<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
<rss version="2.0"  xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"  xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/">
    <channel>
        <title>Бизнес</title>
        <link>https://inbusiness.kz/kz/rss/biznes</link>
        <description><![CDATA[Новости Казахстана]]></description>
        <language>kk</language>
        <lastBuildDate>Tue, 08 Sep 2026 08:35:00 +0500</lastBuildDate>
                    <item>
                <title><![CDATA[Отандық ғалымдар гектарынан 35 тоннаға дейін өнім беретін картоп сортын шығарды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/otandyk-galymdar-gektarynan-35-tonnaga-dejin-onim-beretin-kartop-sortyn-shygardy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/otandyk-galymdar-gektarynan-35-tonnaga-dejin-onim-beretin-kartop-sortyn-shygardy</guid>
                <description>Бұл туралы ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі хабарлады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстандық ғалымдар жоғары өнімділігімен және бірқатар ауруларға төзімділігімен ерекшеленетін «Айтхожин» атты жаңа отандық картоп сортын шығарды, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Жаңа сорт Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты мен М.Ә.Айтхожин атындағы Молекулалық биология және биохимия институты ғалымдарының бірлескен еңбегінің нәтижесінде әзірленді.

Зерттеудің негізгі мақсаты – Қазақстанның топырақ-климаттық жағдайларына бейімделген, жоғары өнімді, ауруларға төзімді және шаруашылыққа қажетті қасиеттері бар жаңа картоп сортын шығару. Ғалымдар дәстүрлі селекция әдістерін заманауи биотехнологиялық және молекулалық-генетикалық тәсілдермен ұштастырған.

Көпжылдық зерттеулер барысында картоптың перспективалы селекциялық материалдары кешенді бағаланды. Мамандар олардың өнімділігін, пісіп-жетілу мерзімін, түйнектерінің морфологиялық және тауарлық сапасын, ауруларға төзімділігін және басқа да маңызды қасиеттерін зерттеген.

Нәтижесінде құнды қасиеттер кешенімен ерекшеленетін перспективалы генотип іріктеліп, «Айтхожин» атты жаңа сорт ретінде ұсынылды.

Жаңа картоп ерте пісетін және жоғары өнімді сорттар тобына жатады. Оның өнімділігі гектарына 35 тоннаға дейін жетеді. Түйнектері сары түсті, домалақ-сопақша пішінді, көзшелері аз әрі ұсақ. Кескен кезде қараймайды. Құрамындағы крахмал мөлшері 14,1-18,3%, ал С дәрумені 21,1-24,3 мг% деңгейінде.

Сорттың маңызды ерекшеліктерінің бірі – картоптың мозаикалық X вирусына (PVX) төзімділігі. Сонымен бірге ол альтернариоз бен фузариоздық солу ауруларына салыстырмалы түрде төзімді.

Жаңа сортты шығару кезінде екі ғылыми ұйымның зерттеу бағыттары өзара сабақтастырылды. Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында селекциялық жұмыстар жүргізілсе, М.Ә.Айтхожин атындағы Молекулалық биология және биохимия институтында молекулалық-генетикалық зерттеулер орындалды.


– Бұл сорт – бірнеше жыл бойы зерттеу жүргізіп, тиімді шешімдерді іздеген ғалымдар ұжымының бірлескен еңбегінің нәтижесі. Селекциялық зерттеулер мен молекулалық-генетикалық жұмыстар бірін-бірі толықтырып, ғылыми нәтижені нақты селекциялық жетістікке жеткізуге мүмкіндік берді, – дейді жаңа сорт авторларының бірі, М.Ә.Айтхожин атындағы Молекулалық биология және биохимия институтының 3-курс докторанты Меруерт Қошмағамбетова.


Зерттеуші ауыл шаруашылығы ғылымында 15 жылдан астам уақыт еңбек етіп келеді. Оның ғылыми бағыты картоп және көкөніс селекциясы, тұқым шаруашылығы мен биотехнология мәселелерін қамтиды.

«Айтхожин» сортын әзірлеу ғалымның «Инновациялық әдістер негізінде аурулардан сауықтырылған картоп сорттарының бастапқы тұқым шаруашылығын жүргізу» тақырыбындағы докторлық диссертациясымен де сабақтас.

Жаңа сорт авторларының қатарында Д.С.Шарипова, Ж.А.Тоқберенова, К.О.Шәріпов, О.В.Карпова, М.Ж.Қошмағамбетова, Б.Ж.Сейтмұратов, Е.С.Қойбағаров, Р.Қ.Балғабаева және ресейлік селекционер-ғалым Е.П.Шанина бар.

Сортқа «Айтхожин» атауы Қазақстандағы молекулалық биология ғылымының қалыптасуына зор үлес қосқан академик Мұрат Әбенұлы Айтхожиннің ғылыми мұрасына құрмет ретінде берілген.

Қазіргі уақытта ғалымдардың келесі міндеті – «Айтхожин» сортын мемлекеттік сортсынаққа ұсыну және оны селекциялық жетістік ретінде құқықтық қорғау рәсімдерінен өткізу.

Одан кейін жаңа отандық сортты өндіріске енгізу, еліміздің тұқым шаруашылықтарын жоғары сапалы бастапқы тұқымдық материалмен қамтамасыз ету және отандық картоп тұқым шаруашылығының тұрақты дамуына ғылыми негіз қалыптастыру жоспарланып отыр.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 08 Sep 2026 08:35:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/qXc83LH0.jpg"   type="image/jpeg"   length="30158"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанда былтыр 99,5 млн тонна мұнай өндірілді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-byltyr-99-5-mln-tonna-munaj-ondirildi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-byltyr-99-5-mln-tonna-munaj-ondirildi</guid>
                <description>Бұл туралы Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов Мұнай-газ кешені қызметкерлері күніне орай жолдаған құттықтауында айтты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Министрдің сөзінше, өткен жыл мұнай-газ саласы үшін рекордтық көрсеткіштермен ерекшеленген. Сонымен қатар, елдегі мұнай өңдеу зауыттарында 18,4 млн тонна мұнай өңделген, деп жазады inbusiness.kz сайты.


«Әрбір тонна мұнай мен әрбір текше метр газдың артында үлкен еңбек, жауапкершілік пен жоғары кәсібилік тұр. Күн сайын сіздер кәсіпорындардың тұрақты жұмысын қамтамасыз етіп, еліміздің энергетикалық қауіпсіздігін нығайтып келесіздер», – деді Ерлан Ақкенженов.


Оның айтуынша, Қазақстан мұнай өндірумен ғана шектелмей, мұнай-газ химиясы мен газ саласын да кешенді түрде дамытып келеді. Бұл бағытта жаңа өндірістер ашылып, жұмыс орындары құрылуда.

Бүгінде Қазақстандағы газдандыру деңгейі 64 пайыздан асты. Табиғи газбен 13 млн-нан астам азамат қамтамасыз етілген.

Министр алдағы негізгі міндеттердің бірі – ел тұрғындарын газбен толық қамтамасыз ету екенін атап өтті.

Сондай-ақ, Ерлан Ақкенженов мұнай-газ саласының ардагерлеріне және қазіргі уақытта кен орындары мен зауыттарда еңбек етіп жүрген мамандарға алғыс білдіріп, кәсіби мерекемен құттықтады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sun, 06 Sep 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-9/8KeWiiNY.png"   type="image/png"   length="5685330"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Дүкендерге тексерулер және айыппұлмен жазалау қаупі төнді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/dukenderge-tekseruler-zhane-ajyppulmen-zhazalau-kaupi-tondi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/dukenderge-tekseruler-zhane-ajyppulmen-zhazalau-kaupi-tondi</guid>
                <description>Құзырлы органдар сауда нысандарын жаппай бақылауға алып жатыр.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Берілмеген қарапайым бір ғана чектің кесірінен отандық ретейл мен қызмет көрсету саласы қыруар қаржылық шығынға ұшырауы ғажап емес, деп жазды inbusiness.kz тілшісі.

Елордадағы ірі сауда желісі гипермаркетінің қызметкері Маржан көп жағдайда чектің берілмеуіне сатып алушылардың өздері кінәлі екеніне назар аудартты. Олар оны сұрауға не мән бермейді, немесе ұмытып кетеді.


«Дүкен қожайындары чектің берілуіне өздері мүдделі. Өйткені бір жағынан, осы арқылы салық органдарының қудалауынан құтылады. Екінші жағынан, ары таза емес сатушылардың ұрлығының алдын алады. Сатып алушылар болса, сол бір тілім қағазды әдейі бермей, тығып қалады деп ойлайды. Біз болсақ, «Чекті алыңыз!» деп, бұл сөзді ауысым кезінде тоты құсша мың рет қайталаймыз. Сонда 90 пайыз жағдайда: «Жоқ, өзіңізде қалдырыңыз!» деп кетіп қалады. Жұрт қоқыс жәшігіне дейін екі метр қадам басуға ерінеді. Сондықтан біз ол чектерді пакет-пакет етіп жинап, өзіміз жоятынбыз», – дейді кассир.


Оның түсіндіруінше, енді ел тастап кеткен чектерді жоймай, жинап қою туралы тапсырма келіпті. Маржан осы қағазға бола, тек салықшылардан ғана емес, сатып алушылардан да құқай көретіндерін жасырмады. Әңгімелеуінше, бірде гипермаркетке төртбақ денелі ер адам ентелей кіріп, шу шығарыпты.   


«Қарасам, көздері от шашып тұр, жұдырығын түйіп алған. Ұрып жібермес пе деп қорқып қалдым. Келе сала, бүкіл гипермаркетті басына көтеріп, айқайлай бастады: «Әйеліме таңертең чек бермегенің қайсың? Мен полиция шақырамын! Мемлекеттік кірістер комитетіне шағым түсіріп, бәріңді айыппұлдың астында қалдырамын! Құртамын, жоямын» деп әкіреңдейді. Бұл неткен адал салық төлеуші деп тамсана жүріп, аға кассирді, әкімшіні, «СБ»-ны жинадық», – дейді Маржан.  


Ол әрбір кассаның үстінде бейнекамера тұратынын еске салды. Жаңа ереже бойынша, егер ол істемесе, касса да ашыла алмайды. Содан видеоархивті ақтарып, тұтынушы көрсеткен уақытты тауып, бейнебақылау камераларының жазбаларын қарайды.


«Ол өз әйелін жазбай таныды, сүйкімді әйел екен. Кассир тауарды өткізіп, фискалды чекті ұсынды. Әйел тездетіп пакеттерін алып, кері бұрылып, асыға шығып кетеді. Кассир оның чегін ақырын ғана қоқыс себетіне лақтыра салды. Осы видеоны көрген соң отағасының ашуы басылды. Қаһарынан қайтып, бірдемені мұрнының астынан міңгірлеп, сыртқа беттеді. «Полиция шақырайық та?!» деймін оған. Қолын бір сілтеді. Ол өз отбасында шағын «тоталитаризм» орнатқан екен. Әйелінен әрбір сатып алған затына чек әкеліп, берген ақшасын қайда жұмсайтынына есеп беруді талап етеді екен», – дейді Маржан.


Зайыбы сол жолы оның «алтын ережесін» ұстануды ұмытып кетіп, үйіне чексіз кетіп қалған. Ерінен сол үшін сөгіс естіген соң, басын қорғаштап, «Ой, маған кассада чек бермеді» деп өтірік айта салса керек.

Қазақстанда сауда саласына бақылау күшейтілуде

ШҚО бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті еске салады: ҚР жаңа Салық кодексінің 110-бабының 1-тармағына сәйкес, кәсіпкерлер деректерді тіркеу және беру функциясы бар бақылау-касса машиналарын (онлайн-кассаларды) қолдануға міндетті. Аппараттардың үлгілері kgd.gov.kz ресми сайтындағы мемлекеттік тізілімге енгізілген болуға тиіс.

Стандартты құрылғылардың баламасы ретінде бизнес заманауи бағдарламалық немесе біріктірілген кассалық жүйелерді пайдалануға да құқылы. Жеңілдік тек телекоммуникация желісі мен интернеті мүлде жоқ шалғай нүктелерге, мысалы, қала шетіндегі не ауылдардағы базарларға ғана жасалған: ол жерде заң онлайн-деректерді беру функциясы жоқ, қарапайым БКМ-ді қолдануға рұқсат береді.

Заңнаманың басты талабы – кәсіпкерлер тұтынушының тауар немесе қызмет үшін төлеген сомасына тең сомада чек беру. Бұл ретте сатып алушының сұрауы бойынша құжатта оның сәйкестендіру нөмірі (ЖСН/БСН) міндетті түрде көрсетілуі шарт.

«Ұмытшақтық» құны: 2026 жылы берілмеген чектің айыппұлы қанша?

Қазақстанда БКМ қолдануға бақылауды күшейту аясында «ұмытылған» чек үшін енді айыппұл түріндегі жаза қарастырылған. Салықшылар енді есеп айырысу кезінде БКМ пайдалануды қатаң мониторингтейді. Бұл ретте қолма-қол төлемдер де, банк карталары арқылы жасалатын транзакциялар да қадағаланады. Бастапқы бұзушылық үшін бизнес тек ескертумен құтылады. Алайда бір жыл ішінде қайтадан заң бұзса, санкциялар ауырлайды:


	БКМ-ді қолданбау, сондай-ақ ақауы бар немесе есепке қойылмаған аппаратты пайдалану 30-дан 50 АЕК-ке дейін (2026 жылы бұл 129 750 бен 216 250 теңге аралығы) айыппұл салуға әкеп соғады.
	Чек бермеу 20-дан 40 АЕК-ке дейін (2026 жылы – 86 500 бен 173 000 теңге аралығында) айыппұлмен жазаланады.
	Сомасы қате көрсетілген чекті беру – ұқсас айыппұл (86 500 – 173 000 теңге).


Бизнес үшін маңыздысы сол, аппараттарды жаңғырту және чектердегі деректемелерді жаңарту мәселелері бойынша кәсіпкерлер БКМ-ге техникалық қызмет көрсету орталықтарына (ТҚО) немесе өздерінің фискалдық деректер операторларының (ФДО) контакт-орталықтарына, қолдау қызметіне хабарласуы қажет.

Азаматтар үшін маңыздысы сол, Uchet.kz порталы жазғандай, егер чек беруден бас тартылса, сауда нүктесі орналасқан жер бойынша мемлекеттік кірістер органдарына шағым жазуға әрбір тұтынушының заңды құқығы бар.

Есте сақтау қажет жайттар:


	төлемнің кез келген түрінде (қолма-қол және карта) чек беру енді міндетті болып табылады;
	БКМ онлайн режимінде қосылып, қашықтан дерек беруге және тізілімге енгізілуге тиіс;
	клиенттің талабы бойынша чекте оның ЖСН/БСН-і көрсетіледі (мысалы, салықтық шегерім жасау үшін бухгалтерияға тапсыруына керек);
	чек беруден бас тарту – азаматтың салық органына жүгінуіне тікелей себеп.


POS-терминал мен кассалық аппарат интеграциясы басталды

Таяуда Қазақстанда барлық POS-терминалдар мен өзіне-өзі қызмет көрсету кассалары ресми түрде стандартты БКМ-ге теңестірілді. Қазіргі уақытта елімізде 1,2 млн-нан астам бақылау-касса машинасы (БКМ) жұмыс істейді, оның ішінде 96 пайызы немесе шамамен 1 млн 140 мыңы онлайн-БКМ, деп хабарлады Мемкірістер комитеті.

«Онлайн-БКМ-ді POS-терминалдармен біріктіру жөніндегі іс-шаралар жоспары» аясында салық қызметкерлері екінші деңгейлі банктермен бірлесіп, интеграция жұмыстарын жүргізіп қойды.

Бұл жаңа шешім БКМ функцияларын POS-терминалдармен және Ұлттық тауарлар каталогының (ҰТК) және таңбаланған тауарлардың штрихкодтарын оқуға арналған сканерлермен біріктіруге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, БКМ және POS-терминалдардың үлгілерінде біріктірілген режимде жұмыс істеу және төлем туралы ақпаратты бір кассалық чекте басып шығару мүмкіндігі қарастырылған.

Бұдан бөлек, бизнестің операциялық шығындарын азайту мақсатында, Мемкірістер комитеті БКМ пайдалану кезінде фискалдық чектерді тікелей салық органына тегін жіберуге мүмкіндік беретін пилоттық жобаны іске қосуда.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 28 Aug 2026 14:05:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/v3cWrqyb.jpg"   type="image/jpeg"   length="26302"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Венесуэла өзі құрған ұйымнан шығып кетуі мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/venesuela-ozi-kurgan-ujymnan-shygyp-ketui-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/venesuela-ozi-kurgan-ujymnan-shygyp-ketui-mumkin</guid>
                <description>Бұл туралы Bloomberg агенттігі жағдайдан хабардар дереккөздерге сілтеме жасап жазды.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ерекше айта кетерлігі, Венесуэла ОПЕК-ті құрған 5 мемлекеттің бірі саналады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Агенттік мәліметінше, бұл мәселе АҚШ өкілдерімен келіссөздер барысында талқыланған. Десе де, әзірге түпкілікті шешім қабылданбады. 

Bloomberg-тің жазуынша, Венесуэланың ОПЕК құрамынан шығуы елге мұнай өндіру көлемін арттыруға жол ашуы мүмкін. Себебі, ұйымнан шыққан жағдайда Каракас мұнай өндірісіне қойылған шектеулерден босайды. 

Ал АҚШ үшін бұл Венесуэлада мұнай саласындағы жоспарларын белсендірек жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Қазір Вашингтон Венесуэладағы мұнай кен орындарының ірі үлесін сатып алу мәселесі бойынша келіссөз жүргізіп жатыр.

Бұл жағдай 2026 жылдың басында АҚШ Венесуэла президенті Николас Мадуроны ұстап, кейін оның Нью-Йоркте сотқа тартылуынан соң мүмкін болып отыр.

Bloomberg бұған дейін мамыр айында мұнай экспорттаушы ірі елдердің бірі Біріккен Араб Әмірліктері ОПЕК-тен шыққанын еске салады. Ал маусымда Ирак та ұйымнан шығу мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеген.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 28 Aug 2026 10:37:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/RMtN2IFF.jpeg"   type="image/jpeg"   length="33132"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Каспийде балық өсіріле бастады: Өндіріс көлемі жылына 5 мың тоннаға жетеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kaspijde-balyk-osirile-bastady-ondiris-kolemi-zhylyna-5-myn-tonnaga-zhetedi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kaspijde-balyk-osirile-bastady-ondiris-kolemi-zhylyna-5-myn-tonnaga-zhetedi</guid>
                <description>«Organic Fish» компаниясы биыл қыркүйекте алғашқы 150 тонна тауарлық балық алуды жоспарлап отыр.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Маңғыстау облысында Каспий теңізінің терең сулы бөлігінде торлы әдіспен балық өсіру жобасы алғашқы өндірістік кезеңге шықты, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты облыстық әкімдікке сілтеме жасап.

«Organic Fish» серіктестігі теңіз аквашаруашылығын дамыту жобасын іске асыруды жалғастыра бермек. Кәсіпорын Каспий теңізінің терең сулы бөлігінде заманауи торлы технологияларды қолдана отырып, бағалы албырт тұқымдас балықтарды өсіруге маманданған.

Алғашқы үш теңіз торы былтырғы жылғы қыркүйекте орнатылды. Әр тордың диаметрі 38 метрді құрайды. Оларға жалпы салмағы 20 тонна болатын 95 мың дана шабақ жіберілді. Өсіру кезеңінде балықтар теңіз жағдайына сәтті бейімделіп, олардың орташа салмағы бастапқы 200 грамнан 1,8–2,5 келіге дейін артты.


– Кәсіпорын алғашқы 150 тонна тауарлық балықты ағымдағы жылдың қыркүйегінде алуды жоспарлап отыр. Өнім ішкі нарыққа бағытталады. Бұл отандық балық өнімінің ұсынысын арттырып, ел ішінде балық өндіру мүмкіндіктерін кеңейтуге мүмкіндік береді, – делінген хабарламада.


Өндіріс қуатын кезең-кезеңімен арттыру көзделген. Осы жылы учаскелерге тағы 3 теңіз торы орнатылады. Оларды іске қосып, кейін балықтандыру жұмыстарын қыркүйек айының басына дейін аяқтау жоспарланған.

Осылайша, торлардың жалпы саны 6-ға жетеді. Жыл соңына дейін оларға 470 мың дана шабақ жіберу жоспарланып отыр. Шабақтардың орташа салмағы 200–300 грамм болған кезде, жалпы биомасса 114 тоннаны құрайды.

Алдағы уақытта кәсіпорын торлардың санын және өндіріс көлемін кезең-кезеңімен арттырады. Жоспарға сәйкес, 2027 жылы тауарлық балық өндірісінің көлемі 1,3 мың тоннаны құрайды. Ал 2028 жылы өндірісті жылына 5 мың тоннаға жеткізу жоспарланып отыр.

Каспий теңізінде торлы әдіспен балық өсіру саланың жаңа технологиялық құзыреттерін қалыптастырып, Қазақстанда балықты өнеркәсіптік өндіру көлемін арттыруға жағдай жасайды.

Өндірістің ұлғаюына қарай жоба өңірдегі балық шаруашылығын дамытудың жаңа бағыттарының біріне айналып, ішкі нарықты отандық өніммен қамтамасыз етуге үлес қосатын болады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 27 Aug 2026 08:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/SQnyJ802.jpg"   type="image/jpeg"   length="110662"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Елімізде ауыл шаруашылығы техникасын жаңартуға 350 млрд теңге бөлінді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-auyl-sharuashylygy-tehnikasyn-zhanartuga-350-mlrd-tenge-bolindi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-auyl-sharuashylygy-tehnikasyn-zhanartuga-350-mlrd-tenge-bolindi</guid>
                <description>Мемлекеттік қолдаудың негізгі тетіктерінің бірі – лизинг.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстанда агроөнеркәсіптік кешенді техникалық қайта жарақтандыру жұмыстары жүйелі түрде қарқынды қолға алынып жатыр. Бұл туралы АШМ мәлім етті, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, Ауыл шаруашылығы министрлігі ауыл шаруашылығы техникасын жаңарту және ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің заманауи техникаға қолжетімділігін арттыру бағытында нақты шаралар қабылдауда.

Осы ретте мемлекеттік қолдаудың негізгі тетіктерінің бірі – жеңілдікті лизинг. Биыл бағдарламаға бөлінетін қаржы көлемі 350 млрд теңгеге дейін ұлғайтылды.

Қаржыландыру көлемінің артуы машина-трактор паркін жеделдетіп жаңартуға зор ықпал етуде. Мәселен, 2024 жылы жаңару деңгейі 6%, ал 2025 жылы 6,5% болса, 2026 жылдың соңында бұл көрсеткіш 8%-ға дейін өседі деп күтілуде.

Оған ағымдағы көрсеткіштер нақты дәлел деуге болады. 2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша жалпы сомасы 296,9 млрд теңгені құрайтын 7 362 өтінім қабылданып, 265 млрд теңгеге 6 974 қаржылық лизинг шарты жасалды.

Нәтижесінде аграршыларға тракторлар, астық жинайтын комбайндар, жемшөп дайындайтын техника және аспалы жабдықтарды қоса алғанда, 7 925 бірлік ауыл шаруашылығы техникасы берілмек.

Инвестициялық субсидиялау және жеңілдікті лизинг бағдарламалары аясында ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер Қазақстанда құрастырылатын CLAAS және John Deere компанияларының заманауи әрі жоғары өнімді техникасына қол жеткізді.

Техниканы жаңарту ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігіне тікелей әсер етеді. Заманауи машина-трактор паркі шаруашылықтарға егіс және жиын-терім жұмыстарын уақытылы жүргізуге, тиісті мерзімдерді сақтауға, еңбек өнімділігін арттыруға және ауыл шаруашылығы өнімдерінің шығынын азайтуға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар техникалық қайта жарақтандыру өндірістік ресурстарды тиімді пайдалануға ықпал етеді. Бұл қазіргі аграрлық сектордың өнімділігі мен бәсекеге қабілеттілігіне деген талап үрдісінде ерекше маңызға ие.

Осылайша, жеңілдікті қаржыландыру көлемін ұлғайту тек жаңа техникалар санын арттыру ғана емес, ауыл шаруашылығының заманауи материалдық-техникалық базасын қалыптастыруға да бағытталған. Жеңілдікті лизинг бағдарламасын кеңейту машина-трактор паркінің жаңару қарқынын одан әрі жеделдетуге және отандық агроөнеркәсіптік кешеннің өндірістік әлеуетін нығайтуға кең жол ашады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 26 Aug 2026 08:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/5oeOFdIt.jpeg"   type="image/jpeg"   length="513959"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Елімізде бидайдың түсімділігі гектарына 35 центнерге жетті]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-bidajdyn-tusimdiligi-gektaryna-35-centnerge-zhetti</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-bidajdyn-tusimdiligi-gektaryna-35-centnerge-zhetti</guid>
                <description>Құрылтай сайлауы күні Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров бірқатар ауыл шаруашылығы кәсіпорнына барып, егін науқанының барысымен танысты.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Жұмыс сапары аясында министр барған нысандардың бірі – өсімдік шаруашылығына маманданған «СЕРВИС ЖАРС» серіктестігі, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Шаруашылыққа қарасты алқаптың жалпы көлемі 9 мың гектардан асады. Дәнді дақылдар алқабының басым бөлігін бидай құрайды. Сонымен қатар мұнда арпа мен жасымық өсіріледі. Шаруашылықта науқан жоспарға сай межелі мерзімде жоғары ұйымдастырушылықпен қарқынды жүргізіліп жатыр.



Бүгінде күздік бидайдың түсімділігі гектарына 35 центнерді, жаздық бидай – 25, арпа – 28 , жасымықтың түсімділігі – 21 центнерді құрайды. Бұл заман талабына сай қолданылып отырған агротехнологиялардың жоғары тиімділігін көрсетеді.

Аталған серіктестік базасында министр егін жинау науқанына қатысып жатқан бірнеше шаруашылықтың комбайншыларымен кездесті. Айдарбек Сапаров орақ науқаны аграршылардан барынша жеделдікті, жоғары деңгейдегі ұйымдастырушылықты және іс-қимылдың үйлесімділігін талап ететінін атап өтті.

Сондай-ақ министр механизаторлардың кәсібилігі мен жауапкершілігін атап өтіп, егін жинау науқанын уақтылы аяқтау және өсірілген өнімді сақтау көп жағдайда олардың күнделікті еңбегіне, тәжірибесі мен жедел әрекетіне байланысты екеніне тоқталды.

Министр орақ науқанына қатысып жатқан жұмысшылар үшін лайықты әрі қауіпсіз еңбек жағдайларын жасаудың маңыздылығына да баса көңіл бөлді. 


– Орақ науқаны – аграршылар үшін ең жауапты кезеңдердің бірі. Оған қатысушылардың барлығының үйлесімді жұмысы нақты бір шаруашылықтың нәтижесіне ғана емес, елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге саланың қосатын жалпы үлесіне де әсер етеді. Сондықтан техниканы барынша тиімді пайдалану, агротехникалық мерзімдерді қатаң сақтау және жұмысшыларға қажетті жағдай жасау маңызды, – деп атап өтті министр. 

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 24 Aug 2026 08:16:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/1iRQzFUj.jpg"   type="image/jpeg"   length="170677"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[АҚШ Ормуз бұғазы арқылы мұнай тасымалдаудың құпия жолын тапты]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/aksh-ormuz-bugazy-arkyly-munaj-tasymaldaudyn-kupiya-zholyn-tapty</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/aksh-ormuz-bugazy-arkyly-munaj-tasymaldaudyn-kupiya-zholyn-tapty</guid>
                <description>BILD агенттігінің жазуынша, Ормуз бұғазы толық бұғатталмаған болып шықты.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазіргі уақытта АҚШ Оман жағалауындағы оңтүстік бағыттың кем дегенде біреуін толық бақылауында ұстап отыр. Бұл ақпаратты Axios порталына АҚШ шенеунігі де растады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты BILD-ке сілтеме жасап.

Бұл жасырын бағытпен тәулігіне түнгі уақыттарда 15-тен 20-ға дейін танкер өтеді. Кемелер соғысқа дейінгі көлемнің жартысына жуығын, яғни 10 миллион баррельге дейін шикі мұнайды тасымалдап жатыр.

АҚШ әскерилері олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты.


«Бүгінде Иран режимі бұл процеске кедергі келтіруге қауқарсыз. АҚШ-тың әуе соққылары Тегеранның радиолокациялық және теңізді бақылау жүйелерін істен шығарды. Сонымен қатар бұғаздағы қозғалысты қадағалап отырған Ислам революциясы сақшылар корпусының жылдам жүретін катерлері де жойылған. Сол себепті Иран танкерлер болуы мүмкін аймақтарды басқа тәсілмен атқылауға мәжбүр. Десек те, АҚШ әскері бұл шабуылдарға дер кезінде тойтарыс беріп отыр. Апта басында ғана 8 дрон мен 2 қанатты зымыран атып түсірілген», – делінген хабарламада.


Бұған дейін АҚШ президенті Дональд Трамп Ормуз арқылы мұнай тасымалы қайта жанданғанын мәлімдеген болатын. Жекелеген уақытта бұғаздан өткен мұнай көлемі 20 миллион баррельге дейін жеткен.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 21 Aug 2026 14:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/VEX4kZqH.jpg"   type="image/jpeg"   length="126015"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[PTC Cargo қазақстандық операторы 1 миллион TEU межесін бағындырды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ptc-cargo-kazakstandyk-operatory-1-million-teu-mezhesin-bagyndyrdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ptc-cargo-kazakstandyk-operatory-1-million-teu-mezhesin-bagyndyrdy</guid>
                <description>Қазақстандық логистикалық оператор PTC Cargo маңызды өндірістік көрсеткішке қол жеткізді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Компания іске қосылғаннан бері 1 млн TEU-дан астам жүк тасымалдады.

Жұмысын 2021 жылдың 17 наурызында бастаған компания алғашқы күннен-ақ елдегі контейнерлік тасымал нарығымен қатар тұрақты дамып келеді.

1 миллион TEU шамамен 11 100 толық құрамды контейнерлік пойыз деген сөз. Егер бұл пойыздарды тізіп қойса, ұзындығы 6 мың шақырымнан асады. Бұл Астанадан Мадридке дейінгі қашықтыққа тең.



PTC Cargo үшін 2025 жыл рекордтық кезең болды: тасымал көлемі 235 мың TEU-ға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 6,3%-ға артты. Бұл дегеніміз жылына 2 600-дей толық құрамды контейнерлік пойыз немесе орта есеппен күніне 7 пойыз. 

Компанияның өсу қарқыны Қазақстанның контейнерлік нарығының жалпы дамуынан да жоғары. Көлік министрлігінің мәліметінше, 2025 жылы елдегі контейнерлік тасымал көлемі 4,2%-ға өсіп, 2,2 миллион TEU-ға жетті. Жүктерді контейнерлеу үлесі 6,7%-дан 8%-ға артып, ал теміржол жүк тасымалының жалпы көлемі 10,2%-ға өсіммен 466,7 миллион тонна болды.

Бұл рекордтық нәтижеге вагон паркін тиімді басқару, бағдарлық тасымалды дамыту және негізгі логистикалық тораптардың өткізу қабілетін арттыру арқылы қол жеткізілді.

Компания ұжымның сіңірген еңбегін ерекше атап өтіп, клиенттер мен серіктестерге сенімі мен ұзақ мерзімді ынтымақтастығы үшін алғыс білдірді.

1 миллион TEU межесін бағындыру – PTC Cargo тарихындағы маңызды белес әрі компанияның елдің көлік-логистика нарығында орнықты дамып келе жатқанының дәлелі.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Wed, 19 Aug 2026 16:56:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/536OqL2z.webp"   type="image/webp"   length="44538"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Шетелде ресейлік туристердің легі күрт азайды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/shetelde-resejlik-turisterdin-legi-kurt-azajdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/shetelde-resejlik-turisterdin-legi-kurt-azajdy</guid>
                <description>Көрші елдің сыртқы туризмі терең әрі жүйелі дағдарысқа килікті.

 

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Шетелге шығуға мүмкіндігі бар ресейлік саяхатшылардың қатары қарқынды түрде қысқаруда. РФ Ұлттық рейтинг агенттігінің (ҰРА) жаңа болжамына сәйкес, 2026 жылдың қорытындысында шетелге бар-жоғы 14 миллион ресейлік қана саяхаттай алады. Бұл тіпті пандемияға дейінгі кезеңнің көрсеткішінен де төмен, деп жазды inbusiness.kz.

Геосаясат, виза және жабық аспан ресейлік туризмді тығырыққа тіреді

Ресейліктер үшін шетелде демалу кеңес кезіндегі сияқты қайтадан «қол жетпес сән-салтанатқа» айналып барады. Ұлттық рейтинг агенттігінің (ҰРА) болжамынша, 2026 жылдың соңына қарай шетелге тек 14 млн РФ тұрғыны ғана шыға алады.

Бұған дейін көршінің нарығы есін жия бастағандай көрінген еді: 2025 жылы сапарлар саны сенімді түрде 15,5%-ға өскен болатын. Алайда енді бұл қарқын күрт тежеліп, бірден 3,5 есеге жуық құлады: өсім қарқыны 4,5%-ға дейін төмендеді, делінген ҰРА есебінде.

Оның сарапшылары қазіргі өмір шындығы мен пандемияға дейінгі тоқ заман арасындағы алшақтық арта түскеніне назар аудартты. 2019 жылы Ресейдің 18 миллион азаматы шетелде тынығып қайтыпты. 2026 жылға болжанған көлем бұл межеден бірден 22,2%-ға азайып қалды. Басқаша айтқанда, 4 миллион ресейлік өз елінен тыс жерде ұзақ күткен демалысын ұйымдастыра алмаған немесе оған қаржысы жетпеген.


«Таяу Шығыстағы дағдарыс пен Ресей экономикасының жалпы нашарлауы салдарынан 2026 жылы сыртқы туризм нарығының өсу қарқыны 15,5%-дан 4,5%-ға дейін баяулауы мүмкін. Нәтижесінде, Ресейден шетелге 14 млн турист аттанады, бұл 2019 жылмен салыстырғанда 4 млн адамға аз. Нарық еуропалық бағыттағы шектеулердің және жаңа бағыттарды дамытуға қажетті әуе флотының жетіспеушілігі кесірінен дағдарысқа дейінгі деңгейіне көтеріле алмай тұр», – деп жазды «Коммерсантъ».


Ресейліктер Дубайдан бас тартып жатыр

ҰРА сарапшыларының пікірінше, Ресейдің туристік саласына жасалған ең ауыр соққылардың бірі – Таяу Шығыстағы дағдарыс болды. АҚШ пен Израилдің Иранға қарсы соғысы және Тегеранның осы аймақтағы америкалық одақтастарды – араб елдерін соққылауы бұл өңірдің аспанының жабылуына соқтырды.

Мұның зардабын БАӘ тартты. 2025 жылдың қорытындысында Біріккен Араб Әмірліктері ресейліктердің арасында Түркиядан кейінгі ең танымал бағыт саналған еді. Ондағы РФ азаматтарының көптігі сонша, блогерлер «Дубайск» деп атай бастады.

Алайда 2026 жылы жағдай күрт өзгерді. РФ Федералдық қауіпсіздік қызметінің мәліметінше, 2026 жылдың қаңтар-маусым айларында ресейліктердің әмірліктерге жасаған сапарларының саны бір жылдық мәнде бірден 48,9%-ға құлдыраған.

Көктемде БАӘ-мен арадағы әуе қатынасына қойылған шектеулер салаға ауыр соққы болып тиді. Бірақ бұл шектеулер алынып тасталғанымен, туристік ағын сол бойы толық қалпына келген жоқ.

ҰРА сарапшылары биылғы жыл қорытындысында осы араб мемлекетіне 1 миллионнан да аз ресейлік келеді деп болжайды. Бұл 2025 жылғы көрсеткіштен 41%-дан астамға төмен.

Маманданған «Туту» сервисі де ұқсас үрдісті тіркеп отыр: қаңтар-тамыз айларында БАӘ-не билет сатып алуға деген сұраныс бірден 31%-ға, ал, Израилге 20%-ға құлаған.


Дегенмен, саяхатшылардың бір бөлігі балама бағыттарға бет бұруда. ҰРА мен АТОР ұйымдары сарапшыларының бағалауынша, ағымдағы жылы ресейліктердің қызығушылығын Вьетнам, Қытай және Мальдив аралдары жайлауда, деп жазды tourdom.ru.


Нақтылағанда, АТОР дерегінше, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында ресейліктердің жалпы саяхаттарының 7,8%-ы Вьетнамның, тағы 17,1%-ы Қытайдың еншісіне тиді.

Алайда бұл қайта бағдарлану да жалпы ахуалды түзете алмапты. Travelata.ru статистикасы биылғы жылдың қаңтар-тамыз айларында барлық ұйымдасқан ресейлік туристердің 64,1%-ы сол бұрынғыдай екі дәстүрлі бағытты – Түркия мен Мысырды таңдағанын көрсетті.

Айтпақшы, Қазақстан өткен жылы да, биыл да ресейлік туристер арасында ең танымал бағыттардың қатарына кіре алмады.

Ресейліктерге Шенген визасын алу қиындай түсті

Соңғы статистика ресейліктердің жатжұртта демалудан жаппай бас тарта бастағанындай түсінік қалыптастыруы мүмкін. «Өзге елде сұлтандай ләззат алғанша, өз елімде ұлтандай тыныға салайын» деген сияқты.


«Шынында олай емес. Шетелде тыныққысы келетіндер еселеп көбеймесе, еш азаймады. Бірақ бұл үшін ресейліктерде мүмкіндік қалмай барады. Бүгінде сыртқы туристік ағынның қалпына келуіне басты кедергі көп, бастылары – ұшақтардың жетіспеушілігі және РФ азаматтары еркін кіре алатын мемлекеттердің азайғаны. Мысалы, бұрын дербес саяхатшылар Еуропа елдеріне еш кедергісіз, еркін баратын. Бұл бағытта енді ресейлік туристік ағын сап тыйылды. Виза алу қиындады», – дейді «Let’s Fly» туроператорының басқарушы директоры Антон Лаврухин.


Continent Express аналитиктерінің дерегінше, 2026 жылдың алғашқы алты айында Шенген визасына деген сұраныс тағы 9%-ға төмендеген. Ал, ресейліктер арасында ең танымал бағыттар «құрдымға құлады». Италия РФ тұрғындары виза алу үшін берген өтінімдердің 14%-ын, Франция 39%-ын қабылдамай тастады. Испания бағытындағы көрсеткіш бірден 51%-ға құлдырады. Continent Express мәлімдегендей, бұл елдің азаматтары үшін виза беру ережелері қатайтылды, туристерге қойылатын қаржылық талаптар шығандап кетті.

Оның үстіне ресейліктердің «алда жеңілдіктер болар» деп үміттенбеуіне де болады. Еуропалық Одақ талаптарын қатайтуды жалғастыруда. Биылғы 7 шілдеден бастап Словакия ресейліктерге Шенген визасын беруге толықтай тыйым салды. Сондай-ақ өз бетінше саяхаттайтындар арасында танымал «Форум Винского» ресурсын қолданушылар РФ-ке ең жақын елдер – Грекия мен Болгария консулдықтары да жаппай бас тартып жатқанын хабарлады.

Ресейлік туроператорлар Еуропаны Азиямен немесе өзге экзотикалық елдермен алмастыруға тырысуда. Лаврухин мұның мүмкін еместігін қаперге салды. Проблема сол бұрынғыдай: ресейлік әуе компанияларында бос ұшақтар мүлдем жоқ. Ал, қолжетімді әрбір борт үшін қатал күрес жүріп жатыр. Сондықтан сарапшының болжамынша, ресейлік нарық пандемияға дейінгі 18 миллион турист межесіне 2030 жылдан ерте жете алмайды.

Ресейлік әуежайлар жабылып, рейстер жаппай кешігуде

Егер шетелдегі кедергілерді жат мемлекеттер тұрғызып жатса, ішкі көлік дағдарысына Ресейдің өзі кінәлі. Соңғы апталардағы оқиғалар ресейлік жолаушылар үшін нағыз сынаққа айналды.

Украиналық ұшқышсыз ұшу аппараттарының шабуылына байланысты Ресейдің оңтүстігі мен орталығындағы аспан дүркін-дүркін жабылуда: дронның ұшуы қаупі туындаса болды, РФ құзырлы органдары «Кілем жоспарын» енгізеді де, әуежайлардан ұшақтардың ұшуына ондаған сағат бойы тыйым салып тастайды.  

Өткен жұмадан бері ресейлік жолаушылар кезекті көлік коллапсынан зардап шегуде. Мәскеу әуежайларында рейстердің жаппай кейінге қалуы деректері тіркелді. Жолаушылар ұшуды сағаттап күтуде: Дубайға дейінгі рейстер 17 сағатқа, Ыстамбұлға 12 сағатқа дейін кешікті. Внуково әуе қақпасында барлық басты халықаралық бағыттар – Түркия, Мысыр, БАӘ, Грузия, Әзірбайжан және Армения бағыттары дағдарған.

Бір ғана Мәскеуде бір күннің ішінде 100-ден астам рейс кешіктіріліп, ұшақтар амалсыз, беларустік Минскіге, ресейлік Төменгі Новгород пен Саратов, башқұрттық Уфа қалаларына кері бағытталды.

Түркияның Ыстамбұлынан ұшып шыққан Pegasus пен Ajet шетелдік тасымалдаушыларының екі рейсі РФ-қа жете алмай, Литва үстінен кері бұрылуға және ыстамбұлдық Сабихи Гөкчен әуежайына оралуға мәжбүр болды. Ақпарат құралдары «туристердің зәресі ұшқанын» жазуда.

Сочи әуежайындағы жағдай тіпті жаншошырлық. Рейстердің кешігуі бойынша тарихи рекорд орнатылды: кейінге қалдыру 4 күнге дейін жеткен.

Мұнда «Кілем жоспары» соңғы бірнеше тәулік бойы қайта-қайта енгізілуде. Ивановоға бағытталған EO-979 рейсі өткен жұмадан бері қаңтарылып тұрып қалды. Батумиге баруға тиіс WZ-935 рейсі 14 тамыздың орнына екі тәулік өткен соң ғана ұшып кете алды. Әуе компаниялары кешіктірілген рейс жолаушыларын қонақүйлерге орналастыруға мәжбүр. Сочи аэровокзалының өзінде шұғыл түрде 300 қосымша орындық орнатылып, адамдарға жерге жайып ұйықтауы үшін жүздеген кілемшелер таратылды.

Тек 17 тамыздың өзінде Сочиде 113 рейс кешіктірілді – 60-ы ұшуға, 53-і қонуға тиіс еді. Кешігулердің шексіз тізбегі сейсенбіге де ауысты.

Көлік күйзелісі және тоқтаусыз «дрон шабуылы» қаупі аясында туроператорлар да, әуе тасымалдаушылары да алапат шығынға батуда. Салдарынан, шетелдік рейстердің бір бөлігі қысқартылып, РФ саяхатшыларының барар жер, басар тауы тағы да азайды.

Сондықтан туроператорлар курорттық маусымды ресейліктер үшін әдеттегідей әлдеқайда ертерек аяқтауды ойластыра бастады.


«Бізде тамыз айына бәрі дайын. Енді алдағы қыркүйек айына ұшулар жоспарын түзу бойынша жұмыс жүргізілуде. Ары қарай маусымның аяқталу мерзімін сәл бері жылжытуға тура келетін сияқты: қазанның соңында тәмамдалуға тиіс еді, қазан айының басымен аяқтай салуымыз мүмкін», – дейді Anex бас директорының орынбасары Яна Муромова.


Ресейлік сыртқы туризм елдегі экономикалық дағдарыс, шетелдік санкциялық қысым, визалық бұғаттау және әуе тасымалының күйзелісі

арасында қыспақта қалды. Ресейлік азаматтың шетелдік саяхаты күрделі, қымбат әрі алдын ала жоспарлауға келмейтін сипат алды. Соның кесірінен РФ азаматтары шетелге шығудан шынымен қорқатын жағдайға жетуі мүмкін.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 18 Aug 2026 17:56:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/Ts20gkVQ.jpg"   type="image/jpeg"   length="212909"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан авиаотын сатып алатын ел іздеп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-aviaotyn-satyp-alatyn-el-izdep-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-aviaotyn-satyp-alatyn-el-izdep-zhatyr</guid>
                <description>Жақында Үкімет 2026 жылы елімізде 450 мың тонна авиаотын тапшы болатынын мәлімдеді.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Себебі мұнай өңдеу зауыттарының өндірістік мүмкіндігі шектеулі болып, қажеттіліктің 40 пайызын импорт есебінен жабуға тура келіп отыр.

Энергетика министрлігінің болжамынша, 2026 жылы Қазақстанда 750 мың тонна авиаотын өндіріледі. Алайда сұраныс 1,2 млн тоннаға жететіндіктен, шамамен 450 мың тонна тапшылық импорт есебінен өтелмек. Ал 2030 жылға қарай Қазақстанда авиаотын өндірісі 1,5 млн тоннаға дейін артатыны айтылыпты. Соның нәтижесінде елдің импортқа тәуелділігі едәуір төмендеуге тиіс. Дегенмен бұл болжам ғана, әзірге импорттан бас тарта қояр шама жоқ.

Қазір «ҚМГ-Аэро», PetroChina және қазақстандық логистикалық компаниялар Қытайдағы Душаньцзин мұнай өңдеу зауытынан Jet A-1 авиаотынын жеткізіп жатыр. Негізі елімізге жетіспейтін авиотынның негізгі бөлігі көрші Ресейден сатып алынатын. Отандық авиаотын жолаушылар тасымалы мен Қарулы күштердің қажетіне бағытталады. Кейінгі жылдары Қазақстан арқылы өтетін ұшақтар мен жүк тасымалы көбейіп, шетелдік әуе компанияларына көрсетілетін қызмет көлемі артқан соң, импортталатын авиаотынның негізгі бөлігі осы халықаралық транзиттік рейстерді қамтамасыз етуге пайдаланылып келді.

Жалпы, бұл тақырыптың қозғалуы бекер емес, Орталық Азия елдерінде де жанар-жағармай мәселесі ушығып тұр. Ресейдегі мұнай өңдеу зауыттарына жасалған әуе шабуылдарынан кейін өңірдегі нарық күрт құбылды. Жыл сайын Қазақстан Ресейден 300-400 мың тонна авиотын импорттап отырды. Сарапшылардың пікірінше, Ресей авиациялық отын экспортын шектемегеннің өзінде, Қазақстанда балама тәсілді қарастыру керек. Үкімет әзірге Қытай мен Түрікменстанды авиаотын жеткізетін балама елдер ретінде көріп отыр.

Мұнай және газ саласының сарапшысы Асқар Исмаиловтың сөзінше, Қытайдан келетін импорттың көлемі тым аз.


– Қысқамерзімді перспективада Қазақстан импорттан толық бас тарта алмайды. Ол құрылымдық тапшылықты, МӨЗ-дердің жөндеу кезеңдерін және тұтынудың маусымдық шарықтау кезеңдерін жабу үшін қажет. Алайда импортты энергетикалық қауіпсіздіктің тұрақты негізіне айналдыру да қауіпті. Бұл жағдайда ел әлемдік және сыртқы нарықтағы бағаларға, экспорттық шектеулерге, шетелдік зауыттардың жұмыс жағдайына және көлік-логистикалық факторларға тәуелді болады. Ең оңтайлы шешім – аралас стратегия. Жаңа МӨЗ-дер салу және авиакеросин өндірісінің көлемін, соның ішінде Jet A-1 өндірісін арттыру қажет, – дейді Асқар Исмаилов.


Сарапшы пікірінше, ішкі базалық сұранысты өз өндірісі есебінен толық қамтамасыз ету стратегиялық мақсат болуға тиіс. Ал импорт сақтандырушы және теңгерімдеуші ресурс ретінде қызмет етіп, созылмалы тапшылықты тұрақты түрде жабудың негізгі құралына айналмауы керек. Әйтпесе кез келген МӨЗ-дің тоқтауы, экспортқа қойылатын шектеулер немесе логистикалық іркілістер Қазақстандағы әуе тасымалының құнына және әуежайлардың тұрақты жұмыс істеуіне тікелей кері әсер етпек.

Не импорт, не отандық өндіріс деп біржақты таңдау жасауға болмайтынын авиация саласының сарапшысы Абыл Кекілбай да растап отыр.


– Негізі жолаушыларды тасымылдауға жеткілікті жанармай өзіміздің 3 ірі мұнай өндейтін зауыттан шығарылып жатыр. Бірақ жүк тасымалдаушы, транзиттік ұшақтарды қамтамасыз ету үшін ол жетпейтіні рас. Бірінші кезекте мемлекет алдағы 5-10 жылға авиаотынға деген нақты сұранысты есептеуге тиіс. Оның ішінде тек бүгінгі жолаушылар тасымалы емес, халықаралық рейстердің өсуі, жүк авиациясы, транзиттік техникалық қонулар және Қазақстанның Орта дәліздегі рөлі ескерілуі керек. Содан кейін ғана экономикалық шешім қабылдауға болады: қолданыстағы үш зауытта Jet A-1 өндірісін ұлғайту тиімді ме, қосымша өндірістік қуат қажет пе, әлде белгілі бір көлемді көрші мемлекеттерден тұрақты әрі бәсекелі бағамен импорттау тиімді ме деген сауалдар сараланғаны абзал, – деді маман.


Түптеп келгенде, стратегиялық тұрғыдан Қазақстан базалық қажеттілігін өз өндірісімен қамтамасыз етуі керек. Ал маусымдық тапшылықты, зауыттардың жөндеу кезеңдерін және авиацияның қарқынды өсуінен туындайтын қосымша сұранысты бірнеше мемлекеттен әртараптандырылған импорт арқылы жабуға болады. Алайда Ресей секілді бір ғана мемлекетке тәуелді болу дұрыс емес.

Осы тұста мұнай және газ саласының сарапшысы Асқар Исмаилов Қазақстандағы мұнай өңдеу зауыттары техникалық тұрғыдан ТС-1 отынын да, халықаралық талаптарға сәйкес келетін Jet A-1 отынын да өндіруге қабілетті екенін айтты. Ірі МӨЗ-дердің Jet A-1 өндіруге дайындығын Қазақстанның Авиациялық әкімшілігі де растаған.


– Бірақ МӨЗ-дер өз қалауынша авиакеросин өндірісін жүздеген мың тоннаға лезде арттыра алмайды. Отынның шығымы өңделетін мұнайдың құрамына, технологиялық қондырғылардың конфигурациясына, гидротазалау мүмкіндіктеріне және жалпы өндірілетін өнімдер құрылымына байланысты. Модернизациясыз авиакеросин өндірісін ұлғайту дизель отынын немесе басқа да сұранысқа ие мұнай өнімдері көлемінің азаюына соқтыруы мүмкін, – дейді Асқар Исмаилов.


450 мың тоннаны құрайтын тапшылық – сұраныс пен өндірістік қуат арасындағы алшақтық. Ал мұнай өңдеу зауыттарындағы жоспарлы жөндеу жұмыстары бұл тапшылықты уақытша күшейтеді. Бір қызығы, бастапқыда 2026 жылға авиакеросинді тұтыну көлемі шамамен 1,2 млн тонна, ал өндіріс көлемі 750 мың тонна деңгейінде болады деп күтілген. Кейінірек Энергетика министрлігі 2026 жылы өндірісті шамамен 825 мың тоннаға дейін арттыру ниеті бар екенін мәлімдепті. Демек, Қазақстан ішкі өндірісті аз да болса арттырып жатыр деген сөз. Алайда ол импортқа тәуелділіктен құтқармайтыны анық.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 17 Aug 2026 08:02:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/4061FCNm.jpg"   type="image/jpeg"   length="129481"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[БҰҰ миссияларында пайдаланылған бронды көліктер Қазақстанда шығарылады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/buu-missiyalarynda-pajdalanylgan-brondy-kolikter-kazakstanda-shygarylady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/buu-missiyalarynda-pajdalanylgan-brondy-kolikter-kazakstanda-shygarylady</guid>
                <description>Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің бірінші орынбасары Нұрлыбек Нәлібаев Barys Dynamics компаниялар тобына кіретін Kazakhstan Paramount Engineering кәсіпорнына барды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Кәсіпорын басшысы Айбек Барыс қорғаныс мақсатындағы өнімдерді әзірлеу мен өндірудің толық кезеңін қамтамасыз ететін кәсіпорындар тобының жұмыс нәтижелерін таныстырды, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Холдинг құрамына Kazakhstan Paramount Engineering (бронетехника), WSE (электрондық-оптикалық жүйелер, РЛС және байланыс құралдары), WireTech (электроника және электр жүйелері), сондай-ақ Barys Dynamics School инженерлік мектебі кіреді. Бұдан бөлек, холдинг XCMG компаниясымен бірлесіп жүк және арнайы техника зауытын салу бойынша Barys Truck Manufactury стратегиялық жобасын және Қазақстанда жоғары энергетикалық материалдарды өндіру бойынша ASPAN Great Sky жобасын жүзеге асыруда.



Нұрлыбек Нәлібаев заманауи бронедөңгелекті машиналарды дайындаудың толық өндірістік кезеңімен, яғни металл өңдеу мен бронекапсулаларды жасаудан бастап, сынақтар үшін қорытынды құрастыруға дейін танысты. Кәсіпорын Arlan және Alan-2 машиналарын, Barys (4×4, 6×6, 8×8) ББМ тобын және перспективті Terrex–Barys-A 8×8 платформасын шығарады. Зауыттың ағымдағы қуаттылығы жылына 500 бірлікке дейін техника шығаруға мүмкіндік береді. Бүгінгі күнге дейін 400-ден астам машина өндірілді, ал 2028 жылға дейінгі тапсырыс портфелі 224 бірлікті құрайды.

Жеке конструкторлық бюроның құрылуы және 100-ден астам қазақстандық инженерлердің шетелде дайындықтан өтуі маңызды жетістік болғанын атап өткен жөн, бұл елімізде бронетехниканы жобалауда қажетті құзыреттіліктер береді.



Сертификаттау сынақтарымен, әскерлік пайдаланумен және БҰҰ-ның Голан биіктіктеріндегі бейбітшілік миссиясына қатысумен расталған өнімнің беріктігіне ерекше назар аударылды, бұл ретте 10 жылдық пайдалану кезеңінде елеулі ақаулар тіркелмегенін атап өткен жөн.

Сондай-ақ, Премьер-министрдің бірінші орынбасарына роботизацияланған платформалар, жергілікті өндіріс деңгейі 70%-дан асатын байланыс құралдары мен РЛС саласындағы перспективалы әзірлемелер, қорғаныс-өнеркәсіп кешені үшін мамандандырылған электроника шығару жобалары және инженерлік-білім беру орталығының жұмысы таныстырылды.



Кездесу қорытындысы бойынша Нұрлыбек Нәлібаев отандық қорғаныс-өнеркәсіп кешенін дамытудың, жергілікті өндірісті одан әрі кеңейтудің, озық технологияларды енгізудің және еліміздің инженерлік әлеуетін нығайтудың стратегиялық маңыздылығын атап өтті.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sun, 09 Aug 2026 10:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/aakynvVt.jpg"   type="image/jpeg"   length="307598"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Балмұздақ сатып алу үшін қанша минут жұмыс істеу керектігі анықталды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/balmuzdak-satyp-alu-ushin-kansha-minut-zhumys-isteu-kerektigi-anyktaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/balmuzdak-satyp-alu-ushin-kansha-minut-zhumys-isteu-kerektigi-anyktaldy</guid>
                <description>Вафлилі стақан – табыстың айнасы ретінде: азаматтардың әл-ауқатын балмұздақ порциясымен өлшейміз.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Балмұздақ сатып алу адамға қиындық келтірмейтін ең қарапайым әрі жеңіл сауданың бірі болса керек. Бұл аспан айналып жерге түсердей шыжғырған ыстық күнде еңбектеген баладан еңкейген қарияға дейін өзіне рұқсат ете алатын кішкентай қуаныш.

Алайда, оның құнын жұмыс уақытына шақсаңыз, табыс деңгейі әртүрлі адамдар үшін бұл қарапайым шығынның әрқалай қабылданатыны анық көрінеді, деп жазды inbusiness.kz сайты.

Ләззат құнын жұмыс минуттары арқылы бағалайтын Euronews әдістемесін қолдансақ, 2026 жылғы Қазақстан халқының әлеуметтік-экономикалық әл-ауқаты мен тұрмысының шынайы ахуалын аңғарамыз.

Тәтті үзіліс әдістемесі: десерттің құнын жұмыс уақытымен өлшеу

Есептеудің қисыны да, әдістемесі өте қарапайым: ай сайынғы табыс қалыпты жұмыс уақытына бөлінеді. Бұл еңбектің 1 минутының құнын шығаруға мүмкіндік береді.

Содан кейін балмұздақ бағасы осы минуттық жалақыға бөлінеді. Есептеу барысында ҚР Еңбек кодексінде бекітілген қалыпты жүктемеге сәйкес келетін жұмыс уақытының стандартты ұзақтығы ескерілді: ол айына 160–176 сағатқа тең.

2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстанның негізгі макроэкономикалық көрсеткіштері келесідей болды:


	орташа айлық атаулы жалақы: 461 486 теңге (еңбектің бір минуты 43,70–48,07 теңге тұрады).
	медиандық жалақы: 331 527 теңге (еңбектің бір минуты 31,40–34,53 теңге тұрады).
	ең төменгі жалақы: 85 000 теңге (еңбектің бір минуты 8,05–8,85 теңге тұрады).


Сонымен қатар, 2026 жылдың жазында қазақстандық дүкендердегі базалық вафлилі стақанның бағасы 325 пен 700 теңге аралығында құбылып тұр. Бұл тәтті өнім бір жыл ішінде шамамен 15–20%-ға қымбаттап шыға келді. Ал, байларға ғана қолжетімді, премиум түрлерінің жалпы баға диапазоны бір данасы үшін 4 600 теңгеге жетеді.

Қазақстандағы еңбектің құны: микро-шығыннан бір жарым сағатқа дейін

Егер ресми орташа жалақыны (461 486 теңге) басшылыққа алсақ, елдегі экономикалық ахуал біршама ауқатты көрінеді әрі еуропалық елдермен салыстыруға келеді:


	айына 160 сағат жұмыс істейтін қазақстандық жұмыскерге 325 теңгелік ең қолжетімді балмұздақ үшін 6,8 минут тер төгуге тура келеді (Германия деңгейі – 7,4 минут, Ұлыбритания – 9,3 минут).
	176 сағат жұмыс кезінде шамамен 7,4 минутты құрайды.
	700 теңге тұратын қымбатырақ өнім тиісінше 14,6 және 16 минуттық жұмысты талап етеді (Франция мен Португалиядағы сияқты).


Нәтижесінде, орташа жалақысы бар адам үшін кәдімгі балмұздақ сатып алу – жеңіл әрі ауыртпалықсыз әдет болып қала береді. Әрине, егер бұл мұзды тәттіні тым жиі сатып алмаса. Өйткені мұндай рахатқа бір рет кенелу үшін бұл қызметкерлер еңбек күнінің небары жетіден он алты минутына дейінгі уақытын ғана жұмсайды.

Алайда орташа жалақы жұмысшылардың көпшілігінің шынайы жағдайын паш ете бермейді. Бұл көрсеткішке жекелеген салалардың жоғары табыстары және басшы лауазымдар – министрлер, әкімдер мен топ-менеджерлердің ыланойран айлығы қатты әсер етеді.

Дұрысырақ көріністі медиандық жалақы көрсетеді: бұл жұмыскерлердің жартысын аз, жартысын – көп алатындар деп бөледі де, өте мол әрі тым мардымсыз алатындарын есепке алмай, ортадағы жалақыны шығарады.

Медиандық жалақысы бар азаматтан (331 527 теңге) арзан балмұздақ алу мынадай уақыт бойы еңбек етуді талап етеді:


	160 сағатта – 9,4 минут жұмыс;
	176 сағатта – 10,4 минут (Бельгия деңгейі).
	700 теңгелік қымбатырақ стақан еңбектің тиісінше 20,3 және 22,3 минутын алады (Грекиямен салыстыруға келеді).


Яғни, медиандық табысы бар қарапайым қызметкер үшін Қазақстандағы базалық балмұздақ орта есеппен 10–22 минуттық жұмыс уақытына «бағаланады».

Ең төменгі жалақы қарапайым десертті құны бір жарым сағатқа жуық қажымас еңбекті қажет ететін қолжетімсіз өнімге айналдырады.

ЕТЖ (85 000 теңге) алушылардан 325 теңге тұратын арзан «мұзды шарикті» сатып алу мынаны талап етеді:


	160 сағатта – 36,7 минут;
	176 сағатта – 40,2 минут тынымсыз жұмыс.


700 теңгелік өнім тиісінше 79,1–87 минутқа (1 сағат 19 минуттан 1 сағат 27 минутқа дейін) түседі. Шын мәнінде, бір рет қана дәм татып, гастрономиялық ләззат алу үшін бұл адамдар күнделікті табысының айтарлықтай бөлігімен қоштасуға мәжбүр болады.

Қазақстан Еуропамен салыстырғанда: баға бірдей, уақыт әр түрлі

Бәрі салыстыруда танылады. Euronews Еуропаның 10 еліндегі балмұздақ бағасы мен табыстарды салыстырды. Қорытындысы маңызды заңдылықты көрсетті: тауардың қолжетімділігі оның бағасымен ғана емес, сондай-ақ табыс деңгейімен де анықталады.

Ең төменгі көрсеткіштер Германияда тіркелді: шамамен 7,42 минут жұмыс. Ұлыбританияда көрсеткіш 9,26 минутты, Бельгияда 11,44 минутты құрады.

Еуроодақтың өзге елдерінде балмұздақ құны:


	Италияда – 13,15 минутқа;
	Францияда – 14,45 минутқа;
	Түркияда – 14,96 минутқа;
	Польшада – 15,09 минутқа;
	Испанияда – 15,17 минутқа;
	Португалияда – 16,59 минутқа;
	Грекияда – 20,86 минутқа барабар.


Грекиядағы жұмысшыға осы тәттінің ұқсас порциясына қол жеткізу үшін Германиядағыға қарағанда үш есеге жуық артық жұмыс істеуге тура келеді.

Еуропада балмұздақтың бір дөңгелегі қанша тұрады?

Euronews дерегінше, 2026 жылы бір шариктің құны төмендегідей құбылды:


	Түркия – шамамен 1,16 еуро (62,5 түрік лирасы);
	Германия – 1,92 еуро;
	Польша – 1,96 еуро;
	Грекия – 2,60 еуро;
	Италия – 2,75 еуро;
	Португалия – 2,75 еуро;
	Испания – 3,25 еуро;
	Бельгия – 3,50 еуро;
	Франция – 3,85 еуро;
	Ұлыбритания – шамамен 4,10 еуро.


Бұл ретте бағалар сатып алынған жеріне қатты тәуелді. Грекияның туристік аудандарында бір шариктің құны 4–6 еуроға жетуі мүмкін. Ал, түріктің туристік аймақтарында, мысалы, Ыстамбұлдың саяхатшыларға тартымды орындарында орташа бағасы 62,5 лира болса, бір порция 100–120 лира тұруы мүмкін.

Десерт экономикасы сыртқы факторларға тәуелді. Грек сүт және сүт өнімдерін өндірушілер қауымдастығының өкілі Панайотис Гликостың мәліметінше, бағалар негізінен энергетикалық ресурстардың қымбаттауына байланысты шамамен 20%-ға өсті. Шикізат компоненттері ғана қарқынды емес, бірқалыпты өсті.

«Балмұздақ индексі» ресми экономикалық көрсеткіш болып табылмайды. Бірақ ол елдегі халықтың әлеуметтік жіктелуінің жарқын индикаторы болып, номиналды баға мен тауардың нақты қолжетімділігі арасындағы айырмашылықты көрсетеді.

Бұл жеңсік ас барлық тұтынушы үшін бірдей бағамен сатылуы мүмкін. Бірақ айына табатын табысына қарай оның құны бәрібір әр адамның қалтасына әртүрлі салмақ салады. Салдарынан, үйреншікті тауарлар тіпті аз ғана қымбаттаса, мұны табысы төмен адамдар бірінші әрі қаттырақ сезеді: олар үшін бағаның өсуі қосымша теңге шығынымен ғана емес, сонымен қатар қосымша жұмыс минуттарымен өлшенеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 05 Aug 2026 08:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/yomzEd4U.jpg"   type="image/jpeg"   length="121224"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Brent мұнайы барреліне 79 доллардан төмен түсті]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/brent-munajy-barreline-79-dollardan-tomen-tusti</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/brent-munajy-barreline-79-dollardan-tomen-tusti</guid>
                <description>3 тамыз күні таңертең әлемдік мұнай нарығында баға төмендей бастады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Лондондағы ICE биржасында сауда барысында Brent маркалы мұнайдың бағасы 2026 жылғы 13 шілдеден бері алғаш рет барреліне 79 доллардан төмен түсті, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты Kazinform агенттігіне сілтеме жасап.

Астана уақытымен 20:38-дегі мәлімет бойынша, Brent мұнайының құны 6,03 пайызға төмендеп, барреліне 78,72 долларды құрады.

Астана уақытымен 20:43-те бағаның төмендеу қарқыны біршама баяулап, Brent мұнайы барреліне 78,87 долларға (-5,85%) саудаланды.

Осы уақытта қыркүйек айында жеткізілетін WTI маркалы мұнай фьючерстерінің бағасы да 6,05 пайызға арзандап, барреліне 75,48 долларды құрады.

Айта кетейік, 3 тамыз күні таңертең әлемдік мұнай нарығында баға төмендей бастаған еді. Биржалық сауда қорытындысы бойынша, WTI маркалы мұнайдың құны 5,95 пайызға төмендеп, барреліне 79,63 доллар болды. Ал Brent мұнайы 5,20 пайызға арзандап, барреліне 83,36 доллар деңгейінде саудаланған болатын.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 05 Aug 2026 08:15:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/mD2JpWvt.jpg"   type="image/jpeg"   length="228389"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[ОПЕК+ отырысы қарсаңында мұнай бағасы 90 долларға жуықтады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/opek-otyrysy-karsanynda-munaj-bagasy-90-dollarga-zhuyktady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/opek-otyrysy-karsanynda-munaj-bagasy-90-dollarga-zhuyktady</guid>
                <description>Әлемдік мұнай нарығында баға жоғары деңгейде сақталып отыр. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[2 тамыздағы жағдай бойынша Brent маркалы мұнайдың бір баррелі шамамен 90 долларға жуықтаса, америкалық WTI маркасының бағасы 84-85 доллар аралығында саудалануда, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Reuters агенттігінің хабарлауынша, нарық қатысушыларының назары бүгін өтетін ОПЕК+ елдерінің кездесуіне ауған. Сарапшылардың пікірінше, альянс қыркүйек айында мұнай өндіру көлемін тәулігіне қосымша 188 мың баррельге арттыру туралы шешім қабылдауы мүмкін. Алайда өндірісті ұлғайту үдерісі қазан айынан бастап уақытша тоқтатылуы ықтимал.

Сарапшылардың айтуынша, мұнай бағасының жоғары деңгейде сақталуына Таяу Шығыстағы геосаяси ахуал, сондай-ақ Ормуз бұғазы мен Қызыл теңіз арқылы жүк тасымалының қиындауы әсер етіп отыр. Логистикалық кедергілер жеткізілімдердің уақытылы жүзеге асуына кедергі келтіріп, нарықтағы ұсыныстың артуын тежеп отыр.

Осыған байланысты сарапшылар ОПЕК+ өндіріс көлемін арттырған күннің өзінде, қосымша мұнайдың әлемдік нарыққа бірден жетпеуі мүмкін екенін айтады. Сондықтан қабылданатын шешімнің мұнай бағасына қысқа мерзімде айтарлықтай әсер ету ықтималдығы төмен.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sun, 02 Aug 2026 09:08:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-8/dnZAtA5j.png"   type="image/png"   length="3610382"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Елдегі кәсіпорындар энергияны ысырап етіп жатқаны мәлім болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/eldegi-kasiporyndar-energiyany-ysyrap-etip-zhatkany-malim-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/eldegi-kasiporyndar-energiyany-ysyrap-etip-zhatkany-malim-boldy</guid>
                <description>Жылдар өткен сайын жаһан елдерінің әл-ауқаты энергия ресурсымен өлшенетінін байқадық. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қай ел үнемді ұмытып, тіршілік көзінің бірі саналатын байлықты ысырап етсе, түбі үлкен дағдарысқа тап болады. Ал Қазақстан осы бағалы ресурсты қалай пайдаланып келеді?

Ең әуелгі айтар жайт: тақырыпқа қатысты энергия тиімділігі мен энергия сыйымдылығы деген терминдер бар. Энергия тиімділігі – белгілі бір жұмысты атқаруға жұмсалатын қуат көлемін кеміте отырып, дәл сондай немесе одан да тәуір нәтижеге қол жеткізу. Қарапайым тілмен айтқанда, аз энергия жұмсап, көп өнім алу. Ал энергия сыйымдылығы – өнім өндіруге қолданылған қуаттың жалпы мөлшері. Қазақстан 2029 жылға қарай жалпы ішкі өнімнің энергия сыйымдылығын 15%-ға төмендетуді мақсат еткені бар. Яғни, экономикадағы кәсіпорындардың энергия шығынын азайту керек.

Халықаралық энергетика агенттігінің шолуы бойынша Қазақстанда ЖІӨ-нің энергия сыйымдылығы әлемдегі орташа көрсеткіштен 1,5 есе, ЭЫДҰ елдерінен 3 есе жоғары. Өндірістегі ескі құрал-жабдықтар, тозған технологиялар шамадан тыс көп қуат жеп, шикізатты текке рәсуа қылады.

2012 жылы «Энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру туралы» салалық заң қабылданып, нормативтік база қалыптасты. Мемлекеттік энергетикалық тізілім құрылып, жылына 1,5 мың тонна шартты отыннан артық тұтынатын ірі кәсіпорындарға міндетті энергия аудиті кіргізілді. 2015 жылы энергия аудитін өткізу мерзімдері нақтыланып, «Қазақэнергияүнемдеу» институтының рөлі күшейтілді. Бюджет мекемелеріне мемлекеттік сатып алу арқылы энергия үнемдейтін құрылғылар орнату міндеттелді. 2022 жылы бақылау жүйесі цифрландырыла бастады. Заңға жаңа түзетулер енгізілді. Энергия аудитінің мерзімі бұзылғаны үшін әкімшілік жауапкершілік қатаңдатылды. Сондай-ақ Үкімет «Энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру саласын дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын» бекітті.

Әйтеуір осы аралықта аз да болса алға ілгерілеу байқалды. Мемлекеттік энергетикалық тізілімге енген 20 мыңнан астам субъектінің 90 пайыздан астамы энергия аудитінен өтіпті. «ҚазМұнайГаз», ERG кәсіпорындары сияқты алпауыт трансұлттық һәм отандық өнеркәсіп компаниялары ISO 50001 халықаралық стандартына сәйкестендірілген. Бұл өндірістегі басқару үдерістерін оңтайландырып, шығындарды 3-5%-ға азайтуға көмектесіпті. Осылайша, ЖІӨ-дегі энергия сыйымдылығы 2015 жылғы базалық көрсеткіштермен салыстырғанда 11,8 пайыз, кейінгі бес жылда 7,2 пайыз төмендеді.

Дегенмен мәселе аз емес, аудит дегеннен шығады, Халықаралық энергия тиімділігі және тұрақты даму саласының сарапшысы Тегінболат Самұратовтың сөзінше, 2025 жылы елдегі 855 кәсіпорын заң бойынша кемінде бес жылда бір рет энергетикалық аудит жүргізуге міндетті болған. Алайда олардың 184-і, яғни 21,5%-ы бұл талапты мүлде орындамаған.


– Оның үш негізгі себебі бар: аудит жүргізуге қаржының жетіспеуі, өнеркәсіптік энергия тарифтерінің төмен болуына байланысты энергия аудиттің пайдасын ұзақ мерзімде көру және аудиттен жалтарғаны үшін салынатын айыппұлдардың мардымсыз болуы. Бірақ одан да алаңдатарлық көрсеткіш, 2016 жылдан бүгінге дейін 1 725 аудиттік есеп талданған. Олардың шамамен 55%-ы, яғни 944 есеп белгіленген талаптарға сәйкес келмеген. Бұл көптеген кәсіпорынның аудиттен мүлде өтпейтінін ғана емес, тіпті аудит жүргізілген жағдайда да есептердің жартысынан көбі іс жүзінде сапасыз әрі пайдасыз екенін көрсетеді, – дейді маман.


Екіншісі одан да маңызды мәселе – тексеріс жүргізетін аудиторлардың өздері. Қазақстан заңнамасына сәйкес, аудит ұйымында кемінде 4 сертификатталған аудитор болуы қажет. Алайда ресми мәліметтерге сәйкес, тіркелген 200-ден астам аудит ұйымының тек алтауы ғана бұл талапқа сай. Ел бойынша 375 аудитор тіркелгенімен, олардың тек 333-інің сертификаты жарамды, ал тек бесеуі ғана сәйкестікті бағалау органы арқылы толық сертификаттаудан өткен.

Алайда бар кінәні тек кәсіпорындарға жаба беру тағы орынсыз. Себебі елімізде ең көп энергияны кәсіпорындар емес, тұрғын үйлер ысырап етеді. Ұлттық статистика бюросының дерегінше, Қазақстанда 55 мыңға тарта көппәтерлі тұрғын үй бар. Оның ішінде пайдалануға берілгеніне 50 жылдан асқаны – 33 пайыз болса, 25 жылдан асқаны – шамамен 60 пайыз. Жартысынан көбі заманауи жылу қорғау талаптарына сай келмейді. Ондай ғимараттардың тұтыну көрсеткіші ЕО-дағы үйлерге қарағанда 2,5 есе жоғары. Жылуды сақтау қасиеті де нашар. Жертөлелерде автоматтандырылған жылу тораптары атымен жоқ.

Қалай алғанда да, энергия қазіргі заманның ең басты ресурсы десек, қателеспейміз. Сондықтан Қазақстан да бұл байлықты ысырап етпеудің қамын бүгіннен бастап ойланса керек.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 31 Jul 2026 16:50:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/JCC9GDRf.png"   type="image/png"   length="2840546"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[КҚК теңіз терминалы маңындағы екі танкерге дронмен шабуыл жасалды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kkk-teniz-terminaly-manyndagy-eki-tankerge-dronmen-shabuyl-zhasaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kkk-teniz-terminaly-manyndagy-eki-tankerge-dronmen-shabuyl-zhasaldy</guid>
                <description>Ақпаратты Каспий Құбыр Консорциумының баспасөз қызметі таратты.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[КҚК теңіз терминалы маңындағы танкерлерге дронмен шабуыл жасалды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Оқиға 30 шілдеде Мәскеу уақытымен сағат 01:48-де тіркелді.


«Маршалл аралдарының туы астында жүзетін «NIFFOS SIFNOS» танкеріне террорлық шабуыл жасалды. Кеме «Теңізшевройл» ЖШС-нің (Chevron компаниясы) мұнайын тиеу үшін Каспий Құбыр Консорциумының (КҚК) ВПУ-3 қашықтағы тиеу құрылғысында тұрған.

Шабуыл барысында ұшқышсыз ұшу аппараттары (дрондар) танкердің жүк палубасындағы мұнай қабылдау құрылғылары орналасқан аймаққа соққы жасаған. Соның салдарынан өрт шыққан», – деп хабарлады Каспий Құбыр Консорциумының баспасөз қызметі.


Өрт танкер экипажы мен КҚК-ның үш көмекші кемесінің қатысуымен сөндірілді.


«Оқиға салдарынан КҚК қызметкерлері мен мердігер ұйымдардың мамандары арасында зардап шеккендер жоқ. Мұнайдың теңізге төгілуіне жол берілген жоқ. Танкер экипажына медициналық көмек көрсету немесе эвакуациялау қажеттілігі туындамаған. Кеме жүзу қабілетін сақтап қалған, қазір келтірілген залалдың көлемі бағаланып жатыр. Мұнай тиеу уақытша тоқтатылды, алайда мұнай құбырының қалған нысандары қалыпты режимде жұмысын жалғастырып жатыр», – делінген хабарламада.


Сонымен қатар Мэн аралының туы астында жүзетін «MARATHI» танкеріне де шабуыл жасалғаны айтылды. Бұл кеме КҚК терминалына мұнай тиеу үшін бағыт алған болатын.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 30 Jul 2026 11:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/C7M5ookN.jpg"   type="image/jpeg"   length="126162"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанда энергетика саласын жаңғыртуға 6,2 трлн теңге бағытталады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-energetika-salasyn-zhangyrtuga-6-2-trln-tenge-bagyttalady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-energetika-salasyn-zhangyrtuga-6-2-trln-tenge-bagyttalady</guid>
                <description>2029 жылға дейін 15,7 мың шақырым электр желісі жаңартылып, 27 энергия нысаны салынып, жаңғыртылады.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[«Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы аясында 2029 жылға дейін бұл саланы дамытуға 6,2 триллион теңге қарастырылған, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

29 шілдеде Қазақстан Электр энергетикасы қауымдастығының алаңында жиын өтті. Оған ҚР ҰЭМ Табиғи монополияларды реттеу комитетінің өкілдері мен еліміздің аймақтарынан келген энергетика мекемелерінің басшылары мен мамандары қатысты.

Жиынға қатысушылар энергетикадағы жобалар қайдан қаржыландырылады, өтінімдер қалай қаралады және ақша алу үшін кәсіпорындар қандай талаптарды орындауы керек деген сұрақтарды талқылады. Жалпы алғанда, «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы аясында 2029 жылға дейін бұл саланы дамытуға 6,2 триллион теңге қарастырылған.

Табиғи монополияларды реттеу комитетінің атынан Стратегиялық талдау және халықаралық интеграция басқармасының басшысы Саягүл Өмірзақова сөз сөйледі. Ол қатысушыларға жобаларды қаржыландыру тәртібін, пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялау тетіктерін және қаржы ұйымдарымен қалай жұмыс істеу керектігін түсіндірді.

Жүйені жаңартуға ақшаны Қазақстан Даму Банкі, екінші деңгейлі банктер, халықаралық қаржы ұйымдары, бюджеттік несиелер мен жеке инвестициялар арқылы тартуға болады. Ал осы Ұлттық жобаның қаржылық операторы болып «Бәйтерек» холдингі белгіленген.

Жиында алынатын несие ақшаның құны мен оның халық төлейтін тарифке қалай әсер ететініне ерекше назар аударылды. Тұтынушылардың қалтасына салмақ түспес үшін несие пайыздарын субсидиялау, яғни арзандату қарастырылған. Сонымен қатар бюджет ақшасы мен нарықтағы несиелерді біріктіру арқылы өңірлердегі жобалардың жылдық қаржыландыру мөлшерлемесін 19 пайыздық деңгейден 13 пайызға дейін төмендетуге мүмкіндік туып отыр.

Табиғи монополияларды реттеу комитетінің мәліметінше, 2026 жылы «Бәйтерек» холдингі табиғи монополия субъектілерінің 625 миллиард теңге болатын 318 жобасын қарап, мақұлдады. Бұл қаражат Қазақстан Даму Банкі, екінші деңгейлі банктер, халықаралық қаржы ұйымдары және әкімдіктердің бағалы қағаздарын сатып алу тетігі арқылы тартылып отыр.

Сондай-ақ жиынға қатысушыларға ЭКСЖ электронды платформасының жұмыс істеу тәртібі түсіндірілді. Бұл жүйеде жобаның басынан аяғына дейінгі барлық кезеңі: өтінім беру мен қаржы тартудан бастап, құрылыс-монтаждау жұмыстары мен нысанды пайдалануға бергенге дейінгі процесс ашық көрінеді. Сонымен қатар платформа арқылы жұмыстың орындалу мерзімі, көлемі және бөлінген қаржының орнымен жұмсалуы қатаң бақыланады.

Энергетика мекемелерінің өкілдері құжаттарды дайындау, қарыз алу шарттары, өтінімдердің қаралуы және қаржылық әрі техникалық операторлармен бірлесіп жұмыс істеуге қатысты көкейінде жүрген сұрақтарын қойды. Сонымен қатар, жобаларды мақұлдау және қаражат тарту кезінде туындайтын тәжірибелік мәселелер де талқыланды.

Электрмен жабдықтау саласындағы Ұлттық жоба аясында 15,7 мың шақырымнан астам электр желісін жөндеу жоспарланған. Екі жылдың қорытындысы бойынша желілердің тозу деңгейі орта есеппен 67 пайыздан 62 пайызға дейін төмендеп, апаттар саны 3,9 пайызға, ал электр қуатының шығыны 0,6 пайызға азаяды деп жоспарланып отыр.

Желілерді жаңартудан бөлек, 2029 жылға дейін 27 энергия өндіруші нысанды салу және жаңғырту жоспарланған. Іске қосылатын қуаттың жалпы көлемі 7 309 МВт.

Кездесу соңында ТМРК өкілдері энергетика мекемелерінің құжаттарды дайындау, қаржыландыру шарттары, пайыздық мөлшерлемеларді субсидиялау және өтінімдерді ЭКСЖ электронды платформасы арқылы өткізуге қатысты сұрақтарына жауап берді.

Жиын қорытындысы бойынша Қазақстан Электр энергетикасы қауымдастығы, Комитет және энергетика мекемелері арасында тікелей жедел байланыс арнасын құру туралы келісімге қол жеткізілді. Осы арна арқылы табиғи монополия субъектілері жобаларды іске асыруға қатысты сұрақтарын жолдап, қаржыландыру, құжат дайындау және жобаларды бекіту бойынша жедел жауап ала алады. Осы арна арқылы мекемелер ЭКСЖ ұлттық жобасына қатысты сұрақтарын қойып, қаржы алу, құжат дайындау және жобаларды мақұлдау бойынша жедел кеңес ала алады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 30 Jul 2026 08:34:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/6ugEIlRr.jpeg"   type="image/jpeg"   length="122010"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Жастардың атом саласына қызығушылығы артып келеді – сарапшы]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zhastardyn-atom-salasyna-kyzygushylygy-artyp-keledi-sarapshy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zhastardyn-atom-salasyna-kyzygushylygy-artyp-keledi-sarapshy</guid>
                <description>АЭС-тің іске қосылуы елдің энергетикалық жүйесін әртараптандыруға мүмкіндік береді. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Елімізде алғашқы АЭС үшін кадр даярлаудың ұлттық жүйесі қалыптасу кезеңінде тұр. Бұл туралы Ядролық физика институты бас директорының орынбасары Асхат Бекбаев редакция тілшісіне берген сұхбатында айтты, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

– Қазақстанның алғашқы АЭС-іне қажет мамандарды даярлау қазір қай кезеңде тұр? Жалпы қанша маман қажет болады? Болашақ АЭС-те жұмыс істейтін мамандардың қанша пайызы толықтай елімізде даярланады?

Қазақстанда алғашқы АЭС үшін кадр даярлаудың ұлттық жүйесі қалыптасу кезеңінде тұр. Қазір жоғары оқу орындары мен колледждерде ядролық физика, атом және жылу энергетикасы, электр техникасы, автоматтандыру, материалтану және радиациялық қауіпсіздік бағыттары бойынша мамандар даярлануда. Келесі міндет – осы бағдарламаларды таңдалған реактор технологиясына бейімдеп, АЭС персоналына қойылатын бірыңғай біліктілік талаптарын енгізу.

Алдын ала бағалау бойынша екі энергоблокты пайдалану үшін шамамен 2 мың қызметкер қажет. Оның 1600-ге жуығы жедел және техникалық персонал, 400-ге жуығы жоғары білікті инженерлер мен атом саласының мамандары болады. Тікелей ядролық мамандықтар станция персоналының шамамен 20 пайызын құрайды. Қалған бөлігі – энергетиктер, механиктер, электр техниктері, химиктер, ІТ және автоматтандыру, жөндеу мен қауіпсіздік салаларының мамандары және т.б.

Қазақстан базалық мамандардың басым бөлігін өз ішінде даярлай алады. Алайда елде толық даярланатын қызметкерлердің нақты үлесі реактор технологиясы мен пайдаланушы ұйымның талаптары бекітілгеннен кейін анықталады. Реактор операторлары, ауысым бастықтары және қауіпсіздікке тікелей жауапты персонал технология жеткізушінің арнайы даярлығынан, толық ауқымды тренажердегі жаттығудан және лицензиялаудан өтуге тиіс. Түпкі мақсат – АЭС іске қосылғанға дейін станцияның негізгі персоналын Қазақстан азаматтарынан қалыптастыру.

– Бұл ретте Ядролық физика институтының кадр даярлаудағы негізгі артықшылығы қандай?

Ядролық физика институтының (ЯФИ) басты артықшылығы – мамандарды нақты ядролық қондырғыларда практикалық даярлау мүмкіндігі. Институтта ССР-Қ зерттеу реакторы, критикалық стенд, үдеткіш кешендері, заманауи зертханалар, сондай-ақ радиациялық және ядролық физикалық қауіпсіздік пен бұзбай бақылау жөніндегі оқу орталықтары жұмыс істейді.

АЭХА-ның (МАГАТЭ) 2024 жылғы «Жоғары білім беру бағдарламалары шеңберінде зерттеу реакторларында оқу сабақтарын өткізу» компендиумында атом энергетикасы мамандарын даярлау кезінде зерттеу реакторлары мен критикалық стендтердің әлеуетін пайдалану ұсынылады. Қазақстанда мұндай бірегей база ЯФИ-де шоғырланған. Осыған байланысты АЭХА ұсынымдарына сәйкес болашақ АЭС мамандарының практикалық даярлығын бастапқы кезеңде ЯФИ-дың критикалық стендінде, кейін ССР-Қ зерттеу реакторында ұйымдастыру орынды. Бұл нысандарда реактор физикасы, реактивтілікті басқару, нейтрондық өлшеулер, радиациялық және ядролық қауіпсіздік, дозиметриялық бақылау, ядролық материалдарды есепке алу және жабдықтарды бұзбай бақылау бойынша практикалық дағдыларды қалыптастыруға болады. Осылайша, ЯФИ елімізде даярланатын мамандардың теориялық білімін нақты ядролық қондырғылардағы тәжірибемен ұштастыратын негізгі ұлттық база болуға тиіс.

– АЭХА ұсынатын көпсатылы оқыту жүйесі Қазақстанда қалай енгізіліп жатыр?

АЭХА ұсынымдарына негізделген даярлық бірізді бірнеше кезеңнен тұруға тиіс. Алдымен студенттер жоғары оқу орындары мен колледждерде іргелі теориялық білім алады. Одан кейін ЯФИ-дің критикалық стендінде тізбекті реакцияның физикасын, реактивтілікті басқару және қауіпсіздік қағидаларын меңгереді. Келесі кезеңде ССР-Қ зерттеу реакторында өлшеу, радиациялық бақылау және ядролық қондырғыны қауіпсіз пайдалану дағдыларын қалыптастырады.

Бұдан соң мамандар таңдалған реактор технологиясы бойынша вендорлық даярлықтан өтіп, АЭС-тің толық ауқымды тренажерінде жаттығуы қажет. Осылайша, толық оқыту тізбегі «ЖОО немесе колледж – критикалық стенд – зерттеу реакторы – вендорлық даярлық – АЭС тренажері» қағидаты бойынша құрылуы тиіс.

Қазір ЯФИ жоғары оқу орындарымен бірлесіп практикалық сабақтар мен тағылымдамалар өткізіп келеді. Ендігі міндет – бұл жұмысты жекелеген іс-шаралар деңгейінен шығарып, бірыңғай ұлттық оқу бағдарламасына енгізу.

– Қазақстанда атом энергетикасын дамытуда ұлттық кадрларды даярлаудың маңызы қандай? Бұл еліміздің технологиялық тәуелсіздігіне қалай әсер етеді?

Ұлттық кадрлар – АЭС-ті қауіпсіз пайдалану мен саланы ұзақ мерзімді дамытудың негізгі шарты. Технологияны сатып алу жеткіліксіз: Қазақстан оны меңгеретін, қауіпсіздігін бағалайтын, жабдықтың жай-күйін бақылайтын және техникалық шешімдер қабылдайтын өз мамандарына ие болуы керек.

Бұл тұрғыда ЯФИ тек кадр даярлайтын база емес, ұлттық ғылыми-инженерлік құзыреттерді қалыптастыратын орталық ретінде маңызды. Институттың реакторлық физика, материалтану, радиациялық қауіпсіздік және ядролық технологиялар саласындағы тәжірибесі шетелдік ұйымдарға ұзақ мерзімді тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді. Технологиялық тәуелсіздік дегеніміз – барлық жабдықты өзіміз өндіру емес, оны қауіпсіз бағалап, пайдаланып және дамытуға қабілетті болу.

– Қазір ядролық физика, радиациялық қауіпсіздік және атом энергетикасы мамандықтарына жастардың қызығушылығы қандай?

Қазақстанда АЭС салу туралы шешімнен кейін жастардың атом саласына қызығушылығы күшейіп келеді. Бұған саланың стратегиялық маңызы, тұрақты жұмыспен қамту мүмкіндігі және жоғары технологиялармен жұмыс істеу перспективасы әсер етуде.

Дегенмен қызығушылықты нақты кәсіби таңдауға айналдыру үшін жастар саланың практикалық мазмұнын көруі керек. ЯФИ жоғары оқу орындарымен бірлесіп студенттерге зерттеу реакторында, критикалық стендте, үдеткіштерде және зертханаларда тәжірибеден өту мүмкіндігін ұсына алады. Мұндай даярлық мамандықтың беделін арттырып қана қоймай, жастарға өз қабілеті мен кәсіби бағытын дұрыс бағалауға көмектеседі.

– АЭС саласында ІТ, автоматтандыру және жасанды интеллект бағыттарындағы мамандарға сұраныс арта ма?

Қазіргі АЭС – реактор мен турбинадан ғана емес, автоматтандырылған басқару, диагностика, киберқауіпсіздік және деректерді талдау жүйелерінен тұратын күрделі цифрлық кешен. Сондықтан бағдарламашыларға, автоматтандыру инженерлеріне, деректер талдаушыларына, киберқауіпсіздік және жасанды интеллект мамандарына сұраныс сөзсіз артады.

Олардың жалпы ІТ білімімен қатар, ядролық қауіпсіздік мәдениетін және АЭС-тегі технологиялық процестерді түсінуі маңызды. ЯФИ-де дамып жатқан реакторлық процестерді модельдеу, цифрлық мониторинг, радиациялық ахуалды бағалау және жабдықтарды диагностикалау бағыттары осындай пәнаралық мамандарды даярлауға негіз бола алады.

– Атом энергетикасының дамуы еліміздің энергетикалық қауіпсіздігіне қалай әсер етеді?

АЭС – ауа райына тәуелсіз, тәулік бойы тұрақты электр энергиясын өндіретін базалық қуат көзі. Оның іске қосылуы электр энергиясы тапшылығының қаупін төмендетуге, көмір генерациясына түсетін жүктемені азайтуға және елдің энергетикалық жүйесін әртараптандыруға мүмкіндік береді.

Алайда энергетикалық қауіпсіздік станцияны салумен шектелмейді. Оған білікті персонал, сенімді инфрақұрылым, тәуелсіз ғылыми-техникалық сараптама және тұрақты радиациялық бақылау қажет. ЯФИ осы жүйеде АЭС-ті ғылыми-техникалық сүйемелдеу, мамандар даярлау, материалдар мен жабдықтарды зерттеу және қауіпсіздікті бағалау міндеттерін атқара алатын негізгі ұлттық ұйымдардың бірі болуға тиіс.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 27 Jul 2026 15:07:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/r3HYZFFU.png"   type="image/png"   length="2158422"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ташкент маңында жаңа логистикалық хабқа арналған 60 мың шаршы метрлік қойма салынады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/tashkent-manynda-zhana-logistikalyk-habka-arnalgan-60-myn-sharshy-metrlik-kojma-salynady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/tashkent-manynda-zhana-logistikalyk-habka-arnalgan-60-myn-sharshy-metrlik-kojma-salynady</guid>
                <description>Silkway CA мен China Railway Construction Engineering Group (CRCEG) бірлескен кәсіпорны Ташкент облысындағы көпфункционалды логистикалық орталықтың екінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Жоба аясында жалпы аумағы шамамен 60 мың шаршы метр болатын заманауи қойма кешендері салынады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Жаңа нысандарға аумағы 41 472 шаршы метрлік А+ санатындағы қойма және аумағы 18 432 шаршы метрлік көпсекциялы тоңазытқыш қойма кешені кіреді.

Тоңазытқыш қойма көпаймақты температуралық бақылау жүйесімен жабдықталады. Бұл бір мезгілде өнімдерді әртүрлі температуралық режимде, атап айтқанда, терең мұздатудан бастап қысқа мерзімді салқындатуға дейін сақтауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге тауар қорын автоматты түрде есепке алу және өнімдерді қоймаға түскен мерзіміне қарай сұрыптау жүйесі көзделген.

Логистикалық орталық құрылысының бірінші кезеңі 2026 жылдың наурыз айында басталды. Ол теміржол инфрақұрылымы, контейнерлік терминал және қойма кешендерін құрудан тұрады.

CRCEG компаниясы – екі кезеңнің де бас мердігері. Бұл технологиялық шешімдердің сабақтастығын сақтауға әрі құрылыстың бірыңғай стандарттарын қолдануға септігін тигізеді. 2027 жылы негізгі құрылыс жұмыстарын аяқтау жоспарланып отыр.

Көпфункционалды логистикалық орталық Ташкент облысы Янгийүл ауданында аумағы 159,4 гектар жерге салынып жатыр.

Silkway Central Asia жобасы Қазақстан мен Өзбекстан үкіметтері арасындағы ынтымақтастық және екі ел президенттері қол жеткізген келісімдер аясында қолға алынып жатыр.

Құрылыстың операторы болып PTC Holding қазақстандық компаниялар тобы мен «Ўзбекистон темир йўллари» АҚ қатысуымен 2025 жылдың наурыз айында құрылған Silkway CA бірлескен кәсіпорны белгіленді.

Жаңа орталық PTC Holding қалыптастырып жатқан көлік-логистикалық нысандар желісінің бір бөлігі болады. Оның құрамына Қазақстан мен Қытай шекарасындағы Dostyk TransTerminal контейнерлік терминалы мен Грузияның Поти портындағы Poti TransTerminal да кіреді.

Аталмыш нысандар Қытай, Орталық Азия, Кавказ және Қара теңізді байланыстыратын халықаралық көлік бағыттарының негізгі учаскелерінде жүктерді өңдеу мен қайта тиеуді қамтамасыз етеді. Ташкент облысындағы жаңа орталықтың іске қосылуы өңірдің қойма және терминалдық мүмкіндіктерін арттырып, оның халықаралық жеткізу тізбектеріндегі рөлін күшейтеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 24 Jul 2026 17:03:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/sLdgHQI1.jpeg"   type="image/jpeg"   length="118205"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандағы Украина елшісі мұнай танкерлеріне жасалған шабуылдарға Киевтің қатысы жоқ екенін айтты]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandagy-ukraina-elshisi-munaj-tankerlerine-zhasalgan-shabuyldarga-kievtin-katysy-zhok-ekenin-ajtty</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandagy-ukraina-elshisi-munaj-tankerlerine-zhasalgan-shabuyldarga-kievtin-katysy-zhok-ekenin-ajtty</guid>
                <description>Оның айтуынша, Қазақстанның бұл оқиғаға алаңдаушылығын Украина тарапы түсінеді.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Дегенмен дипломат қазіргі уақытта шабуылдарды Украина жасағанын дәлелдейтін нақты айғақтар жоқ екенін айтып, Киевке қатысты негізсіз айыптаулардан бас тартуға шақырды, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Қазақстандағы Украина елшісі Виктор Майко Каспий құбыр консорциумының Новороссийскідегі теңіз терминалында қазақстандық мұнай тиеп жатқан танкерлерге жасалған шабуылдарға Киевтің қатысы жоқ екенін мәлімдеді.

Виктор Майконың сөзінше, Украина билігі бұған дейін Ресей тарапынан украиналық дрондарды пайдаланып, арандатушылық жасалуы мүмкін екенін ескерткен. Ол Ресейдің радиоэлектрондық күрес жүйелері дрондарды істен шығарып немесе оларды өз бақылауына ала алатынын айтты.

Сондай-ақ елші бұл оқиғаларға қатысты барлық мән-жай мұқият зерттелуі тиіс екенін айтып, арандатушылық нұсқасын да тексеру қажет деп санайтынын жеткізді.

Дипломаттың айтуынша, Украина Қазақстанды, оның азаматтарын, инфрақұрылымы мен экономикалық мүдделерін әскери нысана ретінде қарастырмайды.

Ол Каспий құбыр консорциумының нысандарына немесе Қазақстанның өзге де энергетикалық және экономикалық инфрақұрылымына жасалған кез келген шабуыл Украина мүддесіне сай келмейтінін айтты.

Виктор Майко Қазақстанды Орталық Азиядағы маңызды серіктес әрі достас мемлекет ретінде бағалайтынын, екі ел арасындағы қарым-қатынас өзара сенім мен құрметке негізделе беруі тиіс екенін атап өтті.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 22 Jul 2026 10:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/RlHQnWet.jpg"   type="image/jpeg"   length="147832"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[«Жерге әсер етуі мүмкін»:  Күнде қуатты жарқыл тіркелді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zherge-aser-etui-mumkin-kunde-kuatty-zharkyl-tirkeldi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zherge-aser-etui-mumkin-kunde-kuatty-zharkyl-tirkeldi</guid>
                <description>Табиғи құбылыс 11 минутқа созылған. 

 

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[20 шілдеде Күнде қуаттылығы M2.5 санатына жататын жарқыл тіркелді, деп жазады inbusiness.kz сайты. 

Мамандар оның Жердің геомагниттік жағдайына әсер етуі мүмкін екенін жасырмайды. 

Қолданбалы геофизика институтының мәліметінше, жарқыл Мәскеу уақытымен сағат 17:36-да, ал Астана уақытымен 20:36-да тіркелген.

Мамандардың сөзінше, рентген диапазонында 4489 (S04W22) күн дақтары тобында болған жарқылдың қуаты M2.5 деңгейінде.

M санатындағы жарқылдар қуаты жағынан X санатынан кейінгі екінші орында тұр. Мұндай құбылыстар кей жағдайда Жердің магнит өрісіне әсер етуі мүмкін.

Осыған дейін 22 шілдеде Жерде магниттік дауылдар болуы ықтимал екені хабарланған еді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 21 Jul 2026 10:36:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/emNvQhCv.jpg"   type="image/jpeg"   length="60434"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Алматы қуыршақ театры халықаралық фестивальде Гран-при иеленді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/almaty-kuyrshak-teatry-halykaralyk-festivalde-gran-pri-ielendi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/almaty-kuyrshak-teatry-halykaralyk-festivalde-gran-pri-ielendi</guid>
                <description>«Ортеке» спектаклі Қазан қаласындағы халықаралық фестивальде үздік деп танылды.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Алматы Мемлекеттік академиялық қуыршақ театры халықаралық сахнада үлкен жетістікке жетті, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында театр ұжымы бірнеше беделді фестивальдерге қатысып, Қазақстанның атынан өнер көрсетті.

Театрдың басты жетістігі – Қазан қаласында өткен «Шомбай-fest – 2026» халықаралық қуыршақ театрлары фестиваліндегі жеңісі. Байқау қорытындысы бойынша «Ортеке» спектаклі үздік деп танылып, ұжымға Гран-при жүлдесі табысталды.

Сонымен қатар, Алматы қуыршақ театры Румыниядағы Халықаралық Шекспир фестиваліне қатысып, 2027 жылы өтетін халықаралық театр форумына шақырту алды. Сондай-ақ ұжым «BIKEN FEST» фестивалінде өнер көрсетіп, ТҮРКСОЙ ұйымы ұйымдастыратын халықаралық додаға қатысу мүмкіндігіне ие болды.

Театр өкілдерінің айтуынша, бұл жетістіктер қазақстандық қуыршақ өнерінің халықаралық деңгейдегі беделін арттыра түседі.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақытбек Мейірім</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 20 Jul 2026 16:59:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/jWSCD9In.jpg"   type="image/jpeg"   length="91958"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Еліміздегі мұнай өңдеу зауыттарының қуаты кезең-кезеңімен ұлғайтылады – Үкімет]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elimizdegi-munaj-ondeu-zauyttarynyn-kuaty-kezen-kezenimen-ulgajtylady-ukimet</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elimizdegi-munaj-ondeu-zauyttarynyn-kuaty-kezen-kezenimen-ulgajtylady-ukimet</guid>
                <description>Қазіргі уақытта Қазақстанда 254 электр стансасы жұмыс істейді.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Шикізаттық бағыттан терең өңдеуге көшу мақсатында Үкімет 2040 жылға дейінгі мұнай өңдеу саласын дамыту тұжырымдамасын қабылдады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Қазіргі уақытта Қазақстанда 254 электр стансасы жұмыс істейді. Олардағы жабдықтардың орташа тозу деңгейі 56%. Электр энергиясын өндіру көлемі 63,1 млрд кВт/сағ ішкі тұтыну кезінде 63,1 млрд кВт / сағ. Экономиканың өсіп келе жатқан қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін 2035 жылға дейінгі жоспар аясында 26 ГВт-тан астам жаңа электр энергиясын өндіру қуатын іске қосу көзделген. Осы міндеттер шеңберінде Көкшетау, Семей және Өскемен қалаларында жаңа жылу электр орталықтарын (ЖЭО) салу жұмыстары жүргізілуде. Аталған жобалар бойынша инвесторлар айқындалып, жобалау мен жабдықтарды жеткізуге арналған EPC-келісімшарттарға қол қойылды.

Төмен көміртекті экономикаға кезең-кезеңімен көшу мақсатында жаңартылатын энергия көздерін (ЖЭК) дамыту бойынша жүйелі шаралар қабылдануда. Қазіргі уақытта елімізде жалпы қуаты 3,8 ГВт-тан асатын 172 жаңартылатын энергия көзі нысаны жұмыс істейді.

Олардың құрылымы төмендегідей:
71 жел электр стансасы – жалпы қуаты 2 ГВт;
54 күн электр стансасы – жалпы қуаты 1,4 ГВт;
44 гидроэлектрстансасы – жалпы қуаты 313,68 МВт;
3 биогаз электр стансасы – жалпы қуаты 1,77 МВт.

2026 жылға жалпы қуаты 245,8 МВт болатын жаңартылатын энергия көздерінің 10 жобасын іске қосу жоспарланған. Бүгінгі таңда олардың жалпы қуаты 212 МВт болатын 7 нысаны жүзеге асырылды.

Өткен жылдың қорытындысы бойынша мұнай өндіру көлемі 13,5%-ға өсіп, 99,6 млн тонна болды. 2026 жылға арналған жоспар – 98 млн тонна. 2026 жылғы қаңтар-маусым айларында 45,7 млн тонна мұнай өндіріліп, 8,985 млн тонна мұнай өңделді. Қазіргі таңда еліміздегі 4 жұмыс істеп тұрған битум зауытының жалпы өндірістік қуаты жылына 1,66 млн тоннаға жетті. Бұл көрсеткіш жол құрылысы жұмыстарына қажетті ішкі сұранысты толық қамтамасыз етеді.

Шикізаттық бағыттан терең өңдеуге көшу мақсатында Үкімет 2040 жылға дейінгі мұнай өңдеу саласын дамыту тұжырымдамасын қабылдады. Өткен жылдың қорытындысы бойынша мұнай өңдеу көлемі 18,4 млн тонна болды. 2026 жылы негізгі мұнай өңдеу зауыттарының қуатын арттыру жобаларын іс жүзінде жүзеге асыру басталады: Павлодар мұнай-химия зауытының (МХЗ) қуаты жылына 5,5 млн тоннадан 9 млн тоннаға дейін ұлғайтылады; Шымкент мұнай өңдеу зауытының (ПКОП) қуаты жылына 6 млн тоннадан 12 млн тоннаға дейін жеткізіледі; Атырау мұнай өңдеу зауытының (МӨЗ) қуаты жылына 5,5 млн тоннадан 6,7 млн тоннаға дейін арттырылады. Зауыттарда бекітілген кестеге сәйкес жоспарлы-алдын алу жөндеу жұмыстары жүргізілуде.

Газ саласында өткен жылдың қорытындысы бойынша газ өндіру көлемі 15%-ға өсіп, 68,2 млрд текше метрді құрады. 2026 жылға арналған жоспар – 62,8 млрд текше метр. 2026 жылғы қаңтар–маусым айларында 31,9 млрд текше метр газ өндірілді. Ал биылғы жылға елді мекендерді газбен қамтамасыз ету жоспарлы деңгейі 64,3% болып белгіленді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 20 Jul 2026 08:59:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/YrKFVFq5.jpeg"   type="image/jpeg"   length="245429"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Әлемдегі ең қымбат компаниялар белгілі болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/alemdegi-en-kymbat-kompaniyalar-belgili-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/alemdegi-en-kymbat-kompaniyalar-belgili-boldy</guid>
                <description>Apple компаниясы нарықтық капитализация бойынша Nvidia-ны басып озып, әлемдегі ең қымбат компания мәртебесін қайта иеленді. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Компания акцияларының аздап қымбаттауы нәтижесінде Apple-дің нарықтық құны шамамен 4,9 триллион долларға жетті. Ал Nvidia компаниясының капитализациясы 4,8 триллион доллар көлемінде бағалануда.

Сарапшылардың айтуынша, соңғы уақытта технологиялық сектордағы инвесторлар инвестициялық стратегияларын қайта қарастыра бастады. Соңғы айларда жасанды интеллект пен жартылай өткізгіштер саласындағы компаниялардың акциялары айтарлықтай қымбаттағаннан кейін, бірқатар инвесторлар бұл активтерді сатып, қаржысын қайтадан Apple акцияларына бағыттап жатыр.

Apple акцияларының өсуіне HSBC банкінің сарапшыларының оң бағасы да ықпал етті. Банк мамандары компанияның бағалы қағаздарын сатып алуға кеңес беріп, алдағы уақытта олардың құны арта түседі деп болжады.

Бұған жасанды интеллектке негізделген жаңа мүмкіндіктер, жаңартылған Siri, Apple Intelligence платформасының жаңа нарықтарға шығуы және алдағы өнімдер желісі, соның ішінде жиналмалы iPhone-ның таныстырылуы себеп болуы мүмкін екені айтылды.

Компаниялардың алдағы қаржылық нәтижелері де инвесторлар үшін маңызды көрсеткіш болмақ. Apple өзінің тоқсандық есебін 30 шілдеде, ал Nvidia 26 тамызда жариялайды. Сарапшылар әсіресе Apple-дің қызмет көрсету бизнесінің көрсеткіштеріне, Қытай нарығындағы жағдайға және келесі буындағы iPhone үлгілеріне қатысты жаңалықтарға назар аударып отыр.

Алдағы қаржылық есептер қай компанияның әлемдегі ең қымбат компания атағын сақтап қалатынын айқындауы мүмкін.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sat, 18 Jul 2026 09:43:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/0dJc9ki1.png"   type="image/png"   length="1707233"  />
                            </item>
            </channel>
</rss>
