<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
<rss version="2.0"  xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"  xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/">
    <channel>
        <title>Экономика</title>
        <link>https://inbusiness.kz/kz/rss/ekonomika</link>
        <description><![CDATA[Новости Казахстана]]></description>
        <language>kk</language>
        <lastBuildDate>Wed, 22 Apr 2026 15:45:00 +0500</lastBuildDate>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ержан Біржанов: Қазақстан Ұлттық қордан толық бас тартпайды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/erzhan-birzhanov-kazakstan-ulttyk-kordan-tolyk-bas-tartpajdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/erzhan-birzhanov-kazakstan-ulttyk-kordan-tolyk-bas-tartpajdy</guid>
                <description>Мұны Мәжіліс кулуарында Қаржы вице-министрі айтты. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Оның сөзінше, еліміз Ұлттық қордан бөлінетін трансферттерден толық бас тартпайды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Биыл республикалық бюджет кірісі айтарлықтай артқан. Мысалы, бірінші тоқсан қорытындысында түсімдер өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 131,6 пайыз болған. 


– Өткен жылы осы кезеңде республикалық бюджетке шамамен 3,1 трлн теңге түссе, биыл бұл көрсеткіш 4,076 трлн теңгеге жетті. Яғни, шамамен 1 трлн теңгеге артық, – деді вице-министр.


Сондай-ақ, ол бұл өсім өткен жылмен салыстырмалы көрсеткіш екенін, ал жалпы алғанда бюджет жоспары толық орындалғанына тоқталды. 


– Қазіргі жылы жоспарлар ауқымды. Сондықтан, қандай да бір қайта бөлу немесе механизмдерді өзгерту мәселесі қаралып жатқан жоқ. Өздеріңіз білесіздер, биыл біз нысаналы трансферттерден бас тарттық. Қазір тек Ұлттық қордан кепілдендірілген трансферт сақталды, – деп нақтылады ол. 


Вице-министр алдағы уақытта салық базасы нығайған жағдайда Ұлттық қорға тәуелділікті біртіндеп азайту мүмкіндігі қарастырылатынын жеткізді. 


– Бізде бюджет тапшылығы бар. Сол тапшылықты жабу үшін түрлі қаржыландыру көзі пайдаланылады, – деді Ержан Біржанов.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 22 Apr 2026 15:45:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/EyevUKS3.jpeg"   type="image/jpeg"   length="624866"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Tencent Kaspi.kz басшысы әрі негізін қалаушылардың бірі Михаил Ломтадземен бірге Kaspi.kz-ке инвестиция салды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/tencent-kaspi-kz-basshysy-ari-negizin-kalaushylardyn-biri-mihail-lomtadzemen-birge-kaspi-kz-ke-investiciya-saldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/tencent-kaspi-kz-basshysy-ari-negizin-kalaushylardyn-biri-mihail-lomtadzemen-birge-kaspi-kz-ke-investiciya-saldy</guid>
                <description>Бұл әлемдегі ең танымал мобильді қосымшалардың бірі. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Kaspi.kz бүгін Tencent, Kaspi.kz басшысы әрі негізін қалаушылардың бірі Михаил Ломтадзе, басқарушы команданың негізгі мүшелері және ұзақ мерзімді институционалдық инвесторлар Baring Fintech Venture Funds қорынан Kaspi.kz-тің 6 миллионға жуық американдық депозитарлық акциясын сатып алуды аяқтағанын хабарлайды, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Михаил Ломтадзе былай түсіндіріп өтті:


«Tencent – Қытайдың ірі технологиялық компаниясы, үздік қосымшаның бизнес-моделінің пионері және әлемдегі ең танымал мобильді қосымшалардың бірі – 1,3 миллиардтан астам адам қолданатын WeChat-тың негізін қалаушы. Tencent-тің Kaspi.kz-тің ірі акционерлерінің қатарына қосылуы – біз үшін үлкен мәртебе!

Менің жеке инвестициям, басқарушы командамыздың негізгі мүшелерінің инвестицияларымен бірге компаниямыздың бизнес-моделіне және ұзақ мерзімді стратегиясына деген нық сенімді білдіреді.

Біз сондай-ақ қаржытех саласындағы Spice Expeditions халықаралық инвестициялық компаниясының, АҚШ-тың Washington University және WISIMCO / University of Wisconsin Foundation сияқты университеттік инвестициялық қорларының ұзақ мерзімді акционерлеріміздің қатарына қосылғанын мақтанышпен хабарлаймыз».


Kaspi.kz туралы

Kaspi.kz миссиясы – клиенттер мен серіктестердің өмірін жақсартатын инновациялық өнімдер мен қызметтер жасау. Kaspi.kz сервистерін Қазақстан мен Түркияда 25 миллионнан астам клиент пен 900 мың серіктес қолданады.  

Қазақстанда біздің суперқосымша төлемдер, электронды коммерция, онлайн супермаркет, финтех, саяхат, хабарландыру, мемлекеттік қызметтер мен басқа да сервистерді біріктіреді. Түркияда Kaspi.kz елдегі жетекші электронды коммерция платформа - Hepsiburada-ның 86%-ын иеленеді.

Kaspi.kz 2024 жылдың қаңтарынан Nasdaq-та саудаланады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 20 Apr 2026 13:41:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/2AK6XOZY.jpeg"   type="image/jpeg"   length="79226"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Уран өндірісінен түсетін қаражат ғылымды дамытуға бағытталуда]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/uran-ondirisinen-tusetin-karazhat-gylymdy-damytuga-bagyttaluda</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/uran-ondirisinen-tusetin-karazhat-gylymdy-damytuga-bagyttaluda</guid>
                <description>2026 жылғы 17 сәуірде Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің ғылыми-техникалық кеңесінің кезекті отырысы өтті.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Отырыс барысында ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды қаржыландыру қағидаларына сәйкес өткен жылдың қорытындылары бойынша, 2026 жылға және 2027-2029 жылдарға арналған жоспарлы кезеңге жер қойнауын пайдаланушылардың уран өндіру кезеңінде шеккен шығындарының 1 пайызы есебінен қалыптастырылған ғылыми-техникалық тапсырмалар қаралды.

Бұл отырыстың айрықша маңыздылығы – жер қойнауын пайдаланушылардың уран өндіруге жұмсалған шығындарының 1 пайызы мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қаржыландыруға ұсынылатын ғылыми-техникалық тапсырмалар тізбесінің алғаш рет қаралуымен байланысты.

Бұл Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігімен бірлесіп құрылған қолданбалы ғылымды қаржыландырудың орталықтандырылған, ашық және нәтижеге бағдарланған тетігін қалыптастыру жөніндегі Мемлекет басшысының тапсырмасын практикалық іске асыру болып табылады.

Жаңа тәсіл ғылыми-техникалық тапсырмаларды қалыптастыру мен қараудың, қаражатты мақсатты пайдаланудың бірыңғай тәртібін қамтамасыз етуге, сондай-ақ ғылыми зерттеулерді атом саласының өзекті өндірістік және технологиялық міндеттерімен тығыз байланыстыруға бағытталған.

Мұндай тетік ресурстарды пайдаланудың тиімділігін арттыруға, ғылыми әзірлемелердің фрагменттілігін төмендетуге және басым бағыттар бойынша ғылыми-техникалық қызметті үйлестіруді күшейтуге мүмкіндік береді.

Отырыс қорытындысы бойынша ұсынылған ғылыми-техникалық тапсырмаларға басымдық беру жөнінде ұсынымдар әзірленді. Ұсынылған материалдар бірлесіп құрылған қаржыландыру тетігі шеңберінде белгіленген тәртіппен одан әрі пысықтау және қарау үшін Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне жіберілетін болады.

Ғылыми-техникалық тапсырмаларды қарау саланың нақты қажеттіліктеріне, отандық құзыреттерді дамытуға, нақты ғылыми-технологиялық нәтижелерге қол жеткізуге және ғылымды өндірістік сектормен тікелей байланыстыруға бағытталған қолданбалы зерттеулерді қолдаудың тұрақты жүйесін қалыптастырудағы маңызды кезең болды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sat, 18 Apr 2026 19:37:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/X3ZO5Su1.jpeg"   type="image/jpeg"   length="108468"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Елімізде несие беру қарқыны айтарлықтай төмендеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-nesie-berudin-karkyny-ajtarlyktaj-tomendedi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-nesie-berudin-karkyny-ajtarlyktaj-tomendedi</guid>
                <description>Кейбір банктерде бұл көрсеткіш бұрын 9-10 пайыз болса, қазір 4 пайыздан төмен.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Былтыр Қазақстанда несие беру талаптарының күшеюі тұтынушылық кредиттердің қарқынын айтарлықтай төмендетті. Бұл туралы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова мәлімдеді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Оның айтуынша, қабылданған заңнамалық өзгерістердің нәтижесінде қазақстандықтар несие алуға саналы түрде қарай бастаған.


&quot;Заңның әсері бар. Несие берудің қарқыны айтарлықтай төмендеді. Бұған дейін жыл сайын 30 пайыздан астам өсім көрсеткен тұтынушылық кредиттер қазір 6-7 пайыздан аспайды. 2025 жылы осы деңгей сақталды. 2026 жылдың басынан бері де бұл үрдіс жалғасып келеді, яғни, тұтынушылық кредит беру көлемі азайды&quot;, – деді агенттік төрағасы.


Сондай-ақ ол төлем мерзімін кешіктіру талаптары да қатаңдатылғанын атап өтті.


&quot;Егер қарыз алушының төлемі 1 күннен немесе 30 күннен астам уақытқа кешіктірілсе, микроқаржы ұйымдары мен банктер тарапынан шектеулер қолданылады. Біз қарыз алушыларды тәуекел деңгейіне қарай санаттарға бөлдік. Жоғары тәуекел тобына жататын азаматтарға кредит берілмейді&quot;, – деді Мәдина Әбілқасымова.


Оның мәліметінше, қарыздардың қайтарылмау көрсеткіші де төмендеген.


&quot;Кейбір банктерде бұл көрсеткіш бұрын 9-10 пайыз болса, қазір 4 пайыздан төмен. Біз барлық қаржы ұйымдары бойынша жағдайды тұрақты бақылауда ұстап отырмыз&quot;, – деді ол.


Агенттік банктерден бөлек өзге де қаржы ұйымдарының қызметін қадағалайды. Олардың қатарында микроқаржы ұйымдары мен ломбардтар бар.

Ал жеке тұлғалардың көлеңкелі түрде қарыз беру қызметі Азаматтық кодекс аясында реттеледі, себебі олар ресми қаржы ұйымдарына жатпайды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 15 Apr 2026 17:15:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/PCb43WFN.jpeg"   type="image/jpeg"   length="108718"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Елімізде әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар өңірлік даму институттарына айналады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-aleumettik-kasipkerlik-korporaciyalar-onirlik-damu-instituttaryna-ajnalady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-aleumettik-kasipkerlik-korporaciyalar-onirlik-damu-instituttaryna-ajnalady</guid>
                <description>Бұл туралы Үкіметтің баспасөз қызметі хабарлады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорацияларды (ӘКК) трансформациялау мәселелері бойынша кеңес өткізді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Үкіметтің таратқан ақпаратына сәйкес, ӘКК-лерді толыққанды өңірлік даму институттарына айналдыру Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау аясында жүзеге асырылуда.

ӘКК қызметін жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды салалық министрліктер, өңір әкімдіктері және корпорациялардың өздері ұсынды.

Ұлттық экономика министрлігі ӘКК қызметінің 7 негізгі функциясын айқындады. Осы функциялар шеңберінде ӘКК өңірлік жобалардың бес жылдық портфельдерін қалыптастырып, әрбір жоба бойынша инвесторлар мен кредиторларды айқындауы тиіс. Қаржыландыру көздері ретінде банктер мен «Бәйтерек» тобының даму институттары қарастырылуда.

ӘКК бизнес пен ұлттық даму институттары («Даму» қоры, ӨДҚ, ҚДБ, Аграрлық кредиттік корпорация, KazakhInvest, QazIndustry, QazTrade) арасындағы байланыстырушы буын ретінде әрекет етеді, сондай-ақ оларға табыстылық және өзін-өзі ақтау қағидаттары негізінде кредит беру құқығы беріледі. Мемлекеттік активтерді басқару табыс табуға бағдарлануы тиіс.

Реформа аясында тұрақтандыру қорларын ӘКК құрылымынан шығару мәселесі қарастырылуда. Бұл тиімсіз функцияларды жоюға, ашықтықты арттыруға және кредиттік рейтингтер алу мен нарықтық қаржыландыру тартуға жағдай жасауға мүмкіндік береді.

Кеңес қорытындысы бойынша Қанат Бозымбаев арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың жұмыс істеу мәселелерін пысықтауды, бейінді емес активтерге түгендеу жүргізуді, сондай-ақ ӘКК үшін бірыңғай кредиттік және инвестициялық саясатты қалыптастыруға арналған нормативтік базаны әзірлеуді тапсырды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 14 Apr 2026 10:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/IUMK0sGw.jpg"   type="image/jpeg"   length="225589"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан Өзбекстанмен келісіп, елге арзан азық-түлік жеткізуді жоспарлап отыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-ozbekstannyn-kasiporyndarymen-kelisip-elge-arzan-bagamen-azyk-tulik-zhetkizbek</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-ozbekstannyn-kasiporyndarymen-kelisip-elge-arzan-bagamen-azyk-tulik-zhetkizbek</guid>
                <description>Инфляцияның баяулау үрдісі алтыншы ай қатарынан сақталып отыр. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Үкіметте Премьер-министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серик Жұмангариннің төрағалығымен әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының қазіргі жағдайы қаралды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Инфляцияның баяулау үрдісі алтыншы ай қатарынан сақталып отыр: былтырғы қыркүйектегі 12,9%-дан 2026 жылғы наурыз айының қорытындысы бойынша 11,0%-ға дейін төмендеді. Реттелетін қызметтер саласында бұл нәтиже табиғи монополия субъектілерінің операциялық шығындарын оңтайландыру есебінен қамтамасыз етілді. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларын (31 атау) өндірушілер үшін бағаны тұрақтандыру мақсатында электр энергиясы мен теміржол тасымалдары тарифтерін 70%-ға дейін төмендету шаралары қарастырылған.

Наурыз айының қорытындысы бойынша жылдық азық-түлік инфляциясы 11,7%-ды құрап, 1 пайыздық тармаққа төмендеді. Сәуірдің бірінші аптасында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының орташа өсім индексі нөлдік деңгейде сақталды (2025 жылғы сәйкес кезеңде – 1,6%). Қияр (-9,7%), пияз (-2,3%), қырыққабат (-1,7%) бағасының төмендеу үрдісі жалғасуда. Сонымен қатар балық (-0,7%), қызанақ (-0,6%), ұн және күнбағыс майы (-0,2%) және өзге де азық-түлік тауарлары арзандады.

Бағаны одан әрі тұрақтандыру мақсатында Сауда және интеграция министрлігі Мал шаруашылығы одағымен меморандумға қол қою мәселесін пысықтауда. Құжат жыл соңына дейін ет өнімдерінің белгілі бір тобына шекті бағаларды белгілеу есебінен ішкі нарықты сауда желілері арқылы қамтамасыз етуді көздейді.

Маусымаралық кезеңде ішкі нарықты көкөніс өнімдерімен қамтамасыз ету мақсатында қазақстандық делегацияның Өзбекстан Республикасына жұмыс сапары ұйымдастырылды. Делегация құрамына Сауда және интеграция министрлігінің, облыс әкімдіктерінің, сондай-ақ ірі сауда желілерінің өкілдері кірді.

Сапар барысында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары тізбесіне кіретін жеміс-көкөніс өнімдерін өндіретін және экспорттайтын жетекші өзбек кәсіпорындарымен екіжақты келіссөздер жүргізіліп, Қазақстанның ішкі нарығына жеткізілімдерді ұлғайту мәселелеріне баса назар аударылды. Сонымен қатар қазақстандық делегация Сурхандария облысының бірқатар ауданын аралап, өнімді өсіру, жинау, буып-түю және сақтау жұмысымен танысты. Өнім сапасының жоғары екені айтылып, оны Қазақстан стандарттарына сәйкестендіру үшін қосымша калибрлеу қажеттігі көрсетілді.

Келіссөздер қорытындысы бойынша логистиканы ескере отырып, Қазақстанның көтерме нарығындағы бағадан төмен бағамен жаңа өнімнен 1,4 мың тонна сәбіз және 400 тонна қырыққабатты пилоттық жеткізу жөнінде алдын ала келісімдерге қол жеткізілді. Өнім сапасын бақылауды өзбек тарапы жүзеге асырады, ал жеткізу қазақстандық тасымалдаушының қатысуымен «жасыл дәліз» тетігі арқылы ұйымдастырылады. Сонымен қатар тараптар екіжақты тауар айналымын одан әрі кеңейту перспективаларын, оның ішінде импортқа қажетті тауарлар тізбесін қалыптастыру мәселелерін талқылады.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, қазіргі уақытта өңірлік тұрақтандыру қорларында өткен жылғы көкөніс өнімдерінің жалпы көлемі 29,5 мың тоннаны құрайды. Сонымен қатар жалпы көлемі 13,1 мың тонна ерте пісетін көкөністер бойынша келісімшарттар жасалуда, оның ішінде 10,8 мың тоннасы Түркістан облысы фермерлерінің өнімі, бұл ішкі сұранысты отандық өндіріс есебінен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 07 Apr 2026 09:19:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/MqyXxmvk.png"   type="image/png"   length="2657432"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Диқандардың жоспары аяқ асты өзгеріп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/dikandardyn-zhospary-ayak-asty-ozgerip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/dikandardyn-zhospary-ayak-asty-ozgerip-zhatyr</guid>
                <description>Жыл да көктем келе сала Қазақстанның әр түкпіріндегі шаруалар жаңа қарбаласқа, яғни, егінге кіріседі. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Биыл бұл жұмыстарға қатысты жоспарлар, бөлінетін қаржы пысықталып жатыр. Бірақ кей өнімдерге қатысты жылдағыдан төмен болуы мүмкін.

Жалпы, үкімет биыл дәл былтырғыдай егін егу және күзгі жиын-терім жұмыстарын қаржыландыруға 1 трлн теңге жұмсамақ. Оның 300 млрд теңгесі техникаларға бағытталған. Дегенмен биыл егін алқабы көбейіп, 23,8 млн гектарға жеткізілмек. Өткен жылмен салыстырғанда 180 мың гектарға көп.

Жауаптылар осы жылы майлы дақылдарды – 55 мың гектарға, азықтық дақылдарды – 242 мың гектарға, арпаны 94 мың гектарға ұлғайтпақ. Жүгері алқабы 265 мың гектарға өспек. Әйтсе де бидай алқабы 125 мың гектарға азайып, 12,1 млн гектармен шектеледі. Сондықтан кейінгі жылдары рекордтық көрсеткіштерге жетіп келген бидайдың өнімі күзде сәл аздау болатын секілді.

Осыдан 6-7 жыл бұрын Ауыл шаруашылығы министрлігі Экология министрлігімен бірге күрішті егуді азайту бастамасын қолға алғаны есте. Себепсіз емес, бұл өнім көбіне онсыз да құрғақшылықпен алысып жатқан Сыр өңірінде шығады, жаз бойы суда тұруы керек. Биыл күріш алқабы 20 мың гектарға азайып, 80 мың гектар болмақ. Шамасы, жауаптылар су тапшылығы тағы да қайталанғалы тұрғанын сезсе керек.

Әзірге елде 2,3 млн тонна тұқым әзірленген. Оның 1,6 миллионы сараптамадан өткізіліп қойған, яғни, түгелі дерлік егінге жарамды. Қалған 700 мың тоннасы сәуірдің орта шегіне дейін тексерілмек. Ал тыңайтқыштың жайы тағы бір бөлек. Жауаптылар ақпаннан бастап апта сайын мониторинг жүргізіп отырғандарын ғана мәлімдеген.


– Егін науқанын сапалы әрі уақытылы жүргізу үшін 402 мың тонна жеңілдетілген дизель отыны бөлінді, ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері үшін түпкілікті құны орта есеппен литріне 281 теңгені құрайды, бұл нарықтық бағадан 15%-ға төмен. Қазір жанармай құю станцияларындағы орташа баға литріне 330 теңге. Ауыл шаруашылығы құрылымдарында 139 мың трактор, шамамен 5,6 мың бірлік жоғары өнімді егіс кешендері, 70 мың сепкіш, 141 мың топырақ өңдеу құралдары бар, – деп мәлімдеді Ауыл шаруашылығы министрлігі.


Былтыр мемлекеттік қолдау шараларының арқасында шаруалар шамамен 25 мың бірлік заманауи техника сатып алып, ауыл шаруашылығы техникасы паркін жаңарту деңгейі 6,5%-ға жетті. Дегенмен, саладағы бүкіл техниканың 70 пайызы тозған саналады, яғни, 15 жылдан көп уақыт қызмет етіп келе жатқандар. 2020-2021 жылдары бұл көрсеткіш 85-90 пайызға жетіп, шошындырғаны бар. Әйтеуір кейінгі жылдары ілгерілеушілік бары қуантады.

Айтпақшы, су тапшылығының зардабын Қызылорда облысының диқандары ғана емес, оңтүстіктегі шаруалар да тарта бастады. Онда күрішпен қоса, мақта егу көлемі де азайтылып жатыр.


– Биыл Түркістан облысында күріш алқабын азайтып, орнына жүгері егу қарастырылады. Соған сай 150 мың тоннаға дейін 25 түрлі өнім шығаратын «Шардара жүгері» зауытына 19 млрд теңге инвестиция жасалып, құрылысы бітті. Егер 30-35 мың гектар жерге жүгері егілсе, 240-250 мың тонна өнім алуға болады. Өзбекстаннан шілде айында мақтаға қажетті су ала алмаймыз. Өйткені ар жағындағы Қырғызстан, Тәжікстанға да су керек. Өздері де егінге сол уақыттарда көп су алып жатады. Кейінгі 7-8 жылда нарықта мақта саудасы азайды, шаруалар шығынға батты. Сол себепті басқа өнімге ойысу керек болып тұр, – Қазақстан фермерлер қауымдастығының Түркістан облысы бойынша төрағасы Тұрғанбек Оспанов.


Осылайша, су тапшылығының әсерінен кей өңірлердің егін жоспары өзгеріп жатыр. Бұл іс сәтті жүзеге аса ма, жоқ па – ол жағын болжау қиын. Дегенмен жоспардың жақсы екенін жасырмаған абзал. Қазір Түркістанда жүгері өсіріп, терең өңдеймін деген шаруаларға әр тоннасына 30 мың теңге субсидия беріліп жатқанға ұқсайды. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 04 Apr 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/AAz7wJrh.png"   type="image/png"   length="7711089"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандықтардың зейнетақысына қатысты жағымсыз жаңалық жарияланды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktardyn-zejnetakysyna-katysty-konilsiz-zhanalyk-zhariyalandy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktardyn-zejnetakysyna-katysty-konilsiz-zhanalyk-zhariyalandy</guid>
                <description>Ұлттық банк өткен жылы да жұрттың қарттыққа жиған қаржысын инфляцияға жем қылды. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ресми есептегі триллиондар мен халықтың кеміп қалған қаржысы арасындағы алшақтық зейнетақы жүйесінің пәрменсіздігін тағы бір мәрте паш етті. Зейнетақы активтерінің өткен 12 айдағы кірістілігі тағы инфляция деңгейінен асып түсе алмапты. Бұл туралы монетарлық реттеушінің, яғни ҚРҰБ-тың зейнетақы активтерін басқару бойынша инвестициялық қызметінің қорытындысында көрсетілген.

Соңғы 12 айда – 2025 жылғы наурыздан 2026 жылғы ақпанға дейінгі аралықта Ұлттық банк қазақстандықтардың зейнетақы активтерін басқара отырып, шамамен 2,66 трлн теңге табыс тапқаны белгілі болды. Тиісінше, өткен кезеңдегі кірістілігі небәрі 11,3% ғана болды. Ескеретін жайт, тек ресми статистика бойынша 2026 жылғы ақпанда Қазақстандағы жылдық инфляция 11,7%-ды құрады.

Осылайша, халықтың зейнетақысын қымбатшылық «жеп» қойды. Күні кеше ғана Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов Мәжіліс кулуарында қазақстандықтар 20 емес, 30 пайыз табыс табу мүмкіндігін қалт жіберіп алғанын айтқан еді.


«Кейбір азамат доллар бағасы түсуде, демек қолма-қол доллар сатып алуға қолайлы деп жүгіруде. 2022 жылы бағам 550-ге көтерілгенде доллар сатып алып, оны әлі күнге ұстап отырған таныстарым бар. Доллармен ойлауды тоқтату керек! Доллар – жинақтау құралы емес. Менде шетел валютасында минималды ғана депозиттерім бар, ал, жинақтарымның негізгі бөлігі – теңгеде. Өзіңіз ойлап қараңызшы: өткен жылы теңгедегі депозиттер жылдық шамамен 20% берді. Бұл ретте теңге долларға қатысты 10%-дай нығайды. Қоса есептегенде, 30% кірістілікке тең. Тағы қандай құрал мұндай кіріс берді?», – деді Тимур Сүлейменов.


Ұлттық банк басшысы мысал келтірді: егер сіз өткен жылдың басында 10 млн теңгені 20%-бен депозитке салғаныңызда, 12 айда шамамен 2 млн теңге табыс алар едіңіз. Айтқаны орынды-ақ. Бірақ, соншалықты «ғұлама» басшы өзінің кемел кеңесін неге өзі басқарып отырған зейнетақы активтеріне қолданбады? 

Өз кезегінде БЖЗҚ болса, «бұл уақытша құлдырау, ұзақ мерзімде бәрі жақсы болады» деген ескі «мантрасын» қайталаудан жалықпай тұр.

28 жыл бойы «жіберіп алған» пайда


«Зейнетақы активтерінің қысқа уақыт аралығындағы кірістілігі басқару тиімділігінің көрсеткіші бола алмайды. Бұл қысқа мерзім ішінде есептелген қаржы құралдары мен басқа операциялар бойынша сыйақы түріндегі кірістер белгілі бір кезеңдегі бағалы қағаздар мен валюта бағамдарының өзгеруін әрдайым жаба бермейтіндігіне байланысты. Сондықтан инвестициялық кірісті объективті бағалауды ұзақ мерзімде жүргізген жөн», – деп мәлімдеді қор.


Бірақ қор қартайып, буынынан әл тайып, зейнет жасқа жеткен азаматтың зейнетақылық активтері тиын-тебен болып қалмайтынына кепілдік те бермеді. 

БЖЗҚ өз уәжін күшейту үшін өткен ғасырдан бергі жиынтық көрсеткішті алға тартты. 1998 жылы жинақтаушы зейнетақы жүйесі құрылған кезден 2026 жылғы 1 наурызға дейін жинақталған инвестициялық кірістілік 1 192,3%-ды құрады. Осы 28 жылдағы инфляция 953,36% болды.

Инфляциядан 238% асыра табыс таба алғаны үшін қорға қол соғуға болар еді. Бірақ гәп бар. Біріншіден, жұрттың көбі 1998 жылдан бері жинап жатқан жоқ, демек, бұрынғы Ұлттық банк басшыларының игілігінен қағылғаны, қазіргі құлдыраудан көз аша алмай жатқаны жетерлік.

Екіншіден, сол 1998 жылдың басында 1 грамм алтын 9,45 доллар, не сол кездегі бағаммен 708 теңге тұрыпты. ҚРҰБ-тың ресми бағамы бойынша 1 грамм алтын 2026 жылғы 2 сәуірде 72 091 теңгеге жетті. Яғни, 28 жылда 101 есеге (!) өскен. Осылайша, егер БЖЗҚ 1998 жылы құрыла сала, барлық активті алтынға салғанда, болашақ зейнеткерлердің 1 миллион теңгесін бүгінде 101 миллион теңгеге айналдырып беретін еді.

Айта кету керек, ол кезде Ұлттық банктің тізгінін кезек-кезекпен Ораз Жандосов (10.01.1996–20.02.1998 жылдары), Қадыржан Дамитов (23.02.1998–13.10.1999 жылдары) және Григорий Марченко (12.10.1999–06.01.2004 жылдары) ұстаған екен. Жарайды, бұл қарапайым тәсіл ескі гвардияның ойына келмеді делік, ал, қазіргі басшылыққа не кедергі?


«ҚРҰБ-тың зейнетақы активтерін басқару жөніндегі инвестициялық қызметінің қорытындысында, валюта бағамдарының ауытқуын және қаржы құралдарының нарықтық құнының өзгеруін ескере отырып, соңғы 12 айдағы (2025 жылғы наурыздан 2026 жылғы ақпанға дейін) есептелген инвестициялық кіріс көлемі 2,66 трлн теңгені құрады. Бұл кезеңдегі кірістілік 11,39%-ға жетті», – деп хабарлады БЖЗҚ.


Ал, алтын бағасы дәл осы кезеңде 2025 жылғы 3 наурыздағы (алғашқы жұмыс күні) 45 926 теңгеден 2026 жылғы 2 ақпанда 81 562 теңгеге дейін, яғни екі есеге жуық қымбаттапты. Яғни, Тимур Сүлейменовтің командасы зейнетақы активтерін алтында ұстағанда 11,39% емес, екі еседей кіріс құятын еді.


«ҚРҰБ барынша консервативтік басқару саясатын ұстанады. Ол ұзақ мерзімді кезеңде зейнетақы активтерін сақтауға және олардың оң кірістілігін қамтамасыз етуге бағытталған», – деп ақталады БЖЗҚ. Бірақ алтыннан өткен қандай «консервативтік құрал» бар?


Айтпақшы, «бір жылда шамамен 2,66 трлн теңге инвестициялық кіріс түсті!» деген ресми көрсеткіш тамсантып, тәнті етеді. Үңіле қарағанда, жағдай көңілсіз: БЖЗҚ-да 2023 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша жалпы саны 12 551 018 қазақстандықтың жеке зейнетақы шоты бар. Әлгі 2,66 трлн теңгені осы жинақтаушыларға бөлгенде, әрбір адамға небәрі 211 мың теңгеден ғана келеді.

Бұл – елдегі орташа жалақыдан да аз: Ұлттық статистика бюросының дерегінше, Қазақстанда 2025 жылғы III тоқсан қорытындысында орташа жалақы 429 368 теңгені құрады. 

Инвестиция құрылымы: зейнеткер ақшасын қарызға таратуда

Сарапшылар ресми деректерге сүйеніп, маңызды бір жайтқа назар аудартады: ҚРҰБ болашақ зейнеткерлердің маңдай тер, табан ақымен жинаған қаражатына мемлекеттік бюджеттің жыртығын жамап жатыр.

Үкіметке жол салу, ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру, өзге де қажеттіліктер үшін қаржы жетпесе, ол амалсыздан бағалы қағаздар шығарып, ішкі нарықтан қарыз тартады. Осы облигацияларды Ұлттық банк зейнетақы жинақтары есебінен сатып алады.

Салдарынан, ел жинағының жартысынан астамына Үкіметтің, ұлттық компаниялардың және отандық коммерциялық банктердің қарыздық міндеттемелері сатып алынған.

БЖЗҚ-ның өзі ұсынған ақпарат мұны растайды: оған сәйкес, 2026 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша зейнетақы активтерін инвестициялаудың негізгі бағыттары төмендегідей:


	ҚР Қаржы министрлігі шығарған мемлекеттік бағалы қағаздардың үлесі – 41,92%,
	квазимемлекеттік компаниялардың облигациялары – 9,19%,
	ҚР екінші деңгейлі банктерінің облигациялары – 2,37%,
	ҚРҰБ депозиттері – 2,93%,
	ҚР эмитенттерінің акциялары мен депозитарлық қолхаттары – 2,59%,
	шет мемлекеттердің мемлекеттік бағалы қағаздары – 2,06%,
	микроқаржы ұйымдары – 1,17%.


Зейнетақыға артылған үміттің өзі құнсызданып, қағаздағы табыс пен өмірдегі шындықтың арасы алшақтап бара жатқандай әсер қалдырады. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақыт Көмекбайұлы</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 03 Apr 2026 08:34:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/k3eywfXw.png"   type="image/png"   length="1932596"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Доллардың 600 теңгеге дейін қымбаттауына негіз жоқ – Тимур Сүлейменов]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/dollardyn-600-tengege-dejin-kymbattauyna-negiz-zhok-timur-sulejmenov</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/dollardyn-600-tengege-dejin-kymbattauyna-negiz-zhok-timur-sulejmenov</guid>
                <description>Нарықта ахуал тұрақты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов доллардың 600 теңгеге дейін қымбаттауына негіз жоқ деп отыр, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Тілшілер «Доллар 500-600 теңгеге дейін қымбаттауы мүмкін бе?» деп сұрады. 


«Жалпы алғанда доллардың қымбаттауына ешқандай фундаменталды нарықтық негіздер жоқ. Қазіргі таңда жағдай қалыпты», – деді Тимур Сүлейменов Мәжіліс кулуарында. 


Оның сөзінше, егер мұнайдың бағасы барреліне 200 долларға жетсе, онда доллар бағасы төмендеуі мүмкін.


«Екінші жағынан импортқа деген сұраныс бар. Ірі инвестициялық жобаларды жүзеге асыру басталғанда, бұл долларға деген сұранысты арттырады. Себебі жобалардың іске асуы құрал-жабдық, технологиялар импортына байланысты. Қазіргі қалыптасқан жағдайды ескере келе, күрт өзгеріс болады деп күтілмейді. Ұлттық банк доллар бағамын реттемейді. Доллар еркін айналымға жіберілген», – деді ҰБ басшысы.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 01 Apr 2026 14:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/herMjtHU.png"   type="image/png"   length="1623148"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан мен Қытай арасында 125 млн долларлық келісімге қол қойылды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-men-kytaj-arasynda-125-mln-dollarlyk-kelisimge-kol-kojyldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-men-kytaj-arasynda-125-mln-dollarlyk-kelisimge-kol-kojyldy</guid>
                <description>Бұл туралы Сауда және интеграция министрлігінің баспасөз қызметі хабаралады. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Циндаода өткен сауда-экономикалық миссияның қорытындысы бойынша қазақстандық компаниялар қытайлық серіктестермен жалпы сомасы $125 млн болатын келісімдерге келді, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Шаньдун – Қытайдағы ірі экономикалық өңірлердің бірі. Мұнда қуатты өндіріс базасы мен үлкен тұтыну нарығы бар. QazTrade мәліметінше, 2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Шаньдун арасындағы тауар айналымы $2,2 млрд-қа жетіп, 40 пайыздан астам өсті.

Миссияға 25-тен астам отандық компания қатысты. Сапардың негізгі бөлігі қытайлық импорттаушылар мен дистрибьюторлармен тікелей B2B кездесулерге бағытталды.

Қазақстан Қытай тарапына агроөнеркәсіп пен терең өңделген өнімдер ұсынды. Ұн, май өнімдері, бал, сүт және кондитерлік тауарлар қытайлық бизнес тарапынан жоғары қызығушылық тудырды.

Сапар аясында Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев Шаньдун провинциясының басшылығы және бизнес өкілдерімен келіссөз өткізді. Негізгі назарда жеткізілім көлемін арттыру және келіссөздерді нақты нәтижеге айналдыру. Сондай-ақ индустриялық кооперация мәселесі де талқыланды. Сапар аясында министр әлемдік ірі тұрмыстық техника өндірушілерінің бірі Haier компаниясының өндірістік алаңына барды.

Сауда-экономикалық миссиясы Сауда және интеграция министрлігі мен QazTrade ұйымдастыруымен өтті.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Марья Айдарбаева</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 01 Apr 2026 12:16:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/LlHTUdh0.jpg"   type="image/jpeg"   length="234209"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан Қытайға экспортты күшейтуде]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kytajga-eksportty-kushejtude</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kytajga-eksportty-kushejtude</guid>
                <description>Қытайға ресми сапар аясында Қазақстан Республикасының Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев «Қытайға экспорт – ШЫҰ іріктеуі» форумына қатысты. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бұл алаң қазақстандық экспортты Қытай нарығына ілгерілетудің негізгі тетіктерінің бірі, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Форумды ашқан министр Қазақстан Қытайды стратегиялық серіктес ретінде қарастыратынын және сауда, инвестиция және өнеркәсіптік кооперация салаларындағы ынтымақтастықты жүйелі түрде дамытып келе жатқанын атап өтті.


«Мемлекет басшыларының жетекшілігімен Қазақстан мен Қытай арасындағы қарым-қатынас мәңгі жан-жақты стратегиялық әріптестік деңгейіне көтерілді. Бұл тауар айналымының тұрақты өсімімен, инвестициялық ынтымақтастықтың кеңеюімен және өнеркәсіптік кооперацияның тереңдеуімен айқын көрінеді.

Қазіргі таңда Қытай – Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі. Ал Қазақстан Қытай экономикасы үшін энергетикалық ресурстардың, ауыл шаруашылығы өнімдерінің және шикізаттың сенімді жеткізушісі болып қала береді.

Соңғы үш жылда екіжақты тауар айналымы тұрақты әрі қарқынды өсім көрсетіп келеді: 2023 жылғы 41 млрд доллардан 2025 жылы 48,7 млрд долларға дейін артты.

Бұл көрсеткіштердің артында екі ел экономикасының өзара толықтырушы сипаты, кәсіпорындардың прагматикалық жұмысы, сондай-ақ Қытайдың Шаньдун провинциясы сияқты дамыған өңірлерінің қолдауы тұр», – деді министр Арман Шаққалиев.


Оның айтуынша, «Қытайға экспорт» платформасы бизнеске тікелей байланыс орнатуға және Шаньдун провинциясы мен жалпы Қытай нарығына шығуға тиімді мүмкіндік береді.

Сонымен қатар министр Шаньдун провинциясының басшылығымен – вице-губернатор Вэнь Нуаньмен және Циндао қаласының мэрі Жэнь Ганмен кездесулер өткізді.

Келіссөздер барысында тараптар сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты дамыту бағыттарын, соның ішінде өнеркәсіптік кооперацияны, логистиканы және заманауи технологияларды енгізуді талқылады.

Министр атап өткендей, «Қазақстан-Қытай ынтымақтастығы бүгінде бұрын-соңды болмаған жоғары деңгейде және тұрақты оң динамика көрсетуде». Оның сөзінше, сауда көлемін ұлғайтумен қатар, оның сапалы трансформациясын қамтамасыз ету маңызды. Жоғары қосылған құны бар өнімдерге және қайта өңдеуді дамытуға басымдық беру қажет.

Бірлескен инвестициялық жобаларды іске асыру мәселелеріне ерекше назар аударылды. Қазақстан озық әрі экологиялық таза технологияларды қолдана отырып, бірлескен өндірістер құруға дайын екенін растады.


«Біз үшін жаңа өндірістердің халықаралық жоғары экологиялық стандарттарға сәйкес келуі және тұрақты дамуға үлес қосуы аса маңызды», – деді министр.


Тараптар өңіраралық ынтымақтастықтың маңызын да атап өтті. Шаньдун провинциясы Қытайдың жетекші өнеркәсіптік және сауда орталықтарының бірі әрі Қазақстанның маңызды серіктесі болып табылады. 2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Шаньдун арасындағы тауар айналымы 2,2 млрд АҚШ долларына жетіп, жоғары өсім көрсетті.

Министр «өңіраралық өзара іс-қимылды жандандыру қазақстан-қытай әріптестігінің барлық кешенінің дамуына қосымша серпін береді» деген сенім білдірді.

Іс-шара аясында министр отандық өндірушілердің өнімдері ұсынылған Қазақстанның ұлттық павильонын да аралады. Экспозиция елдің экспорттық әлеуетін және қазақстандық компаниялардың Қытай нарығындағы қатысуын кеңейтуге дайындығын көрсетті.

Министр іс-шараның практикалық бағытына да тоқталып, тікелей диалог пен B2B кездесулер форматы қысқа мерзімде нақты келісімдерге қол жеткізіп, бірлескен жобаларды іске қосуға мүмкіндік беретінін атап өтті.

Форум барысында Қазақстанның шикізаттық емес экспортты ұлғайту, электрондық сауданы дамыту және тұрақты қосылған құн тізбектерін қалыптастыру мүмкіндіктері таныстырылды.

Қорытындылай келе, министр Қазақстанның Қытаймен ынтымақтастықты одан әрі тереңдетуге ниетті екенін айтты:


«Біз Қытайды негізгі әрі басым серіктес ретінде қарастырамыз және бірлескен күш-жігер арқылы өзара іс-қимылды сапалы жаңа деңгейге көтереміз деп сенеміз».

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Марья Айдарбаева</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 01 Apr 2026 10:31:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/YlWSQWDy.png"   type="image/png"   length="2264249"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Коммуналдық түбіртекке тарихта болмаған жаңа қызмет түрі енуі мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kommunaldyk-tubirtekke-tarihta-bolmagan-zhana-kyzmet-turi-enui-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kommunaldyk-tubirtekke-tarihta-bolmagan-zhana-kyzmet-turi-enui-mumkin</guid>
                <description>Жаңа заман – жаңа шығын.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Жаңа заманның жаңалығы көбіне жаңа мүмкіндік болып көрінеді де, артынан жаңа шығынға ұласып жатады. Жақын болашақта әрбір үй иесінің коммуналдық төлемдер квитанциясындағы тізімінде тағы бір жол пайда болуы ғажап емес. Ол жасанды интеллект (ЖИ) ақысы. Мұндай болжамды OpenAI компаниясының басшысы Сэм Альтман жария етті.

Оның пікірінше, болашақта ЖИ әрбір үй үшін қажеттілікке айналады және газ, су, электр энергиясы сияқты базалық коммуналдық қызмет қатарына қосылады. Адамдар ол үшін пәтердің ауданына не онда тұратын әрбір адамға байланысты емес, тұтынған көлеміне қарай ақы төлейтін болады.

Қажеттілікке айналған қиял

Жасанды интеллект – бүгінде ермек пен эксперименттің шегінен шығып, тіршіліктің тініне сіңе бастады. Вашингтонда өткен BlackRock Infrastructure Summit саммитінде OpenAI бас директоры ЖИ енді еркін қолжетімді ортақ игілік емес, сұранысқа қарай жеткізілетін ресурсқа айналуы мүмкін екенін тұспалдады. Ол технологиялық компаниялар дәл осы сценарийге дайындалып жатқанын жариялап, құпия сырын бөлісті. Яғни, қазіргідей тегін қолжетімді нұсқалары қалмауы мүмкін.

Бұл – тек технологияның мәртебесі өсіп келеді деген сөз ғана емес, адамның оған тәуелділігі де тереңдеп бара жатқанын аңғартатын белгі. Альтманның түсіндіруінше, келешекте «ЖИ коммуналдық қызметінің» бизнес-моделі ЖИ модельдерін әзірлейтін компаниялардың барлығына тән үлгіге ұқсайтын болады. Айталық, әкімдіктің ЖИ жөніндегі коммуналдық кәсіпорны «токендерді» сатумен айналысады.

Бұл токендер әрбір отбасы ЖИ жүйелері жасаған деректерді – ақпаратты, фотоны, видеоны, басқасын өңдеу кезінде пайдаланылатын және сол арқылы қызметтің құнын есептеуге мүмкіндік беретін шартты өлшем бірліктерге – жаңа валютаға айналады. Токен – тамшы су секілді, там-тұмдап жиналып, ақыры қомақты шотқа айналады


«Мұндай жағдайда әрбір қаладағы есептеу қуаты – кімнің ЖИ мүмкіндіктеріне қол жеткізе алатынын анықтайтын негізгі факторға айналады. Бұл фантастика емес. Қараңыз, жасанды интеллектке деген сұраныс жыл сайын қарқынды түрде өсіп келеді. Бірде бір мектеп, бірде бір университет, бірде бір бизнес онсыз тіршілік ете алмайтын болады. Бұл енді ермек емес», – деді Альтман.


Оның мәліметінше, есептеу қуаты дегеніміз – ЖИ моделдерін оқыту мен іске қосу үшін қажет процессорлық ресурстардың көлемі. Ол ең алдымен арнайы инфрақұрылымға, атап айтқанда жоғары өнімді чиптер мен деректер орталықтарына байланысты болады

1 әріп – 1 стақан су: технология шөлін кім қандырады?

Осы орайда миллиардер тіпті өз компаниясының да болашағы бұлыңғыр екенін ашық жеткізді. Өйткені егер OpenAI компаниясы сұранысты толық қанағаттандырардай есептеу қуатын қалыптастыра алмаса, онда екі түрлі жағдай туындауы мүмкін:


	Біріншіден, компания бұл қызметті жеткілікті көлемде ұсына алмайтын дағдарысқа килігеді.
	Екіншіден, оның бағасын күрт көтеруге мәжбүр болады.


Егер есептеу қуаты шектеулі болса, ЖИ-ге қолжетімділік тең болмайды. Бұл – жаңа әлеуметтік жіктелудің белгісі. Байлар – қалағанынша толық пайдаланады, өзгелер – шектеулі мүмкіндікпен шектеледі.

Мемлекеттер мұндай жағдайда ресурсты бөлуге мәжбүрленуі мүмкін. Су мен электр қалай реттелсе, ЖИ де солай реттеледі. 

Биыл ірі техноалыптар ЖИ-ге деген алапат қарқынмен өсіп келе жатқан сұранысты қанағаттандыру үшін есептеу қуатын кеңейтуге жүздеген миллиард (!) доллар инвестициялауды жоспарлап отыр. Жуырда CES халықаралық көрмесінде AMD компаниясының бас директоры Лиза Су алдағы 5 жыл ішінде әлемге «10 йотафлопстан» астам есептеу қуаты қажет болатынын жариялады. Бұл көрсеткіш 2022 жылғы жаһандық ЖИ мүмкіндіктерінен шамамен 10 000 есе көп!

Оның тұжырымынша, мұндай ауқымды инфрақұрылымды құру – адамзат алдында тұрған күрделі инженерлік және энергетикалық міндеттердің бірі. Бұл – адамзат тек ақпарат емес, энергия тапшылығына да тіреліп тұрғанын білдіреді.

Ал, Альтман қиялына жүгініп, тағы бір теорияны жайып салды. Болашақта тұрғындар электр энергиясы немесе су сияқты коммуналдық қызметке айналған ЖИ-ді алу үшін арнайы есептегіш құралын орнатуға мәжбүр болатынын, сол арқылы сатып алып, өздеріне қажет кез келген міндетті орындай алатынын хабарлады. Бұл – есептегіш тек жарықты емес, интеллектіні де өлшейтін дәуірдің табалдырығы іспетті.

ЖИ «тәбеті» тек есептеу қуатымен шектелмейді. Ол – су мен энергияны да орасан көлемде тұтынады. Әрбір сөйлемді жазу үшін бір стақан суды сіміріп салады. Серверлері, процессорлары үнемі – күндіз-түні, қысы-жазы салқындатылып тұруға тиіс.


«ЖИ-ге арналған деректер орталықтары шағын қалалардың тұтынуымен тең көлемде электр энергиясын шығындайды. АҚШ-тағы энергетикалық желілерге түсетін жүктеме, трансформаторлардың жетіспеушілігі және жаңа электр желілерін салу процесінің баяулығы бұл саланың дамуына елеулі кедергі болуы мүмкін», – деді Сэм Альтман. Өркениет дамыған сайын оның инфрақұрылымы да табиғатқа салмақ сала түседі.


«Moonshots with Peter Diamandis» подкастында Илон Маск та дәл осыған назар аударып, қазіргі уақытта ЖИ-дің қарыштап дамуына негізгі шектеу болып тұрған фактор ретінде «электр энергиясын өндіруді» атады.

Ол сондай-ақ тұтас шөл даланы күн панелдерімен көмкеріп тастаған, өзен атаулыны жаппай бөгендеп жатқан Қытай энергетикалық инфрақұрылымды жылдам дамытуының арқасында ЖИ-дің жалпы есептеу қуаты бойынша АҚШ-тан озып бара жатқанын ескертті.

Электр жетпей тұрғанда, интеллект қайдан жетеді?

Айта кету керек, 2026 жылғы 20 қаңтарда өткен Ұлттық құрылтайдың ақырғы, V отырысында (жаңа Ата заң бойынша ол «Халық кеңесі» ретінде қайта құрылады) Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев та осы мәселеге ерекше назар аудартқан болатын.

Ол Үкіметке салынатын ірі деректер орталықтары үшін арнайы аймақтарды алдын ала анықтауды тапсырды. Мұндай орталықтар бүкіл IT инфрақұрылымының сенімді әрі үздіксіз жұмыс істеуі үшін аса қажет. Президент электрмен жабдықтау, салқындату және қауіпсіздік жүйелері толық қамтылған дата-орталықтарын салуға тапсырма берді.


«Үкімет Павлодар облысының әкімдігімен бірге Екібастұз бассейнінің энергетикалық қуатын пайдалана отырып, «Долина ЦОД» жасауды жоспарлап отыр. Бастама жаман емес, оның қаншалықты табысты жүзеге асырылатынын көре жатармыз. Сондай-ақ, әрбір дата-орталық алып металлургия комбинаты сияқты ғаламат көп мөлшерде энергия тұтынатынын қаперде ұстаған жөн», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.


Сондықтан Президент қуат көздерінің жеткілікті болуын қамтамасыз етуді енді мемлекеттік саясаттың аса маңызды бағыты ретінде қарастыратынын жариялады. Ол осы проблеманы таяуда өткен Қауіпсіздік кеңесінің отырысының күн тәртібіне де шығарып, арнайы талқыға салды. Сол жиында Президент Қазақстандағы электр энергиясының қазіргі өндірісі – жылына 123,1 миллиард киловатт-сағат барлық жоспарын табысты орындауға жеткіліксіз екенін мәлімдеді.

Президент деректер өңдеу орталықтарының болашақтағы қажеттілігін ескеріп, Қазақстан жаңа энергетикалық қуат көздерін іске қосуға тиіс екенін нықтады. Оның сөзінше, атом электр станцияларының құрылысы аяқталғанын күтпей-ақ, жаңа энергия көздерін іске қосу қажет.

Қазақстан Энергетика министрлігінің мәліметіне сүйенсек, 2025 жылы елде 123,1 миллиард киловатт-сағат электр энергиясы өндірілген. Ал, тұтыну көлемі 124,6 миллиард киловатт-сағатқа жеткен. Үкімет басшысы Олжас Бектеновтың мәліметінше, жетпей қалған қуат тапшылығын Қазақстан көрші елдерден импорттап өтеп жатыр.  

Электр энергиясын өндірудің негізгі бөлігі әлі де көмір электр станцияларына тиесілі – үлесі 51,4%. Бұған дейін декарбонизация саясатын жариялағанына қарамастан, ел басшылығы көмір жағатын ЖЭО санын көбейтуге тапсырма берді.


«Қазақстанның 33 млрд тоннаға жуық орасан зор көмір қоры бар. 300 жылға жетеді. Жыл сайын 110 млн тонна көмір өндіріледі. Бұл жөнінен әлемде алдыңғы қатардамыз. Көмір – стратегиялық активіміз! Оның қоршаған ортаға зиянын түгел жоятын заманауи технологияны қолданып, көмірді толық пайдалану керек. Президент Трамп: «Маған жел емес, көмір ұнайды» деп дұрыс айтты. Мұнда ақиқат бар. Көмірмен қуат өндіру ісіне Ұлттық жоба мәртебесі берілуге тиіс», – деді Мемлекет басшысы.


Президент Үкіметке Көкшетау, Семей және Өскемендегі ЖЭО-ларының құрылысын тездетуді, Курчатовтағы электр станциясы мен Екібастұздағы 2-ГРЭС-тің қосымша энергоблоктарын уақытылы іске қосуды, 3-ГРЭС-тің құрылысын бастауды жүктеді. Олар түтіні қоп-қою көмір жағады. «Көмірдің түтіні мен ИИ-дің су шығыны: қайсысы экологияға жақын?» деген сауал туындайды.

Сонымен қатар, Энергетика министрлігінің хабарлауынша, газбен жұмыс істейтін генерацияның үлесі 25,6%-ға, ал, жаңартылатын энергия көздерінің үлесі 13,5%-ға дейін өсіп келеді. Президенттің көмірді «стратегиялық актив» деп атауы – прагматикалық шешімнің белгісі. Экология мен қажеттілік арасындағы таразы тағы да қозғалды.

Элитаға – ЖИ, көпшілікке – есептегіш?

Технологиялық компаниялардың ішінде есептеу ресурстары аса құнды әрі тапшы ресурсқа айналды. OpenAI президенті Грег Брокман бір сырды жариялады: өз бағасын-бәсін білетін мықты кандидаттар жұмысқа орналасарда жалақысының көлемін, компаниядан тиер үлесін ғана емес, сондай-ақ ЖИ-ге арналған есептеу бюджеті туралы да сұрайды екен.

Брокман өз компаниясының алдағы сегіз жыл ішінде деректер орталықтарының құрылысын салуға шамамен 1,4 триллион доллар инвестициялауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді: компания сұраныстан озып кетуді мақсат етеді.

Осылайша, түбі коммуналдық түбіртекке ЖИ деген тағы бір жаңа жол қосылуы әбден мүмкін. Демек, Google-да іздеу не чат-ботпен сөйлесу сияқты қарапайым әрекеттердің өзі есептегіш арқылы өлшенетін коммуналдық қызметке айналады. Технологияға деген тәбетіңіз – сіздің ай сайынғы төлеміңіз. Ал, бұл «ресурсты» кімге бірінші беретінін компаниялар мен мемлекеттер шешеді.

Forbes қазірдің өзінде ЖИ бизнес үшін ай сайынғы жаңа шығынға айналғанын жазды. Әңгіме киберқауіпсіздік саласы жайында. Бұл сектор соңғы жылдары жаңа даму кезеңіне қадам басты.

MWS сарапшылары пікірінше, нарықтың әрі қарай өсуі киберқорғаныс талаптарының күшеюімен және технологиялық өнімдердің күрделене түсуімен байланысты. Негізгі қозғаушы күштер – реттеуші талаптардың артуы және кибершабуылдардың барған сайын күрделене түсуі.

Қазіргі кибершабуылдардың салдары бұрынғыдан әлдеқайда ауыр болуы мүмкін. Мұндай шабуылдар бизнес қызметінің толық тоқтауына, ірі айыппұлдарға немесе тіпті компанияның жабылуына дейін әкеліп соғуы ықтимал. Сондықтан ұйымдар тек реактивті қорғаныс құралдарына, мысалы, антивирустық бағдарламаларға ғана емес, сонымен қатар қауіптердің алдын алуға бағытталған кешенді платформаларға да белсенді түрде инвестиция сала бастады.

Сарапшылардың бағалауынша, киберқауіпсіздік нарығы 2025 жылы шамамен 80 миллиард теңгеге бағаланған болса, 2026 жылы оның көлемі 96 миллиард теңгеге дейін өседі деп болжануда. Қауіпсіздік қымбаттаған сайын, қорқыныш та «абоненттік төлемге» айналады.

Бір заманда электр шамы да, интернет те таңсық еді. Бүгінде олар – міндетті төлем. Ертең ЖИ де сол қатарға қосылуы мүмкін. Сонда түбіртектегі жаңа жол тек қаржылық жүк емес, өркениеттік таңдауымыздың көрінісі болады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 27 Mar 2026 05:13:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/OWKJ9pZv.png"   type="image/png"   length="3002886"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Президент: Ресей біздің негізгі сауда-экономикалық, инвестициялық серіктесіміз саналады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/prezident-resej-bizdin-negizgi-sauda-ekonomikalyk-investiciyalyk-seriktesimiz-sanalady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/prezident-resej-bizdin-negizgi-sauda-ekonomikalyk-investiciyalyk-seriktesimiz-sanalady</guid>
                <description>Мемлекет басшысы Ресей Премьер-министрі Михаил Мишустинді қабылдады.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Президент Қасым-Жомарт Тоқаев елімізге жұмыс сапарымен келген Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы Михаил Мишустинмен кездесті, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Кездесуде Қазақстан мен Ресей арасындағы стратегиялық серіктестіктің және одақтастық қарым-қатынастың нығайып келе жатқаны атап өтілді. Сондай-ақ, өзара тиімді диалог пен жоғары деңгейде қол жеткізілген уағдаластықтарды іске асыру қарқын алғанына назар аударылды.

Мемлекет басшысының айтуынша, Михаил Мишустиннің Шымкент қаласында өтетін Еуразиялық үкіметаралық кеңес отырысына және Цифрлық форумға қатысуы Қазақстан-Ресей байланыстарының айрықша сипатын және оны одан әрі өрістетуге қос тараптың ұмтылысын тағы да растайды.


– Екіжақты экономикалық ынтымақтастықтың қалай дамып келе жатқаны өзіңізге мәлім. Қазірдің өзінде құны 25 миллиард долларға жуық 122 ірі жоба іске асырылды. Сауда көлемі 30 миллиард долларға жақындады. Бұл жақсы нәтиже деуге болады. Ресей біздің негізгі сауда-экономикалық, инвестициялық серіктесіміз саналады. Бұған әрине, қуаныштымыз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.


Әңгімелесу барысында Ресей Федерациясының Президенті Владимир Владимирович Путиннің Қазақстанға жасайтын мемлекеттік сапарына дайындық мәселелеріне баса мән берілді.

Мемлекет басшысы Астана алдағы сапарды екі ел арасындағы стратегиялық серіктестік пен одақтастық қатынастарды одан әрі дамытуға тың серпін беретін өте маңызды шара ретінде қарастыратынын жеткізді.

Президенттің айтуынша, әзірлік жұмыстары аясында сан қырлы ынтымақтастық тағы да пысықталды.

Ресей Үкіметінің Төрағасы қазақ жерінде көрсетілген сый-құрмет үшін Мемлекет басшысына ризашылығын білдірді.

Сондай-ақ Қасым-Жомарт Тоқаевты жалпыұлттық референдумның табысты өтуімен және Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы қабылдануымен құттықтады.

Михаил Мишустиннің айтуынша, референдум Қазақстан Президентінің мемлекет іргесін нығайтуды, экономиканы дамытып, азаматтардың әл-ауқатын арттыруды көздейтін саясатын барша халық қолдайтынын көрсетті.


– Орайлы сәтті пайдаланып, Сізге Владимир Владимирович Путиннің ыстық ықыласын жеткізгім келеді. Бірер күн бұрын Президентпен екіжақты қарым-қатынастың күн тәртібін, сондай-ақ биыл мамыр айына жоспарланған сапарына әзірлік жұмыстарын егжей-тегжейлі талқыладық. Үкімет бұл сапардың да табысты өтуіне барынша күш салады. Сіздің былтыр қараша айында Ресей Федерациясына жасаған сапарыңыз барысында мемлекеттер басшылары қойған барлық міндетті екі ел үкіметтері іске асырып жатыр, – деді Михаил Мишустин.


Сондай-ақ тараптар екіжақты күн тәртібіндегі өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасты.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Марья Айдарбаева</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 26 Mar 2026 14:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/lusqSKn0.png"   type="image/png"   length="2145971"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ел экономикасына байланысты болжамдар халықты қуанта алмай отыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/el-ekonomikasyna-bajlanysty-bolzhamdar-halykty-kuanta-almaj-otyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/el-ekonomikasyna-bajlanysty-bolzhamdar-halykty-kuanta-almaj-otyr</guid>
                <description>Кейінгі жылдары Қазақстанның жалпы ішкі өнімі артып жатқаны белгілі, тіпті, осы көрсеткішті екі есеге арттыруымыз мүмкін екені айтылады. 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Дегенмен, көпшілік бұл өсім халықтың жағдайын жақсартуға тікелей әсер етпей отырғанын жиі алға тартады.

Былтыр елдің жалпы ішкі өніміндегі өсім 6,5 пайызға жетіп, 300 млрд доллардан асты. 2026 жылы 320 млрд долларға, тіпті 340 млрд-қа баруы мүмкін екені болжанады, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Мейлі, бұл пікірмен келісуге болады, себебі қазір жаһандағы тұрақсыздыққа қарамастан, елдің мұнай нарығы алға басып келеді. Оның үстіне Таяу Шығыстағы ахуалға байланысты «қара алтынның» бағасы да өсті.


«Каспий құбыры арқылы мұнай жіберу қалпына келді. Мұнай бағасы жоғары, сондықтан 2026 жылы ЖІӨ 300 млрд доллардан асады деген ықтималдық бар. Үкіметтің негізделген болжамы бойынша, 2027 жылы бұл көрсеткіш 380 млрд, 2028 жылы – 425 млрд доллар болады. Демек, ЖІӨ-ні екі еселеу мақсаты шындыққа жақын, ал 2029 жылға қарай ол 450 млрд долларға жетуі тиіс», – дейді экономист Асқар Қысықов.


Қазір үкіметтің инвестициялық пулында мыңдаған жоба бар. Ірі өнеркәсіптік нысандарды іске қосу жоспарланған. Шамамен 2030 жылға қарай бұлар тиімділігін көрсете бастауы мүмкін.

Бірақ бәрін біржақты болжауға тағы болмайды. Өйткені халықаралық жағдай, геосаясат тұрақсыз. Оның үстіне жалпы ішкі өнімнің өсімін басқадан бұрын халық сезініп жатыр ма? Шынында көбі әсер етпейтінін айтуда. Мәселен, былтыр экономика көлемі 6,5 пайызға артты, бірақ 12,3 пайызға көбейген қымбатшылықтың кесірінен халықтың нақты табысы 6 пайызға төмендеді.


«Жалпы ішкі өнімнің мақсаты өздігінен, халық табысы мен әл-ауқатымен байланыстырылмаса, дұрыс емес. Қазір көптеген экономистер мен үкімет өкілдері ЖІӨ өсімі халық табысының артуына алып келетін трансмиссиялық механизмді қалай жақсартуға болатынын ойластыруда. Ең алдымен, инфляцияның өсу қарқынын төмендету қажет. Бірақ қосылған құн салығының өсуі мен тарифтердің қымбаттауы сияқты проинфляциялық факторлар болды. Мұның бәрі бір-біріне әсер етеді. Сондықтан алдағы жылдары инфляцияны 5 пайыздық межеде ұстап тұру қиын болады», – деп ашығын айтты экономист Асқар Қысықов.


Қазір еліміздің экономика құрылымында еңбекақы қорының үлесі бар болғаны 30 пайызды құрайды, ал дамыған елдерде бұл көрсеткіш 50-60 пайызға жеткен, яғни, халықтың табысы аз. Ал біз өсіп жатыр деп ойлаған жалпы ішкі өнімнің көбі корпорацияларға, соның ішінде шетелдік инвесторларға тиесілі. Сондықтан ол өсім халықтың тұрмысына айтарлықтай пайдасын бермей отыр.

Үкіметтің болжамынша, 2026-2028 жылдары экономиканың орташа жылдық өсімі 5,5 пайыз деңгейінде болса, екі еселеу мақсатына жетуге мүмкіндік бар. Бірақ осы тұста Дүниежүзілік банк Қазақстанда 2026-2027 жылдары экономикалық өсім азайып, 4,4 пайыздан аспайды деп отыр.

Негізі экономикалық өсімдерге қарамастан халықтың жағдайы жақсармай отырғанын үкімет те мойындап отыр. Осыған дейін премьер-министр Олжас Бектенов елде жалақының өсу қарқыны тым баяу болып тұрғанын мәлімдеген еді. Сол үшін үкімет жалпы ішкі өнімдегі жалақының  мөлшерін 31 пайыздан 40 пайызға көтеруді ойластырып отыр.

Қазақстандағы орташа жалақы мөлшерін қанша жерден боямалап, керемет секілді көрсеткенімізбен, шын мәнінде көп жұмыс орындары ұсынатын айлық 200 мың теңгеден аспайтыны жария болды. Оның үстіне, елде кедейлер мен байлардың алшақтығы артқан.

International Finance Corporation (IFC) ұйымының есебінше, 1990-жылдардан бері әлемде халықтың табысын тек 34 мемлекет қана лайықты деңгейде көтере алған. Негізгі кедергі – «орта табыс тұзағы», яғни, елдер белгілі бір деңгейге жеткен соң әртүрлі себептерге байланысты сол жерде ұзақ уақыт тұрып қалады. Осы жағдайды қазір Қазақстан бастан кешіріп отыр.

Әуелде Қазақстан рейтингте төмен позицияда болмаған. Алайда Вьетнам секілді елдер алға озып, көрші Өзбекстанның өзі бізден жоғары жайғасқан. Бір жағынан ұйым Қазақстанның теңізге тікелей шығатын жолы жоқ екенін, сондықтан логистика тұрғысынан басқа елдерге тәуелді екенін атап өткен. Осыған байланысты ел бұл мәселені шешу бағытында белсенді жұмыс жүргізіп жатыр.

Жан басына шаққандағы ұлттық табыс 2008-2009 жылдарға дейін қарқынды өскенімен, кейін күрт төмендеген. 2014-2015 жылдардағы дағдарысқа дейін аздаған өсім байқалса, 2020 жылы COVID-19 пандемиясы жағдайды одан әрі қиындатты.

Одан бері де алтыншы жылға қадам бастық. Геосаяси қақтығыстар, құбылмалы нарық, жаһанды инфляция жайлауы секілді факторлар белең алды. Енді қандай саясат тиімді болатынын болжап білмейтіндей кезеңге келгендейміз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 20 Mar 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/wI2IFCW8.png"   type="image/png"   length="2636362"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Етке қатысты алаңдатарлық жаңалық жарияланды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/etke-katysty-alandatarlyk-zhanalyk-zhariyalandy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/etke-katysty-alandatarlyk-zhanalyk-zhariyalandy</guid>
                <description>Мал шаруашылығында өсімге кедергі келтіретін басты факторлардың бірі анықталды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Үкімет сүйіншілейді. Қазақстан тарихында тұңғыш рет ветеринарларға арналған жеке бағдарлама қабылдануы мүмкін. Өйткені бұл сала ет экспортын дамытудың кежегесін кері тартып тұрған көрінеді.

Сондықтан Үкіметте мұның бір шешімі ретінде ветеринарияны дамытуға арналған жеке бағдарлама қабылдау ұсынылды. Премьер-министр Ауыл шаруашылығы министрлігіне әкімдіктермен бірлесіп, ветеринариялық инфрақұрылымды дамытуды, сондай-ақ жергілікті жерлерде және шекараның өзінде ветбақылауды күшейтуді тапсырды. Ауыл шаруашылығы министрлігі 15 сәуірге дейін Ветеринарияны дамытудың кешенді жоспарының жобасын Үкіметке енгізуге міндеттелді.

Мал шаруашылығы қазақ үшін тек табыс көзі емес, болмыс пен тұрмыс. Ал, ветеринариялық қауіпсіздік – тек жануарлардың денсаулығы ғана емес, сонымен қатар экспорттық нарықтарға қол жеткізудің негізгі шарты.  Әлемдік нарық – өте талғампаз, консервативті, әрі кірпияз орта. Оған біздің «ата-бабадан бері мал баққанбыз» деген мақтанышымыз, биік амбицияларымыз емес, қазақстандық малда аурудың жоқтығын растайтын анықтамалар мен халықаралық стандарттар ғана керек.

Ал, дәл осы жерде проблема бар. Парламент депутаттарының бағалауынша, мал шығынының 20%-ға дейінгісі жануарлардың ауруларымен байланысты. Онсыз да баяу өсіп келе жатқан салаға мал індеті аяусыз әрі тоқтаусыз соққы беріп жатыр.


«Ветеринариялық қауіпсіздік – мал шаруашылығының тұрақтылығын қамтамасыз ететін жүйелі фактор. Саладағы шығындардың шамамен 20%-ы ауыл шаруашылығы жануарларының ауруларымен байланысты. Бір мезгілде мал басын көбейтіп, әрі ет экспортын арттыруға ұмтылып отырған ел үшін бұл факторды елемеу – болашаққа балта шабумен тең», – деді мәжілісмен Жигули Дайрабаев.


Депутат ветбақылаудың нормативтік және институционалдық негізі жүйелі түрде күшейтіліп жатқанын жеткізді. Әңгіме тек заңнамаға түзетулер енгізу туралы ғана емес, қауіпті инфекциялармен күресудің стратегияларын қайта қарау жөнінде болып отыр.


«Мал шаруашылығы өнімдері сатылатын сауда алаңдарында, бірінші кезекте базарлар мен ет дүкендеріне ара-тұра емес, күнделікті бақылауды енгізу мүмкіндігін қарастырудамыз. Ол заңмен бекітілуге тиіс. Министрлік жанынан жұмыс тобы құрылды. Оған Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымының (WOAH), БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының халықаралық сарапшылары да кірді. Олар бізге бруцеллез, құтыру, туберкүлез, сібір жарасы (күйдіргі) және басқа да аурулармен күрес стратегиясын жетілдіруге көмектесіп жатыр. Осы жұмыстың қорытындысында тиісті шаралар қаралады», – деді депутат Дайрабаев.


Ауру малдан алынған өнімді өз халқымыз тұтынса, елге қастандық. Егер шекара асса, тек экономикалық шығын ғана емес, елдің халықаралық беделіне түскен дақ. Ветеринарияны реттеудің бір маңызы осында.

Ауру бағасы және «импорттық инеге» тәуелділік

Мал індетімен күрестің бір майданы – ветфармацевтика. Қазақстан өз штаммдары негізінде жасалған биопрепараттарға зәру. Ветеринариялық және азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі республикалық қауымдастықтың төрағасы Марат Құмаровтың пікірінше, төл ветеринариялық биопрепараттарын өндіру ісін қарқынды дамытуы қажет.

Сарапшының мәліметінше, Қазақстан «импорттық тәуелділік» құрығына түсіпті. Біз сатып алып жатқан препараттар өзге өңірлерге, бөтен табиғи жағдайларға және бөгде штаммдарға арналған. Инфекциялар көбіне аймақтық ерекшелікке ие болып келеді де, тиісті тиімділік әкелмейді.


«Жергілікті ғылыми-өндірістік база өркендесе, республика аймақтарында аурулар пайда болған жағдайда тез әрі тиімді әрекет етуге мүмкіндігі болар еді. Бірақ дәл осы базаны дамытуда қиындық бар. Қазақстандағы ветбиопрепараттар индустриясы әлі де әлжуаз күйде. Салдарынан импорттық препараттарға тәуелділік жоғары деңгейде қалып тұр», – деді қауымдастық басшысы.


Отандық ғылыми-өндірістік базаның әлсіздігі – инвестицияның аздығынан. Мұндай препараттарды өндіру үлкен инвестицияларды, ұзақ мерзімді ғылыми зерттеулерді және қымбат жабдықтарды талап етеді. Банктер мен инвесторлар өтелу мерзімі ұзақ, тәуекелі жоғары бұл салаға аттап басуға жүрексінеді.

Оның үстіне, сарапшының түсіндіруінше, жаңа Салық кодексі «жығылғанға жұдырық» болды. Ветпрепараттарға жеңілдік жоқ, оларға люкстік тауарлармен бір қатарда 16% қосылған құн салығы салынады.

Сорақысы сол, мал дәрісін жасаудың бүкіл кезеңінен – жабдық, шикізат, құрауыштар, дайын өнім, қызметтер – бәрінен 16% ставкамен ҚҚС жиналады. Бұл саланың жалпы шығындарын арттырып, отандық препараттардың бәсекеге қабілеттілігін төмендетті.

Тұйықтан шығар жол ретінде жануарларға арналған препараттарды адамдарға арналған дәрілік заттармен теңестіру ұсынылды. Бұл өнімнің өзіндік құнын азайтып, отандық өндірушілерді қолдауға және халықаралық міндеттемені орындауға мүмкіндік берер еді.

Бірақ вице-премьер Серік Жұманғарин бастаған «салық серкелері» бұған барар емес. Өз вакцинасын шығара алмаған ел амалсыз өзгенің талабына бағынады. Ал, ветеринариялық тәуелсіздік – биоқауіпсіздіктің алтын діңгегі.

Антимонополиялық абсурд театры

Аурумен ветеринарлар күрессе, ветеринарлармен монополияға қарсы орган күресе бастапты. Сенаттың бірден 13 депутаты Үкімет басшысына жүгініп, бәсекелестікті қорғау агенттігінің әрекетіне наразылық білдірді.

Мәселенің мәнісі мынада: Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі нарықтық қатынастарды оған орын жоқ салаға – аса қауіпті инфекциялармен күреске таңуға тырысуда екен. Бұл органның қағидасы қатаң: егер қандай да бір нарықта жекеменшік ұйымдар болса, мемлекеттік мекемелер бірінші соларға жол беруге тиіс.

Бір қарағанда бәрі дұрыс. Дұрыстап үңілгенде, мына жағдайда онысы ақылға симайды. Агенттік әкімдіктерден мемлекеттік ветстанцияларға тапсырыс орналастырмас бұрын, алдымен сол жұмысты орындай алатын жеке компаниялардың бар-жоқтығын дәлелдеуді талап етеді. Содан тіпті «күлкілі» жағдай туындайды: қалада мысықтар мен иттерге арналған жеке ветеринариялық клиниканың болуы «бәсекелестік орта» ретінде қарастырылады, бірақ мұндай клиниканың өңір деңгейінде аса қауіпті аусылмен күресуге құқығы да, ресурстары да жоқ.

2025 жылдың 17 маусымында Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің бұйрығымен «Монополияға қарсы органның ұқсас тауарлар жасауды және қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жоқ екендігі туралы және тиісті тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді бәсекелестік негізде сатып алудың өзге мүмкіндігінің жоқ екендігі туралы қорытынды беру қағидалары» бекітілді.

Бұл қағидалар нарықта жеке жеткізушілердің бар-жоғын анықтау, саладағы бәсекелестік деңгейін бағалау, сондай-ақ бір көзден сатып алуға рұқсат ету және ағымдағы сатып алулар кезінде қолданылатын өзге де рәсімдерді анықтап береді.

Алайда іс жүзінде олар құқықтық қайшылық туындатыпты: салалық заңнама бойынша жеке субъектілерге орындауға тыйым салынған және тек мемлекетке тиесілі функциялар болып табылатын рәсімдер кенеттен бәсекеге қабілетті қызметтер ретінде қарастырыла бастады.

Бұл әсіресе жануарлардың аса қауіпті ауруларымен күрес мәселесінде оғаш көрінеді. Мұндай іс-шараларды – вакцинация, диагностика, мониторинг пен инфекция ошақтарын жоюды заң бойынша тек мемлекеттік ветеринариялық станциялар ғана жүргізеді. Себебі, мұндай аурулар өңір не ел көлемінде ТЖ жариялауға әкелуі мүмкін.


«Сібір жарасы, аусыл, бруцеллез, туберкүлез, құтыру, эмкар, пастереллез және басқа аса қауіпті аурулар – зооноздық, өте жоғары жұқпалы. Олар төтенше жағдайларға соқтыруы ықтимал. Халықаралық ұйымдар мұндай ауруларды қатаң бақылауды тек мемлекеттік функция ретінде таныды», – деді сенатор Ғалиасқар Сарыбаев.


Соған қарамастан, монополияға қарсы органның жаңа қағидалары нарықта жеке жеткізушілердің жоқ екенін дәлелдеуді табанды талап етеді. Салдарынан бұл онсыз да тоқыраған мемлекеттік веткәсіпорындарға қосымша соққы болды.


«Осы жаңа бюрократиялық кедергілердің кесірінен енді мемлекеттік сатып алу конкурстарына қатысу үшін веткәсіпорындар осы қағидаларға сәйкес қорытынды алуға мәжбүр. Мұны тендердің техникалық құжаты талап етеді. Алайда өңірлер қағида талаптарын әрқайсысы әртүрлі түсіндіреді: 8 облыс өз қорытындыларын берген, тағы 12 өңір қорытынды бермей отыр», – дейді сенатор.


Ол індет тарағанда, жедел әрекет етуге тиіс сала үшін мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің уақытша тоқтатылуы немесе жеткізілімдердің кідірісі өте ауыр салдарға соқтыратынын ескертті. Тіпті бюрократиялық сергелдең ақыры елде ауру ошақтарының көбеюіне, жануарлардың жаппай қырылуына әкелуі, адамдардың денсаулығына қауіп төнуі, экспорттық шектеулердің енгізілуіне дейін апаруы ықтимал.

Конкурс рәсімдерінің созбалаңға салынуы мемлекеттік ветстанциялар қызметкерлерінің жалақысын 3-4 айға дейін кешіктіруге, мамандардың басқа салаларға кетуіне, кадр тапшылығына ұласыпты. Эпизоотиялық іс-шаралар – бизнес емес, мемлекет функциясы. Аса қауіпті дерттің алдын алуды «бәсекелестікке» беру – отпен ойнаумен бірдей.

Үкімет жағдайды түзетуге тек уәде берді

Премьер-министр Олжас Бектенов сенаторлардың уәжін орынды деп танып, ветеринариялық қауіпсіздік үшін монополияға қарсы қорытынды алу талабын алып тастау мүмкіндігін қарастыруға уәде берді. Бірақ мәселені қашан толық шешуге болатынын нақты айтқан жоқ.

Оның мәліметінше, мемлекеттік сатып алудың міндетті бір шарты – нарықтағы адал бәсекелестікті және рәсімдердің ашықтығын қамтамасыз ету үшін монополияға қарсы органның қорытындысының болуы.


«Дегенмен, ветеринариялық қауіпсіздік мәселелерінің ерекше мәртебесін ескеріп, әкімшілік жүктемені азайту және шешім қабылдаудың жеделдігін қамтамасыз ету мақсатында сатып алуларды жүзеге асыру кезінде монополияға қарсы қорытынды алу талабын алып тастау мәселесі қарастырылып жатыр», – деді Бектенов.


Премьер-министр жануарлардың Қазақстан территориясында таралу қаупі жоғары 68 аса қауіпті ауруының тізімі бекітілгенін мәлім етті. Осы аурулар бойынша ветеринариялық профилактикалық іс-шаралар жүргізіледі, оның ішінде препараттарды сатып алу және оларды жергілікті әкімдіктерге беру қарастырылған.

Мемлекеттің ветеринариялық жүйеге инвестиция салып отырғанын да атап өткен жөн. Үкіметтің мәліметінше, «Ауыл шаруашылығының жалпы өнімін 2,5 есеге арттыру жөніндегі Жол картасын» іске асыру нақты жемісін берді: соңғы екі жылда 401 ветнысан салынды. Мемлекеттік ветұйымдар үшін 892 арнайы автокөлік сатып алынды.

Ветқызметтің материалдық-техникалық базасын нығайту үшін 2026-2027 жылдарға арналған республикалық бюджеттен 66,2 млрд теңге бөлінеді. Бұл қаражат ветстанциялар мен ветпункттерді салуға, егу үшін жануарларды бекіту құрылғыларын орнатуға, сондай-ақ биологиялық қалдықтарды көмуге арналған нысандарды салуға бағытталады.

Патогенділіктің бірінші және екінші тобындағы биоагенттермен жұмыс істейтін ветеринария мамандарына тиісінше 35% және 50% мөлшерінде ынталандыру үстемақылары төленеді, сондай-ақ кемінде екі лауазымдық айлық мөлшерінде сауықтыру жәрдемақысы беріледі, деді Премьер.

Депутаттар бастамашы болған, Мәжілісте жатқан ветеринария мәселелері жөніндегі жаңа заң жобасы аясында сала мамандарының жалақысын кезең-кезеңімен арттыру, оларды арнайы киіммен қамтамасыз ету және біліктілігін арттыру шаралары мақұлданды. Осы шараларды іске асыру үшін 2027-2029 жылдарға жыл сайын 23,9 млрд теңге көлемінде қаржы қарастырылған.

Ет экспорты туралы ертегіні шындыққа айналдыру үшін алдымен маманның қауіпсіздігі мен малдың денсаулығын түгендеп алған абзал.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 17 Mar 2026 02:34:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/6iht6nw2.png"   type="image/png"   length="2999891"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Бір фермердің жемқорлығы басқа шаруаларға зиянын тигізіп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bir-fermerdin-zhemkorlygy-baska-sharualarga-ziyanyn-tigizip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bir-fermerdin-zhemkorlygy-baska-sharualarga-ziyanyn-tigizip-zhatyr</guid>
                <description>Кеңес кезеңі аяқталып, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары басталған тұста Қазақстан ауыл шаруашылығындағы әлеуетінен біршама айырылып қалғаны жасырын емес. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Кейінгі 5 жылдықтың төңірегінде ел билігі бұл саланы қайта қолға алды. Астық көлемін, экспорт көлемін арттырып, шаруаларға берілетін түрлі жеңілдетілген несиелерді, субсидияларды көбейтті.

Дегенмен, әдеттегідей мол қаржы бар жерде қалтаны қампайтуды көздейтіндер табылады. Оның үстіне субсидиялар саланың кейбір бағыттарын қамтымай қалғанын айтушылар көп.

Алдымен есептерге қарайық, 2023 жылы Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенін субсидиялауға шамамен жарты трлн (500 млрд) теңге бөлінді. 2024 жылы көрсеткіш 450 млрд-қа азайғанымен, былтыр қайта өсіп, 622 млрд теңге межесіне жетті. Енді министрлік биылғы деңгейді 658 млрд-қа, 2027 жылғысын 725 млрд теңгеге жеткізбек ниетте. Бұл қарқынмен алдағы 5 жылдың ішінде саланы субсидиядалау көрсеткіші трлн-нан асуы мүмкін.

Енді осы игілік қамтып отырған бағыттарды айтайық. Техника алуға 15-30% дейін өтемақы, тыңайтқыш, тұқым, суару шығындарына субсидия, асылтұқымды малға қолдау, жеңілдетілген несие, сақтандыру жарнасының бір бөлігін өтеу сияқты қолдаулар бар.

Дегенмен мал шаруашылығының кей бағыттары ескерілмей қалыпты. Тері өндірушілер қауымдастығының төрағасы Нұрман Нүптекеевтің сөзінше, бұл сала мемлекет есебінен еш уақытта субсидия не жеңілдетілген несие алып көрген емес.


– Тері өңдейтін кәсіпорындарға тәуелсіздік алғалы бері ешқашан субсидия берілмеді. Кедендік баж салығы – бізде болған жалғыз жеңілдік, бірақ былтыр алып тастады, – дейді ол қауымдастық төрағасы.


Осы секілді бір-екі кем-кетікті айтпағанда, мемлекеттік қызметтер және онлайн ақпарат порталында субсидияға өтініш беру қазір шаруалар үшін оңайға айналған.

Әйтсе де бұған дейін үкімет пен шаруалар тарапынан жүйесіз іс анықталғаны жасырын емес. Ведомство жағы субсидия төлемін кешіктірсе, шаруалардың кей бөлігі жалған құжат жасатып, заңсыз қолдау алған.


– Қолдау тетіктерін біршама жаңартқан жөн. Биыл фермерлер субсидияға қол жеткізейін десе, өткен жылдардан қалған 350 млрд теңгеге жуық субсидия әлі төленбеген. Оны көктемгі жұмыс науқаны басталмай тұрып жапқаны дұрыс еді. Берешекті салалық министрлік жабатынына сендірді де. Бұл арада жалған құжатпен субсидия алатындармен күрес күшеюі қажет. Әйтпесе, шынайы жұмыс істеп тұрған шаруаларға зияны тиеді, – дейді QAZAQ AQBAS республикалық палатасы директорлар кенесінің мүшесі Қуаныш Сүлейменов.


Шаруалар биылдан бастап мал шаруашылығын дамытуға арналған «Игілік» бағдарламасын күтіп отыр екен. Қазір асылтұқымды қойға – 26 мың теңге, асылтұқымды отандық тайынша сатып алуға – 260 мың теңге, ал шетелдік сиырға 420 мың теңгеге жуық ақша қарастырылған.


– Ресей, Беларусь ет, сүт бағытындағы өнімі шетел нарығына жеткенше субсидиямен қолдайды. Осыдан 5-6 жыл бұрын ауыл халқының саны 42 пайызды құраса, қазір 37 пайызға азайды. Демек, ауылда жұмыс істеп тұрған шаруа қожалықтарды субсидиямен, жеңілдетілген несиемен қолдап, жағдайын жақсарта алсақ, қалаға ағылатындар азаяр еді, – дейді Қ.Сүлейменов.


Ауыл шаруашылығы министрлігінің ұстанымынша, субсидия – өндірілген өнімге берілетін ақша. Мәселен, 1 литр сүт өндірсеңіз, мемлекеттен литріне 30 теңге беріледі. Бір байқайтын дүние, дүкенге бара қалсаңыз, ресейлік сүт өнімдерінің бағасы қазақстандық өнімнен арзан тұрады. Себебі көрші Ресей тәжірибесінде федеративтік және өңірлік деңгейде субсидиялап, жеңілдетілген несие беріп қолдау білдіреді. Олардың өнімі Қазақстан нарығына кіргенде, отандық өнім бәсекелесе алмай қалады.

Министрлік субсидияның пайда бергенінің оң нәтижесі ретінде құс шаруашылығын атаған. Мысалы, қазір құс шаруашылығында келісіне 60 теңге субсидия беріледі. Осыдаен 5 жыл бұрын елді құс етімен қамту көрсеткіші 58 пайыз болса, қазір 79 пайызға жеткен. Ал мал шаруашылығына қатысты қолдауды мемлекет әзірге тұралатып отыр. Кей шаруалардың жемқорлыққа баруы, жалған құжат жасатуы қалай жүзеге асқанын толық сараптап бітпейінше, жауаптылар бұл тетікті қайта іске қоспауы мүмкін.

2024 жылы «Сыбаға» мемлекеттік бағдарламасы аясында «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ Ақтөбе филиалынан несие алу кезінде 1 млрд теңге қолды болған. Ал былтыр Қарағандыда «Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту» ұлттық жобасы аясында сүт өнімдерінің бағасын арзандатуға бөлінген 339 млн теңге жымқырылды. Осындай фактілердің кесірінен еңбегін адал істеген шаруалар қиындыққа тап бола берері хақ.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 16 Mar 2026 12:36:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/Sp4Fie8Y.png"   type="image/png"   length="2666608"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандағы өңдеу өнеркәсібінің жалпы ішкі өнімдегі үлесі 12,7%-ға жетті]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandagy-ondeu-onerkasibinin-zhalpy-ishki-onimdegi-ulesi-12-7-ga-zhetti</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandagy-ondeu-onerkasibinin-zhalpy-ishki-onimdegi-ulesi-12-7-ga-zhetti</guid>
                <description>Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың өңдеуші өнеркәсіпті дамытуға және терең қайта өңдеу ісін ілгерілетуге қатысты тапсырмаларын орындау шеңберінде Қазақстан экспортының шикізат секторына тәуелділігін төмендетуге және технологиялық жағынан анағұрлым күрделі салаларды дамытуға бағытталған экономиканың құрылымдық трансформациясы жалғасуда.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Осылайша, Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі базалық шикізатты терең өңдеуге және локализацияланған өндірістерді дамытуға баса назар аудара отырып, жүйелі жұмыс жүргізуде, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Өңдеу өнеркәсібі өндіруші саладан алға шықты

Айта кетейік, еліміздегі өңдеу өнеркәсібі жыл сайын тұрақты өсу қарқынын көрсетіп келеді. 2024 жылдан бастап үлесі 11,9%-ды құрайтын бұл саланың көрсеткіші тау-кен өндіру секторынан асып түсті, бұл экономиканың негізгі секторлары арасындағы құрылымдық өзгерістерге әкелді.

2025 жылдың қорытындысы бойынша жалпы ішкі өнімдегі өңдеу өнеркәсібінің үлесі 12,7%-ға жетті. Көрсеткіштердің өсуі бірқатар салалардың, соның ішінде металлургия, машина жасау, химия өнеркәсібі, құрылыс материалдары, резеңке және пластмассадан жасалған бұйымдар өндірісі, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіптің дамуы есебінен қамтамасыз етілді.

2025 жылдың қорытындысына қарасақ, өңдеу өнеркәсібінің өндірісі 6,4%-ға ұлғайды. Өсім барлық негізгі сегменттерде байқалды. Өндірістік көрсеткіштер металлургияда – 1,2%-ға, машина жасауда – 12,9%-ға, химия өнеркәсібінде – 9,8%-ға, құрылыс материалдары өндірісінде – 9,7%-ға, жеңіл өнеркәсіпте – 13,2%-ға, резеңке және пластмасса бұйымдарын шығаруда – 7,6%-ға, сондай-ақ дайын металл бұйымдарын өндіруде 13,6%-ға өсті.

Металлургия өнеркәсібінде қара металлургия өнімін өндіруді 4,3%-ға ұлғайту есебінен өндіріс көлемі 1,2%-ға артты. Атап айтқанда, ферроқорытпалар өндіру көлемі – 7,7%-ға, шойын – 5,3%-ға, болат – 3,9%-ға, прокат – 6,4%-ға, құбырлар шығару 3,2%-ға өсті.

Сондай-ақ машина жасау саласы айтарлықтай ілгерілеп отыр. Сектордағы өсім 12,9%-ды құрады. Бұл автокөлік өндірісінің 17,5%-ға, өзге де көлік құралдарының – 3,8%-ға, ауыл шаруашылығы техникасының – 18,1%-ға, электр жабдығының – 16,0%-ға, компьютерлер, электрондық және оптикалық жабдықтар шығарудың 1,5 есеге ұлғаюының арқасында мүмкін болды.

Химия өнеркәсібінде өндіріс көлемі полипропилен өндірісінің 65,5%-ға, аммофос – 63,3%-ға және аммиак селитрасының 10,3%-ға өсуі есебінен 9,8%-ға артты.

Құрылыс материалдары өндірісі 9,7%-ға өсті. Өсім тауарлық бетон шығару көлемін 0,8%-ға, құрылыс ерітінділерін – 9,5%-ға, әкті – 7%-ға, отқа төзімді бұйымдарды – 3,5%-ға, цементті – 17,2%-ға және бетоннан құрастырылған құрылыс конструкцияларын – 2,4%-ға ұлғайту арқасында қамтамасыз етілді.

Жеңіл өнеркәсіпте өндіріс көлемі 13,2%-ға өсіп, жоспарлы көрсеткіштен асып түсті. Тарқата айтсақ, салада тоқыма бұйымдар өндірісінің 23,5%-ға және былғары – 2,2%-ға артуының арқасында оң динамикаға қол жеткізілді.

Өнеркәсіп саласында жаңа өндіріс орындары іске қосылуда

Сонымен қатар, өнімділікті арттыруға, экономиканы технологиялылық тұрғыда жетілдіре түсуге және терең қайта өңделген, қосылған құны жоғары өнім шығару үшін жағдай жасауға бағытталған өнеркәсіптік саясатты іске асыру барысында 2025 жылдың қорытындысы бойынша 1,5 трлн теңге сомасына 190 жоба қолға алынып, нәтижесінде 22,5 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. 

Оның ішінде 6,7 мың жұмыс орны ауылдық жерлерге, ал 1,5 мыңы моноқалаларға тиесілі. Жобалар толық қуатқа ие болғаннан кейін олардың жиынтық өндіріс көлемі шамамен 2,3 трлн теңгені құрайды. Бұл ретте құны 0,8 трлн теңгенің өнімін экспорттау жоспарлануда, ал импортты алмастыру көлемі 1,5 трлн теңгені құрайды.

2025 жылы елімізде бұрын шығарылмаған 10-нан астам жаңа тауар өндірісі жолға қойылды. Машина жасауда локомотивтердің тірек арқалықтарын, көлік құралдарына арналған шатыр қаптамалары және бүйірлік қаптамаларды, жетекші көпірлердің арқалықтарын, цилиндр блоктарын, жұмыс турбиналарының қалақтарын, жылу электр стансалары турбиналарының корпустық бөлшектерін, кері осмостық мембраналық элементтер (сүзгі) мен глюкометрлер шығару жоспарлануда. Елде алғаш рет pure-pak сұйық өнімдеріне арналған картон қаптамасының шығарылымы жолға қойылды, ол импортты толық алмастыруға мүмкіндік береді.

Бұдан басқа, 2025 жылы Ақтөбе, Қызылорда және Атырау облыстарында жаңа арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар іске қосылды: 17 АЭА, 66 ИА, 34 шағын өнеркәсіптік аймақ. Бүгінгі таңда АЭА аумағында 558 жоба іске асырылды, оның 85-і шетелдіктердің қатысумен атқарылды. Қазір 453 жоба жүзеге асырылу кезеңінде, оның 42-сіне шетелдіктер атсалысуда. АЭА-ға бағытталған тікелей шетелдік инвестициялардың көлемі шамамен 1 трлн 47,2 млрд теңгені құрады.

Қазіргі уақытта Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі құзырында жалпы сомасы 5,4 трлн теңге инвестициялық 27 келісім бар, оның ішінде жалпы көлемі 3,2 трлн теңге болатын 12 келісімге 2025 жылы қол қойылды. Келісімдер металлургия және ферроқорытпа өндірісі, машина жасау, химия өнеркәсібі, құрылыс материалдарын өндіру, тоқыма және ағаш өңдеу салалары, сондай-ақ өзге де өңдеу өндірістері сынды бағыттарды қамтиды.

2026 жылы шамамен 1,7 трлн теңгеге 200 жобаны іске асыру жоспарлануда. Осы жобалар шеңберінде 19,1 мыңға жуық тұрақты жұмыс орнын құру көзделіп отыр. Оның 4,3 мыңы ауылдық жерлерге, 1,9 мыңғы моноқалаларға тиесілі болмақ.

Биыл елімізде бұрын-соңды өндірілмеген 10-ға жуық жаңа тауар өндірісі жолға қойылады. Машина жасауда 8х4, 90т және 105т модификациялы жүк көліктер, автобетоналастырғыштар, автомобиль-манипулятор крандар, автогрейдерлер, фронтальды тиегіштер мен жаңартылатын энергия көздеріне арналған трансформаторлар шығару жоспарланған. Химия өнеркәсібінде сутегі мен натрий сульфатын өндіру көзделген.

Кәсіпорындарды шикізатпен қамтамасыз ету аса маңызды

Шикізатты ішкі нарықта өңдеуді дамытудың негізгі құралдарының бірі заңнамалық деңгейде бекітілген &quot;отандық шикізатпен қамтамасыз ету&quot; тетігі болғанын атап өтейік. Ол отандық өндірушілер мен шикізат жеткізушілер арасындағы үйлесімді іс-қимылды дамытуға ықпал етеді.

Осы тетік арқасында ірі өндіруші компаниялар бірінші кезекте ішкі нарықты шикізатпен қамтамасыз етеді, содан кейін ғана өнімін экспорттауға рұқсат алады. Бұл мыс, алюминий, мырыш және қорғасынға қолданылады. Жеңілдік мөлшері өнімді өңдеу деңгейіне байланысты. Дайын өнім үшін – LME -5%, аралық өнім үшін – LME -1% жеңілдік беріледі.

Үйлесімді іс-қимылдың, яғни, кооперацияның жақсы бір мысалы – &quot;Қайнар-АКБ&quot; зауыты. Кәсіпорын қорғасынды &quot;Қазмырыш&quot; компаниясынан жеңілдікті бағамен сатып алады, ал өндірілген аккумуляторларды ішкі нарыққа да, экспортқа да жөнелтеді.

Отандық электротехникалық өнеркәсіп кәсіпорындары &quot;Қазақмыс&quot; және &quot;Қазақстандық электролиз зауыты&quot;компаниялары шығаратын металдарды пайдаланады.

«Qarmet» компаниясының өнімдері «Silk Road Electronics» кәсіпорнына тұрмыстық техника өндіру үшін, сондай-ақ вагон жасау кәсіпорындарына қажетті металл прокатпен қамтамасыз ету мақсатында жеткізіледі.

Сондай-ақ металлургиялық кәсіпорындар мен кабельдік зауыттар арасында шикізат жеткізу туралы келісімдер жасалды.

Сонымен қатар қажет болған жағдайда өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарының өтінімдерін қарастыру арқылы отандық шикізат тауарларының номенклатурасын кеңейту көзделген, оның ішінде қара металлургия және химиялық өнеркәсіпке арналған шикізат өнімдері де бар.

Жалпы, 2025 жылдың қорытындысы бойынша шамамен отандық 33 кәсіпорын жеңілдікпен катодты мыс, бастапқы алюминий, металл мырыш және қорғасын шикізатын алды. Бұл материалдар кабельдік-өткізгіш өнімдерді, алюминий бұйымдарды, терезе мен есік жабдықтарын және автомобиль аккумуляторларын өндіру үшін қолданылады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Айсана Марат</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 14 Mar 2026 10:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/Poi4J8vT.png"   type="image/png"   length="3073168"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан экономикасына былтыр салынған инвестиция 22,7 трлн теңгеге жетті]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-ekonomikasyna-byltyr-salyngan-investiciya-22-7-trln-tengege-zhetti</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-ekonomikasyna-byltyr-salyngan-investiciya-22-7-trln-tengege-zhetti</guid>
                <description>Инвестициялық белсенділіктің өсуі экономиканың бірден бірнеше негізгі секторында тіркелді.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[2025 жылғы қорытынды бойынша Қазақстандағы негізгі капиталға салынған инвестиция 22,7 трлн теңгеге жетіп, 2024 жылмен салыстырғанда 13%-ға өсті (19,5 трлн теңге), деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Инвестицияның неғұрлым серпінді өсуі қаржы мен сақтандыру қызметінде 88,4%-ға, 313,5 млрд теңгеге дейін байқалды. Бірқатар негізгі салада инвестицияның айтарлықтай өсуі байқалады:


	электр энергиясымен, газбен, бумен және ыстық сумен жабдықтау саласында – 53,1%;
	ауыл шаруашылығында – 53%;
	өңдеу өнеркәсібінде – 30,1%;
	ақпарат және байланыс саласында –13,4%;
	білім беруде – 9,2%;
	көлік пен қоймада – 9%.


Инвестициялық белсенділіктің өсуі шетелдік инвестиция ағынымен де қолдау тапты. 2025 жылғы 9 айда Қазақстанға тікелей шетелдік инвестицияның жалпы ағыны 14,9 млрд долларға жеткен. Бұл 2024 жылғы сәйкес кезеңмен (13,4 млрд доллар) салыстырғанда 10,9%-ға артық.

Инвестициялық ахуалды одан әрі жақсарту үшін Қазақстанның 2030 жылға дейінгі Инвестициялық саясат тұжырымдамасы бекітілді (Үкіметтің 2025 жылғы 31 желтоқсандағы №1185 қаулысы). Құжат жаңа жаһандық экономикалық үрдістерді ескере отырып, инвестиция тарту жүйесінің тиімділігін арттыру жөніндегі шаралар кешенін көздейді.

Тұжырымдаманың негізгі басымдығы – қосылған құны жоғары бәсекеге қабілетті өндіріс құруға және экономиканың шикізаттық емес саласын дамытуға инвестиция тарту.

Қазақстанда инвестиция тартудың үш деңгейлі жүйесі – сыртқы, орталық және өңірлік деңгей жұмыс істеуде. Бұл ретте инвесторлармен жұмыс істеуде әлеуетті әріптестерді іздеуден және келіссөздер жүргізуден бастап, жобаларды іске асыруға және оларды одан әрі сүйемелдеуге дейінгі кешенді тәсіл енгізіледі.

«Kazakh Invest» ҰК» АҚ шетелдік өкілдіктерінің желісін кеңейту және жұмыс істеп тұрған кеңселерді қайта ұйымдастыру есебінен елдің инвестициялық әлеуетін халықаралық ілгерілетуді күшейту жоспарлануда.

Салалық мемлекеттік органдар бизнеспен бірлесіп, экономиканың жалпы қосылған құнын ұлғайтуға арналған басым инвестициялық жобалардың тізбесін қалыптастырады. Мұндай жобаларды дайындау және құрылымдау үшін «Бәйтерек» ҰИХ» АҚ жанынан инвестициялық қызмет (Investment Board) құрылды. Ол ірі инфрақұрылымдық бастамаларды іске асырумен де айналысады.

Инвесторларды кешенді сүйемелдеу үшін Kazakhstan Investment House атты негізгі даму институттарын біріктіретін және инвестициялық рәсімнің жедел және ашық өтуін қамтамасыз ететін «бір терезе» қағидаты бойынша бірыңғай орталық құрылады.

Инвестицияларды тартуда өңірлерге ерекше рөл беріледі. Өңірлік инвестициялық штабтардың жұмысын күшейту, инвестициялық жобаларды дайындау сапасын арттыру және қажетті инфрақұрылымды дамыту жоспарлануда.

Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар салалық кластерлерді қалыптастыруға және активтерді тиімді басқаруға бағдарланған өңірлік даму институттарына айналдырылады. Бір мезгілде арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар шеңберінде инвесторлар үшін рәсімдер жеңілдетіледі.

Қосымша шаралар инвесторлардың құқығын қорғауды күшейтуге арналған. Инвестициялық омбудсменнің функциясы Бас прокурорға беріледі. «Жасыл дәліз» деп аталатын қатысушыларға мемлекеттік қызметтерді алудың жеделдетілген тәртібі енгізіледі.

Бұдан басқа, өңірлерде инвестициялық жобаларды іске асыруды құқықтық сүйемелдеуді қамтамасыз ететін инвестициялық прокурорлар тағайындалады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Айдана Абаева</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 13 Mar 2026 12:05:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/aMq0eUvo.png"   type="image/png"   length="2608751"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Сиыр еті антирекордқа жетті: 1 келісі «1 мың теңгеден арзан сатылуда»]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/siyr-eti-antirekordka-zhetti-1-kelisi-1-myn-tengeden-arzan-satyluda</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/siyr-eti-antirekordka-zhetti-1-kelisi-1-myn-tengeden-arzan-satyluda</guid>
                <description>Қағазда – арзан, қазанда – қымбат.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстандық сиыр етінің бағасы антирекорд орнатып, бір келісінің құны 1 мың теңгеден де төмен түсіпті. Онда неге ет десе беті бүлк, жүрегі зырқ ететін қарапайым бұқара базар атаулыны адақтап шығып, мұнша арзан етті таппайды? Өйткені қазақстандық ет осындай «су тегін» бағамен тек шетелге сатылады. Оның өзінде мұндай баға қағаз жүзінде бекітілген. Шынында, қаншаға өткізілетінін ешбір орган білмейді.

Салдарынан ресми статистиканың сиқырлы цифрлары мен нақты нарықтың ащы шындығы арасында жер мен көктей айырмашылық орнады. Ірі қара мал етінің өзгеге неге әлемде жоқ бағаға берілетінін, ал, өзімізге неге алтынмен апталғандай қымбат сатылатынын сараласақ.

Статистиканың қиял-ғажайып ертегісі

Қазақстанның аграрлық секторындағы бүгінгі ахуал – ресми деректер мен шынайы өмірдің бір-бірімен амандаспайтын екі бөлек әлемге айналғанының үздік мысалы. Ұлттық статистика бюросының сүйіншілеуінше, 2025 жылы еліміз шетелге 100 759 тонна ет сатып, 265 миллион 137 мың доллар валюталық табыс тауыпты.  

Бұл «табыс керуенінің» басында статистиканың өзі «ұсақ мал» деп кемсітетін жуас қой тұр. Себебі түсінікті: Қазақстанда ірі қара мал етінің экспорты ұзақ жылдар бойы квоталар, тыйымдар және түрлі реттеуші кедергілердің құрсауында қалып, адымын аша алмай келеді.

Сондықтан экспорттың негізгі үлесі шекараларды еш шектеусіз, еркін кесіп өтетін Шопан ата түлігіне тиесілі болды. 2025 жылы Қазақстан сыртқы нарықтарға қой етінің 34 557 тоннасын саудалап, одан 81 млн доллар кіріс көрді. Орташа экспорттық баға бір келісі үшін шамамен 2,35 долларды немесе 1 200 теңгені құрады.

Жеткізілім көлемі бойынша екінші орында ғана сиыр еті тұр. Шетелге 32 290 тонна ет 127 млн 447 мың доллар сомасына жөнелтілген. Қарапайым арифметика көрсеткендей, орташа экспорттық баға бір келісі үшін шамамен 3,95 доллар (2000 теңгедей) болды.

Қазақстан құс етін де шамалас көлемде экспорттаған – 31 939 тонна. Бірақ мұнда валюталық түсім әлдеқайда төмен: 52 млн 623 мың доллар. Орташа экспорттық баға небәрі 1 келісі үшін 1,65 долларды (шамамен 800 теңгені) құрады. Тіпті Қазақстанның өз ішіндегі дүкен сөрелерінен осы арзан тауық етін таппайсыз. Бұл баға да жатжұрттарға бұйырыпты.

Алайда дәл осы жерде түсініксіз тылсым жайт бой көрсетеді. Шетелге өте арзанға ет сатқан Қазақстан етті шетелден әлдеқайда көп көлемде импорттайды. 2025 жылдың қорытындысында республика шетелден шамамен 164 мың тонна етті 295 миллион долларға (!) сатып алған.

Салыстырыңыз: Қазақстан 100 759 тонна ет сатты. Яғни, көлем бойынша импорт экспорттан бір жарым есе көп болды. Өзімізге жетпейтін етпен әлемді жарылқап жатқан жайымыз бар. Бұл «өзімде жоқ болса да, өзгеге берейін» деген жомарттық па, әлде экономикалық сауатсыздық па? Үкімет осы экспортты еселеп арттыру үшін 2030 жылға дейінгі арнайы бағдарлама қабылдап жатыр. Ел ішіндегі сұранысты өтей алмай отырып, шетелдік нарықтың жыртығын жамауға тырысу – табаны тесік етікшінің өзгеге қымбат туфли тігіп бергенімен барабар-ау.

Сиыр еті – шемішке бағасымен

Нарықтық «жомарттық» мұнымен таусылмайды. Нағыз парадокс осында: қазақстандық сиыр еті шетелге 1 келісі үшін 2 000 теңгеден кетіп жатыр, дәл сол кезде өз дүкендерімізде ол үшін 3 есе қымбат құн сұралады. Аграрлық eldala.kz порталының жазуынша, экспорттық жеткізілімдердегі баға қалыптастыру мәселесі барған сайын көп сұрақ тудырып жатыр.

Өйткені Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2025 жылы ел 32,3 мың тонна сиыр етін (балғын және мұздатылған) 127,4 млн долларға экспорттаған. Нәтижесінде, орташа баға 1 келісі үшін шамамен 3,95 долларды (Ұлттық банктің бағамымен 1 951 теңгені) құрапты.

Осыдан мазасыз сауал туындайды: егер отандасымыз сиыр етін 4 000 теңгеден таласа-тармаса алуға дайын болса, өндіруші неге оны сыртқа 2 000 теңгеге ғана «сыйлай» салады? Біздегі бөлшек саудада бүгінде сиыр етінің 1 келісінің бағасы 6000 теңгеге дейін жетеді. Мәнісі неде?

Байыбына бойласақ, қазақстандық сиыр етін экспорттаушылар 3 түрлі топқа бөлінеді. Бірінші топ – премиум өнім жеткізушілері: олар тек жоғары маржалы жаһандық нарықтарға сиырдың мәрмәр етінің вакуум қораптарға қапталған кесек еттерін ғана жеткізеді. Бұл еттің 1 келісінің бағасы 13-14 долларға дейін барады. Бірақ мұндай компаниялардың санын екі қолдың саусағымен-ақ санап шығуға болады.

Екінші топ әлдеқайда қомақты. Бұл – сиыр етін жартылай ұша күйінде Орталық Азия елдеріне, негізінен, қырық миллиондай тұтынушысы бар Өзбекстанға экспорттайтын компаниялар. Бұларда баға шамамен 1 келісі үшін 6-8 долларды құрайды.

Ал, үшінші топ – ең көбі. «Көлеңкелі» қайырымдылар немесе статистиканы бүлдіріп, етті 2 доллардан, яғни, 1000 теңгеден арзанға (!) сатып жатқандар да осылардың арасында. Іс жүзінде сиыр еті әлемге өзіндік құнына, кейде тіпті одан да төмен бағаға «сыйға» тартылып жатыр деген сөз.

Оның үстіне бұл бірлі-жарым оқиға емес, жаппай белең алған жайт. Статистикаға сенсек, 2025 жылы Қазақстанның сиыр еті экспортының шамамен жартысы – 15 мың тоннасы шетелге 1 келісі үшін 2 долларға (1 мың теңгеден төмен) сатылып кеткен.

Жария болған бұл дерек басқа сұрақтардың артын түртеді. Су тегінге сату үшін қазақстандық өнімді ілгерілетуге бюджет қаржысын жұмсаудан қандай пайда бар? Оның орнына осы арқылы экспорттаушылар салықтан жалтаруы мүмкін деген болжам шындыққа ұқсайды.

Сарапшылар мұның салық жүктемені азайтуға бағытталған «сұр схемалардың» классикалық көрінісі болуы мүмкін екенін ескертті. Онда қағаз жүзінде бір баға көрсетіледі, мәміле мүлдем басқа бағаны қарастырады. Екі бағаның айырмашылығы ресми айналымнан тыс, мысалы, қолма-қол ақша немесе криптовалюта түрінде табысталады.

Астыртын сөз байласудан мәміленің екі тарабы да ұтады: сатушы салық төлемін азайтады, сатып алушы тауарды тиімдірек бағамен алады.

Бұл жағдайдан мемлекет қатты ұтылады: біраз салықтан қағылады, сиыр етін 2 мың теңгеге сыртқа саттым деген ертегіне сеніп, соны статистикасына енгізеді.

Салдарынан адал бизнес иелері сыртқы нарықта демпингтік бағамен бетпе-бет келіп, бәсекеге қабілетсіз болып қалады. Оларға шетелде, мысалы, Өзбекстанда немесе Тәжікстанда көлеңкелі бағамен келетін қазақстандық сиыр етімен бәсекелесуге тура келеді.

Шетелдік сатып алушылар «сұр» жеткізушілерді мысалға келтіріп, өнімге әділ бағасын төлеуден бас тартады. Чемодан толы қолма-қол ақшасын ұсынып, одан да дәл сондай схема бойынша жұмыс істеуді талап етеді. Келіссең – кіріске батасың, келіспесең – клиентсіз қаласың. Құжаттағы төмендетілген баға – мемлекеттің қалтасына түскен қол ғана емес, отандық саланың болашағына сомжұдырық соққы.

Сарапшылар бұл көзбояушылықты қатаң тәсілмен жоюды ұсынады: нақты нарықтық бағаларға сүйеніп, салықтарды жете есептеу қажет. Егер экспорттаушы етті 2 долларға саттым деп құжат көрсетсе, ал, сыртқы нарықтағы қалыпты баға 6 доллар болса, онда салықты 6 доллардан есептеу керек. Ұқсас тәсілді Мемлекеттік кірістер комитеті мысалы, шетелден көлік айдап әкелушілерге бұрыннан қолданады.


«Әрине, әзірге мұның бәрі сарапшылардың тұжырымдары ғана. Тым арзан бағаға сатылатынын растау не жоққа шығару тек құзыретті органдардың қолында. Ол үшін экспорттық мәмілелерге мұқият аудит жүргізіп, нақты қорытынды беру керек: төмен экспорттық баға – сиыр етін сыртқа жеткізушілердің қайырымдылығы ма, әлде экспорттағы сұр схемалар ма? Егер соңғысы болса, мұндай құйтырқы мәмілелерге қатысты келісімдегі құнды емес, нақты нарықтық бағаны басшылыққа алып, соның негізінде жете салық есептелуі қажет. Осы тетік бәрін тәртіпке келтіреді», – дейді «ElDala» басшысы Сергей Буянов.


Ол мемлекеттік органдарға «схемщиктерге» ықпал етудің ең қатаң құралын қолдануды – экспорттық лицензиясынан айыруды ұсынады. Мұндай шетін шара кез келген қарау ниетті экспорттаушының есін жиғызар еді. Нарықтық емес, «ыңғайлы» бағамен ымыраласатындарға тосқауыл қойылмайынша, ет экспортының берекесі кірмейді.

Тартымды Түркия нарығы 

Қазақстандық сиыр етінің әлемдік нарықтағы абыройын асыратын бағыттар да жоқ емес. Түркия нарығы – осының айқын дәлелі. Түрік туысқан еттің келісін 7 000 теңгеден алуға дайын. Оның үстіне қазақы малдың еті бұл елде «премиалды» санатқа жатады, жоғары бағаланады.

«Елім-Ай Көкпекті» компаниясының құрылтайшысы Болат Бекбердинов етті мал шаруашылығын дамытуға мемлекеттің баса көңіл бөлуі көңілге демеу болып, оптимизм сыйлайтынын жеткізді. Оның пікірінше, қазақстандық етке қызығушылық көптеген елдің нарықтарында байқалады. Сондықтан бұл сұранысты пайдаланып, экспортты дамыту және сол арқылы бүкіл саланың өсуін ынталандыру қажет.


«Әсіресе Түркия нарығының ашылуына үлкен үміт артамыз. Бұл бағыт қазақстандық өндірушілер үшін шын мәнінде перспективті болуы мүмкін. Себебі, дәл Түркияда бүгінде сиыр етінің ең жоғары бағаларының бірі тіркелуде: бір келісі шамамен 12-14 доллар тұрады. Бұл қазіргі дәстүрлі өткізу нарықтарында бізге ұсынылатын бағадан екі есеге жуық көп. Неге Түркияға сатпасқа?» – деді Бекбердинов.


Алайда бұған дейін сиыр етінің экспорты шектеуге тап болып келді. Бұрын малды тірі күйде шетелге шығаруға енгізілген квоталар тосқауыл болса, 2025 жылы оған қоса еттің өзін де экспорттауға квота енгізілді.

Фермерлер жағдай биыл 2030 жылға дейінгі жаңа Кешенді жоспар іске қосылғаннан кейін өзгереді деп үміттенеді. Құжатта ірі қара мал санын қазіргі 7,9 млн бастан 12 млн басқа дейін көбейту және саланың экспорттық әлеуетін кеңейту көзделген.

Сонымен қатар, экспортаушылардың тілегін биліктегілер естіген сыңайлы. Мемлекет сиыр етін сыртқа сатушылар санын көбейтуге келісті. Ауыл шаруашылығы министрлігі экспорттық квота алу үшін қойылатын талаптарды жұмсартуға кірісті.

Мұндай шешімді вице-премьер Серік Жұманғарин төрағалық ететін Сыртқы сауда және халықаралық экономикалық ұйымдарға қатысу мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия қабылдады.

Әңгіме экспорттық квоталарды бөлу тетігін қайта қарау туралы болып отыр. Бұған дейінгі ережелер үміткерлерге қатаң талаптар қоятын. Компанияның кемінде 5 мың басқа арналған төл бордақылау алаңы және жекеменшік ет комбинаты болуға тиіс еді. Енді бұл шек 500 басқа дейін төмендетіледі. Бұл – кішігірім фермерлердің де әлемдік нарықтан үлес алуына жол ашады.

Сонымен бірге билік мүдделер теңгерімін сақтауға тырысуда. Бір жағынан экспортты қолдау және саланың дамуын ынталандыру қажет. Екінші жағынан, ел ішінде сиыр басын сақтап қалу және отандық өңдеу кәсіпорындарын жеткілікті шикізатпен қамту маңызды. Бәрі шетелге экспортқа кетіп қалса, ел жағдайы не болады?

Сондықтан ведомствоаралық комиссия Қазақстаннан ірі және ұсақ малдың аналық басын, сондай-ақ ірі қараның бұқашықтарын шетелге, тіпті Еуразиялық одақ елдеріне де әкетуге қойылған тыйымды ұзартты.

Әзірге реттеу сақталып отыр. 2026 жылдың І-ші жартыжылдығына Қазақстаннан сиыр етін экспорттауға 20 мың тонна көлемінде квота бекітілген. Одан артық шығаруға болмайды. Әйтсе де, осы көлемнің өзі қағаздағы арзан бағамен емес, нақты нарықтық бағамен өткізіледі деп үміттену ғана қалады.

Ет бағасының «антирекорды» – бұл экономикалық жетістік емес, қағаздағы көзбояушылықтың айнасы. Ал, елге керегі – статистикадағы арзан ет емес, халықтың дастарқанына жететін қолжетімді береке.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 10 Mar 2026 05:02:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/MB6sQJiT.png"   type="image/png"   length="3083470"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанның тағы бір саласында дағдарыс басталуы мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/irandagy-zhagdajga-bajlanysty-kazakstannyn-bir-salasynda-dagdarys-bastaluy-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/irandagy-zhagdajga-bajlanysty-kazakstannyn-bir-salasynda-dagdarys-bastaluy-mumkin</guid>
                <description>Қазақстандық экспортты жан-жағынан қаптаған шектеу қаумалап алды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Иранға экспорт – толған форс-мажор

Оңтүстік бағыттағы жағдай күрделене түсуде. АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы шабуылына байланысты Қазақстанның осы көршісіне астық экспорты белгісіз мерзімге тоқтап қалды. Қазақстанның Астық одағының талдау комитетінің басшысы Евгений Карабановтың мәліметінше, жеткізілімдер қысқа мерзімді кезеңге доғарылды.

Алайда ұзақ мерзімді перспектива алпауыт державалардың қас-қабағына тәуелді. Бәрі АҚШ пен Израильдің әскери қимылдарын қанша уақытқа созатынына байланысты. Ескеретін жайт, кеше АҚШ Президенті Дональд Трамп АҚШ-тың Иранға соққылары 5 аптадан әлдеқайда ұзаққа жалғасатынын мәлімдеді.


«Біз Иранға астық сататын едік. 2024/25 маркетингтік жылы Қазақстан арпасының Иранға экспорты 1 млн 228,4 мың тоннаны құрады. Бірақ әскери қимылдар – барлық келісімшарттар үшін тікелей форс-мажорға айналды. Бүгінде жеткізілімнің бәрі тоқтады. Қалыптасқан ахуалға байланысты бұл бағыттағы экспорт көлемі тек төмендей береді», – деді Е.Карабанов «АПК Новости» агенттігінің журналисіне.


Алайда сарапшының нақтылауынша, Қазақстан бұл нарықты геосаяси шиеленіс басталғанға дейін жоғалта бастаған: оны РФ ығыстыруда.


«Өткен жылы Ресейде арпаның шығымдылығы төмен болды. Ақпан айынан бастап РФ-тан арпа экспорттауға іс жүзінде тыйым салынды. Біз осыны пайдаланып, Иранға арпаны молынан тасып келдік. Бірақ таяуда Ресейдің экспорты қайта жанданды, Иран нарығында ресейлік арпамен бәсекелесуге тура келуде», – деп түсіндірді Карабанов.


«KazGrain» ұлттық экспорттаушылар қауымдастығы да жағдайдың дабыл қағарлық екенін жасырмады.


«Қазіргі кезде бұрын бекіткен келісімшарттардағы ескі міндеттемелерін аяқтап жатқан компанияларымыз бар. Содан бері ирандықтар қазақстандықтармен келісімшарттарға қол қоюды тыйды. Жөнелтілімдер әлі толық тоқтаған жоқ. Бірақ тоқтауы мүмкін деген қауіп бар», – деді қауымдастық өкілдері.


Балтық қақпаны және балама жол иллюзиясы

Қазақстан еуропалық бағыттан да айырылуы мүмкін: қазақстандық астықтың РФ арқылы Балтық порттарына транзитінің де тоқтау қаупі төнді. Сала бизнесінің өкілдері қазірден дабыл қағып, Үкіметтен балама маршруттер бойынша тарифтерді төмендетуді талап етіп жатыр.

Қазақстан Астық одағының басшысы Нұрлан Оспановтың дерегінше, еліміз жыл сайын Еуропаға 1-2 млн тоннаға дейін астық өнімін, соның ішінде қатты бидай, арпа және жасымық экспорттауға қауқарлы. Еуропа нарығы қазақстандық жеткізушілер үшін маңызды: ондағы клиенттер бай, төлем қабілеті жоғары. Басты мәселе – РФ аумағы арқылы транзитке тәуелділік болып тұр. Бұл экспорттаушыларымыз үшін қосымша сын-қатер.

Бүгінде ресейлік порттар арқылы тасымалдау ЕАЭО-ның бірыңғай тарифі бойынша жүзеге асырылады – бұл ең арзан тәсіл. Бірақ ол толыққанды қолжетімді болмай тұр: ресейлік порттардың бәрі ресейлік астықпен шектен тыс жүктелген. Қазақ астығына порт инфрақұрылымы тек солардан босай қалса ғана ұсынылады. 


«Қазақстандық жүктер РФ порттарында көбіне қалдық қағидаты бойынша өңделеді. Салдарынан, біз ол жаққа ірі кеме партияларын жинақтау мүмкіндігінен айрылдық. Бұдан бөлек, Балтық теңізінің порттары бар, дегенмен оларды пайдалансақ, шамамен екі есе қымбат халықаралық тарифтер қолданылады. Бұл қазақстандық экспорттаушылардың шығындарын едәуір арттырады», – дейді астық трейдерлері.


Ресейді айналып өтетін балама маршрут бар: Транскаспий халықаралық көлік бағытын (ТХКБ) ел басшылығының өзі түрлі халықаралық және ішкі жиындарда ауызға алып жүр. Әйтсе де, мұнда да гәп бар екен.  

Белгілі болғандай, Әзербайжан мен Грузия арқылы Қара теңізге шығатын Транскаспий бағытының өне-бойы шектеуге толы болып шықты. Мысалы, Поти порты үлкен көлемдегі астықты қабылдап, қайта тиеуге қабілетсіз. Оның үстіне ТХКБ-ның жалпы көлік шығындары теңіз тарифтерінен шамамен екі есе жоғары.

Бұған қоса, сарапшылардың тұжырымдауынша, ТХКБ әлі күнге дейін ауыр жүктерге толыққанды қызмет ете алмайды, себебі, Грузияда терең су айлағы жоқ. Онсыз қазақстандық астық, көмір және кен-руда көздеген нарықтарына қажетті көлемде жете алмайды.

Сала өкілдерінің шағымдануынша, ресейлік порттарға толыққанды қолжетімділіктің болмауы және ТХКБ-ның толық жұмыс істемеуі салдарынан Қазақстанның Еуропаға астық экспорты қазірден шектеулерге тап болды. Экспорттаушылар Каспий арқылы инфрақұрылымды дамытуды жеделдетуді сұрайды.

Сонда Қазақстанның транзит-логистикалық егемендігі нығаяр еді. Әрі бұл логистиканы әртараптандыруға, сондай-ақ ертең не бүлдірерін болжап білуге болмайтын көршіге тәуелділікті азайтуға және негізгі халықаралық нарықтарға жеткізілім тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Әйтпесе, монополиялық транзит – бұл мәңгілік саяси тәуекел.

Нарықты айлаққа айырбастау ұтымды ма?

РФ өз порттарына қолжетімділікті ұсынды: оған айырбас ретінде Қазақстаннан ресейлік астықтың алдына қойылған барлық тосқауылын жойып, Орталық Азия мен Қытайға бет қоятын ресейлік экспорт тасқынына қақпаны айқара ашып тастауды сұрап отыр.

«АПК Новости» хабарлауынша, қазақстандық астық өндірушілер бұл талап арқылы Ресей транзитті бұғаттағысы келеді деп қауіптенеді. Сондықтан олар қатаң ұстанымда: ресейлік порттарға қолжетімділіктен гөрі оңтүстік нарықтарымыз маңыздырақ. Бұл туралы Астанада өткен экспорт және логистика жөніндегі ірі кеңесте мәлімделді.

Астық одағының басшысы Нұрлан Оспанов мұндай айырбасты тиімсіз санайды: ресейлік астықты шідерлемей, еркін қоя берсек, ол біздің дәстүрлі оңтүстік нарықтарды толық игеріп, Қазақстанды Орталық Азиядан қуып шығады. Ал, қазақстандық экспорттаушылар нарықтық қолайсыз конъюнктура кесірінен ресейлік порттарды мүлде пайдаланбауы да мүмкін.

Мысалы, 3 жыл бұрын РФ қазақстандық астық үшін Қиыр Шығыс бағытын жауып тастаған болатын. Өткен жылдың соңында «РЖД» Қазақстанға Қиыр Шығысқа 100 мың тонна көлемінде квота беруге дайын екенін ресми түрде мәлімдеді. Алайда қазіргі кезде ол квотаның да қажет болмай қалғаны әшкереленуде: жапондық клиенттер ресейлік бұл порттар арқылы астық қабылдаудан бас тартыпты.

Сондықтан отандық астық бизнесі Үкіметтен стратегиялық капитуляцияға жол бермеуді сұрайды: кез келген мезетте бұғатталуы мүмкін порттық инфрақұрылымға қол жеткіземін деп жүріп, іргедегі өзіміз ен жайлаған оңтүстік нарықтарды алпауыт бақталасқа беріп қоюға болмас.


«Ресейліктер – біздің тікелей бәсекелесіміз. Қандай келісім болмасын, олар ары қарай да қазақстандық экспортты өз порттары арқылы тек қалдық қағидаты бойынша өткізетін болады», – дейді сала өкілдері.


Алайда ҚР Көлік министрлігінің өкілдері бұл пікірмен келіспеді. Олар 2025 жылдың қарашасында РФ мен ҚР көлік министрліктері транзиттік тасымалдар туралы келісімге қол қойғанын еске салды. Құжат қос елдің парламенттерінде ратификациялау кезеңдерінен өтуде. Ішкі мемлекеттік рәсімдердің қашан аяқталатыны әзірге белгісіз. Тәжірибе көрсеткендей, кейбір келісімдер тек 4-5 жыл өткен соң ғана ратификацияланады.


«Ресей тарапы, соның ішінде РЖД («Ресей темір жолдары») осы келісім аясында біздің экспорттық жүктердің тасымалын қамтамасыз етуге дайын. 2 млн тоннаға дейін астық ресейлік, Балтық порттары арқылы өтті. Көрші сонша астығымызды Латвияға, Эстонияға және басқа елдерге жіберді ғой! Қайта тиеу бойынша проблема бар екені түсінікті. Біз бұл мәселені РФ көлік министрлігінің алдына қойдық. Олар назарға алды. Өз кезегінде ресейлік экспорт та біздің аумақ арқылы Орталық Азия елдеріне, Қытай бағытына үлкен көлемде өткізумізді қалайды», – деп мәлім етті ҚР Көлік министрлігі.


1-3 сәуірде Петерборда ірі логистикалық форум өтеді, сонда Қазақстан осы мәселе бойынша көрші елмен бір келісімге келуден үміттенеді. Ресей Беларусь арқылы транзитке 20% жеңілдік берді, ал, көлемге кепілдік болған жағдайда қосымша жеңілдіктерді де қарастыруы мүмкін. Таза борышы 4 триллион рубльден асып кетіп, қиын жағдайға киліккен «РЖД» енді икемділік танытуда екен. Сәуір айында Қазақстанмен арада индикативтік жоспарларға қол қою жоспарланып отыр.

Бұл туралы Көлік министрлігі ақпараттандырды. Дегенмен Нұрлан Оспанов ресейлік тарап мұндай схеманы бірнеше жылдан бері ұсынып келе жатқанын еске салды.


«Егер алдымызда олардың порттарын пайдалану немесе оңтүстік нарықтарымызды ресейлік жеткізушілерге беру деген таңдау тұрса, олардың порттарындағы квотадан бас тартқанымыз жөн. Өзіміздің негізгі экспорттық бағытымызды қолдан беруге болмайды. Оларға Орталық Азияға жол ашпауымыз керек. Егер бұл мәселеде қысым көрсетсе, алдымен төл бизнес қауымдастықтарымен ақылдасып, үдерісті созбалаңға, сөзбұйдаға салған, тежеген дұрыс. Себебі, ресейліктердің бергелі отырғаны – татымайтын нәрсе, алғалы отырғаны – орасан зор нарық», – деді Астық одағының басшысы.


ҚҚС – жаппай қырып-жою қаруы ма?

Әзірге Қазақстанның астық нарығында белгісіздік пен тоқырау үстемдік етуде. Бұл жөнінде Қазақстан Астық одағы ұсынған «23 ақпан – 1 наурыз аралығындағы Қазақстанның астық нарығындағы баға жағдайына апталық шолуында» жазылған.


«Салық кодексінің жаңа талаптарынан, соның ішінде ҚҚС-ті қайтарудағы қиғаш өзгерістерден туындаған нарықтағы белгісіздік пен стагнация жалғасуда. Бағалар көбіне номиналды сипатта. Көптеген экспорттаушылар үзіліс алып, астық сатып алуды жүзеге асырмай отыр», – деді Астық одағының өкілі Евгений Карабанов.


Трейдерлердің мәліметінше, жағдайды Қазақстан шенеуніктері де ушықтыруда – ҚҚС қайтарудың жаңа ережелері енгізіліп жатыр. Жаңа Салық кодексінің 484-бабында қарастырылған өзгерістерге сәйкес, экспорттаушы алдымен 16% ҚҚС төлейді, алайда есепке тек төленген салықтың 20%-ы қабылданады. Қалған 80%-ы бюджеттен қайтпайды.

Салдарынан, ҚҚС-тан қайтарылмай қалған 12,8%-ы өнім құнына қосылады. Егер мұның салмағын сатып алушыға жүктесе, қазақ астығы сыртқы нарықта бәсекеге қабілетсіз болып қалады. Ол шығынын ішкі нарыққа артса, фермерлерден астық сатып алу бағасы төмендейді. Салалық қауымдастықтардың бағалауынша, мұндай жағдайда фермерлердің шығыны 120 млрд теңгеге жетуі мүмкін.

Осылайша, сала жан-жақтан анталаған қысымның астында қалды: сырттан – транзиттік тәуелділік пен бақталастық қыспақ, іштен – салықтық жүктеме соққы беруде.

Соған қарамастан, сала жетістікке қол жеткізе алды. 2025 жылдың қыркүйегінен 19 ақпанға дейінгі аралықта жаңа астық экспорты шамамен 20%-ға өсіп, 6,4 млн тоннаға жетті, деп хабарлады «ҚТЖ» АҚ. Жаңа маркетингтік жылда, Өзбекстанға астық экспорты – 46%, Қырғызстанға – 1,7 есе, Ауғанстанға – 1,9 есе артқан. Сондықтан құндылығымызға айналған Орталық Азия нарығының тізгінін бақталасқа ұстатпай, қолда барды қаз-қалпында сақтай алудың өзі маңызды болып тұр.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 04 Mar 2026 07:04:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/2nX0efMD.jpeg"   type="image/jpeg"   length="175384"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Еуропа мен Қытай Қазақстан арқылы сауда жасауды арттырды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/europa-men-kytaj-kazakstan-arkyly-sauda-zhasaudy-arttyrdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/europa-men-kytaj-kazakstan-arkyly-sauda-zhasaudy-arttyrdy</guid>
                <description>Экономикалық реформалар, логистиканы дамыту секілді бастамалардың бар мәні шындап келгенде ақша айналымын, сыртқы сауданы дамытуға негізделгенін аңғару қиын емес.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ал Қазақстанның бұл мақсаттағы қарқыны қандай?

2024 жылы еліміздің сыртқы тауар айналымы 141,4 млрд доллар болды. Ал былтыр 143,9 млрд долларға жетті. Оның жартысынан сәл асқаны – 79 млрд доллары экспорттың еншісінде. Сыртқы сауда 1 жыл ішінде 1,3 пайызға өскен.

Мәселен, 2019 жылы елдің жалпы тауар айналымы 97,8 млрд долларды құраса, 2022 жылы 135,5 млрд долларға жеткен. Арадағы пандемия кезеңін ескерсек, бұны үлкен жетістікке балар едік. Өсім энергия ресурстарының бағасының артуы мен жаңа аймақтарға экспорттың кеңеюі есебінен тіркелген. Содан бері, 2023 жылы 139,8 млрд долларды құрады, кейінгі жылдарды жоғарыда атап өттік.

Негізі Қазақстан жаһандық саудада көбіне шикізат экспорттаушы ел ретінде танылғаны жасырын емес. Кейінгі жылдары ғана өңделген өнімдерге зер салып жүр. Екіншіден, Қазақстан сауда қатынасында Ресей, Түркия, Қытай, АҚШ, Германия, Франция, Оңтүстік Корея, Жапония және Орталық Азия елдерімен тұрақты серіктестік орнатып отыр. Осы салада тауар айналымы тұрақты өсу динамикасын көрсеткен елдің бірі – көрші Қытай. Былтыр қос ел арасында сауда айналымы 34,1 млрд доллар болды.

Экономика ғылымдарының кандидаты Сапарбай Жобаевтың айтуынша, осыдан 5-6 жыл бұрын Орталық Азия елдерімен сауда айналымы 5 млрд доллар шамасында болса, бүгінде ол көрсеткіш 7-8 млрд долларға артқан. Ал министрлік дерегі көрсеткендей, Орталық Азия мемлекеттеріне экспортталатын негізгі тауарлар қатарында бидай ұны, күнбағыс майы, алтын және өзге де металл түрлері бар.

Бұл тақырыпқа ерекше назар аударуымыздың өзіндік себебі бар. Өйткені сауда – экономиканың маңызды драйвері. Мемлекет бюджетіне түсетін салықтың көп бөлігін қамтып отыр. Әрі жұмыссыздыққа тосқауыл қоюда өте маңызды рөлге ие. Мысалы, елде сауда саласында 1,5 миллионнан аса адам қызмет етеді, 80 мыңға жуық сауда нысаны бар.

Негізі сарапшылардың басым бөлігі Қазақстанның сыртқы саудадағы көрсеткіштерін жаман санамайды. Сонау 2000 жылдардан бері шикізат бағасы өсті. Ал 2013-2014 жылдары сыртқы экспорт көлемі 80 млрд долларға артқаны тағы бар. Бұл сол кездегі 230 млрд долларлық жалпы ішкі өнімнің үштен бір бөлігі болған. Сондықтан Қазақстанды экспорттаушы мемлекет деп атауға қисын бар.


– Кезінде ашық теңізге шығатын жолымыз болмаған соң 12 млрд доллар шамасында төлем жасап, өз тауарларымызды экспорттап жүрдік. Ал біздің үлкен территориямыз арқылы өтетін басқа елдер бізге 6 млрд доллар ғана төлем жасады. Бұл шығын болатын. Қазір Қытай мен Еуропа арасындағы орталық көлік дәлізі, Транскаспий халықаралық маршруты ашылған соң бізге транспорттық қызметтен түсетін түсім 10 млрд долларға жақындап қалды. Бұл межені 12 млрд долларға жеткізсек, өз өнімдеріміздің транспорттық құны мен тауарларын біздің шекара арқылы сыртқа шығаратын жүктердің төлем құны бірдей болатын еді. Мұндайда кезде шығын болмайды, – дейді сарапшы Сапарбай Жобаев.


Дегенмен сыртқа өнім шығарушы кәсіпорындардың алға қадам басуы әзірге қиын болып тұр. Үкімет осыған тереңірек кіріп, ынталандырудың бар механизмін іске қосқаны жөн. Қазақстанда бюджет тапшылығы жоқ емес. Ал салықтық базаны ұлғайтуға, қазынаны толтыруға жаңа өндіріс керек. Жұмыс істеп тұрған кәсіпорынның көбі ішкі нарыққа бағытталған. Алайда Үкіметтің сыртқы нарыққа, әсіресе ауыл шаруашылығындағы азық-түлік өнімдерін экспорттауға әлеуеті жеткілікті. 

Бұл тұста инвестиция жайын да айтпай өтуге болмайды. Орталық Азияға тартылған 500 млрд доллар инвестицияның 80 пайызы Қазақстанға келгені – жетістік. 


– Қытайлықтар Қазақстанмен сауда байланысын нығайтуға өте мүдделі. Олар бізден үлкен кәсіпорын ашып, шикізатты пайдаға асыру арқылы өздеріне қажетті жеңіл өнеркәсіп немесе тамақ пен басқа өнімдерді көбейткісі келеді. Жалпы, елімізге түсетін қаражат Қытай мен Еуропа арасындағы 600 млрд долларлық саудадан болып отыр, – дейді экономист Сапарбай Жобаев.


Яғни, еліміздің батыс пен шығыс арасындағы көпір екені үлкен рөл ойнап келеді. Осы байланысты, логистиканы дамыту жобаларын тоқтатпай, транзиттік бағыттарды арттыра берсек, келешектен күтер үміт көп.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 28 Feb 2026 09:12:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-2/mRpU9xdl.png"   type="image/png"   length="3028168"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандықтар тамақты етсіз жеуі мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktar-tamakty-etsiz-zheui-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktar-tamakty-etsiz-zheui-mumkin</guid>
                <description>Кейінгі кездері басты әлеуметтік тақырыптың біріне айналған ет бағасы күн тәртібінен түспей отыр. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Тұтынушы қымбат десе, фермерлер баға арзан дейді. Осылай тартысып жүргенде елдегі ет бағасы әлдеқашан дамыған елдермен теңесуге шақ қалыпты.

Алдымен елдегі ет бағасының динамикасына қарап көрейік. Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2000 жылы бір келі ет 214 теңге болса, арада 10 жыл өткенде 641 теңгеге жеткен. Тағы 15 жылдан астам уақыт өткенде сүйексіз сиыр еті – 4900 теңге, жылқы еті – 4100 теңге, қой еті – 3900 теңгеге жетті. Яғни, ширек ғасыр аралықта 25 еседей өсіп отыр. Бірақ қазіргі баға сөрелерде ресми деректе көрсетілген құннан да қымбат болуы мүмкін.

Мысалы, былтырғы қыркүйек пен биылғы ақпан айының арасында, яғни, жарты жылда кей қалада сиыр еті 26,8 пайызға қымбаттаған. Жылдық өсімі 50 пайызға жуықтаған Жезқазған секілді қалалар да бар. Қазір Астанада кей дүкен сөрелерінде сүйексіз сиыр еті 6100 теңгеге дейін жетті. Арзан деген Павлодардың өзінде келісі 4100 теңге тұрады.

Бұл қарқынмен халық таяу арада жаппай құс етін тұтынуға көшетін секілді. Өйткені елде құс етін тұтыну көлемі жыл сайын артып жатқаны анық көрінеді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 2022 жылы халықтың құс етін тұтынуы – 430,8 мың тонна, 2023 жылы – 460,1 мың тонна, 2024 жылы – 452,4 мың тонна құраған. Ал өткен жылы бұл көрсеткіш шамамен 470 мыңға тоннаға жуықтаған.

Өз кезегінде нарықтағы құбылмалы жағдай шаруаларды алаңдатып отырғанын бұған дейін де жаздық. Мал азығының бағасы өсіп, экспортқа шектеулер қойылып, ішкі нарыққа 3000 теңгеден асырып сата алмай отырғандарын алға тартады.

Енді ең қызық тұсына келейік. Рас, бізде ғана емес, әлемдік нарықта ет бағасы өсіп, азық-түлік қауіпсіздігі аздап теңселе басталады. Бірақ Қазақстандағы қымбатшылықтың бет алысы жақсы емес. Халықаралық Global Product Price порталының мәліметінше, 2026 жылдың қаңтар айында еліміз сиыр етінің қымбаттығы бойынша 76 елдің ішінде 42-орынға тұрақтаған. Онда бір келі ет 15,1 доллар деп көрсетілген, шамамен 7 400 теңге.

Осы құнды өзге елдермен салыстырар болсақ, кейбір Еуропа, Азия және Таяу Шығыс елдерінен қымбаттау екенін көреміз. Дамыған Біріккен Араб Әмірліктерінде бір келі сиыр еті 12,5 доллар тұрады. Кәрі құрлықтың Словения (14,6 доллар) мен Румыниясы (14,2 доллар), Сингапур (13,7 доллар), мұхиттың арғы бетіндегі Мексика (12 доллар), Сауд Арабиясындағы (9,9 доллар) бағалар Қазақстаннан арзан.

Халық үшін маңызды саналатын бұл азық түрінің осылайша қымбаттауы әлеуметтік көңіл-күйге әсер етпей қоймасы анық. Иә, бұған дейін нарықтық заңдылықтарға қарсы шығып, ет экспортына шектеу енгізілгенін, үкімет бағаны қолдан қыстап ұстап отырғанын сөз еттік. Кәсіпкерлер тіпті ет келісінің бағасын 10 мың теңгеге жеткізейік деп шулады. Бір сөзбен айтқанда, халық пен кәсіпкерлер дейтін таразының екі басы теңеспей отыр.

Бұл тақырыпты Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров та айналып өте алмапты. Оның айтуынша, базардағы ет бағасының келісі 4 мыңнан аспауы тиіс.


«Экспорттық баға еттің санатына қарай 4,5 мыңнан 6 мың теңгеге дейін жететінін, ал ішкі нарықта малдың тірілей салмағы орта есеппен 1,7 мың теңге. Бұл көрсеткішті таза етке шаққанда келісіне 3-4 мың теңгеден айналауы тиіс», – деген министр.


Демек, бұндай көзқараспен ведомство таяу арада жұрт болжағандай еттің келісін 10 мың теңгеге жеткізуге жол бермейді. Халық үшін тиімдісі де – осы.

Айтпақшы, үкімет бұл мәселеге қатысты жанама жолдарды да қарастырып отырғаны аңғарылады. Мәселен, қазір нарыққа ресми түрде киік еті еніп жатыр. Бағасы сиыр, жылқы және қой етінен біршама арзан, тіпті екі еседен астам айырмашылық бар. Алдымен дүкендерде киік етінен жасалған консервілер пайда болды. Артынша мұздатылған бүтін еті сатылымға шықты. Әзірге ел бойынша лицензиясы бар 35 сою нысанының 27-сі іске қосылған. Олар жеті өңірде жұмыс істеп тұр. Барлығы ветеринарлық талаптарға сай тексерілген, арнайы цехтары мен тоңазытқыштары бар. Осыған дейін сою орындарына 196 мыңнан астам киік жеткізіліп, 137 мыңнан көбі саудаланған.

Қазақстан сиыр етін экспорттауды табыс көзіне айналдыру мақсатында фермерлерге субсидия, жеңілдетілген несие беру секілді бастамаларды қолға алған. Әзірге Аустралия, Уругвай, Аргентина, Бразилия секілді елдердің нарығына жеткізу көзделіп отыр. Бірақ бұл жоспардың іске асуы үшін қыруар қаржы мен еңбек, әрі шетелдік тұтынушылардың сенімі керек.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 26 Feb 2026 05:01:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-2/CfEYxe9F.png"   type="image/png"   length="2294697"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Жалақыға қатысты жабырқатарлық жаңалық жарияланды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktardyn-zhalakysyn-zhyl-sajyn-koteru-usynyldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktardyn-zhalakysyn-zhyl-sajyn-koteru-usynyldy</guid>
                <description>Бірақ бір гәп бар.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Өйткені Үкімет депутаттардың бұл бастамасын бұғаттап тастапты. Неге?

Биыл Қазақстан Еңбек кодексін  жаппай жаңартып жатыр. Мәжіліс өз депутаттары бастамашы болған түзетулерді қабылдап үлгерді. Ендігі сөз – сенаторларда.

Олар мақұлдағаннан кейін ұзынсонар әрі бюрократияға тән атауы бар құжат – «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне қауіпсіз еңбек жағдайларын жетілдіру, жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қорғау және әлеуметтік қамсыздандыру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң өмірге жолдама алады.

Алайда көптеген депутаттардың жаңа заңға көңілі толмай отыр. Олардың пікірінше, құжат тым шұнтиып қалды, көп тұсы сәндік-декоративтік сипатта ғана болып келеді. Заң кәсіпорын деңгейінде қалыптасқан экономикалық шындықты түбегейлі өзгертпейді.

Мәселен, заңнамалық түзетулердің басты жетістіктерінің бірі ретінде ұжым қызметкерлерін аутсорсингке шығарып, азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт (АҚС шартын) бекітуге мәжбүрлеуге тыйым салу дәріптелуде. Критерийлер дәлдікпен тізілген: егер сіз белгілі бір кәсіп немесе лауазым бойынша нақты жұмыс атқарсаңыз, компанияның ішкі тәртібіне қатаң бағынсаңыз, басшыға тәуелді болсаңыз және еңбектің нәтижесіне емес, жай жұмыс істегеніңіз үшін ақы алсаңыз – осы тармақтардың кем дегенде біреуі бар болса, сізді штаттық қызметкер ретінде рәсімдеуге тиіс.

Бірақ бұл тек теория жүзінде. Ал, тәжірибеде бұл «айбатты» тыйым ағаш қылышпен семсерлескендей ғана әсер қалдырады. Әшкере болғандай, заңдағы жаңа тыйымды бұзғаны үшін ешқандай жаза-санкция қарастырылмаған екен.

Егер инспектор құрылыс алаңында жұмысшылардың АҚС шарты арқылы тау қопарып, тас қалап жүргенін, яғни, еңбек құқықтары еш қорғалмағанын анықтаса, ол... жұмыс берушіге сыпайы ғана хат жазады, бұлай жасамауды өтінеді. Жұмыс беруші оның хатын елемей, қоқысқа тастауға құқылы. Міне, мемлекеттің араласуы осымен тәмам.


«Біз мониторинг жүргіземіз. Егер АҚС шартында еңбек шартының белгілері бар болса, онда ол адаммен еңбек шартын бекітуге тиіс. Алайда мұндай шарт жасаудан бас тартса, мемлекеттік инспекторлардың басқа әкімшілік ықпал ету тетіктері жоқ. Біз жұмыс берушімен ары қарай жұмыс жүргіземіз: кеңес береміз, ескертеміз, хат жолдаймыз. Алайда айыппұл салу көзделмеген», – деді Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев.


Депутаттар ең маңызды ұсыныстарын Үкіметтің жөргегінде «тұншықтырғанына» наразы. Мысалы, олар халыққа жақ болып, жалақыны көтеруге бекінді, бірақ бұл шабуылы министрлер кабинетінің граниттей міз бақпас селқостығына соғылып, быт-шыт болды. Мәжіліс депутаты Жанарбек Әшімжанның мәліметінше, бір топ депутат сөз болып отырған заң жобасына жұмыс берушілерді жалақыны жыл сайын индексациялауға міндеттейтін норма енгізудің қамын жасады.

Қазіргі қолданыстағы Еңбек кодексінің 157-бабында тек «Ұжымдық шартқа жалақыны индекстеу тәртібі туралы жұмыс берушінің міндеттемелері енгізілуі мүмкін» деп жазылған. Міндеттеуден гөрі мүмкіндік қана беретін, жалтарма жауаптың нағыз жауһары дерсіз!

Индексация ұжымдық шартта болуы да мүмкін, болмауы да мүмкін. Жылына бір рет, әлде жүзжылдықта бір рет, жүз теңгеге, әлде мың теңгеге көтерілуі мүмкін – бәрі жұмыс берушінің ізгі ниетіне, арының сотына қалдырылған. Нақты талап, темірдей тәртіп деген жоқ.

Депутаттар осы бұлыңғырлықты жойып, жыл сайынғы міндетті индексацияны бұлтартпай енгізуге, бұлжытпай орындатуға тырысты. Бірақ бұл жерде Үкімет араласып, талабы талақ болды.


«Депутаттар аталған заң жобасына бастамашылық еткен кезде жалақыны жыл сайын міндетті түрде индексациялау тетігін енгізуді ұсынған еді. Алайда келісу барысында, өкінішке қарай, бұл норма Үкімет тарапынан қолдау таппай, алып тасталды. Бұл өте маңызды мәселе еді. Сондықтан алдағы уақытта басқа заң жобаларын қарау барысында бұл мәселені қайта көтерген жөн», – деп жұбатады депутат Жанарбек Әшімжанов.


Заң жобасы авторларының бірі Асхат Аймағамбетов те «болашақта бұл мәселеге қайта оралуға болар» деп сырғытты. Оның айтуынша, Еңбек кодексінде индексация туралы сөз болғанымен, оның мөлшері мен кезеңділігі белгіленбеген соң, іс жүзінде норма жұмыс істемеді.

Депутаттар бұл норманы нақтылауды ұсынған, алайда қарсылыққа тап болды. Жұмыс берушілермен бірнеше кездесу өткізілгенімен, норманы өткізу мүмкін болмаған. Үкімет теріс қорытынды берді, сонымен тынды.


«Дегенмен бұл мәселе күн тәртібінде әлі де өткір болып қала береді. Әлі де талқылаймыз. Өйткені индексация маңызды мәселе. Кем дегенде оны ұжымдық шарттың шеңберінде міндетті түрде реттеу керек. Мүмкін, болашақта бұл мәселеге қайта оралуға болатын шығар. Бірақ қазіргі кезде ақырғы шешім осындай», – деді Аймағамбетов.


Министр Асқарбек Ертаев Үкімет ұстанымын экономикамен түсіндіреді.


«Қазір ұжымдық шарттарда жалақыны тұрақты индексациялау туралы міндетті норма жоқ. Тек индексация жасау бойынша екіжақты келісім болса, оны жасауға болады. Біз оны әлі де пысықтап жатырмыз. Бірақ «Paryz» жұмыс берушілердің ұлттық конфедерациясы мен «Атамекен» палатасы жалақы көтере беруге жұмыс берушілердің барлығының бірдей шамасы жетпейді деп мәселе көтеріп жатыр. Ол бойынша талқылау, пысықтау жұмыстары жүргізілуде. Мәселе бақылауымызда. Талқылап біткеннен кейін болашақта ол мәселені Парламентте қарастыруға болар», – деп емексітті Еңбек министрі.


Заңға қатысты тағы бір сын – бастықтар мен қатардағы қызметкерлер арасындағы жалақы айырмашылығы. Мәжіліс депутаты Павел Казанцев бұл айырмашылық бірнеше есеге жететініне назар аудартты. Жаңа заң осы құрдым үстінен көпір тастауға тиіс еді. Алайда Үкімет бұл жерде де арманшыл парламентарийлер тобының талпынысын ту талақай етіп, екпінін басып тастады.

Министрдің түсіндіруінше, Парламент құптаған заң жобасындағы түзету тек бір кәсіп ішіндегі айырмашылықты жоюға ғана бағытталған. Ал, басқару иерархиясының деңгейлері арасындағы алшақтықққа тиіспейді. Біліктілігі бір мамандардың, мысалы, разряды бірдей дәнекерлеушілердің жалақысында негізсіз айырмашылық болмауға тиіс деді шенеунік. Қатардағы жұмысшыға қойылатын бұл талап бастыққа таралмайды.

Сондай-ақ әрбір мамандық бойынша ең төменгі және ең жоғары жалақы мөлшерін мемлекет бекітпейтін болды: бәрі әрбір кәсіпорынның қаржылық мүмкіндігіне байланысты.


«Халықаралық тәжірибеге сай, «Кейтц индексі» қолданылатын болады. Сондай-ақ халықаралық практикада ең төменгі және ең жоғары жалақы арасындағы дәліз 0,4-тен 0,6%-ға дейінгі арақатыспен айқындалады. Осы тәсіл негізінде ұжымдық шарттың тараптары ең төменгі жалақы мөлшерін белгілейді, әрі ол әрбір разряд бойынша жеке анықталуы тиіс. Мәселен, егер слесарьдың бес разряды болса, ұжымдық шартта бірінші, екінші, үшінші және төртінші разрядтарға тиісті жалақы мөлшері белгіленеді. Ал, ең жоғары мөлшері арақатыс арқылы айқындалады. Ұжымдық шарттағы осындай «минимум – максимум» арақатысы ақыры жалақыдағы диспропорцияларды жоюға мүмкіндік береді», – деп жұмбақтай түсіндірді министр Ертаев.


Осылайша, жаңа заң ұйым ішіндегі топ-менеджмент пен қызметкерлер арасындағы еңбекақы айырмашылығын жоюға еш ықпал етпейді.


«Ұйымдарда лауазымдар нақты сатыланады. Басшы, әдетте, ең жоғары буында тұрады, оның өз жалақы сеткасы бар, одан кейін орынбасарлары орналасады. Әр деңгейде ең төменгі және ең жоғары жалақы мөлшері белгіленеді. Қалай болғанда да, басшылық пен қатардағы қызметкерлердің жалақысы арасында айырмашылық сақталады, олар бірдей ала алмайды», – деп Еңбек министрлігінің басшысы бұл дауға нүкте қойды.


Еңбек кодексіне енгізілген түзетулерге наразы депутаттардың бірі – Нартай Сарсенғалиев. Оның дерегінше, Қазақстанда жалақыны уақытылы төлемеу мәселесі туындапты.


«Біз қоғамда наразылық барын көріп отырмыз: баға күн сайын өсіп жатыр. Біз қоғамдағы жұмыссыздық мәселесін көріп отырмыз. Осының бәрі азаматтардың лайықты өмір сүруіне мүмкіндік бермейді. Осы тұрғыда азаматтар тағы бір проблемаға тап болды: заңды түрде жұмыс істеп жатқан азаматтардың өзі уақытылы жалақыларын ала алмауда, жұмыс берушілер жалақыны уақытылы төлемейді. Салдарынан азаматтар несиелерін уақытылы жаба алмауда, сондай-ақ азық-түлікті микронесиеге алуға мәжбүр», – деді депутат.


Осы проблемаларды шешу үшін бір топ депутат заң жобасында жұмыс берушілерге қойылатын талаптарды күшейтуге талаптаныпты.


«Қазіргі кезде жұмыс беруші жұмысшыларына уақытылы жалақысын төлемесе, оған әкімшілік жаза қолданылады және азғантай ғана мөлшерде өтемақы төлеуге міндеттеледі. Біз осы өтемақының мөлшерін Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесінің қазіргі 1,25 есесінен 5 есесіне дейін көтеруді ұсындық. Бірақ Үкімет бұл бастаманы да қолдамады», – деп ренжиді Нартай Сарсенғалиев.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 24 Feb 2026 08:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-2/BJExIn0G.png"   type="image/png"   length="5887364"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанда еш дамусыз қалған бір сала аталды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-esh-damusyz-kalgan-bir-sala-ataldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-esh-damusyz-kalgan-bir-sala-ataldy</guid>
                <description>Елімізде сәтті дамытуға толық мүмкіндік бола тұра, әлі де айтарлықтай пайдасын бермей, тоқырауға ұшыраған бірнеше сала бар. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бұл құбылыс әсіресе ауыл шаруашылығының үлкен бір тармағы саналатын тері өндірісінде көрініс тапқан.

Біз бұл мәселені былтыр да сөз еткен едік, биыл да қайта қозғаудың орайы туып тұр. Арада 1 жыл өтті, «салада аз да болса жетістік бар ма, не өзгерді?» деген сұрақ туындайды.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, Қазақстанда ірі қара малдан 2023 жылы – 2,54 млн, 2024 жылы 2,78 млн дана тері жиналған. Ал ұсақ малдан 2023 жылы – 7 млн данаға жуық, 2024 жылы 6,41 млн дана алыныпты. Динамика осындай ұқсас қарқынмен жалғаса береді. Ал 2025 жылы тері және теріден жасалған тауарлардың өндіріс көлемі шамамен 16,9 млрд теңгені құраған. Бұл сектор жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің ішінде шамамен 10-15% үлес алады екен.

Негізі Ауыл шаруашылығы министрлігі 2024-2028 жылдары ел аумағында мал терісін дайындап, жинайтын 200-ден астам пункт ашуды жоспарлаған. 

Бұдан бөлек, салаға инвестиция тарту, кәсіпорындар салу, компаниялардың шығынын жартылай өтеп беру секілді бастамалар болды. Бірақ оның бәрі қағаз жүзінде қалған секілді көрінеді. 

Мәселен, Қазақстан тері өңдеушілер қауымдастығының төрағасы Нұрман Нүптекеев салада айтарлықтай жүйелі іс жоғын айтып берді.


– Тері өңдеу саласы кейінгі 10 жылда кері кетті. Біріншіден, әлемдік нарықта сұраныс төмендеп, баға құлдырады. Негізгі сатып алушы қытайдың тері өңдеу саласы 2-3 есе төмен түсті. Көптеген зауыттар жабылды. Сұраныс болмаған соң баға да 80-83%-ға арзандады. Қазір тек сапалы, бәсекеге қабілетті өнім шығарған кәсіпорындар ғана қалды. Осыдан 15 жыл бұрын Қазақстанда 19 зауыт болса, қазір содан 9 зауыт қана қалды, олардың көбісі шалажансар күйде тұр. Негізі бұл іс көп қаржыны талап етеді, – дейді сарапшы.


Саладағы мәселелер бұнымен бітпейді, маман тапшылығы да күрделене бастады. Елімізде бұл істі «Технология және жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің дизайны» мамандығы арқылы оқытады. Дәл осы тері өңдеу жұмысына тек 3 жоғары оқу орны шәкірт тәрбиелеуде. Яғни, салаға қызығатын жастар жоқ.

Қазір елімізде қалған тері зауыттары шикізатты жартылай өңдеп ақуыз, желатин, белкозинге жіберіп күн көріп отыр. Себебі ірі қара мал терісінің 75-80%-ның сапасы тек соған жарайды әрі бағасы өте арзан. Ал жақсы сападағы терілер шетел асады. Сарапшылар бұндай күйге түсуге үкіметте саланы түсінбейтін кадрлар отырғаны себеп болғанын алға тартады.

Қазір Қазақстанда жұмыс істеп тұрған 9 кәсіпорын жылына 3,3 млн дана ірі қара терісін, 4 млн ұсақ мал терісін өңдеуге қауқарлы. Әзірге елден жиналған терілер Қытай, Түркия, Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан және Африканың Нигерияға экспортталады. Бірақ тасымалды көбейтіп, табысты молайтуға мүмкіндік жоқ.


– Теріні елдімекендерден жинап, кәсіпорындарға дейін жеткізу бір машақат. Қостанайдан шыққан 20 тонна өнімді өзге өңірдегі зауытқа жеткізу үшін кемінде 600-700 мың теңге шығындаламыз. Шығыс пен солтүстіктегі өңірлерден тері жинап, зауытқа өткіземіз. Өз қаражатымызбен Ресейге де тасымалдап жүрміз. Бірақ терілер тиісті орынға жетпейінше, сатып алушылар ақша аудармайды. Кейінгі кездері Қытайға бүкіл әлем тері жеткізетін болып алғандықтан, сапаға қойылатын талап күшейді. Теріні тұздап, химиялық тазалау оңай емес. Мәселе жекелеген адамдардың малды жөнді соймай, теріні тілім-тілім қылып, гигеналық талаптарды сақтамауында болып тұр. Түрлі қолдаудан үміт үздік, десек те тері өңдеу саласына ұлттық бірегей бағдарлама қажет, – дейді тері жеткізуші кәсіпкер Самат Сейілханұлы.


Әзірге үкімет Ақтөбе облысында KazFelTec ЖШС жүн өңдеу зауыты мен Алматыда Iskefe Holding ЖШС ауыл шаруашылығы жануарларының терісінен желатин өндіру жобасы іске бастағанын жетістік ретінде хабарлаған. 

Бұған қоса, 3 жылдық үзілістен кейін Орал қаласында «ПОШ Руно» ЖШС былғары өңдеу кәсіпорны жұмысын қайта бастаған. Ирандық инвесторлардың арқасында Persist Kazakh K&amp;K компаниясын қалпына келтіру процесі жүріп жатыр. Ал Арқалықта тері өңдеу зауытына қытайлық инверторлар 6 млрд теңгеден астам қаражат құйып, жұмысы қайта жандана бастаған екен. Жылына 12 мың дана өнім шығару жоспарланыпты.

Байқағанымыздай, кәсіпкерлер мен үкіметтің айтар сөзі бір жерден шықпайды. Мәселенің түп-төркіні теріні тек шикізат күйінде экспортқа бағыттағаннан секілді. Қай салада да түйін – осы. Өзіміз терең өңдеу жүйесіне толық көше алғанда, әр мемлекетке шикізат-терімізді ұсынып әуре болмас па едік. Әзірге бұл бағытта айтарлықтай жұмыс атқарылып жатыр деуге негіз жоқ.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 21 Feb 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-2/B2BUDdUU.png"   type="image/png"   length="2770478"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[АҚШ компаниясы Алатау қаласына 180 млн долларға жуықтайтын инвестиция салады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/aksh-kompaniyasy-alatau-kalasyna-180-mln-dollarga-zhuyktajtyn-investiciya-salady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/aksh-kompaniyasy-alatau-kalasyna-180-mln-dollarga-zhuyktajtyn-investiciya-salady</guid>
                <description>Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Mars компаниясының бас атқарушы директоры Пол Вайраухты қабылдады.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Президент Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігі мен Mars компаниясы арасында жалпы сомасы 180 миллион долларға жуықтайтын инвестициялық келісімге қол қойылғанын құптады, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Мемлекет басшысының пікірінше, бұл уағдаластық маңызды стратегиялық серіктестіктің бастауы саналады және Қазақстан мен АҚШ арасындағы ынтымақтастықтың деңгейі жоғары екенін көрсетеді.

Жоба аясында Mars компаниясы Алатау қаласында үй жануарларына арналған азық өндіретін зауыт салады. Өндіріс орны агроөнеркәсіп шикізатын терең өңдеуге және қосылған құны жоғары тауар өндіруге септігін тигізеді.

Пол Вайраух өзара тиімді инвестициялық келісімді жүзеге асыруға қолдау көрсеткені үшін Қасым-Жомарт Тоқаевқа алғыс айтты. Ол аталған бастама Mars компаниясының өндірістік әлеуетін кеңейтуге және Орталық Азия мен көршілес аймақтар нарығына өнім шығару көлемін арттыруға мүмкіндік беретінін жеткізді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 20 Feb 2026 07:54:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-2/ct3OwgzM.jpg"   type="image/jpeg"   length="112688"  />
                            </item>
            </channel>
</rss>
