы болуы мүмкін” деген қауіпке байланысты шабуыл жасаудан тартынып отырғанын баса айтты.

Anadolu мәліметінше, бұл мәлімдеме Израильде 27 қазанға белгіленген сайлау қарсаңында жасалған.

Басылым Нетаньяхудың рейтингі төмендегенде оның сыртқы саясатқа қатысты риторикасы мен басқа мемлекеттерге бағытталған мәлімдемелері күшейгенін еске салады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 04 Sep 2026 09:50:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/kQW4HaOc.jpg"   type="image/jpeg"   length="154884"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Әлемде тағы бір ел ауыр дағдарысқа тап болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/alemde-tagy-bir-el-auyr-dagdaryska-tap-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/alemde-tagy-bir-el-auyr-dagdaryska-tap-boldy</guid>
                <description>5 жылға жуық уақыттан бері жалғасып келе жатқан Ресей мен Украинаның қақтығысы көптеген салаларды тоқырауға ұшыратқанын білетін едік. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Енді аталған елдердің экономикасы да дағдарысқа кезігіп жатыр. Әсіресе Украина тарапының жағдайы күрделене бастады.

Барлық мәселе Украинаның ішкі бюджетінің тапшылығынан шығып отыр. Бұған дейін қару-жарақ беріп, қаржылай қолдау көрсеткен Еуропалық Одақтың өзі қысымға ұшырай бастаған. Әйтпесе соғыстың ауыртпалығын одаққа мүше 27 ел көтеріп келгені жасырын емес. Өткен айда Украина президенті Владимир Зеленский Қорғаныс министрлігінің қаржыландыру тапшылығына тап болып отырғанын мәлімдеді. Әскери іс-қимылды жалғастыру үшін бұл тапшылықтың орнын толтыру қажет. Оның көлемі 23,1 млрд еуроға жеткен.

Мамандардың түсіндіруінше, бұл дағдарыс күтпеген шығындардың салдарынан пайда болмаған. Украина бастапқыда жылдың екінші жартысына жоспарланған қаражатты бірінші жартыжылдыққа ауыстырған екен. Аталған 23 млрд еуро әскери қызметшілерге жалақы төлеуге, әлеуметтік қолдауға және қару-жарақ сатып алуға қажет болыпты. Оның ішінде 2027 жылдың басына жоспарланған жеткізілімдер үшін 6 млрд еуро көлеміндегі аванстық төлемдер де бар.

Енді Зеленский Еуропалық Одақтан 90 млрд еуролық несиенің бір бөлігін уақытынан ерте беруді сұрап отыр. Брюссель бұл несиені 2026 және 2027 жылдарға 45 млрд еуродан екі бөліп беруге келіскен. Зеленскийдің ұсынысына сәйкес, келесі жылға жоспарланған қаржыландырудың бір бөлігін биыл-ақ аударған жөн. Ал Еурокомиссия мерзімінен бұрын қаржы аудару туралы ресми ұсыныс түспегенін мәлімдеп отыр.


«Біз өтініштерді мүмкіндігінше қанағаттандыруға дайынбыз, алайда әзірге бекітілген жоспарды негізге алып отырмыз. Украинамен байланыс жалғасуда және осы байланыстардың нәтижесіне қарай бұдан арғы іс-қимылдарды айқындайтын боламыз», – деп мәлімдеген комиссия.


Қазір Брюссель Украинаға 3,2 млрд еуро қаржы мен 8,35 млрд еуроның әскери көмегін жіберіп үлгерген. Жалпы 22 млрд еуро истребительдер мен ұшқышсыз ұшу аппараттары сияқты қару-жарақ сатып алуға бөлініпті. Бұл қаражат Киев ұсынған қорғаныс келісімшарттары тексерілгеннен кейін ғана аударылады. Тағы 6 млрд еуро әлі бөлінбеген.

Бюджеттік қолдауға арналған 14 млрд еуро да әзірге белгісіз жағдайда тұр. Бұл ретте төлемдердің бір бөлігі реформалардың жүргізілуіне байланысты болғанын айта кетейік. Кейінгі айларда Украина парламенті негізгі заң жобаларын қабылдауды баяулатқан. Бұл Брюссельдің де алаңдаушылығын тудырып отыр. Комиссия биыл қаржы аударуды жеделдетуге дайын екенін мәлімдеді, алайда бұл 45 млрд еуро көлеміндегі шекті соманың аясында жүзеге асырылуға тиіс.

Басым бағыттардың бірі – әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері. Украинаға Ресейдің жалғасып жатқан баллистикалық зымыран соққыларына тойтарыс беру үшін бұл жүйелер шұғыл қажет екені айтпаса да анық.

Дегенмен украиналықтар сұрады екен деп ЕуроОдақ қаржыны бере салмайтын сыңайлы. Өйткені оның қалай жұмсалатынына күмән көп секілді. Ақшаны мерзімінен бұрын аудару үшін одақ елдері қайта бас қосып, қаржыландыру кестесіне түзету енгізуі керек. Одақтың ішкі жоспарлары да өзгереді деген сөз. Оның үстіне бірлестік 2028 жылы күшіне енетін келесі жеті жылдық бюджетті қабылдап қойған.

2027 жылға жоспарланған ақшаны биыл аударса, Украина дағдарысты еңсере алмай, келер жылы тағы әбіргерге түсуі мүмкін. Бұған күмән жоқ, себебі Мәскеу тарапы шабуылды күн сайын күшейтіп келеді. Демек, украиналықтардың қаржылық қыспағы да артады.

Еуропалық Одақ шенеуніктерінің осылайша басы қатып отырғанда Зеленский бұдан да батыл нұсқаны ұсынды. Ол Ресей Орталық банкінің бұғатталған активтерін пайдалануды сұрап отыр. ЕО аумағында Ресейдің шамамен 210 млрд еуро көлемінде активі орналасқан, оның басым бөлігі Бельгияда.

Бастапқыда Еуропалық комиссия бұл активтерді 2026-2027 жылдары Украинаны қаржыландырудың «А жоспары» ретінде қарастырған болатын. Алайда Бельгия бастаған қарсылық өткен жылдың желтоқсанында бұл жоспардың іске асуына кедергі келтірді. Нәтижесінде ЕО-ға мүше 27 елдің көшбасшылары «Б жоспарына» көшіп, Украинаға 90 млрд еуро көлемінде несие беру үшін бірлескен қарыз алуға келісті.

Бельгия тарапы бұлайша қарсыласып, активтердің жұмсалуына қарсы болып отырған кезде Зеленскийдің ұсынысы орындала қоймайтын тәрізді. Сондықтан украиналықтар 2 жыл бөлініп аударылатын 90 млрд еуроны қанағат тұтуға мәжбүр. Алайда майдан қаржы тосып тұра алмайды, алдағы уақытта украиналықтар бірнеше позицияда есе жіберіп жатса, себебін дағдарыстан іздеуге болатындай.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 04 Sep 2026 06:55:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/fIAPv9xo.jpg"   type="image/jpeg"   length="206600"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Өзбекстанның жері де, халқы да бірден 1 миллионға «өсіп шыға келді»]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ozbekstannyn-zheri-de-halky-da-1-millionga-osip-shyga-keldi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ozbekstannyn-zheri-de-halky-da-1-millionga-osip-shyga-keldi</guid>
                <description>Бір қызығы, іргедегі Өзбекстанда ұзақ уақыт бойы жүздеген мың адам мемлекетке белгісіз, тасада өмір сүріп келіпті. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Халық санағы елдегі тұрғындардың қарасы шенеуніктер ойлағаннан 810 мың адамға көп екенін көрсетті. Оның үстіне, бұл айырмашылық әртүрлі өңірлерден табылды.

Жерге қатысты қорытынды да елді елең еткізді. Осы уақытқа дейін ресми есептерде мүлде көрсетілмеген шамамен 1 миллион (985,5 мың) гектар алқап анықталды. Осылайша, қазіргі кезде Өзбекстанда егіншілік пен бақша шаруашылығының көрігі қызып жатқан егіс жерлердің нақты аумағы 4,8 миллион гектарға жетті.

Кеше Президент Шавкат Мирзиёевке ұсынылған кең ауқымды халық санағы мен ауыл шаруашылығы санағының алдын ала қорытындыларына сәйкес, Өзбекстан халқының саны 39 миллион 47 мың адамнан асып түсті.

Салыстырсақ, КСРО Мемлекеттік статистика архивінің мәліметтеріне сәйкес, 1989 жылғы Бүкілодақтық санақ қорытындысы бойынша Өзбек КСР-інде бар болғаны 19 810 077 адам өмір сүрген. Онжылдықтар өте келе өзбекстандықтардың саны шамамен екі есеге өсті. Сондай-ақ, соңғы 8 жылда ел экономикасы екі есеге ұлғайды. Осының бәрі мемлекеттен жинақталған деректерді түбегейлі жаңартуды талап етті.

Ағымдағы деректер базасымен салыстыру айтарлықтай өңірлік алшақтықтардың бетін ашты. Мысалы, Ташкент өңірінің халқы бұрынғы бағалаудан 1,6 есе жоғары болып шықты: 214 мыңның орнына шамамен 340 мың адамды құрады.

Сонымен қатар, Жизақ облысында тұрғындардың нақты саны ресми деректерден 2,7%-ға, Наманғанда – 1,3%-ға, Сұрхандарияда – 0,9%-ға, Қашқадарияда – 0,7%-ға аз болып шықты. Қалған барлық өңірлерде адамдардың есептегіден көп екені әшкереленді.

Ал, агроөнеркәсіп секторында бұрын есепке алынбай келген жерлердің үлкен бөлігі егістік алқаптарына тиесілі: 789,5 мың гектар. Сонымен қатар 75,3 мың гектарда бақ жайқалып тұр. 21,4 мың гектарда жүзімдік шаруашылығы өрістеген. 14,1 мың гектарда жылыжайлар тұр. Тағы 85 мың гектар балық өсіретін су айдындары екені анықталды.

Этностар симфониясы мен халық мозаикасы

Халық санағы Өзбекстанның этностық әралуандылығын да паш етті. Республика халқының 89,4%-ын өзбектер құрайды. Алайда санаққа қатысқандардың 91,3 пайызы өзбек тілін «ана тілім» деп атаған.

Өзге ірі этностардың құрылымы төмендегідей:


	тәжіктерге – 3,3%,
	қарақалпақтарға – 2,2%,
	қазақтарға – 1,8%,
	орыстарға – 1,6%,
	қырғыздарға – 0,6%,
	түрікмендерге – 0,5% тиесілі.


Жыныстық құрам бірдей дерлік бөлінген: ерлер 50,6 пайызды, ал әйелдер 49,4 пайызды құрайды.

Сарапшылар қазақ диаспорасына назар аудартты. Қазақтар Өзбекстанда өзбектерден, тәжіктерден (шамамен 1,28 миллион адам) және қарақалпақтардан (841,4 мың адам) кейінгі елдегі ең ірі төртінші ұлт атанды.

Өткен ғасыр соңында, 1989 жылғы санақ қорытындысында қазақтар Өзбек КСР-інде тек 10-орында болды. Дегенмен, ол кезде қандастарымыздың саны 808 227 адамды құраған. Ал, енді міне 707,3 мың адам болып отыр.

Өзбекстандық мамандардың түсіндіруінше, бұған бір жағынан, халықтың бір бөлігінің Қазақстанға көшіп кетуі, екінші жағынан, қазақтардың бір бөлігінің өздерін «өзбек» деп жаздыруы, яғни, ассимиляциялық үдерістер ықпал етсе керек.

Айтпақшы, Өзбекстан жаңа демографиялық белеске қарай қарқынды қадам басып келеді: алдағы 20 жылда оңтүстік көршімізде жыл сайын 1 миллион баладан дүниеге келіп отырады деп болжануда.

Мұндай деректерді «Отбасы және гендер» ғылыми-зерттеу институтының сарапшылары келтіреді. Олардың жорамалдауынша, егер 2030 жылы Өзбекстанда 892,7 мың сәби дүниеге келсе, 2040 жылға қарай бұл көрсеткіш 1,016 миллионды құрайтын болады.

Ал, 2050 жылға қарай демографиялық асқар асуды жыл сайын 1,234 млн жаңа туған бөбек бағындыруы мүмкін. Онда бұл 2025 жылы тіркелген көрсеткіштен 40,3 пайызға немесе 354,5 мың сәбиге көп болады.

«Бэби-бумның» басты драйверлері астаналық тұрғындар мен Ферғана алқабының жұрты тығыз қоныстанған облыстары болады деп күтілуде. Өсім бойынша абсолютті көшбасшылар қатарында 62 пайыздық көрсеткішпен Ташкент облысы және 61 пайызбен Ташкент қаласының өзі тұр. Олардан кейін Әндіжан (48,6%), Самарқан (43,3%) және Наманган (42,4%) облыстары келеді.

Мемлекет те бұл болашақты болжап біліп отыр. Әрине, осынша орасан зор халық ағыны ел алдынан бірегей, тарихи перспективалардың көкжиегін ашады. Сонымен бір мезгілде ғаламат көлемде инвестициялар құюды талап етеді.

Сондықтан Үкіметтің стратегиясы жаңа мектептерді, ауруханаларды және басқа да маңызды әлеуметтік инфрақұрылым нысандарын үздіксіз тұрғызуды көздейді.

Бұл демографиялық дүмпудің қуаты әлден сезілуде. Күні кеше әлеуметтік желілерді талқылау толқыны басты: ел астанасына кіретін трассалар кезекті рет қуатты автокөлік тығынына кептеліп қалды.

Ғаламторда пікір білдірушілер мұны әзілдеп «Ташкентке халықтардың ұлы қоныс аударуы» деп атады. Бұған мерекелік демалыстардан кейін қала тұрғындары мен қонақтарының астанаға кері оралуы себеп болса керек. Куәгерлер: «көлік тығынының ұшантеңіз болғаны сонша, тіпті бір шеті Жизақ облысына дейін созылып кетті» деп сипаттап жатты.

Көлеңкелі экономикамен күрес және жаппай цифрландыру басталды

Қазіргі кезде Өзбекстанда бақыланбайтын экономиканың үлесі 23%-ды немесе 246 триллион сумды құрайды. Ал, ауыл шаруашылығында көлеңкелі сектор жалпы айналымның 60%-ына жетеді.


«Жұмыспен қамтылған 15,2 миллион адамның 6,5 миллионының немесе 42 пайызының табысы ресми есепте толық көлемде көрініс таппайды. Тіркелген шағын және орта бизнес субъектілерінің көбі іс жүзінде жұмыс істемейді немесе қызметін тоқтатқан. Бұл адал жұмыс істейтін және салық міндеттемелерін толық көлемде орындайтын кәсіпорындар үшін адал емес бәсекелестік ортаны тудырады», – деді Президент.


Оның мәліметінше, экономикалық айналымның әрбір 4-5 сумының 1 сумы ресми статистиканың назарынан тыс қалуда. Бұл қызметті ретке келтіру бюджетке ондаған триллион сум көлемінде қосымша түсімдерді қамтамасыз етеді. Бұл перспективада жалпы салық жүктемесін төмендетуге жол ашады, деді Мемлекет басшысы.

Реформаның қисынды жалғасы ретінде енді осы жылғы 15 қазан мен 30 қараша аралығында «Жалпыұлттық бизнес санағын» өткізу бастамасы мақұлданды.

Оның аясында елде жұмыс істейтін барлық экономикалық субъектілерге түгендеу жүргізіліп, олардың ахуалы, құрамы және экономика салалары бойынша бөлінісі нақтыланатын болады. Кәсіпорындар мен ұйымдардың статистикалық тізілім-реестрлері жаңартылады.

Осылайша, халық және ауыл шаруашылығы санағын лайықты мәресіне жеткізуі арқасында Өзбекстан мемлекеттердің әлемдік сирек рейтингінен табысты құтылды. Ол «қара тізімде» аса маңызды осы рәсімнің үш раундынан көбін өткізіп алған мемлекеттер бар. Бұл тізімде халық санағын соңғы рет алыстағы 1979 жылы өткізген Ауғанстан, 1932 жылғы мемлекеттік сауалнамамен шектелген Ливан және тұрғындарына қатысты ресми деректерін соңғы рет 1975 жылы жариялаған Сомали бар.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 04 Sep 2026 06:37:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/lxU53DAP.png"   type="image/png"   length="7345993"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Трамп Ормуз бұғазының атауын ауыстыруды ұсынды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/tramp-ormuz-bugazynyn-atauyn-auystyrudy-usyndy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/tramp-ormuz-bugazynyn-atauyn-auystyrudy-usyndy</guid>
                <description>Оның сөзінше, Иран мен Оман арасындағы стратегиялық маңызды теңіз жолы қазір АҚШ бақылауында.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Сол себепті, АҚШ президенті Ормуз бұғазын өзінің атымен атауды ұсынған, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

 Ол мұндай ойы бар екенін Truth Social желісінде жазған.


– Енді ол АҚШ бақылауында болғандықтан, Ормуз бұғазының атауын “Трамп бұғазы” деп өзгертуіміз керек пе? – деп сұрау салды Трамп.


Оның сөзінше, бұдан кейін бұл су жолы бұрынғыдан да қызу талқыға түседі. Ол мұны Американың өзімен де салыстырған.

Соңғы апталарда Трамп стратегиялық маңызы зор Ормуз бұғазын АҚШ құрамына қосу туралы да бірнеше рет мәлімдеген. Ол Truth Social парақшасында бұғаз “New U.S. Territory”, яғни “АҚШ-тың жаңа аумағы” деп көрсетілген картаны да жариялады.

Дональд Трамп географиялық нысандардың атауын өзгертуге қатысты ұсыныстарын бұған дейін де айтқан.

Өткен аптада ол Канадамен шекарада орналасқан Онтарио көлін “Америкалық көл” деп атауды тапсырған. 

Ал бұған дейін Мексика шығанағын «Америкалық шығанақ» деп өзгертуді ұсынған болатын.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 03 Sep 2026 17:17:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/LanqHDMe.jpg"   type="image/jpeg"   length="178353"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Иран президентінің ұшағы Бішкектен қайтар жолда бағытын өзгерткен]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/iran-prezidentinin-ushagy-bishkekten-kajtar-zholda-bagytyn-ozgertken</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/iran-prezidentinin-ushagy-bishkekten-kajtar-zholda-bagytyn-ozgertken</guid>
                <description>БАҚ-та бұған қатысты түрлі нұсқалар айтылады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Иран президенті Масуд Пезешкиан ШЫҰ саммитіне қатысып, Қырғызстаннан елге қайтып келе жатқанда, ұшағы Рашт халықаралық әуежайына қонды. Бұл туралы бірнеше шетелдік БАҚ жазды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты 24.kg агенттігіне сілтеме жасап. 

Әзербайжанның Axar.az және TodayPress басылымдарының мәліметінше, Иран президенті Масуд Пезешкиан мінген ұшақ Бішкектен елге қайтып келе жатқан жолда Рашт қаласына қонған.

Басылымдар Израильдің Channel 12 арнасына сілтеме жасап, ұшақтың бұл әуежайға шұғыл жағдайда қонғанын хабарлады. Ашық дереккөздерде президенттік IRAN02 қоңырау белгісі бар ұшақтың 1 қыркүйек күні кешке Рашт әуежайына қонғаны расталады. Алайда материал жарияланған сәтке дейін Иран президентінің әкімшілігі ұшақ бағытының өзгеру себебіне қатысты ресми түсініктеме берген жоқ.

TodayPress басылымының жазуынша, 1 қыркүйек күні кешке Тегеранның шығыс бөлігінде әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері іске қосылған. Басылымның болжамынша, осы жағдайға байланысты президент ұшағының бағыты өзгеруі мүмкін.

Иранның мемлекеттік ақпарат агенттігі ұшақтың Раштқа қонуын қысқа аялдама деп атады. Агенттіктің хабарлауынша, Гилан провинциясының губернаторы ұшақтың қысқа уақытқа тоқтағанын пайдаланып, президентке өңірдегі халықты маңызды тауарлармен қамтамасыз ету жағдайы туралы баяндаған.

Масуд Пезешкиан 31 тамыз бен 1 қыркүйек аралығында Қырғызстанда жұмыс сапарымен болды. Ол Бішкекте Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитіне қатысып, шетелдік көшбасшылармен бірқатар кездесу өткізді. Қырғызстан тарапы Пезешкианның ШЫҰ Мемлекет басшылары кеңесінің отырысына, «ШЫҰ плюс» форматына және VI Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының ашылу салтанатына қатысу үшін келгенін ресми хабарлаған болатын. Пезешкиан Бішкекте Ресей президенті Владимир Путинмен де жүздесті.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 03 Sep 2026 09:50:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/YG2zvVqC.jpg"   type="image/jpeg"   length="66045"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Эбола індетінің көптеген елге таралу қаупі бар]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ebola-indetinin-koptegen-elge-taralu-kaupi-bar</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ebola-indetinin-koptegen-elge-taralu-kaupi-bar</guid>
                <description>Бұл туралы  Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) бас директоры Тедрос Адханом Гебрейесус мәлімдеді.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[ТАСС басылымының жазуынша, Конго Демократиялық Республикасында жылдам таралып жатқан бұл вирус көрші елдерге және бүкіл аймаққа қауіп төндіріп тұр, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 


– Аурудың таралуының әрбір тізбегі анықталып, тоқтатылмайынша, індет жалғаса береді. Ол КДР-ға, көрші елдерге және жалпы бүкіл аймаққа қауіп төндіреді, – деді ол Женевада өткен брифингте.


Қазіргі індет ауру тарихындағы ең жылдам өршіп жатқан әрі ауқымы жөнінен екінші ірі ауру саналады. Гебрейесустің сөзінше, қауіпсіз жерлеу рәсімдерінің ұйымдастырылмауы салдарынан вирус тез таралуда. 

КДР мен Угандада 15 мамырда басталған індеттің өршуі Африкада алғаш пайда болғалы ең көп адам өлген екінші жағдай болып отыр. 

Соңғы мәліметке сай, Эбола безгегінен қайтыс болғандар саны 2,9 мыңнан асқан. Расталған жағдайлардың саны 6 мыңнан жоғары. Қазір ауру Конгоның алты провинциясында тіркеліп отыр. Індеттің негізгі ошағы – Итури провинциясы.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 03 Sep 2026 09:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/VMJxKAH6.jpg"   type="image/jpeg"   length="142058"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Туристік тартымды ел ресейліктерден теріс айналды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/turistik-tartymdy-el-resejlikterden-teris-ajnaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/turistik-tartymdy-el-resejlikterden-teris-ajnaldy</guid>
                <description>Таиланд өз еліне оралмай, ұзақ мерзімге қалып қоятын «сыйсыз қонақтарды» үйлеріне қуып жіберудің тамаша тәсілін тапты.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Жергілікті жұртшылықтың сыпайылығы, мейірбандылығы және езуін еш жимайтыны арқасында тай елін әдеби тілде «Күлімсіреген ел» (the Land of Smiles) деп те атайды. Алайда бұрын-соңды болмаған миграциялық ағынның астында қалған бұл патшалық бүгінде жатжұрттықтарға қатысты өзінің ақжарқын мейірімділігін жоғалта бастағандай, деп жазды inbusiness.kz тілшісі.

«Thailand Expat Population» дерегінше, 2026 жылдың басынан бері бұл мемлекет бір ғана Ресейден келген шамамен 1,5 миллион саяхатшыны қабылдап үлгерді. Бұл былтырғыдан екі есеге дейін көп-ақ. «Ресейдің туристік индустрия одағы» сияқты көршінің салалық қауымдастықтары мен жетекші туроператорларының бағалауынша, тропиктегі Тай патшалығында қыстауға қалатын РФ тұрғындарының жыл сайынғы саны жарты миллион адамға дейін жетеді.

Осындай қонақтардың едәуір бөлігі аппақ жағажайлары бар бұл елде тым ұзақ уақытқа тұрақтап, жерсінеді: Бангкок, Паттайя, Пхукет және Самуи өңірлерінен пәтерлер, апартаменттер мен виллаларды қаптатып сатып алады немесе жаппай жалдайды.

Мұндай алапат сұраныстың соңы Таиландта шаршы метр құнының күрт шарықтауына және жергілікті тұрғындарға баспананың қолжетімсіз болып қалуына соқтырды. Бұл, ақпарат құралдары назар аудартқандай, әлеуметтік желілерде қызу пікірталастар мен наразылық толқынын туындатып жүр.

Қыстаушылар неге «қыспаққа» алынды?

Ресейліктер үшін арзан да жайлы өмір, жылы климат пен жүріс-тұрыс еркіндігінің символы болып келген патшалық ойын ережесін кенеттен өзгертіп, жүздеген мың саяхатшының ұзақ мерзімді демалысқа қатысты үйреншікті схемаларын күйретті. 2026 жылдың 15 қыркүйегінен бастап Ресей азаматтары үшін қалыпты визасыз режим тура жартысына дейін қысқарып қалды. Ал, құрлықтағы өткізу пункттері арқылы елге кіру жылына алты реттен екі ретке дейін азайтылды.

Бұл жерде әңгіме елге кіруге тыйым салу немесе туризмге соққы беру туралы болып отырған жоқ. Бірақ Таиланд енді турист мәртебесін елде еш рұқсатсыз ұзақ тұрудың тәсіліне айналдырып алған әккі шетелдіктерді қатаңырақ бақылауға ниетті.

Үкіметтің тиісті ресми қаулысы «Таиландтың Корольдік газетінде» 31 тамызда жарияланды. Жаңа ережелер 15 қыркүйектен бастап күшіне енеді және Ресейді қоса алғанда, 93 елдің азаматтарына таралады.

Дәл осы құжат визасыз ережелердің өзгеруіне қатысты біраздан өрбіген қызу пікірталасқа түпкілікті нүкте қойды. Өйткені биылғы көктемде, мамыр айында тай билігі шетелдіктердің елде болу мерзімін қысқартуды жоспарлағанын мәлімдеген болатын.

Жаңа тәртіп тек тиісті қаулы жарияланғаннан кейін ғана жұмыс істей бастайды. Жариялау болса, айлар бойы кейінге сырғи келе, дәл қазір ғана жүзеге асып отыр. Тайлық заңнама бойынша нормативті актілер ресми жарияланғанына 15 күн өткен соң күшіне енеді. Сол себепті тыйымдардың күшіне енетін нақты межесі ретінде 15 қыркүйек белгіленді.

Жаңа ережелер әлемдегі тоқсаннан астам мемлекеттің азаматтарына қатысты болғанымен, шынында одан ең көп зардап шегетіні – соғыс жүргізіп жатқан Ресей. Ақпарат құралдарының жазуынша, ықтимал мобилизациялаудан және өз отанындағы өмірдің нашарлауынан қашқан ресейліктер Таиландты паналаған еді. Онда баспана, азық-түлік, киім-кешек, көлік және басқасы өзге елдердегіден әлдеқайда арзан.

Сонымен қатар Мәскеу мен Бангкок арасында бекітілген 2005 жылғы екіжақты үкіметаралық келісім күшінде болған. Оған сәйкес, 2024 жылдан бері РФ азаматтары Таиландта жаз кезінде 60 күнге дейін визасыз емін-еркін тайраңдай алатын. Жаңа қаулы бұл келісімнің де күшін толығымен жойды.

Визасыз мерзім бұрынғы 30 күнге қайтарылды. 15 қыркүйекке дейін кірген туристерге бұрынғы шарттар сақталады: олар елде 60 күнге дейін бола алады. Ал, бұл датадан кейін шекарадан өткендер көші-қон қызметі арқылы тағы 30 тәулікке бір рет ұзартуға мүмкіндігі бар. Ұзарту үшін 1 900 бат (шамамен 58 доллар) төлеу қажет болады. Ол мерзім аяқталған соң дереу елден кетуі шарт.

Көзбояушылық псевдотуризммен күрес басталды

Мигранттардың «турист» ретінде елге кіріп кетуі проблемасы барлық елде бар. Ол келген саяхатшылардың санын арттырып, шенеуніктердің есептерін көркем етеді. Шынында елде жасырын қалып қойып, жұмыс істейді, еңбек нарығына, әлеуметтік, қалалық инфрақұрылымға салмағын салады, тіпті табыс табу үшін қылмыс әлеміне қызмет етуі мүмкін. Сондықтан әлемдегі көптеген елдер бұл арамза тәсілмен күресудің төл жолдарын іздеуде.

Бір қарағанда, қарапайым демалушы үшін ешнәрсе өзгермейтін сияқты. Ресейліктердің көпшілігі Таиландқа 7, 10 немесе 14 күнге ұшып келеді екен. Демек, тіпті отыз күндік лимит мұндай сапарларды артығымен қамтиды.

Ресейлік туристік индустрия одағы да визасыз болу мерзімінің қысқаруы ресейлік туристердің басым көпшілігіне теріс ықпал етпейтінін жеткізді: туроператорлар ұсынатын стандартты жолдамалар жаңа шеңберге сыйып тұр.

Бірақ жаппай туризмнің ту сыртында басқа әлем бар: онда турист болып келген ресейліктер Таиландта айлап, тіпті жылдап қалушы еді. Тіпті релокант болмағанымен, туған жеріндегі үскірік аязды, ақырған боранды, алты ай қысты тропиктегі теңіз жағасында өткізуді жаны қалайтындар көп. Міне, соларды жаңа қағидалар терең дағдарыста қалдырды.

Қатаң санкциялар туристік мөрлер арқылы корольдікте жылдар бойы өмір сүрген ресейлік дербес саяхатшылардың және «қыстаушылардың» басты схемасына – бордер-ран мен визаран тәжірибелеріне соққы берді.

Ол қандай схема еді? Адам туристік виза уақыты аяқталғанда, Таиланд аумағынан шығып, көрші мемлекеттің шекарасын кесіп өтеді. Бірақ өзге елде аз уақытқа, тура бірнеше сағатқа ғана қалады да, түнде кері оралады.

Бұрын осылай ел аумағынан шығып кеткеннен кейін туристік визасының мерзімі автоматты түрде жаңаратын. Енді мұндай айланы шетсіз-шексіз, жүйелі түрде пайдалану мүмкіндіктері шектеледі: шетелдік азамат елден бірер сағатқа не күнге емес, бірнеше айға кетуге тиіс!

Құжат «бордер-рандарға» қатаң лимиттерді қайтарады: енді Таиландқа құрлықтағы шекаралық өткізу пунктері арқылы визасыз кіруге (мысалы, Камбоджаға немесе Малайзияға барып қайтқан кезде) жылына екі реттен артық рұқсат етілмейді.

Тек Бруней, Индонезия, Малайзия және Сингапур азаматтарына бұл қатаң талап қолданылмайды. Сондай-ақ халықаралық әуе рейстерімен келетіндер, соның ішінде ауысып мінулер үшін де әуе арқылы кіру санына шектеулер қойылмайды.

Осылайша, қос шектеу: елде визасыз болуды 30 күнге дейін қысқарту және виза-ранға тыйым салу ақыры «визасыз каникулдардың» күшін жояды, заңсыз мигранттарға тоспа құрады, жалған туризмді азайтады.

Реформаның ең басты мәні де осында. Таиланд қарапайым туристерге қақпасын тарс жаппайды. Патшалық тек туристік мөрді елде тұру ықтиярхатының орнына пайдаланатындардың жолын кесуге тырысуда.

Тай Үкіметі өз түсініктемесінде бұл қатаңдатудың мақсаты – «миграциялық бақылауды күшейту, заңсыз бизнесті жою және шетелдіктердің туристік негіздер бойынша тұрақты тұру мүмкіндігін болдырмау» болып табылатынын мәлімдеді.

Қазақстан азаматтары бұл өзгерістерді сезінбейді. Өйткені ҚР СІМ мәліметтері бойынша, қазақстандықтар қазірдің өзінде Таиландта визасыз тек 30 күнге дейін ғана бола алады. Одан ұзаққа қалғысы келсе, тиісті визаны рәсімдеуі қажет. Шекарадан өткен кезде Қазақстан азаматының жарамдылық мерзімі алты айдан асатын төлқұжаты болуы керек.

Экзотикалық өмірдің көлеңкелі жағы

Кейінгі кезде жергілікті ақпарат құралдары шетелдіктердің, соның ішінде ресейліктердің заңбұзар, оғаш тірліктерін жиірек талқылай бастады. Таяудағы бір оқиға қоғамда резонанс тудырды. Жол жиегіне тоқтаған таксидегі ресейлік жолаушылар машинаның көше жақ есігін шалт, теуіп ашып, артта мопедпен келе жатқан қызды ұрып жыққан. Бұл соққыдан анадай жерге ұшып түскен жергілікті тұрғын ауыр жарақат алыпты. Салдарынан, ресейлік туристерге оның емделу ақысын төлеуге тура келді.

Таиландтың «Илвес Тур» қабылдаушы компаниясының басшысы, Паттайяда 13 жыл Ресейдің құрметті консулы болған Виктор Кривенцов туристерге сары нөмірлік белгісі бар ресми таксилерді пайдалануға кеңес береді. Оның түсіндіруінше, мұндай көліктер үшінші тұлғаларға залал келтірген жағдайдан да сақтандырылған. Сондықтан жолаушыларға ешқандай талап туындамауға тиіс.

Егер қақтығыс бәрібір полицияның келуіне немесе тұтқындауға соқтырса, сарапшы туристерге тай тілінде толтырылған, немесе мазмұны өзіне түсініксіз құжаттарға қол қоймауға кеңес береді.

Шетел азаматы мұндай жағдайда дереу өз елінің консулдығымен байланысу мүмкіндігін талап етуі қажет. Сондай-ақ сақтандырушы компанияда үшінші тұлғалар алдындағы жауапкершілікті қамтитын полисті де алдын ала ресімдеп алған жөн.

Жалпы, Таиланд ресейліктерден не басқа жатжұрттықтардан толығымен теріс айналып жатқан жоқ: ұшақтар ұшуын жалғастырады, курорттар қонақтарды қабылдай береді. Қарапайым демалыс үшін отыз күн де жеткілікті. Бірақ бұл ел бұрынғы «туристің шексіз еркіндігі» моделінен теріс айналуда.

Күн шуақты «Күлімсіреген елдің» қарапайым демалушыларға әлі де құшағы ашық. Бірақ бұрынғыдай айлар бойы рұқсат алмай, елде беталды қаңғып жүруге немесе шексіз «қыстауға» қатаң шектеу қойылды. Енді бұл «жер жәннатында» жай ғана қыдырып, бой жазып қайтуға болады. Ал, тұрақтап қалу үшін енді мүлдем басқа тәртіпке бағынуға тура келеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 02 Sep 2026 13:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/fjvTKF37.png"   type="image/png"   length="2309236"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[АҚШ-та Трамптың рейтингі төмендеп барады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/aksh-ta-tramptyn-rejtingi-tomendep-barady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/aksh-ta-tramptyn-rejtingi-tomendep-barady</guid>
                <description>Кезекті сауалнама нәтижесі жарияланды.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[АҚШ президенті Дональд Трамптың рейтингі төмендеп жатыр. Newsweek тапсырысымен жүргізілген Reuters/Ipsos сауалнамасына сәйкес, қаңтар айынан бері президенттің жұмысына «толықтай риза» республикашылдардың үлесі 14 пайыздық тармаққа азайып, 35%-ға дейін түскен, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты BILD-ке сілтеме жасап. 

Басылымның жазуынша, республикашылдардың жалпы қолдау көрсеткіші әлі де жоғары – 82%. Бұл қаңтардағы деңгейден 3%-ға ғана аз.

Сарапшылардың пікірінше, MAGA қозғалысының ең белсенді бөлігіндегі мұндай үрдіс қарашада өтетін Конгресс сайлауының қарсаңында мәселеге айналуы мүмкін.


«Strength in Numbers орталығының сауалнамасында Ақ үй назар аударуы тиіс тағы бір мәселе бар. Трамп алғаш рет саясаттың 12 бағытының ешқайсысынан оң нәтиже алмады. Тіпті оның бұған дейін ең мықты тұсы саналған шекаралық бақылау саясатында да респонденттердің 31%-ы ғана «өте ризамыз» десе, 39%-ы «көңіліміз толмайды» деп жауап берген. Келесі мәселе – инфляциямен күрес. Сауалнамаға қатысқандардың 8%-ы ғана бұл бағыттағы нәтижеге оң баға берсе, 56%-ы жүргізіліп жатқан саясатқа риза емес екенін білдірген», – деп жазады БАҚ.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 02 Sep 2026 10:03:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/Suwekqke.jpg"   type="image/jpeg"   length="90830"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымының негізін қалауды ұсынды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-buu-ayasynda-halykaralyk-su-ujymynyn-negizin-kalaudy-usyndy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-buu-ayasynda-halykaralyk-su-ujymynyn-negizin-kalaudy-usyndy</guid>
                <description>Бұл туралы Ақорданың баспасөз қызметі хабарлады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «ШЫҰ плюс» саммитіне қатысты, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Су қауіпсіздігі әлемнің күн тәртібіндегі өзекті мәселенің бірі ретінде аталды.


– Азық-түлік, энергетика және әлеуметтік салалардағы тұрақтылық, сондай-ақ экономикалық даму суға тікелей тәуелді. Дегенмен су ресурстарын жаһандық басқару жүйесі әлі толық қалыптаспаған. Су проблематикасымен БҰҰ-ның ондаған құрылымы айналысады. Алайда кең өкілеттікке ие біртұтас үкіметаралық әмбебап ұйым құрылған жоқ. Дәл осы себепті Қазақстан БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымының негізін қалауды ұсынды. Оның міндеті – қолданыстағы тетіктерді қайталамай, керісінше, ортақ істі үйлестіру, үкіметтер арасындағы тұрақты диалогты қамтамасыз ету, ресурстарды жұмылдырып, өзара келісімді шешімдер әзірлеу. ШЫҰ Су мәселелерін талдау орталығы осы жаһандық бастаманы өңірлік деңгейде толықтыра алар еді. БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымы мен ШЫҰ Су мәселесін талдау орталығын құру туралы ұсынысыма мүше мемлекеттер қолдау көрсетеді деп сенемін, – деді Президент.


Мемлекет басшысы сөз соңында Шанхай ынтымақтастық ұйымының Еуразия кеңістігіндегі елдердің ұзақмерзімді әрі табысты дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндігі жеткілікті екенін айтты.


– Жалпыға ортақ әрі біртұтас қауіпсіздік, терезесі тең егемендік пен өзара құрмет қағидаттарын халықаралық қатынастардың ажырамас бөлшегі ретінде бекіту – ортақ жауапкершілігіміз. Шанхай ұйымы қауіпсіз және орнықты әлемдік тәртіпті құруға лайықты үлес қосатынына сенімдімін. Қазақстан Ұйым аясындағы барлық серіктес мемлекеттермен дәл осы бағытта конструктивті жұмыс атқарады, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 01 Sep 2026 17:31:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/uTOIsiSW.jpg"   type="image/jpeg"   length="116748"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан Қытайдың ШЫҰ Даму банкін құру туралы бастамасын қолдайды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kytajdyn-shyu-damu-bankin-kuru-turaly-bastamasyn-koldajdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kytajdyn-shyu-damu-bankin-kuru-turaly-bastamasyn-koldajdy</guid>
                <description>Қазақстан оның штаб-пәтерін өз аумағында орналастыруға дайын.

 

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысына қатысты, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Қасым-Жомарт Тоқаевтың пайымдауынша, сауда-экономикалық және инвестициялық серіктестік аясын кеңейтудің стратегиялық мәні зор. Мемлекет басшысы күш-жігер жұмылдыру нәтижесінде ШЫҰ елдерінің өзара тауар айналымы бір триллион долларға таяп қалғанына назар аударды. 


– Алайда, біздің пікірімізше, экономикалық байланыс мүмкіндіктерін әлі толық пайдалана алмай отырмыз. ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің ресурстық, өндірістік және технологиялық әлеуетін барынша пайдаланып, жаңа өсім бағыттары мен орнықты іскерлік байланыстарды түзу маңызды. Қазақстан ШЫҰ-ның кең ауқымды сауда-инвестициялық кеңістігі қалыптасқанын қалайды. Кедергілері мейлінше аз, цифрлық процедуралар мен көлік-логистикалық байланыстары дамыған орта құрып, уағдаластықтардан нақты бастамаларға көшу керек деп санаймыз. Пилоттық жоба ретінде индустриялық консорциумдар тетігін енгізуді ұсынамыз. Бұл мемлекеттерге басқа қатысушыларды күтпей-ақ, пісіп-жетілген жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Кейін табысты бастамаларды тұтас Ұйым аумағында жаппай таратуға болады, – деді Мемлекет басшысы.


Президент қазіргі шекара маңындағы ынтымақтастық орталықтарының базасында ШЫҰ трансшекаралық сауда аймақтарын іске қосуға болады деп санайды.


– Осы арқылы тауар алмасудың оңтайланған тәсілін, цифрлық рәсімдерді және заманауи есеп айырысу тетіктерін сынап көруге болады. Тағы бір басым бағыт – толыққанды инвестициялық контур қалыптастыру. Қазақстан Қытайдың ШЫҰ Даму банкін құру туралы бастамасын қолдайды. Қаржы ұйымының ресурсын, ең алдымен, инфрақұрылымдық, технологиялық және өнеркәсіп жобаларына бағыттаған жөн. Мүше мемлекеттердің ортақ ұйғарымы болған жағдайда, Қазақстан аталған институтты, оның штаб-пәтерін өз аумағында орналастыруға дайын, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев. 

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 01 Sep 2026 12:52:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/ctsHlpKZ.jpg"   type="image/jpeg"   length="229358"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Мемлекет басшысы Еуразияның заманауи көлік-логистикалық қаңқасын құру ісін жеделдетуді ұсынды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/memleket-basshysy-euraziyanyn-zamanaui-kolik-logistikalyk-kankasyn-kuru-isin-zhedeldetudi-usyndy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/memleket-basshysy-euraziyanyn-zamanaui-kolik-logistikalyk-kankasyn-kuru-isin-zhedeldetudi-usyndy</guid>
                <description>Президенттің пікірінше, мемлекеттердің географиялық байланысы Шанхай ынтымақтастық ұйымының стратегиялық артықшылығы саналады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Сол себепті, ШЫҰ Бірыңғай транзит цифрлық платформасын құру тиімді тәсіл болмақ, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.


– Қазақстан «Бір белдеу, бір жол» мегажобасын Транскаспий халықаралық көлік бағдарымен, Солтүстік – Оңтүстік дәлізімен, сондай-ақ Орталық және Оңтүстік Азияның перспективті сауда жолдарымен ұштастыруға баса мән береді. Еліміз көлік саласындағы бастамаларды Шанхай ынтымақтастық ұйымы аумағында ілгерілетуге әзір. Ол үшін кеден рәсімдерін цифрландырып, электрондық құжаттарды өзара тану, «жасыл дәліз» қағидатын және басқа да заманауи тетіктерді қолданған жөн. Бұл ретте ШЫҰ Бірыңғай транзит цифрлық платформасын құру тиімді тәсіл болар еді. Ол үйлесімді цифрлық шешімдер негізінде жүктің жөнелту пунктінен соңғы нүктедегі алушыға дейін кедергісіз өтуіне мүмкіндік береді. Құқықтық-нормативтік базаны нығайту үшін Шанхай ынтымақтастық ұйымының 2035 жылға дейінгі Көлік байланысы стратегиясын әзірлеп, қабылдауды ұсынамыз, – деді Президент.


Тағы бір басым бағыт ретінде жаңа технологиялық жүйе қалыптастыру айтылды. Президент «жасанды интеллекті мен цифрлық технологиялардың қарыштап дамуы ШЫҰ елдерінен өзгерістерге бейімделуді ғана емес, озық шешімдерді де талап етеді» деп санайды.


– ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің ғылыми, инновациялық әлеуеті мол. Сондықтан тәжірибе алмасумен ғана шектелмей, жасанды интеллект экожүйесін дәйекті түрде қалыптастыра отырып, технологияларды бірлесе ойлап табуды және құзыреттілікті арттыруды жеделдетуге болар еді. Қазақстан осы саладағы халықаралық ынтымақтастықты кеңейтуді қалайды. Биыл еліміз Қытайдың бастамасымен құрылған Дүниежүзілік жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастық ұйымының (WAICO) негізін қалаушылардың бірі болды. Сондықтан Ұйымға мүше елдердің жетекші университеттерінің, ғылыми мекемелерінің және технологиялық компанияларының қатысуымен ШЫҰ аясында Жасанды интеллект орталықтарының желісін құруды ұсынамыз, – деді Мемлекет басшысы.


Президент Шанхай ынтымақтастық ұйымын реформалау мәселесі әлі де өзекті екеніне назар аударып, бұл жұмысты сыртқы саясат ведомстволарына жүктеуді ұсынды.


– Сөз соңында Қазақстан ШЫҰ аясындағы сан қырлы ынтымақтастықты жаңа әрі сапалы деңгейге көтеруге барынша күш салуға дайын екенін тағы да растаймын. Өзара сенім мен ықпалдастықтың арқасында біз бұдан да биік белестерді бағындыратынымызға кәміл сенемін. Еліміз осы жолды бірге еңсеруге әзір, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 01 Sep 2026 12:51:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/VOqYekPP.jpg"   type="image/jpeg"   length="98471"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Непалда су басқан тоннельде 1000-ға жуық жұмысшы іздестіріліп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/nepalda-su-baskan-tonnelde-1000-ga-zhuyk-zhumysshy-izdestirilip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/nepalda-su-baskan-tonnelde-1000-ga-zhuyk-zhumysshy-izdestirilip-zhatyr</guid>
                <description>Құтқарушылар оларды алтыншы күн қатарынан іздеуде. 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ресми мәлімет бойынша, «Тришули» ГЭС-інің 933 жұмысшысы хабар-ошарсыз кеткендер қатарында, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Билік олардың шамамен 350-і опырылған тоннельдің ішінде қамалып қалуы мүмкін деп болжап отыр.

Құтқарушылар тоннельдің үйінді басқан жоғарғы бөлігіне арнайы тесік бұрғылап, ішке ауа жіберген. Сондай-ақ, тоннельге камера түсірілгенімен, бейнежазбадан адамдардың белгісі байқалмаған. Бір күн бұрын әскери қызметшілер арнайы тесік арқылы төмен түсіп, тірі қалғандар болса, дауыстап шақырған. Десе де, ешқандай жауап естілмеген.

Енді құтқарушылар тоннельге кіретін жолды жарылыс жұмыстары мен ауыр техниканың көмегімен кеңейтуді жоспарлап отыр. Осыдан соң мамандар оттегі бетперделерін киіп, тоннельдің ішіне кірмек. 

Құтқару операциясына нөсер жаңбыр мен өзендердегі су деңгейінің көтерілуі кедергі келтіріп жатыр. Сонымен қатар, аймақта жаңа су тасқынының қаупі бар. 

Қытай билігі Непалды өзендердегі су ағынының артуы мүмкін екенін ескерткен. Ал жергілікті билік табиғи апат салдарынан пайда болған кратерлердің бірінде жиналған шамамен 1,4 миллион текше метр судың деңгейін бақылауда ұстап отыр.

Бұған дейін Непалда жеке басы анықталмаған 200-ден аса мәйіт жаппай жерленгенін жаздық. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 01 Sep 2026 10:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/JNVc2Ffa.jpg"   type="image/jpeg"   length="150089"  />
                            </item>
            </channel>
</rss>
