<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
<rss version="2.0"  xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"  xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/">
    <channel>
        <title>Экономика</title>
        <link>https://inbusiness.kz/kz/rss/ekonomika</link>
        <description><![CDATA[Новости Казахстана]]></description>
        <language>kk</language>
        <lastBuildDate>Mon, 22 Jun 2026 15:24:00 +0500</lastBuildDate>
                    <item>
                <title><![CDATA[Халықтың табысын арттыруға қатысты жоспарлар ойдағыдай іске аспай жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/halyktyn-tabysyn-arttyruga-katysty-zhosparlar-ojdagydaj-iske-aspaj-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/halyktyn-tabysyn-arttyruga-katysty-zhosparlar-ojdagydaj-iske-aspaj-zhatyr</guid>
                <description>Биыл ел экономикасына мен халықтың табысына қатысты болжам мен дәйекті сандар жиі айтылуда.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Әуелгісінің үздіксіз дамып жатқаны сөз болғанымен, екіншісінің көштен кейін қалып жатқаны мәлім болды.

Биыл Ұлттық статистика бюросы 2025 жылдың 4-тоқсанындағы халықтың табыс мөлшеріне байланысты деректерді біраз уақыт жарияламай отырды. Сол кезде сарапшылардың көбі бұның себебін жұртшылықтың нақты табысы кеміп жатқанымен байланыстырған еді. Шынымен солай болды ма?

Алдымен үкіметтің деректеріне көз салайық. Былтыр Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин халықтың нақты табысын 2026-2028 жылдар аралығында жыл сайын кемі 2-3 пайызға арттырып отыру жоспары барын айтқан. Бірақ жалпы ішкі өнім жақсы өскенімен, былтыр халықтың табысы төмендегені анықталды. Бірақ ведомство басшысы бұл жағымсыз құбылысты ақтап алуға тырысты.


«Егер экономикалық өсім капиталды көп қажет ететін немесе шикізат салалары есебінен қалыптасса, оның халық табысына ықпалы уақыт өте келе ғана байқалады», – деген Жұманғарин.


Бір қызығы, ел экономикасында тұтыну ұсыныстан асып түсіп жатыр екен. Яғни, өндіріс сұранысты ақтамай отыр. Бұның өзі бағаның көтерілуіне итермелейтін факторға ұқсайды. Ал әзірге өндірісті қарқынды дамыта салар мүмкіндік жоқ. Үкімет өкілінің өзі кейінгі 4 жылда бұрын-соңды болмаған инфляциялық қысымға ұшырағанымызды ашық айтыпты. Соның салдарынан экономикалық өсім халықтың нақты табысына соншалық әсер ете қоймаған. Сонау пандемиядан бастап, сыртқы геосаяси факторлар, импортқа тәуелділік секілді себептер өте көп.

Елімізде жұмыссыздық деңгейі бар болғаны 4,6 пайыз деп көрсетіледі. Бірақ мәселе жұмыссыздық емес, «екі қолға бір күрек ұстап», маңдай терін төккендердің де айлығы шайлығына жетпей отырғанында. «Жұмыс істейтін кедейлер» деп танылып, тапқанын айдан айға әрең жеткізіп отырғандар жетерлік.

Таяуда өткен Atameken Business FORUM-да сөз сөйлеген экономист Асқар Қысықовтың пайымынша, ресми деректерде ел экономикасы өскенімен, салалардағы көрсеткіштер бұлыңғыр күйде. Мысалы, құрылыс саласы тек мемлекеттік инфрақұрылымдық жобалардың арқасында күн көруде. Ал тұрғын үй құрылысы төмендеген. Сол сияқты өңдеуші өнеркәсібі секторы да 6,3 пайызға құлдыраған. Негізгі өсімді автокөлік пен азық-түлік өндірісі ғана көрсеткен. Халықтың ішіп-жемін айтпағанда тұрмыстық техника нарығы, жылжымайтын мүлік, киім-кешек саудасы, ойын-сауық және демалыс индустриясын қымбатшылық жайлаған.


«Бұлар халықтың тұтыну белсенділігіне тікелей тәуелді салалар. Қазір халықтың сатып алу қабілеті төмендеген. Жоғары инфляция салдарынан былтыр қазақстандықтардың нақты табысы 2,3%-ға азайып, азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен қызметтерге жұмсалатын шығындар үлесі 39%-ға дейін қысқарды. Оның үстіне азаматтарға шамадан тыс жүктеме болмас үшін тұтынушылық несие беру азайды. Салық реформасынан кейін қосылған құн салығы артқан соң ол бизнеске қосымша жүктеме түсірген», – дейді Асқар Қысықов.


Демек, қаржылық қиындықты халықпен қатар бизнес те сезініп жатыр. Бұған бір дәлел – салық жүйесі қатаңдатылғаннан кейін, 2026 жылдың алғашқы 3 айының өзінде 208 мыңға жуық кәсіпкер қызметін тоқтатқан. Бұл деректі басқа емес, вице-премьер Серік Жұманғарин мәлімдеген. Алдыңғы жылдармен салыстырғанда бұл көрсеткіш 2,5 есеге жоғары.

Ал экономист Ғалым Құсайыновтың ойынша, нарықта ұсыныс өспей жатып табысты арттырғанымен, инфляция одан әрі өршуі мүмкін. Сондықтан алдымен ұсынысты арттыру үшін саудаға бағытталған секторларға көбірек инвестиция тарту керек.


«Экономиканы әртараптандыру тек экспорттық бағыттар арқылы жүзеге аспайды. Шындығында әртараптандыру қай бағытта жүретінін мемлекет емес, нарық анықтауы қажет. Өйткені нені сатып, нені сатып алу керегін нарықтың өзі шешеді. Ал мемлекеттің бұл жердегі міндеті – жоғары қосылған құны бар, саудаға бағытталған салалардың дамуына қолайлы жағдай жасау. Кейін олардың өнімі экспортқа шығарыла ма, әлде импортты алмастыра ма – саудагер өзі шешеді», – дейді сарапшы.


Осылайша, халықтың табысы тақырыбына келгенде түрлі пайым мен болжам жетерлік. Ал оның ішінен дұрыс жолды табу – үкіметтің жұмысы. Біз есімін қайта-қайта атаған Серік Жұманғарин жақында 2029 жылға дейінгі «Халық табысын арттыру бағдарламасын іске асыру» жөніндегі жаңартылған кешенді жоспарды таныстырмақ. Ал онда не жазылады, көп жоспардың бірі болып қалмай ма – түйінін дөп басып айта алмаймыз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 22 Jun 2026 15:24:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/NEDUp5YT.jpeg"   type="image/jpeg"   length="135142"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Жүргізушілердің жаппай наразылығын туғызған айыппұл тоқтатыла тұруы мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zhurgizushilerdin-zhappaj-narazylygyn-tugyzgan-ajyppul-toktatyla-turuy-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zhurgizushilerdin-zhappaj-narazylygyn-tugyzgan-ajyppul-toktatyla-turuy-mumkin</guid>
                <description>Цифрландырудың кезекті толқыны қазақстандық бизнес үшін «сау басқа сақинаға» айналып, жаңа кедергілер тудырды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бұл жерде әңгіме биылғы жылдың жаңалығы – «Бірыңғай көлік құжаттарын басқару жүйесі» турасында (оны шенеуніктер ресми құжаттарда орысша да, қазақша да ЕСУТД деп алып жүр).

esutd.gov.kz порталында орналасқан бұл жүйе көлік құжаттарын тіркеу, сақтау және тасымалдаушылар мен мемлекеттік органдар арасында алмасу үшін құрылған.

2026 жылдың 1 маусымынан бастап ЕСУТД-да жол парақтары мен тауар-көлік жүкқұжаттарын (ТКЖ) тіркеу «қатаң түрде міндетті» деп танылды. Бұл норманың іргетасы сонау 2020 жылы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 30 сәуірдегі №546 бұйрығымен қаланған болатын. Бірақ 10 жылдан бері ол ерікті сипатта ғана болып келді. Енді ойын ережесі біржола қатайтылуда.

Салдарынан, салмағы 3,5 тоннадан асатын көлікпен жүк тасымалын жүзеге асыратын нарық қатысушылары соққы астында қалды. Енді әрбір рейс (!) цифрлық базада тіркелуге тиіс. Енді жүктің әрбір тоннасын емес, әрбір данасын және оны тасыған әрбір рейсті тіркеуге көшті. Тіркелуді ұмытып кетсең – айыппұл арқалайсың.

Салық кеңесшісі Лилия Поддубная кәсіпкерлер ортасында: «ЕСУТД-ты ендіру мерзімі 2027 жылға қалды!» деген қуанышты қауесеттердің белсенді тарап, белең алып жатқанын қаперге салды.

Алайда, оның түсіндіруінше, ерте қуануға негіз жоқ. Көлік министрлігі шынымен де бұл міндеттемені 2027 жылдың 1 қаңтарына дейін, жарты жылға әрі ысыруды қарастыруда. Бірақ тиісті бұйрыққа әзірге қол қойылмапты. Құжат жобасы тек қоғамдық талқылау және басқа ведомстволармен келісу сатысынан ғана тұр. Ол рәсімдердің қашан бітері мүлдем белгісіз.


«Көлік министрлігі 2027 жылдың 1 қаңтарына дейін шегеру мәселесі қарастырылып жатқанын растады. Дегенмен, бүгінде құжат келісу және қоғамдық талқылау сатысында ғана тұр. Қолданыстағы талаптарды ешкім жойған жоқ, олар күшінде. Сондықтан кәсіпкерлер заңнама нормаларын қатаң сақтап, бұйрықтың ресми жариялануын жіті қадағалауды жалғастыруы қажет», – деп ескертті сарапшы.


Неліктен бизнес, әсіресе жүк тасымалдаушылар, бұл ережелердің күшінің жойылуын немесе ең болмағанда кейінге шегерілуін соншалықты жан-тәнімен қалап отыр? 

Бұған дейін «Атамекен» ҰКП алаңында шенеуніктер, логистер, өндірушілер мен салалық қауымдастықтар өкілдерінің басын қосқан ауқымды тыңдау өткен еді. Онда бизнес мынаны ашық мәлімдеді, бірқатар инфрақұрылымдық және техникалық проблемаларын шешпей, ЕСУТД-ты толыққанды енгізуге болмайды.

Кәсіпкерлердің жанын ауыртқан 5 басты проблема

Біріншіден, бұл – ақпараттық вакуум: ірі елді мекендерден шалғайда орналасқан кен орындарында, карьерлер мен жүк тиеу нүктелерінде ұялы байланыс пен интернет атымен жоқ.

Екіншіден, бизнес аттандырар жүгінің салмағын «көзбен өлшеуге» мәжбүр: құм, қиыршық тас сияқты инертті материалдарды тасымалдау кезінде автокөлік таразыларының жоқтығынан жүктің нақты салмағын дәл көрсету мүмкін емес. Мысалы, жүк көлігіне құм артқанда экскаватордың шөмішімен де есептейтін тәжірибе кездеседі.

Үшіншіден, кадр тапшылығы қысып тұр: шағын кәсіпкерлік субъектілерінің штатында бухгалтерлер, механиктер мен лицензиясы бар медицина қызметкерлері қарастырылмаған. Ал, ЕСУТД солардың болуын талап етеді.

Төртінші кілтипат – енді жүргізушілердің рейске шығар алдындағы міндетті медициналық тексерісін ұйымдастыру қажет. Еліміздің шалғай өңірлерінде оны жүзеге асыратын ешкім – бірде бір дәрігер жоқ.

Бесіншіден, бизнестің байламынша, жүйенің өзі техникалық шикілікке толы: әлі күнге дейін ЕСУТД-тың мобильді қосымшасы жасалмаған. Қате кеткен құжаттарды түзету функциясы қарастырылмаған. Ең бастысы – жүйе бүгінде әрбір компания қолданатын корпоративтік есеп жүйелерімен (1С, ERP, WMS) автоматты түрде интеграцияланбаған.

Маусым айы басталғалы жаңа жүйенің кәсіпкерлікке қандай қиындық әкелгеніне тәжірибеден нақты мысал: энергетикалық сусындар шығаратын ірі тамақ өнеркәсібі кәсіпорны тәулігіне орта есеппен 350-ден астам ТКЖ құжатын рәсімдейді. 1С жүйесімен интеграция болмағандықтан, енді ол әрбір жүкқұжатты қолмен енгізуге тура келуде. Бір ғана құжатты дұрыс әрі толық толтыруға шамамен 10 минут кетеді. Тауар жеткізілімін үзіп алмау үшін бизнес штатты шектен тыс кеңейтіп, алапат, жоспарланбаған шығындарға батып жатыр.

Мәселенің бағасы: миллиондық айыппұлдар

Бизнестің ерекше үрейін туғызып отырған жайт – қатал әкімшілік жауапкершілік. Жүйеде құжаттарды тіркемегені, оларды рәсімдемегені немесе бұрмаланған мәліметтер енгізгені үшін ҚР ӘҚБтК-нің 571-1-бабының 1-бөлігі бойынша қомақты санкциялар қарастырылған:


	Жеке тұлғалар үшін – 20 АЕК (2026 жылы 86 500 теңге);
	Шағын бизнес үшін – 40 АЕК (173 000 теңге);
	Орта бизнес үшін – 50 АЕК (216 250 теңге);
	Ірі бизнес үшін – 60 АЕК (259 500 теңге).


Бір жыл ішінде қайталап бұзылған жағдайда айыппұл сомасы 1,5 есеге артып шыға келеді.

Кәсіпкерлер толық техникалық интеграция аяқталмай жатып жазалау шараларын қолдану нарыққа шамадан тыс салмақ түсіреді деп дабыл қағуда. Бизнестің пікірінше, цифрлық реформалар процестерді жеңілдетіп, жеделдетуге тиіс. Ал, «шикі» механизмді міндеттеп енгізу тасымал-логистикалық шығындардың өсуіне, жеткізілімдердің ұзақ уақытқа үзілуіне және соның салдарынан соңғы тұтынушы үшін тауарлардың бұлтартпас қымбаттауына әкеп соғады.

Бір айдың шежіресі: ескертуден жол коллапсына дейін

Бар-жоғы 1,5 ай бұрын Шығыс Қазақстан облысының Кәсіпкерлер палатасы алаңында бизнес ашық ескерткен болатын. Шенеуніктер платформаның әлі де жетілдірілетінін, кез келген кемшілігі «жұмыс барысында шешілетінін» айтып, сендірген еді.

Міне, жүйенің жұмыс істеп тұрғанына екі-ақ апта болды, бірақ кәсіпкерлердің ең қорқынышты қауіптері шындыққа айналуда. Өңірлер техникалық ақаулар туындап жатқанын хабарлауда. Бұдан бөлек, жаңа цифрлық платформа арқылы құжаттарды рәсімдеуде қиындықтардың туындауы кесірінен елдегі ірі трассаларда жүк көліктерін тоқтатып, айыппұл салудың алғашқы деректері тіркеліп үлгерді.

Бұл ретте проблеманың ауқымы болжанғаннан әлдеқайда кең болып шықты: ЕСУТД-ты іске қосудың салдары тек жүк тасымалы саласымен шектелмей, оның шеңберінен шығып кетті. Егер бастапқыда бұл жаңашылдық тек көлік компанияларына қатысты құрал ретінде көрсетілсе, бүгінде ол бөлшек сауда, дүкен-супермаркеттерден бастап агроөнеркәсіпке дейінгі отандық бизнеске ауыр тиюде. 


«Енді саудадағы кәсіпкерлер де тауарды алғанын растау үшін жүйеге тіркелуге міндеттелуде. Бірақ орынды сұрақ туындайды: мұны кім жасауы керек? Күні бойы сатып алушыларға тынбай қызмет көрсететін сатушы ма? Әлде дүкен иесі ме? Бірақ ол үнемі дүкенде тапжылмай отырмайды, жүк келгенде орнында болмауы мүмкін және қандай тауар әкелінгенін көре бермейді», – деп кейістік білдірді ШҚО Сауда кәсіпкерлері қауымдастығының басшысы Владимир Бердник.


Кәсіпкерлердің байламынша, бизнес-процестерді жеңілдетеді деп уәде етілген бұл жүйе керісінше, миллиондаған шағын және орта бизнес субъектілеріне ауыр әкімшілік жүк артуда.

Аграршылардың да көкейінде қордаланған сұрақтары аз емес. ШҚО Кәсіпкерлер палатасы өңірлік кеңесінің төрағасы, облыстық мәслихат депутаты Фарид Әбітаев ЕСУТД-ты әзірлеушілер ауыл шаруашылығының ерекшелігін мүлдем ескермегеніне қапалы.


«Ауыл шаруашылығы өнімін жөнелту кезінде біз нақты салмақты көрсетеміз. Алайда зауыттағы зертханалық зерттеулерден кейін есептік салмақ анықталады: соның негізінде төлем төленіп, электронды шот-фактуралар ұсынылады. Бірақ тауар-көлік жүкқұжаты бұл уақытта рәсімделіп қояды және оны жүйеде өзгерту мүмкін емес! Салдарынан, бұл құжаттардағы цифрларда айтарлықтай алшақтықтар пайда болады», – деп түсіндірді депутат.


Агроөнеркәсіптік кешен үшін бұл жай ғана техникалық қолайсыздық емес, нақты қаржылық шығындарға, бақылаушы және фискалдық органдар тарапынан қатаң айыптауларға әкеп соғатын қауіп.

Бизнестің 3 басты талабы










Министрлік пен кәсіпкерлік қауымдастықтарға ЕСУТД бойынша түсініктеме беру және жағдайды қарастыру туралы өтініштер Қазақстанның барлық өңірлерінен түсіп жатыр. Бизнес цифрландыруға қарсы емес, алайда реформалар кәсіпорындардың жұмысын қиындатпай, жүйедегі олқылықтар үшін айыппұл салуға жол бермеуі тиіс деген ұстанымда.

Жағдайды ушықтырмау, жаппай қамтитын проблемаларды болдырмау үшін бизнес 3 нақты ұсынысын жолдады. Біріншіден, 2027 жылдың 1 қаңтарына дейін өтпелі кезеңді белгілеу қажет, бұл уақытта электрондық құжаттар қағаз құжаттармен қатар қолданылғаны жөн.










Екіншіден, Көлік министрлігі, ІІМ және «Атамекен» ҰКП арасында бизнестің жаңа жүйеге бейімделу кезеңінде айыппұлдарға толық тыйым салу туралы меморандум жасасу талап етіледі.

Үшіншіден, бизнестің басты талабы – ТКЖ (тауар-көлік жүкқұжаты) рәсімделгеннен кейін 7 күн ішінде оған түзетулер енгізу мүмкіндігін беру.


«Цифрландыру кәсіпкерлікке жаңа кедергілер туғызбай, қайта көмектесуге тиіс. Әйтпесе, экономикалық тиімділіктің орнына мемлекет бизнестің наразылығына тап болады. Өйткені олар үшін жүйенің әрбір қателігі – көліктің тұрып қалуын, тасымалдың доғарылуын, уыстан шығып кеткен пайда немесе айыппұл түрінде орасан зор шығынның келуін білдіреді», – дейді кәсіпкерлер палатасындағылар.


Көлік министрлігі райынан қайта ма?










Билік тарапынан бизнес пікіріне назар аударылып жатқаны байқалады. Тасымалдаушылар мен «Атамекен» ҰКП-ның қатал ұстанымын ескеріп, Көлік министрлігі ЕСУТД бойынша даулы норманың қолданысын 2027 жылдың 1 қаңтарына дейін уақытша тоқтата тұруды жоспарлап отыр.










Бұл үзіліс тасымалдаушы-логистикалық компанияларға, жүк жөнелтушілер мен бухгалтерлерге асығыстық пен айыппұл санкцияларынсыз, компаниядағы процестерді ретке келтіру, деректер базасын интеграциялау үшін қажетті уақыт берер еді.

Қазіргі кезде Көлік министрлігі түзетулердің салыстырмалы кестесін дайындап қойды. Құжат жобасы бейінді ведомстволарға келісуге жіберілді және таяуда барлық мүдделі тұлғалардан ұсыныстар жинау үшін «Ашық НҚА» порталында орналастырылады деп күтілуде.

Сонымен қатар, Көлік министрлігі Автокөлікпен жүк тасымалдау қағидаларына ауқымды өзгерістер пакетін әзірлеуде. Реформа рәсімдеу процесін бюрократиядан арылтуға бағытталған:


	Жол парақтарын оңтайландыру: бланкілерден артық бағандар мен талаптар алып тасталады.
	Қайталануды жою: жүйе бірін-бірі қайталайтын сұраныстар мен артық құжаттардан тазартылады.
	Жеңілдетілген тәртіп: ТКЖ рәсімдеу процесін диспетчерлер мен рейстегі жүргізушілер үшін қосымша түсіндірусіз-ақ ұғынықты және аз еңбекті қажет ететіндей етуге уәде берілді.


Дегенмен, бұйрық ресми түрде жарияланып, күшіне енгенге дейін ескі, қатал ережелер қолданыла береді. Сарапшылар кәсіпкерлерге арқаны кеңге салмауға, ағымдағы заңнама аясында жұмысты жалғастыруға және цифрландыруға ары қарай дайындалуға кеңес береді. ЕСУТД бәрібір толыққанды әрі тұрақты негізде күшіне енеді, бизнес тек уақытша тыныстауға мүмкіндік ұсынатын тактикалық жеңіске ғана қол жеткізеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 16 Jun 2026 05:12:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/KwD2CM3C.png"   type="image/png"   length="1796996"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Жастайынан «жұмыс істесе» де, 20 жаста 6 млн теңге жинай алмайды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zhastajynan-zhumys-istese-de-20-zhasta-6-mln-tenge-zhinaj-almajdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zhastajynan-zhumys-istese-de-20-zhasta-6-mln-tenge-zhinaj-almajdy</guid>
                <description>Зейнетақы қорындағы жеткілікті шектердің күрт көтерілуі қоғамда қызу талқыланып жатыр.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бірі бұл шешімді азаматтардың болашақ зейнетақысын қорғауға бағытталған қадам деп бағаласа, енді бірі бұл өзгерісті орынсыз деп есептейді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Жақында елімізде 2026 жылға арналған зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткілікті шегі жарияланды. Жыл басында болған алғашқы өсім 10 пайыздық жыл сайынғы индексацияға сүйенсе, қазіргі өзгеріс есептеу әдістемесінің өзгеруімен байланысты жасалып отыр. Егер осыған дейін артылған зейнетақы ақшасының бір бөлігін пайдалану үшін 20 жастағы қазақстандықтың шотында кемі 3 720 000 теңге болуы керек болса, енді бұл көрсеткіш 6,67 млн теңгеге жеткен. Зейнетақы қоры ең төменгі жеткілікті шек мөлшері салымшының жасына қарай 79% және одан жоғары өскенін алға тартты. 30 жастағыларда 9,75 млн теңге (5,12 млн теңге бұрын) , ал 40 жастағылар үшін 13,37 млн теңгені (бұрын 6,72 млн теңге) құрайды.

Экономист Сапарбай Жобаев БЖЗҚ жеткілікті шектерінің қазіргі мөлшерге дейін өсуін дұрыс деп отыр.


«Өте дұрыс шешім. Зейнетақы қоры бұл сақтандыру қоры. Оның ақшасын тек қана сақтандыру оқиғасы болған кезде ғана алу керек, яғни, зейнетке шыққан кезде ғана алынуы керек еді. Үкімет 2021 жылы дұрыс емес шешім қабылдаған. Кезінде экономистер мен қаржыгерлер «зейнетақы қорына тимеу керек, бұл біздің еліміздің инвестициялық әлеуеті» деп айтқан болатын», – деді ол.


Спикерден жаңа жеткілікті шектер халықтың қай тобына көбірек әсер ететінін сұрадық.


«Енді жастар оны ойланбаса да болады. Мәселен, 20 жасар балаға 6 млн теңге болып белгіленіпті. Ол енді бір олигархтың баласы болмаса, ешкім бұл сомаға жеткізе алмайды. Ал енді 35-40 жасқа барған кезде биліктегілердің ақшасы көбейе бастайды ғой, бай адамдардың одан да байып кетуіне сәл шектеу қойды. Зейнетке жақын адамдар үшін, әрине, аздап қиыншылық болады. Сондықтан бұл шешім байлардың одан сайын байып кетуін шектеді, ал енді жастарға, қарапайым адамдарға мұның ешқандай әсері жоқ», – деп түсіндірді сарапшы.


Қоғамда «жеткілікті шектер тым өсіп кетті, баламды қазірден бастап жұмысқа берейін» деген әзіл шыны аралас пікірлер айтылып жүр. Әлеуметтік желіде осы мазмұнда түсірілген бейнежазбаларды да кездестіруге болады.


«Бұл жай айтылған сөздер. Егер шақалағынан жұмысқа берсең де, бәрібір 20 жасқа дейін 6 млн теңге жинай алмайсың», – деді сала маманы Сапарбай Жобаев.


БЖЗҚ түсіндіруінше,  егер салымшы 20 жаста болса, оның зейнетке шығуына әлі 40 жылға жуық уақыт бар. Осы кезеңде оның жинақтары инвестицияланып, инвестициялық кіріс әкелуі және болашақ зейнетақы төлемдерін қамтамасыз етуі тиіс.

Күні кеше Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов зейнетақы жинақтарының басты мақсаты халықты зейнетке шыққаннан кейін тұрақты табыспен қамтамасыз ету екенін атап өтті.


«Адам еңбек қызметін аяқтаған кезде оның басқа табыс көзі болмауы мүмкін. Сол себепті зейнетақы жүйесі азаматтарды зейнет кезеңінде қаржы тұрғысынан қамтамасыз ету мақсатында құрылған», – деді ол Мәжіліс кулуарында.


Айтуынша, зейнетақы жүйесін депозит ретінде қарастырмаған жөн. Ұлттық банк басшысы 2021 жылы халыққа зейнетақы жинақтарының бір бөлігін мерзімінен бұрын пайдалануға мүмкіндік берілгенін де тілге тиек етті. Бұл шешім пандемиядан кейін азаматтардың әл-ауқатын көтеру үшін қабылданғаны айтылды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 12 Jun 2026 03:50:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/RMOv00TC.png"   type="image/png"   length="7291302"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан қарыз алуды әдетке айналдырып барады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-192-elden-karyz-algany-anyktaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-192-elden-karyz-algany-anyktaldy</guid>
                <description>Депутаттар азаматтарға жаңа несие алуға шектеу қойылып жатқаны сияқты енді мемлекеттің де сырттан қаптатып қарыз алудағы «тәбетін» тежегенін қалайды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[
Мәжіліс бүгінде елде екіұдай, кереғар үдеріс қатар жүріп жатқанына назар аудартады: бір жағынан, ішкі нарықта азаматтардың несиелік жүктемесін реттеу шаралары күшейтілсе, екінші жағынан мемлекеттік деңгейде халықаралық қаржы нарықтарынан қарыз қаражат тарту рекордтық көлемде күрт артқан екен.

Мемлекеттік қарыздың өсу қарқыны Парламент қабырғасында қызу талқыға түсті. Мәжіліс депутаты Ерлан Стамбековтың байламынша, мемлекет пен ұлттық компаниялардың жаңа қарыздарды барған сайын көп алуы қоғамның қаржылық мінез-құлқына кері әсер етуі мүмкін.

Алайда Қаржы министрі Мәди Такиев елдің қаржылық болашағына үлкен сеніммен қарайды және алаңдамауға шақырды. Ол сыртқы капиталды тарту барынша тиімді шарттармен жүзеге асып жатқанына және ел қазынасы бұл міндеттемелерді еш қиындықсыз өтеуге толық қауқарлы екеніне сендірді.

Депутаттар қарапайым халықтың қаржылық сауаттылығы мен тәртібін арттыруға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар кеңінен насихатталып, іске асырылып жатқанын қаперге салды. Олар енді осындай қаржылық тәртіпті Үкімет пен квазимемсектордан да талап ету керек деп есептейді. Бірақ бұған бас қаржыгер қарсы көрінеді.


«Қазіргі кезде елімізде банктердің, микроқаржы ұйымдарының алдына қарыз сұрап келген жеке тұлғалардың төлем қабілеттілігі мен борыштық жүктемесіне қатаң баға бермей тұрып несиені мақұлдауына заң жүзінде шектеу қойылды. Өйткені бақылаусыз несиелендіру қаржылық тұрақсыздыққа әкелетіні белгілі. Сонымен бір мезгілде мемлекеттік деңгейде тартылып жатқан борыш қаражат жоғары күйде қалып тұр. Мәселен, 2025 жылы Үкіметтің қарызының өсімі 2024 жылмен салыстырғанда бірден 4,8 триллион теңгеге көбейген. Бұл ресурстардың үлкен бөлігі стратегиялық даму жобаларын қаржыландыруға емес, бұрын алынған берешекті қайта қаржыландыруға және ағымдағы шығындарды жабуға жұмсалып кеткен», – деді депутат Стамбеков.


Ресми мәліметтерге сүйене отырып, мәжілісмен 2025 жылы тартылған барлық займдардың жартысынан астамы, яғни, 8,2 триллион теңгенің 51 пайызы – ескі қарыздарды қайта қаржыландыруға шығындалғанын мәлім етті. Парламентшінің пікірінше, қаржылық тәртіп пен жауапкершілік талабы алдымен мемлекеттік деңгейде айқын көрініс табуға және елге үлгі болуға тиіс.

Өз кезегінде Қаржы министрі Мәди Такиев «мемлекеттік органдар қаржылық жауапкершілік бойынша өзгеге өнеге-ұлағат болуы шарт» деген байламмен келіседі. Бірақ халықтың шектен тыс кредиттелуі мен мемлекеттің стратегиялық қарыз алу саясатының табиғаты екі бөлек екеніне сендіріп бақты.


«Тәуелсіздіктің 35 жылы ішінде еліміз халықаралық еурооблигациялар нарығына тек 10 рет қана шықты, оның ішінде үшеуі – соңғы 2 жылдың еншісінде. Бұл қадамдар бұрынғы міндеттемелерді әлдеқайда төмен пайызбен қайта қаржыландыру мақсатында жасалды. Бұл – әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын стандартты қаржылық құрал», – деп мәлімдеді бас қаржыгер.


Министр халықаралық борыш нарығындағы Қаржы министрлігінің сәтті қадамының мысалы ретінде панда-облигацияларының шығарылымын атап өтті.


«Біз мемлекеттің несиелік портфелін әртараптандыру мақсатында алғаш рет Қытай нарығында құнды қағаздарымызды орналастырдық. Нәтижесінде, 500 миллион доллар сомасындағы панда-бондтарды өте тиімді – 1,9% мөлшерлемесімен тарттық. Бұл отандық квазимемлекеттік сектордың халықаралық нарыққа жолын ашатын сенімді бағдар (бенчмарк) іспетті болды», – деді бас қаржыгер Такиев.


Сонымен қатар, министр республиканың жиынтық мемлекеттік қарызы ЖІӨ-ге шаққанда 20% деңгейінде тұрақты сақталып тұрғанын, бұл заңмен белгіленген 32%-дық шекті межеден әлдеқайда төмен екенін жеткізді.

Сыртқы берешектің серпіні мен құрылымы

Ұлттық банктің соңғы статистикалық мәліметінше, 2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша Қазақстан Республикасының жиынтық мемлекеттік қарызы 181 миллиард 737 миллион доллар деңгейінде қалыптасты.

Мемлекеттік борыштың жылдар бойынша өсу серпіні келесідей:


	2023 жылғы сәуірде – 162 млрд 814 млн доллар болды;
	2024 жылғы сәуірде – 163 млрд 953 млн доллар;
	2025 жылғы сәуірде – 170 млрд 38 млн долларға жетті.


Небәрі 1 жылдың ішінде мемлекеттік басқару органдарының міндеттемелері 12,5 миллиардтан 16,6 миллиард долларға дейін ұлғайыпты.

Дәл осы кезеңде Ұлттық банктің қарызы 2 миллиард 213 миллионнан 2 миллиард 382 миллион долларға, отандық екінші деңгейлі банктердің қарызы 14,5 миллиардтан 18,8 миллиард долларға, ал «басқа секторлардың» берешегі 48,2 миллиардтан 57 миллиард долларға дейін ұлғайды.

Сонымен қатар, фирмааралық берешек түріндегі тікелей инвестициялар көлемі 92 миллиард 518 миллионнан 87 миллиард 100 миллион долларға дейін төмендеген.

Қазақстан қай елдерден қарыз алды?

Ұлттық банктің ресми есебіне сәйкес, бүгінде Қазақстан әлемнің 192-ге дейінгі елінен қарыз қаржы тарта алыпты. Қазақстанға несие берушілердің жаһандық тізіміндегі көшбасшылар келесі:


	Нидерланды – 42 млрд 188 млн;
	Ұлыбритания – 19 млрд 773 млн;
	Ресей – 16 млрд 632 млн;
	Қытай – 12 млрд 874 млн;
	Франция – 11 млрд 227 млн;
	АҚШ – 11 млрд 79 млн;
	Бермуд аралдары – 7 млрд 430 млн доллар.


Осы ірі қарыз берушілерге мына елдер ілесті: Біріккен Араб Әмірліктері (5 млрд 756 млн), Жапония (4 млрд 714 млн), Люксембург (3 млрд 708 млн), Виргин аралдары (2 млрд 463 млн), Германия (2 млрд 78 млн), Швейцария (1 млрд 863 млн), Кипр (1 млрд 167 млн), Оңтүстік Корея (1 млрд 360 млн), Сингапур (1 млрд 164 млн) және Түркия (1 млрд 146 млн) мемлекеттері орналасқан.

Қазақстан мейлінше аз қарыз елдер қатарында Сент-Винсент және Гренадина (23 млн), Түрікменстан (14 млн), Шри-Ланка (9 млн), Чили (6 млн), Пуэрто-Рико (5 млн), Черногория (2 млн), Жаңа Каледония (2 млн) және Филиппин (1 млн) бар.

Аталған халықаралық юрисдикциялар алдындағы міндеттемелердің негізгі иегерлері ретінде ҚР мемлекеттік органдары мен экономиканың өзге де құрылымдық секторлары танылды.

Бұдан бөлек, Қазақстанның ірі халықаралық қаржы институттары алдында 14 миллиард 523 миллион доллар көлеміндегі берешегі бар.

Қазақстан қарызды қандай пайыздық сыйақымен тартты?

Елдің 181,8 миллиард долларды құрайтын жалпы сыртқы қарызының ішкі құрылымына талдау жасау маңызды экономикалық жайттарды анықтады.

Қаржылық тұрақтылық пен төлемдердің нақтылығын қамтамасыз ететін «тұрақты (фиксацияланған) ставка» бойынша Қазақстан жалпы қарыздың 33%-ға жуығын, яғни 59 миллиард долларды алыпты.

Алайда қарыз портфелінің басым бөлігі – 92 миллиард доллары (немесе 51%-ы) – «өзгермелі (құбылмалы) ставкамен» ұсынылған займдарға тиесілі болып шықты. Бұл көрсеткіш жаһандық нарықтардың құбылмалылығы жағдайында болашақ экономикалық жоспарлау үшін ерекше назар аударуды талап етеді.

Сонымен қатар, жалпы қарыздың тағы 7,3 миллиард доллары бойынша Ұлттық банктің ресми тұжырымдамасында «сыйақының түрі мен мөлшерлемесі туралы ақпараттың жоқтығы» көрсетілген.

Ranking мониторинг агенттігі сарапшыларының мәліметінше, республиканың сыртқы берешегі соңғы 17 жылдық кезеңдегі ең үлкен өсу тенденциясын байқатуда.

Бұл ретте ұзақжылдық қаржылық серпінді нақты ұғыну үшін агенттік ҚР Ұлттық банкінің дерегіне сүйеніп, мемборыштың жалпы көлемі өткен жылдары қалай өзгергенін көрсетті:


	2015 жылы: -2,6% (керісінше, кеміген);
	2016 жылы: +6,9% өсті;
	2017 жылы: +2,4% артты;
	2018 жылы: -4,3% төмендеді;
	2019 жылы: -0,5% азайды;
	2020 жылы: +2,8% көбейді;
	2021 жылы: +0,1% ұлғайды;
	2022 жылы: -1,8% кеміді;
	2023 жылы: +1,6% артты;
	2024 жылы: +0,6% өсті;
	2025 жылы: +10,4%-ға күрт жоғарылапты.


Агенттік мамандарының тұжырымдауынша, өткен жылы елдің сыртқы қарызының көлемі айтарлықтай ұлғайып, өсімі 10,4 пайыздық рекордтық межеге жеткен. Бұл соңғы 17 жыл ішіндегі ең жоғары серпін болып табылады.

Салыстырмалы түрде алсақ, 2025 жылға дейінгі кезеңде елдің сыртқы қарызының динамикасы бірқалыпты сипат алып, белгілі бір кезеңдерде қысқару немесе шамалы ғана өсу үрдістерімен ерекшеленіп келген болатын.

Мұның бәрі депутаттардың алаңдаушылығының негізсіз еместігін аңғартқандай.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 11 Jun 2026 03:06:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/70Lfbt87.png"   type="image/png"   length="2239941"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ұлттық Қор қаражатын тек мемлекеттік маңызы бар жобаларға бағыттауға тиіспіз – Ерлан Қошанов]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ulttyk-kor-karazhatyn-tek-memlekettik-manyzy-bar-zhobalarga-bagyttauga-tiispiz-erlan-koshanov</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ulttyk-kor-karazhatyn-tek-memlekettik-manyzy-bar-zhobalarga-bagyttauga-tiispiz-erlan-koshanov</guid>
                <description>Былтыр көшелер мен саябақтарды абаттандыру, көшелерді жарықтандыру жобалары Ұлттық қордан қаржыландырылған.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Мәжіліс төрағасы Ерлан Қошанов Үкімет Ұлттық қор есебінен қаржыландырылатын жобаларға мониторинг жүргізуі тиіс екенін айтты, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.


«Бүгін біз Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның 2025 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы кезекті есебін қарадық. Жалпы, Үкімет көп жұмыс атқарды. Ел экономикасы дамуында тұрақтылық байқалады. Жалпы ішкі өнім өсімі болжанған көрсеткіштен де, өткен жылғы деңгейден де асып түсті. Мұны ұсынылған есептер де растайды», – деді Ерлан Қошанов.


Оның айтуынша, Парламент алғаш рет мемлекеттік қарыздың, бюджеттен тыс қорлардың жай-күйі, квазимемлекеттік сектордың қызметі туралы кеңірек ақпарат алды.

Мәжіліс спикері бюджеттік түзетулердің нақты шегін бекіту қажет деген пікірде.


«Былтыр даму бюджетінің үлесі 8,1-ден 6,4 пайызға дейін қысқарған. Әрбір бесінші инвестициялық жоба 2025 жылы аяқталмай қалған. Алайда елдің экономикалық өсіміне берік негіз қалайтын не? Ол – әрине, инфрақұрылымға, өндіріске, инновация мен адами капиталға салынған инвестиция.  Ал біз осы бағыттағы даму бюджетінің тиісті деңгейде атқарылмай жатқанын көріп отырмыз. Бірінші кезекте, қазіргі мәселелерге емес, елді дамытуға арналған шығыстарға басымдық берілуге тиіс», – деп атап өтті ол.


Былтыр көшелер мен саябақтарды абаттандыру, көшелерді жарықтандыру жобалары Ұлттық қордан қаржыландырылған. Мәжіліс төрағасы бұл Қор қаражатын пайдалану саясатына түбегейлі қайшы келетінін айтады.


«Ұлттық Қор қаражатын тек мемлекеттік маңызы бар жобаларға бағыттауға тиіспіз. Сондықтан Үкімет Ұлттық қор есебінен қаржыландырылатын жобаларға мониторинг жүргізіп, тиісті қорытынды шығаруы керек. Ол туралы біз жыл сайын айтып келеміз», – деді Ерлан Қошанов.


Айтуынша, бюджет кірістері экономиканың оң қарқынынан артта қалып отыр. Осыған байланысты бюджет кірістерін объективті түрде болжау қажеттігі туралы айтылды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 10 Jun 2026 14:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/hVGqdOkk.jpg"   type="image/jpeg"   length="137279"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[«Жоспардағы кемшілік»: Әлихан Смайылов 335 млрд теңге ел қазынасына неге түспегенін айтты]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zhospardagy-kemshilik-alihan-smajylov-335-mlrd-tenge-el-kazynasyna-nege-tuspegenin-ajtty</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zhospardagy-kemshilik-alihan-smajylov-335-mlrd-tenge-el-kazynasyna-nege-tuspegenin-ajtty</guid>
                <description>Өткен жылдың қорытындысы бойынша едәуір кредиторлық берешек қалыптасқан.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[2025 жылдың қорытындысы бойынша бюджет түсімдері 335 млрд теңгеге орындалмады. Бұл туралы Жоғары аудиторлық палата төрағасы Әлихан Смайылов Мәжілістің жалпы отырысында айтты, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Мәжілістің жалпы отырысында 2025 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есеп тыңдалды.


«Жалпы ішкі өнім бойынша болжамның 9 трлн теңгеге асыра орындалғанына қарамастан, бюджет түсімдері 335 млрд теңгеге орындалмады. Бұның бәрі жоспарлаудағы кемшіліктер мен салықтық түсімдерді  шамадан тыс оптимизммен болжау салдарынан орын алып отыр. Кірістерді жоспарлау кезеңінде оларды болжау әдістемесінің сақталмайтынын бұдан бұрын атап өткен болатынбыз. Асыра көрсетілген параметрлер және әдістемеде көзделмеген қосымша түсімдер қарастырылған», – деді Әлихан Смайылов. 


Аудиторлар болжамдарды шамадан тыс қалыптастыру алдағы кезеңдегі салық базасының кемуіне әкеледі деп отыр.


«Біздің бағалауымызша, 2026 жылғы төлемдердің 154 млрд теңгесі 2025 жылы тартылды және шамамен 900 млрд теңгеге қосылған құн салығы қайтарылмады. Алайда, бұл бюджеттің кірістерінің және шығыстарының теңгерімділігін қамтамасыз етпеді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша 244 млрд теңгеге жоспарланған қаржы бөлінбеді, сондай-ақ едәуір кредиторлық берешек қалыптасты. Бюджет тапшылығы мәселесі әлі де маңызды. Оны қысқарту бойынша жоспарлар қабылданған. Алайда, Жоғары аудиторлық палатаның бағалауынша, олардың орта мерзімді перспективада іске асырылуы екіталай», – деді Жоғары аудиторлық палата төрағасы.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 10 Jun 2026 11:58:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/DqiJJL30.jpg"   type="image/jpeg"   length="445258"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Зейнетақы жинағының жеткіліктілік шегін көтерудің астарлы себебі белгілі болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zejnetaky-zhinagynyn-zhetkiliktilik-shegin-koterudin-astarly-sebebi-belgili-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zejnetaky-zhinagynyn-zhetkiliktilik-shegin-koterudin-astarly-sebebi-belgili-boldy</guid>
                <description>Қазақстанда зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын пайдалану кезінде қолданылатын ең төменгі жеткіліктілік шектерінің (ЖШ) параметрлері жаңартылды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Өзгерістер салымшының қазіргі жасын ғана емес, оның зейнеткерлікке дейінгі қалған жасын, болашақ зейнетақы төлемдерін, инвестициялық кірісті және өзге де ұзақ мерзімді факторларды ескеретін әдістемесін енгізуге байланысты қабылданды.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бұл қадамның болашақ зейнеткерлерді қорғау үшін қажет екеніне табандап отыр.


«Зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шектерін жаңарту ең алдымен салымшылардың ұзақ мерзімді мүдделерін қорғауға бағытталған. Өйткені зейнетақы жинақтары – қарапайым депозит немесе күнделікті шығындарға жұмсалатын қаржы көзі емес. Оның негізгі мақсаты – азаматтарды зейнеткерлік жасқа жеткеннен кейін тұрақты табыспен қамтамасыз ету. Министрлік зейнетақы қаражаты ең алдымен азаматтардың болашақтағы зейнетақы төлемдеріне қызмет етуі тиіс деген ұстанымды басшылыққа алады. Себебі бүгін жинақты мерзімінен бұрын пайдалану ертеңгі зейнетақы төлемдерінің көлеміне тікелей әсер етуі мүмкін», – деп түсіндірді Еңбекмині.


Сонымен қатар, зейнетақы жинақтарының бір бөлігін балама мақсаттарға, яғни, тұрғын үй мен емделу пайдалану мүмкіндігі әзірше сақталады. 


«Зейнетақы мөлшері бұрынғы табысының кемінде 40%-ын құрайтын зейнеткерлер тұрғын үй мен емделу қажеттіліктері үшін жинақтарының 50%-ына дейін пайдалана алады. Ал, мемлекеттен еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін алатын азаматтар зейнетақы шотындағы қалған қаражатты толық көлемде пайдалану құқығына ие. ЖШ-ны жаңарту зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етуге және азаматтардың болашақта неғұрлым қорғалған әрі тұрақты табысқа сенім артуына мүмкіндік береді»,  – деп мәлім етті Еңбекмині.


ҚРҰБ кесімді мәлімдемесі

«Зейнетақы жинағы – бүгінгінің ермегі емес, ертеңгінің кепілі!» – Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің байламы осыған саяды. Ол ел ішінде үлкен резонанс тудырған өзекті мәселеге – қазақстандықтардың БЖЗҚ-дан зейнетақы жинақтарының бір бөлігін мерзімінен бұрын алу үрдісіне нүкте қоятындай маңызды мәлімдеме жасады. Бас банкирдің пайымынша, жинақтаушы зейнетақы жүйесінің түпкілікті миссиясы – әрбір азаматтың қарттық шағындағы лайықты әрі тәуелсіз өмірін қамтамасыз ету.


«Басты міндет – жас, белсенді әрі денің сау кезде жинақ жасауың керек, табысыңның бір бөлігін болашаққа шегеруге міндеттісің. Ашығын айту керек, бәріміз бірдей алдағыны ойлайтын ұтымды әрі прагматик жан емеспіз. Егер бұл талап заң жүзінде бекітілмегенде, азаматтарымыздың басым бөлігі бұл қаражатты бүгін-ақ жаратып жіберіп, ертеңгі күнін «көре жатармызға» салар еді. Дәл осы себепті заң жұмыс берушіге 10%-ды бірден ұстап, біздің жеке шотымызға аударуды міндеттеді. Сондықтан бұл ақшаға жеңіл-желпі қарамай, оны дәл кәрілікке арналған берік депозит ретінде қабылдау керек», – деген пікір білдірді Ұлттық банк төрағасы.


Әлемде Сингапур, Корея және басқа озық дамушы елдер азаматтарына зейнетақы жинақтарын ерте пайдалануға мүмкіндік береді. Кезінде Қазақстан да осы игі жолға түсіп еді. Алайда Тимур Сүлейменовтің мәлімдеуінше, зейнетақы жүйесінің табиғаты мерзімінен бұрын алу дегенді мүлдем қарастырмағаны дұрыс екен. Ол осы тетік кезінде пандемиядан кейінгі қысылтаяң шақта, халықтың әл-ауқатын шұғыл көтеру үшін ғана енгізілген уақытша амал деген ойда.


«Сол тұста пандемия салдарынан тұрмысы төмендеген халықтың әл-ауқатын демеу аса қажет болды. Бір жарым жыл бойы адамдар жұмыссыз қалды, нәпақа таба алмады, тоқырау орнады. Экономикаға да соны серпін-импульс керек еді. Сол кезде бұл қадамға амалсыз бардық. Ал бүгінде, соңғы үш жыл бойы экономикамыз тұрақты түрде 5,5–5,6% деңгейінде өсім көрсетіп келеді. Биылғы көрсеткіштер де жаман емес. Ендеше, ес жиып, етек жиған уақытта зейнетақы жинақтарын басты, классикалық рөліне қайта оралтуымыз қажет», – деп нықтады Ұлттық банк басшысы.


Болашақ зейнеткерлердің қаржылық қалқаны ма?

БЖЗҚ-дағы жеткіліктілік шегінің көтерілуі – бүгінгі күннің шектеуі емес, болашақ зейнетақының берік қорғанысы. Қаржы сарапшысы Айбар Олжаев БЖЗҚ-ның мерзімінен бұрын ақша алу шарттарын қайта қарау туралы шешіміне қатысты пікір білдіріп, бұл қадамның заңды әрі өмірлік қажеттілік екенін алға тартты. Оның байламынша, бұл – болашақ зейнеткерлердің қаржылық тұрақтылығын сақтап қалуға бағытталған шара.

Сарапшы ковид індеті өршіген қиын-қыстау кезеңде азаматтарға берілген бұл мүмкіндіктің түпкі мәніне үңілуге шақырады. Ол басынан бастап уақытша сипатта болды және халықты тығырықтан шығару үшін ғана жасалған еді.


«Зейнетақы жинағы дегеніміз – күнделікті майда-шүйде шығындарға жарата салатын кәдімгі банктік шот емес! Өкінішке қарай, соңғы жылдары көпшілік бұл ақшаны дәл солай қабылдап үйреніп кетті және еңбек демалысына шыққаннан кейінгі қарттық өмірін қамтамасыз ететін негізгі қорды бейберекет жұмсай бастады», – дейді Олжаев.


Оның ойынша, жеткіліктілік шегінің жоғарылауы – болашақтағы зейнетақы табысын сақтап қалудың механизмі.


«Мемлекет халықтың ақшасын тартып алып жатқан жоқ және меншік құқығына нұқсан келтірмейді. Шекті деңгейден төмен қалған бүкіл қаражат азаматтардың жеке зейнетақы шоттарында аман-есен сақталып, әрі қарай инвестициялана береді және өз иелеріне тұрақты табыс әкелуін тоқтатпайды», – дейді Олжаев.


Қаржылық аналитик шекті деңгейді есептеудің жаңа әдістемесі әлдеқайда терең, кешенді сипатқа ие болғанын жеткізді. Енді қажетті жинақ көлемін дәл анықтау үшін адамның күтілетін өмір сүру ұзақтығы, зейнетақы активтерінің алдағы ықтимал кірістілігі, жалпы еңбек өтілі, жарналардың қаншалықты жүйелі аударылғаны және зейнетке шыққаннан кейінгі болжамды табыс деңгейі сияқты маңызды факторлар есепке алынады.

Оның тұжырымдауынша, бұл реформа әсіресе, жас қазақстандықтар үшін маңызды. Өйткені мемлекет кеңес кезінен қалған ынтымақты зейнетақыны жойды. Болашақта қазіргі жұмыскерлердің қарттықта алатын зейнетақысының көлемі тікелей осы жеке жинақтарының деңгейіне байланысты болып қалады. Ал, алдағы ондаған жылдар ішінде еңбек нарығындағы жағдай да, табыс деңгейі де бірнеше мәрте құбылуы мүмкін. Бұл, өз кезегінде, зейнетақы қорының көлеміне тікелей әсер етпей қоймайды.

Тек Ұлттық банк енді БЖЗҚ-да мұрты бұзылмай қалатын зейнетақы жинақтарын инфляцияға жем қыла бермесе, жөн болар еді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақыт Көмекбайұлы</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 09 Jun 2026 13:05:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/aKltxGdR.png"   type="image/png"   length="2236831"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[БЖЗҚ жаңа жеткіліктілік шегін жариялап, салымшыларды елең еткізді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bzhzk-zejnetaky-zhinaktarynyn-zhana-zhetkiliktilik-shegin-zhariyalady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bzhzk-zejnetaky-zhinaktarynyn-zhana-zhetkiliktilik-shegin-zhariyalady</guid>
                <description>Төлемдердің келтірілген құнын есептеу формуласы қажетті жинақ көлемін анықтаудың халықаралық тәжірибесіне негізделген. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2026 жылғы 21 мамырдағы №422 қаулысының талаптарын орындау мақсатында БЖЗҚ бұқаралық ақпарат құралдарында және өзінің ресми интернет-ресурсында есептеу әдістемесіне енгізілген өзгерістерді ескере отырып, 2026 жылға арналған зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шектерін (ТЖШ) жариялады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шектерін айқындаудың өзгертілген әдістемесіне сәйкес есептелген МЗЖ есебінен зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын пайдалану шеңберінде 2026 жылға арналған ең төменгі жеткіліктілік шектері:


	
		
			
			Жасы
			
			
			Зейнетақы жинақтарының төменгі жеткіліктілігінің шегі, теңге
			
			
			Жасы
			
			
			Зейнетақы жинақтарының төменгі жеткіліктілігінің шегі, теңге
			
		
		
			
			20
			
			
			6 670 000 
			
			
			42
			
			
			14 160 000 
			
		
		
			
			21
			
			
			6 960 000 
			
			
			43
			
			
			14 560 000 
			
		
		
			
			22
			
			
			7 250 000 
			
			
			44
			
			
			14 980 000 
			
		
		
			
			23
			
			
			7 540 000 
			
			
			45
			
			
			15 400 000 
			
		
		
			
			24
			
			
			7 840 000 
			
			
			46
			
			
			15 820 000 
			
		
		
			
			25
			
			
			8 150 000 
			
			
			47
			
			
			16 250 000 
			
		
		
			
			26
			
			
			8 460 000 
			
			
			48
			
			
			16 690 000 
			
		
		
			
			27
			
			
			8 770 000 
			
			
			49
			
			
			17 140 000 
			
		
		
			
			28
			
			
			9 090 000 
			
			
			50
			
			
			17 590 000 
			
		
		
			
			29
			
			
			9 420 000 
			
			
			51
			
			
			18 050 000 
			
		
		
			
			30
			
			
			9 750 000 
			
			
			52
			
			
			18 510 000 
			
		
		
			
			31
			
			
			10 090 000 
			
			
			53
			
			
			18 980 000 
			
		
		
			
			32
			
			
			10 430 000 
			
			
			54
			
			
			19 460 000 
			
		
		
			
			33
			
			
			10 780 000 
			
			
			55
			
			
			19 950 000 
			
		
		
			
			34
			
			
			11 130 000 
			
			
			56
			
			
			20 450 000 
			
		
		
			
			35
			
			
			11 490 000 
			
			
			57
			
			
			20 950 000 
			
		
		
			
			36
			
			
			11 850 000 
			
			
			58
			
			
			21 460 000 
			
		
		
			
			37
			
			
			12 220 000 
			
			
			59
			
			
			21 970 000 
			
		
		
			
			38
			
			
			12 600 000 
			
			
			60
			
			
			22 500 000 
			
		
		
			
			39
			
			
			12 980 000 
			
			
			61
			
			
			23 030 000 
			
		
		
			
			40
			
			
			13 370 000 
			
			
			62
			
			
			23 570 000 
			
		
		
			
			41
			
			
			13 760 000 
			
			
			-
			
			
			-
			
		
	


Жаңа Әдістемеге сәйкес ТЖШ мөлшері болашақтағы нысаналы зейнетақы төлемдерінің көрсеткіштеріне негізделіп айқындалады және салымшының әрбір жасына қарай ай сайынғы төлемдердің келтірілген құнын есептеудің стандартты формуласы арқылы есептеледі.

Аталған формула болашақтағы төлемдердің тұрақтылығы мен болжамдылығын қамтамасыз ету үшін ұзақ мерзімді демографиялық (ұлттық демографиялық кестелер) және қаржылық (кірістілік мөлшерлемелері мен төлемдерді индекстеу көрсеткіштері) факторларды ескереді.

Төлемдердің келтірілген құнын есептеу формуласы қажетті жинақ көлемін анықтаудың халықаралық тәжірибесіне негізделген. Сондықтан есептеу нәтижелері макроэкономикалық көрсеткіштер болжамдарының өзгеруіне азырақ тәуелді болады. Сонымен қатар есептеулерде бұрынғыдай республикалық бюджет туралы заңмен жыл сайын белгіленетін ең төменгі зейнетақы мен ең төменгі жалақы мөлшерлері пайдаланылады.

Бұл ретте формулада жинақтың бір бөлігін пайдаланған сәттен бастап зейнеткерлік жасқа дейінгі кезеңде түсетін болашақ зейнетақы жарналары есепке алынбайды. Мұндай тәсіл жинақтарының бір бөлігін пайдаланған азаматтардың болашақта төмен мөлшердегі жинақтаушы зейнетақы алу қаупін азайтуға бағытталған.

Сонымен бірге зейнетақы жинақтарының бір бөлігін тұрғын үй жағдайын жақсарту мен емделуге пайдалану құқығы сақталады. Зейнетақысы бұрынғы табысының кемінде 40%-ын құрайтын зейнеткерлер тұрғын үй және емделу мақсаттарына жинақтарының 50%-ына дейін пайдалана алады. Сондай-ақ зейнетақы аннуитеті шартын жасаған азаматтар мен мемлекеттен еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін алатын тұлғалардың зейнетақы шотында қалған қаражатты толық көлемде пайдалану құқығы бар.

Ең төменгі жеткіліктілік шегінен асатын жинақтарды пайдалану мүмкіндігі де сақталады. Алайда азаматтардың болашақта жеткілікті әрі тұрақты зейнетақы төлемдерін алуын қамтамасыз ету қажеттілігі ескеріле отырып, алуға болатын қаражат көлемін айқындау тәсілдері жетілдірілуде.

ТЖШ мөлшері салымшының жасына қарай 79% және одан жоғары өсті. Яғни зейнеткерлік жас жақындаған сайын болашақтағы зейнетақы төлемдеріне қойылатын талаптар күшейіп, зейнетақы шотында сақталуға тиіс қаражат көлемі де артады. Осыған байланысты зейнеткерлік жасқа жақындаған азаматтар үшін ТЖШ мөлшері екі еседен астам ұлғайды.

Бұл олардың зейнетақы жинақтарының шоттарында сақталып, әрі қарай инвестициялануын қамтамасыз етеді және болашақтағы зейнетақы төлемдерінің едәуір артуына мүмкіндік береді. Бұрынғы Әдістеме бойынша жинақтың бір бөлігін алғаннан кейінгі төлемдер медиандық жалақының шамамен 15%-ын құраса, жаңа Әдістеме бойынша бұл көрсеткіш медиандық жалақының шамамен 40%-ына дейін жетеді.

Осылайша, ең төменгі жеткіліктілік шегін айқындаудың жаңа әдістемесі салымшылар үшін неғұрлым ашық әрі болжауға ыңғайлы және халықаралық стандарттарға сәйкес азаматтардың зейнеткерлік кезеңде тұрақты зейнетақы кірісімен қамтамасыз етілуіне бағытталған.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sat, 06 Jun 2026 10:57:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/J9pdgbvl.png"   type="image/png"   length="4288507"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ақшаның құнсыздануы бәсеңдей ме? Ұлттық банктің жаңа болжамы күтпеген өзгеріс әкелді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ulttyk-bank-biylgy-inflyaciya-bolzhamyn-kajta-karady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ulttyk-bank-biylgy-inflyaciya-bolzhamyn-kajta-karady</guid>
                <description>2027 жылға арналған инфляция болжамы өзгеріссіз қалған. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ұлттық банк 2026 жылға арналған инфляция болжамын қайта қарады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.


«2026 жылы инфляция 9-11% аралығында болады деп күтілуде. Бұған дейінгі болжам 9,5-11,5% деңгейінде болатын. Бұл инфляцияның нақты қарқынының оң динамикасына, тұтынушылық несиелеу көлемінің баяулауына және теңге бағамының нығаюына байланысты», – деді Ұлттық банк басшысы.


Бұл ретте 2027 жылға арналған инфляция болжамы өзгеріссіз қалған (5,5-7,5%). 


«Сыртқы инфляциялық қысымның тұрақталуы және Үкімет пен Ұлттық банк қабылдап жатқан шаралардың нәтижесінде 2028 жылы инфляция 5% деңгейіндегі көрсеткішке жақындайды деп күтілуде», – деп атап өтті Тимур Сүлейменов.


Айта кету керек, бұған дейін Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 17% дейiн төмендеткенін жазғанбыз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 05 Jun 2026 15:39:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/IAjWOUiP.jpeg"   type="image/jpeg"   length="162763"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Әкімдер мен министрлер қымбат көлік «мініп» жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/akimder-men-ministrler-keremet-kymbat-kolik-minip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/akimder-men-ministrler-keremet-kymbat-kolik-minip-zhatyr</guid>
                <description>Су жаңа кроссовер, кеңейтілген комплектация, былғары кресло, турбоқозғалтқыштар, үлкен дөңгелектер, ірі мультимедиалық экран, панорамалық төбе, төрт дөңгелекті тең айналдырар толық жетек...
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Халықтың қолы жетпес қиялындағы мұндай текті «темір тұлпар» бүгінгі қазақстандық шенеуніктерінің күнделікті әрі тегін салтанатына айналғандай. Ел бюджетінің әр теңгесі есептеулі тұруға тиіс тапшылықты заманда билік өкілдерінің қандай қымбат автомобильдерді жаппай сатып алып жатқанын inbusiness.kz анықтады.

Ақтөбе облысы әкімдігінің іс басқармасы сән-салтанаттан кенде қалмауды жөн санапты. Аймақ мемлекет қазынасынан 23 млн 590 мың теңгеге су жаңа Skoda Kodiaq NG Selection Plus автомобилін сатып алды. Мемлекеттік сатып алу сайтында бұл сауда-саттық әлдеқашан сәтті өтіпті. «Диапазон» басылымының жазуынша, бұл жердегі Selection Plus айқындауышы шенеуніктердің ерекше талғамына сәйкес келетін, ең жоғарғы кеңейтілген жиынтықты білдіреді.

Сатып алу талаптарында көлікте былғары креслолар, құлақ құрышын қандыратын әйгілі Canton акустикалық жүйесі, интерьердің жылтырақ хромдалған бөлшектері, тіпті жүргізушінің жайлылығын есте сақтау функциясы бар және орындық жастығының тереңдігін автоматты түрде реттейтін алдыңғы орындықтардың электр жетегіне дейін болуға тиістігі нақты көрсетілген. Көліктің 2026 жылы шыққаны және үш жылдық толық кепілдігі болуы шарт. Конкурсты «Сырдарья Авто» ЖШС жеңіп алды.

Бірақ Ақтөбе әкімдігі мұнымен шектелмепті. Іс басқармасы жалпы сомасы 58 млн теңгеге, әр данасы 14,5 млн теңге тұратын тағы 4 бірдей жеңіл автомобилді сатып алды. Бұл жағдайда да талап өте қатаң, автокөлік міндетті түрде 2026 жылы шыққан су жаңа болуға тиіс.

Техникалық талаптарда автокөліктің тек бензинмен жүретіні, толық жетекті екені, кемінде 6 сатылы беріліс қорабы және ұзақ жолда шаршатпайтын круиз-бақылауы бар болуы қажет екені анық жазылған. Оның үстіне, қауіпсіздік пен жүргізушіге көмек көрсетудің заманауи ассистенттері, дисплейі кемінде 12.3 дюйм болатын ақпараттық-ойын-сауық жүйесі, өлшемі R17 дюймнен аспайтын дискілері және алдыңғы орындықтардың жылытқышы болуы шарт. Сатып алу конкурсы аяқталды, жеңімпаз – «Максимум 2004» ЖШС.

Конкурс мәресіне жеткенімен, нақты қандай машиналар алынғаны әзірге құпия қалды. Алайда сарапшылар бұл толық сипаттамаға Hyundai Tucson немесе Kia Sportage көліктері мінсіз сәйкес келеді деп болжайды.

Мемлекеттік сатып алудағы тағы бір авто-лотты Ақтөбе облысының қаржы басқармасы 21,9 млн теңгеге қызметтік автомобиль алу үшін жариялаған. Оның 2026 жылдан ескі емес, бензинмен жүретін кроссовер болуы, жетек түрінің кемінде 4WD, орындықтары мен рөлі былғарымен қапталуы, Apple Carplay мен Android Auto жүйелерін қолдайтын кемінде 12.3 дюймдік дисплейінің, алдыңғы және артқы орындықтары жылытқышының болуы талап етілді. Оны да «Максимум 2004» ЖШС жеткізеді. Журналистер бұл параметрлерге Hyundai Santa Fe сәйкес келеді деген тұспалдады.

ТЖ-дағы футуристік сән: ТЖМ 120 млн-ға Cybertruck сатып алды

Бұл хабар отандық қана емес, әлемдік ақпарат айдынын дүр сілкіндіріп, әлеужеліні шулатты. Қазақстанның Төтенше жағдайлар министрлігі елдегі жалпы бюджет тапшылығы аясында құны «удай» тұратын Tesla Cybertruck электрлі пикапын сатып алғанын растады. Қоғамның сынына жауап берген Төтенше жағдайлар вице-министрі Ерболат Садырбаев бұл қадамды ақтап, футуристік Cybertruck электромобилі Алматыда төтенше жағдайларды жою кезіндегі нақты құтқару операцияларында өзінің жоғары тиімділігін дәлелдеп үлгергенін мәлімдеді.

Оның мәліметінше, Алматыда әзірге тек бір машина сатып алынған, бірақ оның құнының өзі жаға ұстатады – кемінде 120 млн теңге.


«Біздің министрлік адамдарға көмек қажет болатын, әр минут есепте тұратын төтенше жағдайлармен күресумен айналысады. Cybertruck әртүрлі ТЖ-ға ден қойып, әрекет етуде жеткілікті түрде тиімді екенін көрсетті. Әңгіме адам өмірін құтқару туралы болып отыр. Алдағы сатып алулар туралы айтатын болсақ, министрлік техника паркін жаңарту саясатын жүргізіп жатыр және оның тиімділігіне баса назар аударады», – деп толықтырды министрдің орынбасары.


Қазақстандық шенеунік Илон Масктың туындысын таңдай қаға мақтап, Tesla электрлі пикапының бірқатар артықшылықтарын тізіп шықты. Оның күрделі, ойқы-шойқы жер бедерімен айдаудағы жоғары мобилділігін, байланыс құралдарымен қамту және құтқару жабдықтары үшін қажетті электр энергиясын өндіріп беру мүмкіндігін, дыбыссыз жұмысын және ұзақ мерзімді операцияларды жүргізу әлеуетін алға тартты.

ТЖМ өзінің барлық автопаркін бірден Cybertruck-қа ауыстыруды жоспарлап отырған жоқ екен. Жүйенің негізін дәстүрлі құтқару және өрт сөндіру машиналары, сондай-ақ жедел жәрдем автомобильдері құрайды. Дегенмен, министрлік Tesla электопикапын тағы сатып алу мүмкіндігін жоққа шығармады. Төтесінен қойылған сұраққа Садырбаев болашақта алынатын автомобильдердің нақты саны туралы журналистерге жазбаша түрде хабарлауға уәде беріп, жалтарды.

Бұл Қазақстан билігінің қоржынына түскен алғашқы электропикап емес. Дәл осы Cybertruck-тар 2026 жылғы 15 мамырда Түркістанда өткен Түркі мемлекеттері ұйымының саммиті кезінде қызметке тартылды. Сол кезде бір пикап басқару және үйлестіру үшін Қазақстанның Ұлттық ұланына берілсе, екіншісі ҚР ТЖМ-нің жедел әрекет ету резервіне қосылған еді.

Айтпақшы, қызық дерек: 2025 жылы жаһандық нарықта Tesla электрлі пикаптарының сатылымы 48%-ға бір-ақ құлап, компания бар-жоғы 20 мыңға жуығын өткізе алған. Ал, 2026 жылғы І-ші тоқсанда Tesla бүкіл әлемде небәрі 3,5 мың Cybertruck сатты. Қытайларға оңбай ұтылып жатқан америкалық компания өз пикапы үшін жанұшыра жаңа нарық іздеп, дал болып жатқанда, сәтін салғанда, оларға қазақстандық шенеуніктер бюджеттің миллиардтарымен көмекке келген сияқты.

Сонау 2020 жылы Президент мемлекеттік органдардың мұндай «премиум» класындағы қымбат жеңіл автомобильдерді сатып алуына қатаң мораторий енгізген болатын. Алайда, шенеуніктердің бағына орай, бұл мораторийдің қолданылу мерзімі 2024 жылы аяқталды.

Енді міне, шенеуніктердің «арғымақ желігінің» шідері алынған соң, мемлекеттік сатып алу порталы түрлі өңір әкімдіктерінің тендерлік хабарландыруына толды. Орташа алғанда, олар жаңа кроссоверді, жол талғамайтын көлікті қалайды.

ZTB NEWS мәліметінше, Қарағанды облысы Балқаш қаласының ішкі саясат бөлімі құны 21,7 млн теңге болатын су жаңа кроссовер сатып алуға ресми өтінім орналастырған. Техникалық ерекшелікте автомобильдің нақты маркасы көрсетілмегенімен, параметрлері Toyota Highlander, Hyundai Santa Fe, Kia Sorento немесе Volkswagen Tiguan Allspace сияқты таңдаулы модельдерге толық сәйкес келеді.

Ақтөбе облысы Ырғыз ауданы әкімінің аппараты да кроссовер сатып алуға 26,5 млн теңге қомақты қаражат бөлген. Сондай-ақ, Павлодар облысы Ақтоғай ауданы әкімінің аппараты да қызметтік автомобиль сатып алуға бюджеттен 21,7 млн теңге жұмсауда.

Тендер порталындағы тізім осылай шетсіз-шексіз жалғасып кете береді. Бұл үрдіс елдегі бюджет тапшылығы кезеңінде шенеуніктердің өз жайлылығынан бас тартқысы келмейтінін және үнемдеу мәселесіне бас қатырғысы келмейтінін аңғартқандай.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақыт Көмекбайұлы</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 04 Jun 2026 16:26:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/gApZpKLh.png"   type="image/png"   length="2325968"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Сарапшылар базалық мөлшерлемеге қатысты болжам жасады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/sarapshylar-bazalyk-molsherlemege-katysty-bolzham-zhasady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/sarapshylar-bazalyk-molsherlemege-katysty-bolzham-zhasady</guid>
                <description>Түпкілікті шешім Ұлттық банктің ақша-несие саясаты комитетінің отырысында белгілі болады. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[5 маусымда базалық мөлшерлеме бойынша кезекті шешім жарияланады. Қандай болжам жасауға болады? Қазіргі инфляция деңгейі мен сыртқы экономикалық факторларды ескерсек, базалық мөлшерлемені төмендетуге алғышарттар бар ма? Редакция тілшісі осы тақырып төңірегінде сарапшылардың пікірін білді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Ұлттық Банк жүргізген макроэкономикалық сауалнамада респонденттердің жыл соңындағы базалық мөлшерлемеге қатысты бағалауы 15,9%-дан 16,0%-ға дейін аздап түзетілгені белгілі болды. 2027 жылдың соңына арналған медианалық бағалау 13,3%-дан 12,8%-ға дейін, ал 2028 жылдың соңына арналған бағалау 11,3%-дан 10,6%-ға дейін төмендеді.


«Базалық мөлшерлеме бұрынғы деңгейде қалуы мүмкін, себебі инфляция әлі бір таңбалы көрсеткішке түсуі тиіс, яғни шамамен 9-9,9% аралығында болуы қажет. Сонда ғана мөлшерлемені біртіндеп, ең көбі 0,25 пайыздық тармаққа төмендетуге мүмкіндік болады. Базалық мөлшерлемені төмендетуге алғышарттар бар ма? Меніңше, әзірге жоқ. Ол үшін инфляция тұрақты түрде төмендеп, 10%-дан төмен деңгейде орнығуы қажет», – деді қаржыгер Расул Рысмамбетов редакция тілшісінің сауалына берген жауабында.


Осы тұста «егер базалық мөлшерлеме өзгеріссіз қалса, бұл экономика мен қаржы нарығына қалай әсер етеді» деген сұрақ туындайды.


«Қазірдің өзінде ол әсер етіп отыр: несиелер қымбат. Алайда инфляция одан да қауіпті, сондықтан мөлшерлеменің көтерілмейтіні анық. Келесі шешім базалық ставканы азайтумен байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, доллардың бұрынғы деңгейіне қайта оралуы мүмкін екенін көріп отырмыз, теңге аздап әлсіреп жатыр», – деп түсіндірді Расул Рысмамбетов.


Сарапшы Айбар Олжайдың айтуынша, базалық мөлшерлемені аздап түсіру бойынша үлкен сигналдар келе бастады.


«Біз мамыр айының инфляциясы бойынша деректерді алдық. Ол 0,4 пайыз, бір айда инфляция 0,7 пайызға төмендеген. Бірақ дәл осы кезде жалпы азық-түліктік емес тауарлар тобының әлі қарқынды өсуі байқалады. Сондықтан базалық ставканы төмендетейік деген пікір айтқанда осы фактор кедергі болуы мүмкін. Меніңше, 5 маусымда өтетін ақша-несие саясат комитетінің жиналысы өте қызу өтетін сияқты. Себебі оның ішінде базалық ставканы түсіріп көруге болады деген ойдағы адамдар да бар. Бірақ инфляцияның өршіп кету трендін жоққа шығармайтын, тәуекелдерді есептеп отырған адамдар да бар. Негізі белгілі бір компромистік ой: осы 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығын өткізіп алайық, қазір демалыстар кезеңі келе жатыр, адамдар белгілі бір дәрежеде валютаны көбірек ала бастайды, импорттың аяқалысын қарайық деген пікірлер де болуы мүмкін. Менің ойымша, бәрібір осындай пікірлер болады. Егер осы логикаға сәйкес 2026 жылдың алғашқы жартысын өткізіп алып қарайтын болсақ, онда базалық ставканы осы қазіргі қалпында қалдырудың белгілі бір қисыны бар деп ойлаймын. Сондықтан болжам жасау әрине қиын, кім қалай ойлап отырғаны белгісіз. Ақша-несие бойынша кеңестің адамдарында ақпарат көбірек. Сондай-ақ ірі қаржы ұйымдарының да өз ұсыныстары мен есептері болуы мүмкін», – дейді ол.


Сала маманы мұндағы ең басты аргумент инфляция деп отыр.


«Иә, инфляция төмен түсіп жатыр, төмендеу тренді бар. Бірақ біз 2026 жылдың жартыжылдығын әлі өткен жоқпыз. Жарты жыл өтпей тұрып, бес айдың қорытындысы бойынша шешім шығара салу белгілі бір дәрежеде әлі толық орнығып үлгермеген әлсіз трендті кері бұрып жіберуі мүмкін. Сондықтан қазір бізге тұрақтылық өте қажет болып тұр, себебі айналамыздағы жағдайдың өзі қатты тұрақсыз. Мұнай бағасы күнде секіретін болған. (...) Біз базалық ставканың экономикаға қалай әсер етіп жатқанын үйреніп, көріп алдық, соны қалдыра беру туралы шешім шығуы да мүмкін», – деп түсіндірді сарапшы.


Айбар Олжай базалық ставка өзгеріссіз қалса, инфляцияның түсуіне белгілі бір дәрежеде көмектеседі дейді.


«Бірақ базалық ставканы қазір көтеретін ешқандай негіз көріп тұрған жоқпын. Мұнда екі-ақ жол бар: не оны төмендетеді, не осы қалпында қалдырады. Көтереміз деген ешқандай ой айтылып жатқан жоқ және оған бармайды, әрине», – деді сала маманы.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 03 Jun 2026 09:59:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-6/NMIbGeta.jpeg"   type="image/jpeg"   length="333461"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстаннан миллиардтар кетіп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannan-milliardtar-ketip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannan-milliardtar-ketip-zhatyr</guid>
                <description>Таяуда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіні көші-қон мен еңбек мигранттарына қатысты жоспарын жария етті.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Көші-қон дегенде ең алдымен қандастардың еске түсетіні анық. Үкімет қаулысымен Қазақстанға тұрақты тұруға келген адамдар енді халық өсімі төмен делінетін 7 өңірге қоныстанады.

Олар: Ақмола (Косшы қаласы, Аршалы және Целиноград аудандарын қоспағанда), Шығыс Қазақстан, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Абай және Ұлытау облысы. Яғни, халық саны аз өңірлерге қандастарды жіберіп, сол арқылы демография мен әлеуметтік-экономикалық жағдай реттеу көзделген.

Бұл бастаманы құптауға болады, себебі Қазақстан өз алдына ел болғалы 1,7 млн-ға жуық қандас атажұртына оралды. Жыл сайын 15-20 мыңның арасында толығып отырады. Биыл алғашқы 2 айдың өзінде тағы 3,3 мыңнан астам азамат көшіп келгені мәлім.

Ведомство жария еткен құжатта біздің назар аударғанымыз басқа дүние болды. Әңгіме алыс-жақын шетелден келетін еңбек мигранттарына қатысты. Елімізде 2025 жылдың қорытындысында ресми заңды еңбек ететін мигранттар саны 15 мыңның төңірегінде болды. Құжатта 2026 жылға арналған квоталардың саны көрсетілген.

Министрлік 2026 жылдың басынан бері шетелдік жұмысшыларды тарту үшін сұранысқа ие мамандықтар бойынша 5 мыңнан астам адамға рұқсат берген. Ал еңбек иммигранттарына шамамен 75 мың квота беріліп үлгерген екен. Бұдан бөлек, бірінші санатқа арналған – 23,6, үй шаруашылығында жұмыс істеу үшін 221,8 мың квота қаралған. Сонда жалпы шамамен 300 мыңның төңірегіндегі шетелдік елге келіп, нәпақасын табады деген сөз.

Негізі еңбек мигранттары экономика үшін қай кезде де керек, тіпті дамыған кәрі құрлық елдерінің өзі жыл сайын 500 мыңнан 1 млн-ға дейін квота бөліп жатады. Сондықтан бұны қалыпты нәрсе санауға болады.

Бірақ осы тұста екінші мәселе жол тосады, ол – заңсыз еңбек мигранттары. Еліміз шеше алмаған түйткілдің бірі – осы. Әзірге Қазақстанда қанша шетелдіктің жұмыс істеп жүргені жөнінде нақты деректер жоқ. Дегенмен жыл басынан Ішкі істер министрлігі жүргізген «Нелегал» секілді операцияларға қарап, аз емес екенін ұғамыз. Наурызда өткен рейдте 7 мыңнан астам көші-қон заңнамасын бұзу фактісі анықталған, 2,7 мың шетелдік Қазақстанда рұқсатсыз жұмыс істегені үшін жауапқа тартылған, тағы 500-ден астам қазақстандық заңсыз шетелдік жұмыс күшін пайдаланғаны белгілі болыпты. Осының бәрі тек бір рейдте ғана анықталғаны.

Өйткені құрылыс, базар, таксист, ауыл шаруашылығы, жеткізу қызметі секілді салаларда олардың тым көп екені айтылады. Негізінен заңсыз жұмыс істеуге келетіндердің басым бөлігі Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан мен Қытай азаматтары.

Осы тұста бір дерек: 2024 жылы Халықаралық еңбек ұйымы 4 айдың ішінде Қазақстанға 200 мыңнан астам еңбек мигранты кіргенін жария етті. Оны былай шамаласақ болады, осы аралықта елге 4,2 миллион шетелдік келген, бірақ 4 миллионы ғана кері отанына қайтқан. Заңсыз қалғандардың көбі – Өзбекстан азаматтары.

Ел экономикасына кесірі тимей ме?

Мейлі, заңсыз жүргендер арзан еңбек күші ретінде пайдалы болуы мүмкін, бірақ олардан келер залал жоқ емес. Соның біріншісі – қылмыс. Осыған дейін ауыр қылмыстар да жасалғаны белгілі. Бас прокуратура 2026 жылдың алғашқы тоқсанында шетелдіктер 700-ден астам қылмыс жасағанын мәлім еткен. Бірақ оның қаншасы заңсыз мигранттарға қатысты болғаны туралы нақты деректер аз.

Екінші мәселе, қаржының шетелге кетуі. Олар елде жүріп заңсыз ақша табады, табысынан салық та төлемейді, ақыры табысын өз еліне алып кетеді. «Заңсыз еңбек мигранттары осынша ақшаны еліне аударды» делінетін нақты статистика жоқ, дегенмен қаражат көлемі аз емес екенін шамалай аламыз.

Мәселен, 2026 жылы алғашқы 3 айда 129,5 млрд теңге шет елдерге аударылған. 1-орында Ресей тұрса (58,5 млрд теңге), 2-орынды Өзбекстан алып (19,6 млрд теңге) тұр. Әрине, бұл қаржының арасында жеке аударымдар, бизнес төлемдер, заңды еңбек мигранттары мен компания қызметкерлерінің үлесі бар. Әйтсе де заңсыз еңбек мигранттарының осынша сомаға қатысы жоқ деп айта алмас едік. Оның үстіне көптеген сарапшылар Орталық Азиядан келген еңбек мигранттары табысының едәуір бөлігін Өзбекстанға аударатынын алға тартады.

Әйтсе де экономист, қаржы сарапшысы Сапарбай Жобаевтың айтуынша, өзге елдермен салыстырғанда біздегі жағдай аса күрделі емес.


– Ұлттық банк шет елдерге аударылған ақшалардың есебін жүргізіп отырады. Оның ішінде «оплата труда» атты бөлім бар. Кейінгі жылда көрсеткіші 2 млрд доллар болған. Оны 12 айға бөлсек, 170 млн доллардың төңірегіне барады. Ал 2026 жылдың қаңтарында шетелге шыққан 37,9 млрд теңге болса, былтырғымен салыстырғанда 2 еседей азайғанын байқаймыз. Пандемия кезінде де көрсеткіш осылай азайған еді. Биылдан бастап төлем балансының көрсеткіштері қайта кеміп отыр. Яғни, елімізге келіп, жұмыс істеп, ақшаны шетке шығару да азайған, – дейді сарапшы.


Сапарбай Жобаев осы тұста бір салыстырма келтірді. Алдыңғы жылдарда шетелге аударылған 2 млрд доллардың 400 млн доллары Өзбекстанға аударылды дейік, бірақ қараңыз, Ресейден Өзбекстанға жыл сайын 14-15 млрд доллар ақша өткізіледі. Қазақстанның көрсеткішінен 40 есеге жуық көп.

Дегенмен экономист төлем балансы өте күрделі есеп екенін жеткізді. Себебі Өзбекстанға аударылған ақшаның басым бөлігін расымен заңсыз еңбек мигранттары өткізді ме, әлде осындағы отандасымыз сондағы туыстарына аударды ма, ажырату қиын. Оның үстіне, жылына шетелдерге аударылған 2 млрд долларды тым көп деуге келмейді.


– Сондықтан экономикаға кері әсері тимейді. Негізі Ресейдің экономикасына еңбек күші арқылы өзбекстандықтар өте көп үлес қосып жатыр. Жалпы ішкі өніміне де тиімді жақтары бар. Менің болжамымша, Қазақстанда бар болғаны 300 мыңдай өзбекстандық жұмыс істейді. Көрші Ресейдегі бірнеше миллион өзбекстандықтың қасында түк емес. Сол себепті бұдан мәселе көрмеймін, керісінше, өзімізде жетпейтін жұмыс күшін көрші ел азаматтары арқылы толтыруға болады, Көше сыпырушы, көлік жөндеуші, аспаз секілді мамандықтарды қарастыра аламыз. Тек бір мәселе, олардың заңды жұмыс істеп, елімізге салық төлеуін реттесе, жеткілікті, – деп түйіндеді экономист Сапарбай Жобаев.


Қорыта айтқанда, біз көші-қонға қатысты түйткілдерге аз-кем тоқталдық. Әзірге елімізге қандастардың көші тұрақты келуде. Еңбек мақсатымен келгендердің басым бөлігі бақылауда секілді. Тек құзырлылар қоғамдық қауіпсіздік пен еңбек мигранттарының заңдылығын қамтамасыз етсе болғаны.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 30 May 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/XP3ByJx1.png"   type="image/png"   length="2360233"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қасым-Жомарт Тоқаев ЕАЭО елдерін жасанды интеллектіні дамытуға шақырды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-eaeo-elderin-zhasandy-intellektini-damytuga-shakyrdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-eaeo-elderin-zhasandy-intellektini-damytuga-shakyrdy</guid>
                <description>Мемлекет басшысы V Еуразиялық экономикалық форумның пленарлық сессиясында сөз сөйледі.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Биыл халықаралық пікірталас алаңында «Жаһандық цифрлық бәсекедегі ЕАЭО: жасанды интеллектіге басымдық беру» тақырыбы талқыланады, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Президент форумға қатысу үшін елордаға келген ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер басшыларына және делегация жетекшілеріне ілтипат білдірді.


«Халықаралық сарапшылар, мәселен, Goldman Sachs алдағы 10 жыл ішінде жасанды интеллектіні қолдану әсерінен әлемдік ішкі жалпы өнімнің өсімі 7 триллион долларға жақындауы мүмкін деп пайымдайды. Бұл жаңа технологиялық қалыптың түзілуіне алып келеді. Соның салдарынан экономиканың барлық секторындағы еңбек нарығының құрылымы түбегейлі өзгереді. Мәселен, Халықаралық валюта қорының бағалауынша, алдағы жылдары жасанды интеллект технологиясының енгізілуіне қарай дүние жүзіндегі жұмыс орындары 40 пайызға дейін қысқаруы мүмкін. Демек, шартараптағы жүздеген миллион адам жаппай білімін жетілдіріп, жаңа дағдыларды меңгеруге тиіс. Әлеуетті мемлекеттер ауқымы жағынан белгісіз міндеттермен бетпе-бет келіп, ұлттық білім беру жүйесін түбегейлі өзгертуге мәжбүр болады. Цифрлық технологияларды қарқынды экономикалық және қоғамдық даму тетігіне айналдыра аламыз ба? Бұл – ең басты мәселе. Аз да болса амбициясы бар елдердің келешегі аталған мәселені қаншалықты табысты шешуіне тікелей байланысты десек, артық айтқандық емес. Дәл осы себепті Қазақстан Еуразиялық экономикалық одақ органдарына төрағалық еткен жылы Одақ аясында елдеріміздің бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жасанды интеллект технологияларын «төрт еркіндік» қағидатының құралы ретінде нақты қолдануды ұсынды», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.


Мәртебелі меймандар қатарында Ресей Президенті Владимир Путин, Беларусь Президенті Александр Лукашенко, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Армения вице-премьері Мгер Григорян, Куба Республикасының вице-президенті Сальвадор Вальдес Меса, Вьетнам Премьер-министрінің орынбасары Хо Куок Зунг, Моңғолия Премьер-министрінің орынбасары Нямтайширын Номтойбаяр, Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаев және тағы да басқа лауазымды ресми тұлғалар бар.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Thu, 28 May 2026 21:33:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/naPm0sOz.jpg"   type="image/jpeg"   length="79167"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Салық саясатына байланысты қай салалар тәуекел аймағында тұр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/salyk-sayasatyna-bajlanysty-kaj-salalar-tauekel-ajmagynda-tur</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/salyk-sayasatyna-bajlanysty-kaj-salalar-tauekel-ajmagynda-tur</guid>
                <description>Жаңа Салық кодексінің нақты әсері келесі жылы белгілі болады. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстанда салық реформасына қатысты талқылаулар әлі де жалғасып жатыр. Жаңа өзгерістер бизнес ортаға қалай әсер етеді, қай салалар тәуекел аймағында тұр және кәсіпкерлер қандай қиындықтарға тап болуы мүмкін? Осы тақырыпқа байланысты салық кеңесшісі Рита Еспенбетованың пікірін білдік, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

– Салық саясатының өзгеруіне байланысты бүгінгі таңда қай салалар ең осал болып отыр?

Бірінші кезекте B2B сегментіндегі шағын бизнес (қызмет көрсету және сауда саласы). Шағын компаниялар ірі серіктестермен жасалған келісімшарттарынан айырылды. Себебі ірі бизнеске оңайлатылған декларация бойынша жұмыс істейтін серіктестермен жасалған операцияларға жұмсалған шығындарды шегерімге жатқызуға тыйым салынды. Салдарынан жеңілдетілген салық режимін қолданған жағдайда, ірі компаниялардың өз контрагенттеріне жаппай келісімшарттарды тоқтату туралы хабарлама жібергенін байқадық.

Бұдан бөлек, қосылған құн салығы бойынша міндетті тіркеу шегінің екі есеге – 10 мың АЕК-ке (43,25 млн теңгеге жуық) дейін төмендеуі өсіп келе жатқан кәсіпкерлерді жалпы салық режиміне көшуге мәжбүрлеп жатыр. Олар 16% ҚҚС мөлшерлемесін тауарлар мен қызметтердің бағасына қосуға мәжбүр болады, бұл өз кезегінде инфляцияның өсуіне және сатып алу қабілетінің төмендеуіне әкеледі.

ҚҚС бойынша тіркеу шегінің 10 мың АЕК-ке (шамамен 43 млн теңге) дейін төмендеуі қызмет көрсету саласына түсетін салық жүктемесін арттырды. Бұл салада әдетте «кіріс» ҚҚС болмайды. Консалтинг, заң және аудит компаниялары сияқты экономиканың елеулі бөлігі болып саналатын секторларда енді табыстың қосымша 4 пайызын ҚҚС түрінде бюджетке төлеуге тура келеді.

Креативті индустрияға да айтарлықтай әсер етіп отыр. Бұрын мобилографтар, сценаристер, SMM мамандары мен жарнама агенттіктері оңайлатылған режимде жұмыс істеп, төлем қабілеті бар бизнеске қызмет көрсете алатын. Қазір бұл мүмкіндік шектелген. ОКЭД критерийлерінің қатаңдатылуы және тыйым салынған тізімдер бұл сектордағы көптеген шағын бизнес түрлерін «жеңілдетілген режимді» қолдану құқығынан айырып, олардың салықтық және әкімшілік жүктемесін арттырды.

ҚҚС пен корпоративтік табыс салығы бойынша 100% салықтық жеңілдігі болған медициналық және әлеуметтік ұйымдардың да жағдайы қиындады. Жаңа кодекс оларға дифференциалды корпоративтік табыс салығы мөлшерлемесін енгізді: 5%, кейін 10%-ға дейін өсетін деңгейде, сондай-ақ ҚҚС-ты бірнеше мөлшерлемемен (0%, 5% және 16%) қолдануды қарастырды. Бұл олардың салықтық және әкімшілік жүктемесінің айтарлықтай өсуіне әкелді.

– Салық реформасы компаниялардың қызметін тоқтату және банкроттық жағдайларының артуына әсер етті деп айтуға бола ма? Басқа тағы қандай факторлар ықпал етіп жатыр? Қанша компания өз жұмысын тоқтатты немесе уақытша тоқтатқан? Бұл уақытша құбылыс па, әлде ұзақ мерзімді үрдіс пе?

Салық органдарының деректеріне сүйенсек, 2026 жылдың бірінші тоқсанында 207 912 жеке кәсіпкерлік қызметін тоқтатқан. 2025 жылдың аталған кезеңінде – 82 874, 2024 жылы – 125 093. Нақты бағалау жүргізу үшін олардың жабылу себептерінің базалық деңгейін ескерген маңызды. Орта есеппен алғанда, 2024-2025 жылдардың бірінші тоқсандарында бұл көрсеткіш шамамен 104 мың жеке кәсіпкерлік болған. 2026 жылдың 1-тоқсанында 207,9 мың жеке кәсіпкерлік жабылған, яғни көрсеткіш шамамен екі есе артқан.

Сонымен қатар қызметін уақытша тоқтатқан бизнес субъектілерінің саны да артқан: 2026 жылдың 1-тоқсанында осындай 62 557 дерек тіркелген, 2025 жылдың осы кезеңінде – 25 561 болса, 2024 жылы – 29 690. Яғни, статистика елдегі салық реформасының бизнес субъектілерінің санына теріс әсер еткенін көрсетеді.

Мемлекеттік кірістер комитетінің ресми өкілдері бұл жағдайды нарықты біркүндік фирмалардан және салықтан жалтару үшін бизнесті бөлшектеу схемаларын қолданған құрылымдардан «тазарту» процесінің заңды нәтижесі деген пікірде. Екінші жағынан, қысқа және орта мерзімді перспективада, яғни 1-3 жылда номиналды және маржиналды бизнес түрлерінің азаю үрдісі жалғасуы ықтимал, өйткені шағын және орта бизнес субъектілеріне салықтық әкімшілендірудің күрделенуі, тұтынушылық сұраныстың тарылуы және жаңа салық мөлшерлемелері жағдайында бейімделуге тура келеді.

Меніңше, жаңа Салық кодексінің әсерінің нақты ауқымын келесі жылы ғана толық бағалай аламыз. Бұл кезде қызметін тоқтатуды жоспарлағандар жабылады, бизнес үшін қолайлы басқа юрисдикция іздегендер өз ісін бейімдейді, ал жаңа шарттарға келісетіндер барлық тәуекел мен мүмкіндіктерді таразыға салып, Қазақстанда жаңа ережелер бойынша жұмысын жалғастырады.

– Қазіргі салық жүйесі кәсіпкерлік белсенділікті ынталандыра ма, әлде керісінше тежей ме? Соңғы өзгерістер кейбір компаниялардың «көлеңкелі экономикаға» кету қаупін тудыра ма?

Кәсіпкерлік белсенділікті ынталандыру туралы айту қиын, соңғы уақытта біз тек салық жүктемесінің артуын, бизнес міндеттемелерінің көбеюін және әкімшілендірудің қатаңдауын көріп отырмыз. Бірнеше жыл бұрын қоғамда «неге әлі жалдамалы жұмыста жүрсің, өзіңе жұмыс істеген дұрыс» деген тренд болса, енді мұндай риторика сирек естіледі, себебі кейде «жалдамалы жұмыста жүру анағұрлым қауіпсіз» деген де бар.

Шағын және орта бизнес субъектілеріне қатысты салық талаптарының қатаңдауы шағын кәсіпорындардың заңды қызметін рентабельділіктің шегіне дейін жеткізіп отыр. Сол себепті бизнестің «көлеңкелі» аймаққа кетуі (қолма-қол есеп айырысу, жалақыны «конвертпен» беру және т.б.) мүмкін деп ойлаймын. Көптеген дүкенде қолма-қол ақшамен есеп айырысуға деген сұраныстың артқаны байқалады.

– Салық реформасының Қазақстан экономикасына ұзақ мерзімді әсерін қалай бағалайсыз?

Бағалау қиын, қазір Жобалық офис жұмыс істеп тұр. Ол Кодекстің енгізілген нормаларынан туындаған ең өзекті және күрделі мәселелерге жедел жауап беру мақсатында бейімделу кезеңінде жұмыс істеп отыр. Яғни, бүгінгі таңда Салық кодексі мен Қазақстан Республикасының заңнамасына әлі де түзетулер енгізілетіні, ал ең маңызды мәселелер назарға алынып, өз шешімін табатыны айтылған.

Реттелмеген мәселелердің бірі – мемлекеттік сатып алулар. Егер жеткізуші жеңілдетілген салық режимін қолданатын болса, оны қабылдаудан бас тарту мүмкіндігі жоқ. Бір қызығы, бюджеттен қаржыландырылатын квазимемлекеттік сектор кәсіпорны, мысалы, мемлекеттік сатып алу қорытындысы бойынша осындай жеткізушімен келісімшарт жасауға міндетті болады. Ал ол жеткізушіге жұмсалған шығындар шегерімге жатпайды, қосымша корпоративтік табыс салығы есептеледі, сол шығындарды жабу үшін мемлекеттен қайта қаржыландыру сұралады, кейін ол қаржы қайтадан бюджетке қайтарылады. Ал статистика болса «оң» көрсеткіш ретінде көрінеді…

– Қазақстанда корпоративтік табыс салығы, ҚҚС және салық есептілігіне қатысты өзгерістер талқыланып жатыр. Қазіргі уақытта мемлекет пен бизнес арасында үлкен сұрақ тудырып отырған негізгі өзгерістер қандай?

Жаңа ережелер күшіне енді, ал салаға қатысты нақты мәселелер қазір Жобалық офисте талқыланып жатыр. Әзірге корпоративтік табыс салығы, ҚҚС және салық есептілігіне қатысты ауқымды өзгерістер енгізілетіні жөнінде мәлімдеме жасалған жоқ. Меніңше, біз бизнес өкілдерінің енгізілген өзгерістерге реакциясын бақылау кезеңінде тұрмыз.

– Уақыт тауып, сұхбат бергеніңізге көп рақмет!
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 26 May 2026 10:39:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/R0sCL4yB.png"   type="image/png"   length="2588553"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Еуразиялық одақ Қазақстанға қатысты шектеулерді күшейтуде]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/korshi-el-kazakstanga-karsy-kysymy-men-shekteulerin-kushejtude</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/korshi-el-kazakstanga-karsy-kysymy-men-shekteulerin-kushejtude</guid>
                <description>Өнімін шетелге экспорттайтын қазақстандық бизнес СПОТ пен ДОПП-тың ортасында қалды. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Еуразиялық одақ ішіндегі сауданың жаңа ережелері – кәсіпкерлерге қолма-қол ақшамен есеп айырысуға тыйым салу, СПОТ жүйесін, ДОПП құжаттарын енгізу және басқа да шектеулер осы жазда-ақ міндетті сипатқа ие болады. 2026 жылғы шілдеде сыртқы экономикалық сауда қатынастарының ауқымды реформасы басталады: оны одақтастарына Ресей таңып отыр. Жаңа ережелерді сынақтан өткізу РФ аумағында 1 сәуірде қолға алынды. Ал, бүкіл Еуразиялық одақ елдеріне қатысты толыққанды енгізу 1 шілдеде басталуы мүмкін.

Көршінің дәйектеуінше, бұл жерде сөз сауда процедураларын үйлестіру және жанама салықтарға бақылауды күшейту туралы болып отыр. Бірақ іс жүзінде бұл – одақ ішіндегі трансшекаралық саудаға Ресейдің әкімшілік ықпалының айтарлықтай кеңеюін білдіреді. Біріншіден, азаматтарға ЕАЭО елдеріне қолма-қол ақша алып шығуға шектеулер енгізіледі (10 мың доллардан аспауға тиіс), ал, компанияларға – шекара арқылы қолма-қол ақшаны тасымалдауға толықтай тыйым салынады.

Екіншіден, импорттық жеткізілімдерді бақылайтын жаңа ресейлік цифрлық жүйе іске қосылуда. Оның аясында Қазақстан, Армения, Қырғызстан және Беларусь елдерінен тауар тасымалдаушылардың барлығы арнайы құжаттарды ресімдеуге және қосымша цифрлық тіркеуден өтуге міндетті болады.

Үшіншіден, жүктерді міндетті түрде QR-кодтау және тауар шекарадан өткенге дейін-ақ РФ Федералды салық қызметінің шотына «қамтамасыз ету төлемдерін» төлеу жүйесі енгізіледі. Мәскеу енді алым-салықты да алдын ала алғысы келеді.

Одақ аясындағы жаңа бақылау архитектурасының нақты қалай жұмыс істейтінін жеке-жеке қарастырайық.

СПОТ: Шекарадан өтпей жатып, шенеуніктің көңілін табу өнері

Тауарларды күтуді растаудың ресейлік жүйесін (система подтверждения ожидания товаров, СПОТ) іске қосу ауқымды жаңашылдыққа айналды. Бұл – ЕАЭО елдерінен тауар жеткізілімдерін алдын ала бақылаудың жаңа механизмі болып табылады, деп түсіндірді klerk.ru.

Бұған дейін салықтық және бақылау шаралары тек ЕАЭО мемлекеттерінен, соның ішінде Қазақстаннан тауарлар РФ аумағына кіргеннен кейін ғана жүргізілетін еді. Оның үстіне, бұл үшін камералдық және көшпелі тексерулер өткізілуге тиіс болатын. Енді бақылауды күні бұрынғы режимге ауыстыру ұйғарылыпты. Яғни, осы арқылы Ресей тікелей қазақстандық тауарларды жеткізу процесінің ішіне еніп, өз ойын ережесін таңады.

Жаңа ережелерге сәйкес, барлық тасымалдаушылар СПОТ жүйесінде өз жүгіне берілген QR-кодты шекарадан өтпей тұрып, РФ кеден органдарының бақылаушы-инспекторларына көрсетуге міндетті. ол кодты қалай алады?

Жаңа тетіктің жұмыс алгоритмі келесідей:


	Қазақстан мен Ресей арасындағы шекараны кесіп өткенге дейін кем дегенде 2 күн бұрын жеткізуші аталған жүйеде ДОПП (документ о предстоящей поставке) – алдағы жеткізілім туралы құжатын тіркеуге тиіс.
	ең кемі 2 күн бұрын Ресей бюджетіне міндетті қамтамасыз ету жарнасын аударуы қажет (2026 жылғы 1 шілдеде енгізіледі).
	осыдан кейін әрбір жүк партиясына бірегей цифрлық идентификатор – QR-код беріледі, онсыз тауарды Ресейге кіргізе алмайды.


ДОПП ресімдеу міндеті импорттаушыға немесе делдалға жүктеледі. Сонымен қатар, енді көршінің осы жүйесіне енгізуді талап етіп отырған ақпараттардың ауқымы өзінің бюрократиялық егжей-тегжейлілігімен таңғалдырады. Шын мәнінде, Мәскеу одақ елдерінен келетін әрбір жүкке және бизнес арасындағы мәмілеге қатысты жеке-жеке досье түзеді.

ДОПП-та өтініш беруші, сатушы, тасымалдаушы, келісімшарттар және тағы басқасы туралы мәліметтер бүге-шігесіне дейін жазылуы шарт. РФ-қа импортталатын қазақстандық тауарларға атауын, көлемін, СЭҚ ТН кодтарын, лицензияларды, сауда маркаларын, сертификаттарды және басқа да құжаттарды көрсету міндетті болады.

Бұл талаптар тек коммерциялық тауар партияларымен шектелмейді: мысалы, Қазақстан азаматы туысына табыстау не өзі жеу үшін бір сөмке ет апара жатса, осы тәртіпті сақтауға тиіс болады.

Қамтамасыз ету жарнасы: РФ алдын ала төлегеніңізді жөн көреді

Қамтамасыз ету ақшалай жарнасы (обеспечительный денежный взнос) механизмі да ерекше назар аударуға тұрарлық: ол іс жүзінде ЕАЭО ішіндегі импортты Ресей бюджетіне алдын ала қаржылық кепілдік енгізу арқылы сауда жасау жүйесіне айналдырады.


«ҚАЖ барлық тауарлар бойынша есептеледі. РФ бюджетіне бұл жарнаны алдын ала аудару импортталатын тауарлар бойынша акциздер мен ҚҚС-тың уақытылы төленетіндігінің кепілі болып табылады», – деп түсіндірді ресейлік сарапшылар.


Мұндай төлемнің көлемі импортталатын тауарлар бойынша ҚҚС пен акциздердің болжамды сомалары негізінде есептелетін болады. Осы арқылы көрші екі жеп, биге шығады: салықтар әлі есептелмеген, тіпті тауар да әкелінбеген, ал, оның алым ақшасы бюджетіне түсіп те үлгереді.

Жарнаны әрбір тіркелген ДОПП бойынша – тауар әкелінгенге дейін ең көп дегенде 2 күн бұрын аудару талап етіледі. Тек жекелеген жағдайларда ғана бизнес одан босатылады: мысалы, Ресей аумағы арқылы шетелден ЕАЭО елдеріне, Қазақстанға қарай транзитпен жүк тасымалдаушылар, лизингтік операциялар жасаушылар және салықтық мониторинг режиміндегі компаниялар жарнаны енгізбеуіне болады.

QR-код – одақтағы жаңа төлқұжат: тауарлар «виза» алатын болды

ДОПП жүйесінде жүк партиясы тексеруден өткеннен кейін (рәсім «дұрыстығын тексеруден өткізу» деп аталады), сондай-ақ қамтамасыз ету жарнасы РФ Федералды салық қызметінің шотына түскен соң, өтініш берушіге нақты тауар партиясына арналған QR-код жіберіледі.

Алынған код ДОПП-пен (алдағы жеткізілім туралы құжатпен) бірге тасымалдаушыға беріледі. Міне, осыларды фура жүргізушілері шекарадан өту кезінде РФ кеден органдарына көрсетуге міндетті.

Кодты түрлі тәсілмен алуға болады: жеке өзі барып, сатушы арқылы, электрондық поштамен, мессенджермен немесе екі тарапқа да ыңғайлы кез келген басқа тәсілмен. Маңыздысы, бұл цифрлық рұқсаттамасыз тауарыңыз проблемалық жүкке, «сау басқа сақинаға» айналады.

2026 жылғы 1 шілдеден бастап Ресейге жаңа тәртіпті бұза отырып әкелінетін тауарлар шекарада жай ғана тоқтатылмайды, тәркіленуі де мүмкін. Солтүстік көрші құжаттағы қателік автоматты түрде сауданы шектеу қаупіне соқтыратындай күрделі жағдайды қолдан туғызып отыр.

Бұл ретте РФ кеденшілерінің қабағын түйгізіп, шетін шешім қабылдауына ықпал етуі мүмкін бұзушылықтардың тізімі барынша кең. Жүйеде ДОПП-тың болмауы, құжат мәртебесінің дұрыс еместігі немесе ДОПП-та көрсетілген мәліметтер мен тауарға ілеспе құжаттардағы алшақтық жаза-санкцияларға негіз болуы ғажап емес. Айыппұлдардың көлемі бұзушының мәртебесіне байланысты былайша құбылады:


	Азаматтар сөмкесіндегі тауарларын тәркілей отырып, 1-2,5 мың рубль көлемінде айыппұл салумен жазаланады;
	Лауазымды тұлғалар үшін айыппұл сомасы 5-20 мың рубль аралығында;
	Компаниялар, бизнес 50 мыңнан 300 мың рублге дейін айыппұл арқалайды. Тауарды тәркілеу немесе тәркілемеу туралы шешімді ресейлік кеденшілер өз бетінше қабылдайды. Сот жоқ.


Тасымал емес, текетірес пломбасы: бір одақ, әртүрлі ереже

Дегенмен, QR-кодтар мен ДОПП-тар – Еуразиялық одақ елдеріне қатысты Мәскеу енгізіп жатқан жаңа бақылау жүйесінің бір бөлігі ғана. Жүктерді қадағалаудың жаңа ережелері ЕАЭО ішінде дау тудырды, деп жазды «Коммерсантъ» газеті. Одақ елдері арасындағы даудың мәні – ірі импорттаушылар декларациялайтын жүктерді тасымалдау кезінде жүк көліктерінде навигациялық пломбаларды міндетті түрде қолданудан босату жағдайларының тізімі болды.

Ресей мен Беларусь «ұлттық ескертпе» енгізуді талап етуде: сонда олар өз шекаралары арқылы өтетін тауарларды міндетті түрде пломбалауды талап ету құқығын сақтап қалып қана қоймай, оны кеңейтеді. Қазақстан және одақтың басқа да бірнеше қатысушысы, керісінше, мұндай тәжірибе Еуразиялық одақ ішіндегі бірыңғай реттеу қағидатын бұзатынын алға тартып, мұндай қосымша кедергілерді алып тастауды ұсынуда.


«Тәуекел деңгейі төмен санатқа жатқызылған импорттаушыларға қатысты ережелердің бұлайша қатаңдатылуы РФ билігі жүргізіп отырған импортты көлеңкеден шығару және салықтардың жиналу көлемін арттыру саясатына сай келеді. Бірақ бұған тасымалдаушылар да қарсы шығуда: олар мұның ЕАЭО кеңістігінде құқық қолданудың бірыңғайлық принципін де бұзатынын қаперге салды», – деп жазды ресейлік газет.


30 шілдеге дейін одақтың ұлтүстілік органы – Еуразиялық экономикалық комиссия навигациялық пломбаларды қолданудан босату жағдайларының тізімін қайта қарауға тиіс. Сол кезде проблема төңірегіндегі шиеленіс ширыға түсіп, шырқау шегіне жетуі мүмкін: өйткені одақ қандай шешім қабылдамасын, ертесіне, 31 шілдеден бастап Ресей міндетті пломбалауды тіпті тауарлардың теміржол тасымалдарына, сондай-ақ барлық автокөлік транзитіне дейін кеңейтуді жоспарлап отыр. Ал, Қазақстанның жаһандық нарықпен алыс-берісінің 80 пайызға дейінгісі РФ аумағы арқылы жүзеге асады.

Сарапшылар бақылаудың бұдан әрі қатайтылуы шекаралардағы көлік коллапсына соқтыруы, сондай-ақ онсыз да адымы ашылмай, кері кетіп жатқан ЕАЭО ішіндегі сауданың құлдырауын тездетуі мүмкін деп ескертеді.

Навигациялық пломбалар – бұл контейнерлерге бекітілетін және жүктің бағытын жедел қадағалауға әрі заңсыз манипуляциялардың алдын алуға арналған электрондық құрылғылар. Ол арқылы құзырлы органдар жүк көлігінің немесе контейнердің маршрутін спутник арқылы бақылай алады. Мысалы, Еуропадан Қазақстанға не Қырғызстанға бағыт алған жүк діттеген жеріне жету орнына жолай кілт бұрылып, Ресейдің бір қаласына жол тартса, шұғыл іс-қимыл жасауына мүмкіндік бар. Мәскеу Киевтің «Өрмек» операциясы кезіндегідей, осындай транзиттік контейнерлермен украиналық ұрыс дрондары тасымалдануы ықтимал деп қауіптенеді.

2026 жылғы 11 ақпаннан бастап РФ пломба механизмі арқылы санкциялық тауарлардың, акцизделетін өнімдердің бір бөлігінің және тауарлардың «салық сыйымдылығы жоғары» деп аталатын санаттарының қозғалысын бақылауға кірісіп те кетті. Енді ол арқылы қазақстандық  тауарлардың да жүріс-тұрысын қадағалауға ниетті.

Сондықтан жаңа жағдай әсіресе Қазақстан кәсіпкерлерінің қабырғасына қатты батып отыр. Одақ аясындағы келіссөздер кезінде ұлттық бизнестің мүддесін барынша қорғап қалу үшін біздің келіссөзшілердің, делегациялардың бар күш-жігерін салғаны маңызды.

Одақтың қазіргі қолданыстағы ұлтүстілік реттеуі кейбір жағдайларда пломбалар қолданудан босатады: ондай жағдайлардың тізімі ЕЭК Кеңесінің шешімімен бекітілген. Бірақ өкінішке қарай, қазақстандық бизнес үшін қолайлы болған бұл тәртіп уақытша сипатқа ие және Мәскеу мен Минсктің кеңейтілген міндетті пломбалауды енгізуінің қарсаңында, яғни, 30 шілдеде өз қолданысын тоқтатады.


«Жаңа тізімнің мазмұны ЕАЭО ішінде дау тудырды: РФ, Армения, Беларусь, Қазақстан және Қырғызстан ымыраға келе алмай, консенсус таба алмай жатыр», – деп мойындады ЕЭК Кеден департаменті директорының орынбасары Александр Титов.


ЕЭК баспасөз қызметі бес елдің келіссөздерді әлі де жалғастырып жатқанын нақтылады. Алайда құжаттың реттеушілік әсерін бағалаудың ресми рәсімі биылғы 8 мамырда-ақ бітіп қалыпты. Сондықтан наразы жақтың сын-ескертпелері ескерусіз қалуы да ғажап емес.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 25 May 2026 17:35:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/MYcTlVDX.png"   type="image/png"   length="2186922"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандықтар айлығының едәуір бөлігін тек несие төлеуге жұмсап жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/azamattar-ajlygynyn-edauir-boligin-tek-nesie-toleuge-zhumsap-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/azamattar-ajlygynyn-edauir-boligin-tek-nesie-toleuge-zhumsap-zhatyr</guid>
                <description>Жуырда Ұлттық статистика бюросы бір қызық деректерді жария етті.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстандықтардың несиесінің басым бөлігі күнкөріс мақсатында ғана алынғанын бұрын да білетін едік. Кейінгі жылдары жауаптылар қолға алған түрлі шектеу шараларына қарамастан, халықтың банктер алдындағы қарызы азаятын емес. 

Жуырда Ұлттық статистика бюросы бір қызық деректерді жария етті. 2025 жылдың қорытындысы бойынша, бір отбасының орташа табысы 4,7 млн теңгені құрады. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда бар болғаны 7,4%-ға артық. Сонда еліміздегі бір отбасының мүшелері айына жабылып жүріп, кірісті 396,5 мың теңгеден асыра алмай отыр.

Бірақ осы тұста халықтың шығыны одан да тез өсіп жатыр. Жаңағы бір айда табатын 396,5 мың теңгенің 352,3 мыңы шығындарға жұмсалады. Сонда отбасылар алдағы мақсатына, басқа да армандарына ай сайын 40 мың теңгеден сәл ғана асатын ақшаны жинақтай алады деген сөз.

Отбасы табысының жартысы сол баяғыдай ішіп-жемге жұмсалады. Әсіресе Маңғыстау және Түркістан облысында азық-түлік шығыны көп (жылына 2,6 млн теңге). Одан кейін Ұлытау жайғасқан (2,5 млн теңге). Бір қызығы, астаналықтар азық-түліктен бөлек, өзінің қажетіне алатын заттарынан ақша үнемдей бастаған.

Әр отбасының шығыны екі негізгі мақсаттан тұратынын түсіну қиын емес. Біріншісі, азық-түлік болса, екіншісі, несие төлеу. Осы тұста байқалған қызықты бір деталь: ұлытаулық отбасылар несие төлеуден алдына жан салмай, орта есеппен әр үй жылына 1 млн теңгесін кредитке шығындайды. 

Ал астаналық әр отбасы жылына 460,2 мың теңгесін несиеге жұмсап, алматылықтардан (87,4 мың теңге) қарағанда 5 есе көп шығынданатыны мәлім болды. Дегенмен бұл сандарды нақты көрсеткіш ретінде қарауға болмайды. Тек картинаның бір бөлігі. Өйткені зерттеуде елдегі 11,7 мың отбасы қамтылған. Аз да емес, картинаны анық көрсететіндей тым көп те емес.

Енді елдегі несие нарығының жалпы жағдайын бір еске салып көрейік. Ұлттық банк дерегінше, биыл сәуірде елдегі жалпы несие көлемі 50,9 трлн теңгеге жетті. Бір жыл бұрынғы көрсеткіштен тағы 19,1 пайызға артқан. Демек, несие алу кей қатаңдатылған ережелерді де пысқырып жатқан жоқ. Жалпы кредиттердің жартысынан көбі, 27 трлн теңгесі қарапайым халықтың мойнында. 

Таяу арада бұл көрсеткіш азая қоймайтын іспетті. Себебі осы айда Numbeo сервисі салықтарды төлегеннен кейін қазақстандықтардың орташа айлық табысы 307,7 мың теңгені құрайды. Үнемдеген күннің өзінде оның 1/3 бөлігі азық-түлікке кететінін жария етті. Ал санкция астында отырған ресейліктердің өзі 1/4 бөлігін жұмсайды екен. Беларусьте де осыған шамалас.

Дамыған елдермен салыстырғанда айырмашылық одан да айқын байқалады. Мысалы, Швейцарияда орташа жалақы 3,5 млн теңгеден асады, ал азық-түлікке кететін шығын табыстың небәрі 9,1%-ын құрайды. АҚШ-та тұрғындар салықтан кейін шамамен 2 млн теңге табыс тауып, оның 9,9%-ын азық-түлікке шығындайды.

Жалпы, азаматтардың күнделікті қажеттілігінен бөлек, қызметтердің де бағасы шарықтауда. Мәселен, такси бағасы 1 жылда 16,1 пайызға артты. Сұлулық саласы да қалыспай келеді, кейінгі екі жылдың динамикасында ерлердің шашын қию пайыздық тұрғыдан алғанда әлдеқайда агрессивті өскен. Жалпы республика бойынша алғанда, әйелдердің шаш қиюы бір жылда орташа есеппен 4 216 теңгеден 4 754 теңгеге өссе, ерлердікі 2 744 теңгеден 3 408 теңгеге дейін артқан.

Ұлттық банк те елдің несие алудың аса бәсеңдей қоймайтынын сезді ме, жақында қатаң шектеулерге көшетінін жария етті. Нақтырақ, 2027 жылдан бастап 8 еселік лимит енгізеді. Яғни, көп ұзамай банктер несие берерде жаңа өлшем – кіріске қатысты борыш коэффициентін қатаң тексеретін болады. Азаматтың барлық несиесінің жалпы сомасы оның 1 жылдық табысының 8 есесінен аспауы керек. Бұған бұрын алған несиелер де, енді алғалы тұрған жаңа қарыздар да қоса есептеледі.

Мысалы, бір азамат айына қолына 250 мың теңге жалақы алатын болса, жылдық табысы 3 млн теңге деп қарастырылады. Оның 8 есесі – 24 млн теңге. Яғни, ипотека, автонесие, кредит алатын кезде барлық қарыздың мөлшері осыдан аспау керек. Асып тұрса әрісі бөлеп төлеу де қолжетімсіз болып қалмақ. Қазір халықтың кешіктіріліп, төленбегеніне 3 айдан асқан несиелерінің мөлшері 1,7 трлн теңгеге таяп қалды. Сондықтан бұл қатаң тәсілдің енгізілуі – заңды нәрсе.

Әйтсе де, бұл амалдар халықтың әл-ауқатын көтеруге тікелей әсер етпейтіні тағы анық. Себебі табыстың өсуінен инфляцияның қарқыны озып кетіп отырғаны жасырын емес. Бұған қоса, қымбатшылық қарқыны алдағы уақытта баяулайтынына сарапшылардың көбі сене бермейді. Ал қымбатшылық бар жерде халық несиеге тәуелді бола беретіні рас.


– Елдің экономикасын, жалпы ішкі өнімін халық табысы, әл-ауқатымен байланыспаса, дұрыс емес. Ең алдымен, инфляцияның өсу қарқынын төмендету қажет. Бірақ қосылған құн салығының өсуі мен тарифтердің қымбаттауы сияқты проинфляциялық факторлар болып жатқанын көрдік. Мұның бәрі бір-біріне әсер етеді. Сондықтан алдағы жылдары инфляцияны тежеп, 5 пайыздық межеде ұстап тұру қиын іс, – дейді экономист Асқар Қысықов.


Қорыта айтқанда, кезінде дағдарысқа шақ қалып, мемлекеттен көмек алды делінген банктердің қазір табысы артты. Оның артуына кредиттердің әсері болғаны жасырын емес. Ал алдағы уақытта «банктер мен елдің арасын алшақтату» қолдан келе ме, белгісіз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 25 May 2026 17:13:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/eye5v4Y9.png"   type="image/png"   length="5112783"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Долларға қатысты жағымды болжам айтылды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/dollarga-katysty-zhagymdy-bolzham-ajtyldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/dollarga-katysty-zhagymdy-bolzham-ajtyldy</guid>
                <description>Көк қағаз құнына әсер етіп отырған факторлар белгілі болды. 


</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы жүргізген сауалнамаға қатысқан сарапшылар доллар бағамына қатысты болжамын жақсартты, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Қауымдастықтың талдау орталығы мамыр айында қаржы нарығының маңызды ойыншылары арасында жүргізілген кезекті сауалнаманың нәтижесін жариялады. Сауалнама барысында сарапшылар Brent маркалы мұнай бағасы, доллардың теңгеге шаққандағы бағамы, инфляция, ЖІӨ өсімі және Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесіне қатысты болжамдарын ұсынған. Оған сәйкес мамыр айында қаржы нарығындағы ахуал айтарлықтай жақсарған. Бұған теңгенің нығаюы, қара алтын бағасының өсуі және инфляциялық үдерістердің тұрақтануы әсерін тигізгені белгілі болды.

Осылайша сарапшылар алдағы бір айда доллар бағамы 471,3 теңге болады деп болжап отыр. Өткен сауалнамада тиісті көрсеткіш 490,1 теңге деңгейінде қалыптасқан еді. Мамандардың пікірінше, теңгеге тоқсандық салық төлемдері, Ұлттық банктің шетел валютасын сату көлемінің артуы, шетелдік инвесторлар қаражатының келуі және қатаң ақша-несие саясаты қолдау көрсетуі мүмкін. Бір жылдан кейін доллар бағамы 513,4 теңге деңгейінде болады деп күтілуде. Бұған дейінгі 526,3 теңге болжанған. Сарапшылар мұны мұнай бағасына әсер етіп отырған геосаяси тәуекелдермен және ішкі нарықтағы валюта ұсынысының тұрақтылығымен байланыстырып отыр.

Мұнай бағасы мен базалық мөлшерлеме қалай құбылуы мүмкін?

Бұл ретте бір жылдан кейін Brent мұнайының орташа бағасы баррелі үшін 89,8 доллар болады деген болжам бар. Бұған дейін 83,7 доллар туралы айтылған. Негізгі себеп Таяу Шығыстағы қақтығыстар салдарынан мұнай жеткізіліміне қатысты қауіптердің күшеюі болып отыр.


«Осыған байланысты сауалнамаға қатысушылар ақша-несие саясаты біртіндеп жұмсаруы мүмкін екенін де атап өтті. Сарапшылардың пікірі екіге бөлінді. Сауалнамаға қатысушылардың жартысы 5 маусымда өтетін Ұлттық банк отырысында базалық мөлшерлеме 17,5%-ға дейін төмендейді деген пікірді алға тартты. Олар бұған инфляцияның баяулауы мен қабылданған шаралардың әсері себеп болуы мүмкін деп отыр. Ал қалғаны мөлшерлеме 18% деңгейінде сақталады деп болжайды. Сонымен қатар бір жылдан кейін базалық мөлшерлеме 16%-ға дейін төмендеуі мүмкін деген болжам да айтылды. Бұған дейін тиісті көрсеткіш 16,5% деңгейінде болған», – деп хабарлайды Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы.


Сала мамандары алдағы бір жылда инфляция 10,7% болады деп болжайды. Алдыңғы көрсеткіш – 11%. Бұған инфляция қарқынының баяулауы, қатаң ақша-несие саясаты және теңгенің нығаюы себеп болуы ықтимал.  Сонымен қатар ел экономикасының өсіміне қатысты болжам өзгеріссіз қалды. Сарапшылар бір жылдан кейін ЖІӨ өсімі 5% деңгейінде болады деп күтеді. Бұған қолайлы шикізат нарығы, экспорттық табыстың артуы және ішкі сұраныстың сақталуы әсер етеді деп айтылған.

«Трамптың мақсаты – доллардың құнын төмендету»

Экономист Мақсат Халық доллар бағамына қатысты қазір ең үлкен өзгеріс – АҚШ Федералды резерв жүйесі, яғни орталық банк басшысының ауысып жатқанынан деп отыр.


«Алдында Джером Пауэлл деген болатын, қазір оның орнына Кевин Уорш келді. Ол Трамптың адамы. Негізінен АҚШ президенттері Федералды резерв жүйесінің басшысына тіл қатып, пікір айта бермейтін. Бірақ Трамп Джером Пауэллді қайта-қайта сынап, «айтқанынан қайтпайды» деп тиісті. Трамптың негізгі мақсаты – АҚШ-тағы кілттік пайыздық мөлшерлемені, яғни базалық пайызды төмендету. Сол арқылы доллар құнсызданады. Ол өз кезегінде америкалық тауарларды Қытай тауарларына қарағанда бәсекеге қабілетті етеді. Трамптың көздеп отырғаны осы. Ал Джером Пауэлл болса, шешімді нарыққа, инфляцияға қарап қабылдайтын. Қазір Иранда болып жатқан жағдайға байланысты әлемде жанар-жағармай бағасы қатты шарықтап кетті, соның ішінде Америкада да өсті. Қазір АҚШ-тағы инфляция 3,8 пайызға жетті», – деді ол.


Айтуынша, бұл – пандемия уақытынан бері болмаған көрсеткіш. Демек, инфляция жоғары бола бастады деген сөз, дейді сарапшы.


«Егер де Кевин Уорш базалық мөлшерлемені төмендететін болса, жағдай қиындауы мүмкін. АҚШ-та инфляция, одан кейін дағдарыс болып кетуі мүмкін. Сол себепті ол мөлшерлемені төмендетуге асықпайтын сияқты. Трамптың мақсаты – доллардың құнын төмендету. Теңгенің соңғы уақытта теңгенің құнды болып кетуінің түпкі мәні америкалық доллардың құнсыздануынан», – деп есептейді сала маманы.


Сарапшы мұнай бағасына қатысты да үлкен өзгерістер болып жатқанын тілге тиек етті.


«Таяу Шығыстағы жағдай, Ормуз бұғазының бұғатталуы мұнай бағасын қымбаттатты. Бұл әрине Қазақстан экономикасы мен теңге үшін қолайлы. Дейтұрғанмен, ұзақ мерзімде жақсылыққа әкеле қоймайды. Өйткені әлемде тауар өндіруші елдер шикізаттың қымбаттауына байланысты жалпы тауардың құнын арттырады деген сөз. Соның салдарынан бізге импорттық инфляция болып келеді. Ал халықтың табысы онсыз да өсіп жатқан жоқ. Импорттық инфляция белгілі бір дәрежеде халықтың төлем қабілетін төмендетеді. Бұл өз кезегінде теңгеге де ықпал етуі мүмкін», – деді экономист Мақсат Халық.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 22 May 2026 08:02:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/3RclrA54.png"   type="image/png"   length="1912540"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[2027 жылдан бастап қарыз алушыларға жаңа лимит енгізілуі мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/2027-zhyldan-bastap-karyz-alushylarga-zhana-limit-engizilui-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/2027-zhyldan-bastap-karyz-alushylarga-zhana-limit-engizilui-mumkin</guid>
                <description>Тиісті норма «Макропруденциялық нормативтер мен лимиттер, олардың нормативтік мәндерін және есептеу әдістемесін белгілеу туралы» қаулы жобасы аясында әзірленген. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ұлттық банк 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қарыз алушының кірісіне қатысты борыш коэффициентінің (КБК) шекті мәнін белгілеуді жоспарлап отыр, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Ведомствоның мәліметінше, КБК 2024 жылғы тамыздан бастап реттеушілік тәжірибе ретінде мониторинг режимінде қолданылып келеді. Бұл көрсеткіш қарыз алушының барлық өтелмеген қарыздары мен микрокредиттерін, соның ішінде жаңа жоспарланып отырған несиені қоса алғанда, оның жылдық табысымен арақатынасын көрсетеді.

Қарапайым тілмен айтқанда, КБК азаматтың жалпы қарыз жүктемесінің оның жылдық кірісіне шаққандағы деңгейін анықтайды. Көрсеткіштің жоғары болуы қарыз жүктемесінің артуын және төлем қабілетіне қатысты тәуекелдің күшеюін білдіреді.

Ұлттық банктің түсіндіруінше, жаңа құрал банктердің жауапты несие беру саясатын күшейтуге, халықтың шамадан тыс қарыздануын азайтуға және қаржы жүйесінің тұрақтылығын арттыруға бағытталған.


– Жоспарға сәйкес, 2027 жылдан бастап қарыз алушының жалпы берешегі бойынша КБК-ның шекті деңгейі жылдық 8 табыс мөлшерінде белгіленбек. Сонымен қатар автокредит, ипотека және кепілсіз тұтынушылық несиелер бойынша КБК көрсеткішіне мониторинг жалғасады, алайда олар үшін жеке шекті мәндер енгізілмейді, – делінген хабарламада.


Қажет болған жағдайда Ұлттық банк несие түрлері бойынша сараланған шектеулер енгізуге немесе жалпы шекті деңгейді қайта қарауға құқылы болады.

Реттеуші орган қазіргі қолданыстағы борыштық жүктеме коэффициентіне (БЖК) қатысты талаптарды өзгерту жоспарланбағанын да нақтылады.

Ұлттық банк қаулы жобасының толық мәтінімен ресми сайт арқылы танысуға болатынын хабарлады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 21 May 2026 08:18:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/jHxZNMxB.jpg"   type="image/jpeg"   length="348827"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Сәтқалиев пен Лихачев «Балқаш» АЭС жобасы бойынша келіссөздер жүргізді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/satkaliev-pen-lihachev-balkash-aes-zhobasy-bojynsha-kelissozder-zhurgizdi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/satkaliev-pen-lihachev-balkash-aes-zhobasy-bojynsha-kelissozder-zhurgizdi</guid>
                <description>Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев Мәскеуде Росатомның бас директоры Алексей Лихачевпен екіжақты кездесу өткізді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Келіссөздер барысында тараптар атом саласын дамыту бағытындағы өзара іс-қимыл мәселелерінің кең ауқымын, соның ішінде Қазақстандағы «Балқаш» АЭС құрылысы жобасын іске асыру мәселелерін талқылады.

Атом саласы үшін кадрлар даярлау, ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамыту, сондай-ақ өндірісті оқшаулау және қазақстандық кәсіпорындардың атом жобаларын іске асыруға қатысу мәселелеріне ерекше назар аударылды.


«Біз аталған станцияны салу барысында қазақстандық компанияларды тарту және оқшаулау мәселелерін, кадрлар даярлау мәселелерін, сондай-ақ жалпы ұзақ мерзімді перспективадағы ынтымақтастықты дамыту бағыттарын талқыладық. Барлық бағыттар бойынша ортақ түсіністікке қол жеткізілгенін атап өткен жөн. Біздің мемлекеттеріміздің мүдделеріне және елдеріміз арасындағы қарым-қатынастың стратегиялық сипатына толық сәйкес келетін негізгі тәсілдер әзірленді», – деп атап өтті Алмасадам Сәтқалиев.


Кездесу қорытындысы бойынша Алексей Лихачев инженерлік және табиғи-климаттық зерттеулер жүргізуді қоса алғанда, «Балқаш» АЭС жобасын іске асыруға кешенді дайындықтың маңыздылығын атап өтті.


«Іс жүзінде бүкіл өндірістік бағдарлама орындалуда. Бізге алаңды кемінде бір жыл бойы бақылау қажет. Соның негізінде барлық қажетті есептер әзірленіп, жоба осы нақты орынның табиғи, геологиялық және климаттық жағдайларына нақты бейімделе отырып іске асырылатын болады», – деді Росатом басшысы.


Оның айтуынша, «Балқаш» станциясының жобасы алаңның жергілікті ерекшеліктерін ескере отырып әзірленеді және атом энергетикасы саласындағы ресейлік технологияларға негізделеді.

Тараптар сондай-ақ атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы сындарлы диалогты жалғастыруға және ынтымақтастықты одан әрі дамытуға мүдделі екендіктерін растады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sat, 16 May 2026 11:55:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/QtEG1rof.jpeg"   type="image/jpeg"   length="71517"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Салықтың салмағы артса да бюджеттің шығыны жабылмай отыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/salyktyn-salmagy-artsa-da-byudzhettin-shygyny-zhabylmaj-otyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/salyktyn-salmagy-artsa-da-byudzhettin-shygyny-zhabylmaj-otyr</guid>
                <description>Алмақтың да салмағы бар дегендей, үкіметтің жұмысында халықтан жиналған салықтың маңызы өте ерекше, яғни, жиналған қаржыны ұтымды жұмсау жағын меңзеп отырмыз. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Салықтан түскен қаражат елдің әлеуметтік төлемдері, инфрақұрылым, білім беру секілді салаларына бағытталғаны абзал. Осы тұста салықтан түскен қаржы қалай жұмсалып жатқаны жөнінде заңды сұрақ туындайды.

Қаржы министрлігінің биыл 1 сәуірдегі есебіне сенсек, 7,27 трлн теңге кірістің 6,98 трлн теңгесі салықтық түсімдерге тиесілі. Негізі Қазақстанда бюджетті толықтыру көздері жеткілікті, тіпті көп десек болады. Табыс салығы, қосылған құн салығы, бизнеске салынатын салықтар, жер қойнауын пайдаланушылардың төлемдері бар.

Бір қарағанда салық жүйесі толық түсінікті сияқты көрінеді. Бірақ бұл жерде де экономикалық шарттар өте көп. Мысалы, компаниялар қосылған құн салығын төлейді. Алайда оны өз қалтасынан емес, тауарының бағасына қосып, тұтынушының қалтасынан шығарады.

Әзірге елімізде жеке табыс салығы – 10%, ҚҚС – 16%, корпоративтік табыс салығы – 20%. Көптеген елдермен салыстырғанда салыстырмалы түрде қалыпты деңгей.


– Жасырын салықтарға зейнетақы жарналарын жатқызуға болады. Олар 10%-ды құрайды, жеке табыс салығымен бірдей жүк. 2 пайыздық міндетті медициналық сақтандыру жарнасы бар. Алайда міндетті төлемдердің бір бөлігі жұмыс берушіге де жүктеледі, әлеуметтік салық пен әлеуметтік аударымдар, жиынтығы шамамен 11%. Оған қоса 5 пайыздық жұмыс берушінің зейнетақы жарналары бар, – дейді салық сарапшысы Айдар Масатбаев.


Енді негізгі сауал: қаражат бюджетке түскеннен кейін қайда бағытталады? Биыл 1 сәуірдегі шоғырландырылған бюджеттің орындалуына қарасақ, кірістер – 7,27 трлн теңге болса, шығыстар – 7,29 трлн теңге.

Шығыстың көбі әлеуметтік көмек пен әлеуметтік қамсыздандыруға кеткен. Үш ай ішінде бұл салаға 1,84 трлн теңге бағытталған. Бұған зейнетақылар, жәрдемақылар, түрлі төлемдер кіреді.

Екіншісі, білім беру саласы – 1,46 трлн теңге. Бұған мектептер, университеттер, мұғалімдердің жалақысы және инфрақұрылым шығындары жатады. Шығыстардың елеулі бөлігі мемлекеттік қарызды өтеуге де жұмсалған екен – 1,19 трлн теңге.

Ал денсаулық сақтау саласына тікелей бюджеттен бөлінетін шығыс шамамен 101 млрд теңге болыпты. Алайда Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының қаражатын (929,9 млрд теңге) қоссақ, трилионнан асады.

Қомақты қаражат экономиканы және инфрақұрылымды дамытуға бағытталады екен. Көлік және коммуникациялар – 386,9 млрд теңге, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық – 377,7 млрд теңге, ауыл шаруашылығы – 415,3 млрд теңге.

Жекелеген шығыс блогына қауіпсіздік саласы кірген. Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етуге 394,3 млрд теңге жұмсалса, қорғанысқа – 282,8 млрд теңге. Жалпы алғанда, Қазақстан бюджеті әлеуметтік бағытқа ие модель қалыптастырып отырғанын аңғардық.

Биыл алғашқы 3 айда 6,98 трлн теңге салық түсімдері болды деп қуанғанымызбен, бюджет тапшылығы әлі бар. Әзірге тапшылық 593,7 млрд теңгені құрап отыр. Себебі қарапайым — шығыстар құрылымдық тұрғыдан кірістерден жоғары.

Осындай кезде мемлекет амалсыз жана тәсілдерге, яғни қосымша салықтарға жүгінеді. 16 пайызға артқан қосылған құн салығы да осы амалдың көрінісі іспетті.


– Мүлік пен сән-салтанат заттарына салық салу бағытында әлі де қосымша мүмкіндік бар. Мұны резерв ретінде қарастыруға болады, өйткені мүлік салығының параметрлері ұзақ уақыт бойы қайта қаралған жоқ. Соңғы қадам ретінде құны 450 млн теңгеден асатын нысандар үшін жоғары мөлшерлеме ғана енгізілді, – дейді сарапшы Айдар Масатбаев.


Сонымен, салық ел экономикасын қолдаудың негізгі құралы болып қала бермек. Дегенмен оны ұтымды жұмсау, салаларды дамыту секілді жайттар үкімет назарынан тыс қалмағаны жөн.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 14 May 2026 09:10:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/xJZ0tAfQ.jpeg"   type="image/jpeg"   length="94637"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Жаңа мүмкіндік! Қазақстан Индонезияға ет пен астық жеткізуді арттырмақ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-indoneziyaga-et-et-konsevileri-men-astyk-eksportynyn-kolemin-arttyrmak</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-indoneziyaga-et-et-konsevileri-men-astyk-eksportynyn-kolemin-arttyrmak</guid>
                <description>Бұл туралы ҚР Ұлттық экономика министрлігінің баспасөз қызметі хабарлады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Астанада 13 жылдан соң Қазақстан мен Индонезияның экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссиясының екінші отырысы өтті, деп жазады inbusiness.kz сайты.



Отырысқа екі елдің мемлекеттік органдарының, «Атамекен» ҰКП-ның, дипломатиялық миссиялар мен бизнес өкілдері қатысты. Тараптар сауда, инвестиция, көлік-логистика, энергетика, цифрландыру, ауыл шаруашылығы, стандарттау және туризм мәселелерін талқылады.


– Индонезия – Қазақстанның Оңтүстік-Шығыс Азиядағы негізгі экономикалық серіктестерінің бірі. Біз екіжақты қатынастарды жаңа сапалы деңгейге көтеруге мүдделіміз. Екі ел арасында сауда-экономикалық, мәдени және басқа да салаларды қамтитын 26 келісім бар, – деді Серік Жұманғарин.


Вице-премьер өткен жылдың желтоқсан айында қол қойылған ЕАЭО мен Индонезия арасындағы еркін сауда туралы келісімнің маңызын да ерекше атап өтті.

Вице-премьер өткен жылдың желтоқсан айында қол қойылған ЕАЭО мен Индонезия арасындағы еркін сауда туралы келісімнің маңызын да ерекше атап өтті.


– Бұл – ЕАЭО мен АСЕАН-ның ең ірі экономикасы арасындағы стратегиялық көпір. Ол экспорт пен өнеркәсіптік кооперацияны дамытуға жаңа мүмкіндік ашады, – деді Серік Жұманғарин.


Қазақстан өзара жеткізілетін тауарлар номенклатурасын кеңейтуді және қолданыстағы сауда бағыттарын жандандыруды ұсынды.



Қазақстан тарапының мәліметінше, 20 тауарлық позиция бойынша экспорттық әлеует $60 млн-нан асады. Перспективалы бағыттардың қатарында Индонезияның болат құю және автомобиль өнеркәсібіне қазақстандық ферроқорытпаларды жеткізу, сондай-ақ астық экспортын ұлғайту аталды.


– Биыл Индонезияның бидай импортына деген сұранысы 13 млн тоннаға дейін өсуі мүмкін. Қазақстан Индонезияның ұн өндіру өнеркәсібіне жоғары сапалы, желімтегі жоғары бидайды тұрақты түрде жеткізуге дайын, – деді Серік Жұманғарин.


Тараптар халал өнімдері саласындағы ынтымақтастыққа да ерекше назар аударды. Қазақстан Индонезия нарығына сиыр еті, қой еті және ет консервілерін жеткізу көлемін арттыруға дайын екенін мәлімдеді. Экспорттық әлеуеттің мысалы ретінде Серік Жұманғарин «Қайып ата» ЖШС жобасын таныстырды.


– Бүгінде біз Орталық Азиядағы сиыр етін жеткізуші жетекші елдердің біріміз. Екі жыл бұрын австралиялық әріптестердің тәжірибесін зерттеп, оны Қазақстанда енгіздік. Нәтижесінде елімізде 50 мың бас малға арналған толық циклді ең ірі кластер құрылды, – деді ол.


Индонезия тарапы азық-түлік қауіпсіздігі, халал индустриясы және энергетика салаларындағы ынтымақтастықты кеңейтуге қызығушылық танытатынын растады.


– Біз инвестиция, энергетика, цифрлық трансформация, туризм, стандарттау, денсаулық сақтау салалары мен бизнес қауымдастықтары арасындағы өзара іс-қимыл бағыттарында бірқатар екіжақты бастамалар бойынша ілгерілеу барын атап өткіміз келеді, – деп атап өтті Индонезияның Экономикалық істер жөніндегі үйлестіруші министрі Аирлангга Хартарто.


Сондай-ақ, Аирлангга Хартарто Индонезия мен ЕАЭО арасындағы еркін сауда туралы келісімді ратификациялау процесін жеделдетуді қолдап, Индонезия–ЕАЭО Іскерлік кеңесін құруды ұсынды. Стандарттау саласында тараптар Қазақстанның стандарттау және метрология институты мен Индонезияның Ұлттық стандарттау агенттігі арасындағы меморандумды әзірлеу мәселесін сөз етті.

Орталық және Оңтүстік-Шығыс Азия арасындағы көлік байланысын дамытуға да ерекше назар аударылды. Тараптар мультимодальды көлік бағыттарын және Ляньюньган дәлізі арқылы контейнерлік теміржол қатынасының пилоттық жобасын талқылады. Туристік қатынас та артып келеді.

Қазақстаннан Индонезияға барған туристер саны 2023 жылғы 8,2 мың адамнан 2025 жылы 24,4 мың адамға дейін өсті. Отырыс қорытындысында Қазақстан мен Индонезияның экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссиясының екінші отырысының хаттамасына қол қойылды.

Жиында Қазақстан делегациясын Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин, Индонезия делегациясын Индонезияның Экономикалық істер жөніндегі үйлестіруші министрі Аирлангга Хартарто басқарды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 12 May 2026 08:35:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/RQdILnIm.jpeg"   type="image/jpeg"   length="448702"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан көптен бері жүзеге асыра алмаған істі қайта қолға алмақ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kopten-beri-iske-asyra-almagan-bastamany-kajta-kolga-almak</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kopten-beri-iske-asyra-almagan-bastamany-kajta-kolga-almak</guid>
                <description>Сәуірдің бел ортасында Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова «Рейтингтік қызмет туралы» заң жобасын Мәжіліске таныстырды. 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Заң жобасының атауына қарап, көпшілік аңдамауы да мүмкін, бірақ дәл осы бастама кейінгі екі жылдан бері межесіне келгенімен, іске аспай тұр, деп жазады inbusiness.kz сайты. 

Бұған не себеп болуы мүмкін? Тәуелсіз ұлттық рейтингтік бағалау институты ретінде Қазақстанның рейтингтік агенттігі құрылады дегелі көп өтті. Агенттікке халықаралық және шетелдік рейтингтік агенттіктерді тану, бақылау және мойындауды қайтарып алу, сондай-ақ рейтингтік қызмет туралы заңнама талаптарының сақталуын бақылау өкілеті берілуге тиіс еді. Әбілқасымованың айтуынша, Қазақстанның рейтингтік агенттігі үшін жарғылық капитал шамамен 10 млрд теңгені құрайды деп болжанған.

Қазір Қазақстан аумағында Standard &amp; Poor’s, Moody’s және Fitch Ratings халықаралық агенттіктері рейтинг береді. Сонымен қатар шетелдік рейтингтік агенттіктерді аккредиттеу арқылы ЭКСПЕРТ РА мен АКРА рейтинг қалыптастырып отырады. Бірақ ұлттық агенттіктің жетіспейтіні бәрібір білінетіндей.

Бұл істі көпке созылды деуіміз бекер емес, 2024 жылы жаз басында Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі консультативтік құжат жобасын қоғамдық талқылауға шығарған болатын. Құжат Қаржы секторын 2030 жылға дейін дамыту тұжырымдамасында көзделгені қоса айтылды. Бірақ көп өтпей бұл тақырып қозғаусыз қалды.

Ең алдымен айта кетер жайт, елімізде ұлттық рейтинг агенттігі жоқ. Соның әсерінен ресурстарды бөлудегі, экономиканы қаржыландырудағы қаржы нарықтарының тиімділігі шектелген. Ал «Ұлттық рейтингтік агенттік туралы» заң жобасы осы олқылықтың орнын толтыруы керек еді.

Бір қызығы, елдегі көп компанияда рейтинг атаулы жоқ. Мұндай агенттіктер борышкерлердің қарызды өтеу мүмкіндігін көрсетіп, несие рейтингтерін ұсынып отыратын ұйым ретінде саналады. Агенттік сондай-ақ алпауыт компаниялардың борыштық міндеттерін, бағалы қағаздары мен басқа да құнды қағаз шығарушы кәсіпорындардың несиелік қабілетін бағалап отыруы қажет.

Қазір халықаралық рейтинг агенттіктерінің қызметі біршама қымбат, яғни, төленген қаражат шетелге кетеді. Олардың талабына сай болып, лайықты рейтингті ұстап тұру ісі де тағы шығын. Ал бұл тұста отандық биржада құнды қағаздарын сататындар ешқандай рейтинг алмай-ақ, тікелей саудаға шыға береді.

Әлемдегі үш алпауыт – Moody’s, S&amp;P, Fitch халықаралық рейтинг агенттіктерінің дерегіне сенсек, Қазақстанның қор биржасында саудаланатын корпоративтік облигациялар эмитенттерінің кредиттік рейтингтермен қамтылуы небары 50 пайызға жетпейді. Тек елдегі ірі банктер мен мемлекеттік компаниялар ғана кірген. Қаржылық іспен айналыспайтындар ірі компаниялардың санаулысы ғана енген. Сыртқы көз сыншы десек, бұл дүние қазақстандық нарыққа сенімді азайтуы мүмкін.

Осыдан екі жыл бұрын қоғам талқысынан өткен заң жобасы неліктен әлі қаралып жатыр? Шамасы, агенттік құру оңай іс емес, бәрінен бұрын халықаралық талаптар ескеріледі. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі сол уақыттарда ұлттық рейтинг құруға қатысты заң жобасы Парламент қарауына 2024 жылдың аяғында немесе 2025 жылдың басында ұсынылады деген еді. Бірақ биыл көктемде ғана жетіп тұр.

Жалпы, 2009-2010 жылдардың шамасына дейін елімізде ұлттық рейтинг агенттіктері болмады. Ал 2010-2015 жылдар аралығында бірнеше рет рейтинг агенттіктері ашылды. Алайда дефолттан кейін биржа көп нәрсеге төтеп бере алмады. Содан соң малайзиялықтардың, Expert RA Kazakhstan рейтинг агенттігі мен KZ рейтингінің қатысуымен «Алматы өңірлік қаржы орталығы» рейтинг агенттігі құрылған.

Дегенмен ол да ұзақ жұмыс істей алмады. 2015 жылы Қазақстанда зейнетақы реформасы жүргізіліп, корпоративтік облигацияларды сатып алуға мораторий енгізілгенге дейін-ақ шыдас бермеді. Өйткені сол реформадан кейін бағалы қағаздар нарығы шығынға ұшыраған. Ақыры Ұлттық рейтинг агенттігінің қызметіне сұраныс төмендеп, бірінен соң бірі жабылды. Содан бері елімізде бағалы қағаздар нарығының дамуы көңіл көншітпей келеді.

Әйтсе де Ұлттық рейтинг агенттігін қайта құруды барлық сарапшылар құптай бермейді, тіпті, қажетсіз іске балайды. Біз осыған дейін пікір алысқан экономист, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы кеңесшісі Айдархан Құсайынов Қазақстанда қор нарығы нашар дамығанын, оның әсері әлеуетті рейтинг агенттігіне кері ықпал ететінін айтты.


«Бізде үлкен инвестициялық нарықтағы компаниялар жоқ. Рейтинг агенттігі көптеген бағалы компаниялар болған кезде ғана жақсы жұмыс істейді. Рейтинг ірі клиенттердің қайда инвестиция құю керегін түсіну үшін жасалады. Яғни, әрбір компанияны тексерудің қажеті жоқ», – деп түсіндірді сарапшы.


Оның сөзінше, қазақстандық қор нарығында компаниялар аз, сондықтан ұлттық рейтинг ашудың керегі шамалы. Себебі заң барлық ұлттық эмитенттерден ұлттық рейтингке қосылуды талап етеді. Ол үшін компаниялар белгілі бір мөлшерде қаржы төлейді, яғни, салықтың бір түрі іспетті. Экономикалық тұрғыдан алғанда, ұлттық эмитенттердің саны тым аз. 1-2 жылдан соң кейбір компаниялар «бізде халықаралық рейтинг болса, қазақстандық рейтинг не үшін керек» деп сауалды төтесінен қояды.

Ал халықаралық инвесторларға ұлттық рейтингке кіру мүлде қажет емес, олар үшін S&amp;P, Moody&amp;#39;s сияқты халықаралық рейтинг агенттіктеріне ену тиімдірек.

Десек те, барлығының пікірі бір түйінге келіп ұштаспайды. Бұрынғы Expert RA Kazakhstan рейтинг агенттігі бас директорының орынбасары болған Арман Жахиннің сөзінше, қаржы нарығы жергілікті рейтинг агенттігінің қатысуынан ғана пайда болады.


«Жергілікті агенттік қызметтері әлемде «үлкен үштік» саналатын рейтинг агенттіктерінің қызметтерімен салыстырғанда қолжетімді. Соның арқасында шағын компаниялар рейтингке енуге мүмкіндік алады. Екіншіден, рейтингтік қызметке облигациялар эмитенттері ғана емес, сақтандыру, бағалы қағаздар, лизингпен айналысатын компаниялар да белсене қатысады. Үшіншіден, нарыққа қатысушылар рейтинг агенттігінен қосымша тәуелсіз аналитика алады. Бұл саладағы мәселелерді анықтауға және оларды шешуге, реттеуге, жағдайды жақсартуға ықпал етеді», – деді маман.


Бірақ мұндағы кем-кетік – заң тек ұлттық рейтинг агенттігіне бағытталған. Бір жағынан қазақстандық нарық тым тар, сондықтан халықаралық, басқа елдердің ұлттық рейтинг агенттіктеріне деген көзқарас болғаны абзал. Демек, шетелдік және ұлттық рейтинг агенттіктеріне қатысты қолданыстағы заңнамалық нормаларды бір құжатқа біріктіру қажет.

Қорыта айтқанда, көптен тұралаған заң жобасы ақыры Мәжіліс қарауына жетті. Бірақ құжат қабылдаған күннің өзінде, бұл іс біраз уақыт алуы мүмкін.

Ал оның тиімділігі бола ма, болмай ма, ол компаниялардың агенттікке қызығушылығына байланысты болатын іспетті.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 28 Apr 2026 08:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/A4DZNRhx.png"   type="image/png"   length="2319592"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[БЖЗҚ-да зейнетақы жинағы барларға ескерту жасалды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zejnetaky-zhujesinde-manyzdy-ozgerister-bastaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zejnetaky-zhujesinde-manyzdy-ozgerister-bastaldy</guid>
                <description>Қазақстанның зейнетақы жүйесі түбегейлі өзгерістер дәуіріне аяқ басты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Сәуір айы бойы шенеуніктер, базбір тәжірибелі гомеопат секілді, қоғамдық пікірді абайлап қыздыра отырып, зейнетақы реформасының «қырыққабат» ақпаратын бірнеше бөлікке бөліп, «дозалап» ұсынумен болды. Жинақтай келгенде, елге не ұсынылып жатқанын және қандай мәселелер назардан тыс қалып қойғанын inbusiness.kz қарастырды.

Жұмыс беруші есебінен – жаңа өмірбойғы зейнетақы

Жаңа реформа аясында өмірге жолдама алған ең іргелі әрі айшықты жаңашылдықтың бірі – жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын (ЖМЗЖ) жаппай енгізу болды. Енді соның есебінен еңбеккерлерге қартайған шағында БЖЗҚ-дан өмірбойғы төлемдер төленетін болады.

Осылайша, болашақ зейнетақы 3 тағаннан құралады: мемлекеттік базалық зейнетақы, БЖЗҚ-дағы жеке жинақтарыңыз және жұмыс берушіңіз қосатын «шартты-жинақтаушы компонент», деп хабарлады Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі.

Бұл реформа 1975 жылдың 1 қаңтарынан кейін туған барлық қазақстандыққа қатысты. Олар үшін кеңес заманынан бері келе жатқан және тек 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі бар адамдарға арналған «ынтымақты зейнетақының» есігі мәңгілікке жабылады.

Жаңа моделде зейнетақының негізгі көлемі әрбір азаматтың БЖЗҚ-дағы жеке жинақтарына және ұзақ уақыт жұмыс істеуіне байланысты болады. Өйткені қазірдің өзінде мемлекет төлейтін базалық зейнетақының төменгі мөлшері өте аз – 35 596 теңге (күнкөріс минимумының 70%-ы). Бұл қаржыға лайықты өмір сүру қиын.

Басқаша айтқанда, мемлекет бірте-бірте, бірақ табанды түрде шетке ығысуда: болашақ зейнетақы үшін жауапкершілік болашақ зейнеткердің өз иығына және шамалы дәрежеде оның жұмыс берушісіне жүктеледі.

Ақырында, мемлекеттік «ынтымақты зейнетақының» орнына жұмыс берушінің өз қызметкерімен ынтымақтастығын білдіретін тетік – ЖМЗЖ келеді. Еңбек министрлігінің мәліметінше, қазірдің өзінде Қазақстанның 5,8 млн азаматы жаңа зейнетақыны алу мүмкіндігіне ие болды. Тек зейнет жасына аман жетсе болғаны.

Осы қазақстандықтардың барлығы үшін бүгінде жұмыс берушілері өз қаражатынан жарна аударып жатыр. ЖМЗЖ ставкасы кезең-кезеңімен өседі: 2024 жылы – 1,5%, 2025 жылы – 2,5% болды. 2026 жылы – 3,5%-ға дейін көтерілді, ал, 2028 жылға қарай жалақының 5%-ын құрайтын болады. Реформаның бастапқы екі жылында ЖМЗЖ тек ауыр және қауіпті өндірісте жұмыс істейтіндер үшін төленді. Биыл жұмыс істейтін барлық қазақстандық үшін аударылуға тиіс.

БЖЗҚ-ның соңғы дерегінше, жеке тұлғалардың ШЗШ (шартты зейнетақы шоты – бұл БЖЗҚ-дағы дербес шот, оған 2024 жылдан бастап жұмыс берушілер қызметкерлері үшін өз есебінен ЖМЗЖ аударады) жалпы саны 2026 жылдың қаңтар айының басындағы 5 млн 514,3 мың данадан 1 сәуірге қарай 5 млн 764,2 мыңға дейін өсті. Жинақтардың өзі де айтарлықтай артқан: биылғы үш айда 760 млрд теңгеден 950 млрд теңгеге дейін жетті.

Еңбек министрлігі мемлекет пен бизнес мүдделерінің теңгерімі сақталғанына сендірді: бизнес бұл шығындарды салықтық шегерімдерге жатқызады, ал, жастар зейнетақылық капиталға ие болады. Салық кодексіне сәйкес, компаниялардың ЖМЗЖ төлеу бойынша барлық шығындары салық салынатын табыстан шегеріледі. Бұл жұмыс берушілерді ашық әлеуметтік саясат жүргізуге және өз ұжымына қамқорлық жасауға ынталандыруға тиіс.

Бейнет орнына зейнет: 40 жыл өтіл тынығуға негіз бе?

Қазақстанда қарттық демалысқа шығу қағидалары өзгеруі мүмкін. Қырық жыл тынбай тер төккендер үшін мерзімінен бұрын (шамамен 58 жаста) зейнетке шығу идеясы Үкіметте талқылана бастады. Бұған сенатор Амангелді Нұғмановтың бастамасы себеп болды: оның байламынша, егер денсаулығы сыр берсе, әрі еңбек өтілі жеткілікті болса, неге адамға белгіленген мерзімнен бұрын бейнетінің зейнетін көре бастауына құқық бермеске?

Сенатор өзінің депутаттық сауалында ресми еңбек өтілі 40 жылға жеткен жұмыскерлерге белгіленген жастан ерте зейнетке шығуға рұқсат беруді ұсынды. Бұл ретте тек еңбек кітапшасындағы сандарға ғана емес, сонымен қатар адамның нақты денсаулық жағдайына және жұмысты жалғастыру қабілетіне қарау қажет деп отыр.

Мұндай тәсіл қазірдің өзінде қолданылады: әскери қызметшілер, құқық қорғау және арнайы органдардың қызметкерлері «еңбек сіңірген жылдары бойынша» зейнеткерлікке ерте шығады.

Бастама авторы осы арқылы елде жұмыссыздықтың азаятынын, азаматтар еңбекке жауапкершілікпен қарайтынын, бейресми істейтіндері онысын заңдастыратынын, қорытындысында мемлекеттік бюджет пен БЖЗҚ-ға ауыртпалық азаятынын алға тартты. Бірақ зейнеткерлер саны артса, жүйеге түсетін жүктеме қалайша төмендейтіні белгісіз.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев бұл мәселенің «назарға алынғанын» мәлімдеді. Тәуелсіз сарапшылар да кіретін арнайы жұмыс тобы мамыр айында отырысына жиналады.

Министр қазіргі кезде 3 негізгі нұсқа қарастырылып жатқанын жеткізді:


	Сенатордың ұсынысы: еңбек сіңірген жылдары бойынша 40 жыл өтілмен зейнетке шығуға рұқсат ету.
	БЖЗҚ-ның «4 + 1» моделі: жұмыс беруші қызметкердің жеке шотына 4% жарна және жалпы сақтандыру қорына 1% жарна аударады.
	МӘСҚ бастамасы: сақтандыру зейнетақы жүйесін енгізу.


«Бұл бастамалардың барлығы мұқият зерделеп, есептеулерді қажет етеді. Жұмыс комиссиясы бюджет пен зейнетақы жүйесінің мұндай жүктемелерге қаншалықты дайын екенін анықтауға тиіс. Жұмыс комиссиясының отырыстары мамыр айында басталады. Біз барлық ұсыныстарды, соның ішінде сақтандыру моделін және еңбек өтілі бойынша бастаманы қарастырамыз», – деп нақтылады министр Ертаев. Мұның бәрі жауапты шенеуніктерде дайын шешімнің әзіргі жоқтығын, тек тұжырымдаманы іздеу үстінде екенін көрсетеді.

Зейнет жасы өсетін болды

Бүгінде Қазақстанда ерлер 63 жаста зейнетке шығады, ал, әйелдер үшін бұл меже 61 жас деңгейінде «қатырылған». Бұл мораторий ұзартылмайтын болыпты. Нәтижесінде, нәзік болмыс иелерінің зейнеткерлікке шығу жасы бұдан әрі кезең-кезеңімен көтеріледі: 2028 жылдан бастап – 61,5 жас, 2029 жылдан – 62, 2030 жылдан – 62,5 және 2031 жылға қарай – 63 жас.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ерлердің жасымен (63 жас) теңестіру бағыты өзгеріссіз қалатынын растады. Еңбек вице-министрі Виктория Шегайдың түсіндіруінше, уақытша мораторий 2028 жылға дейін қолданыста болады. Содан кейін әйелдердің зейнет жасы 63 жасқа жеткенше кезең-кезеңімен көтеріле береді.

Ол мұның жинақтаушы зейнетақы жүйесімен тікелей байланысты екенін нықтады: адам неғұрлым ұзақ жұмыс істеп, ұзақ жарна аударса, болашақ зейнетақысы да соғұрлым жоғары болады. Шегайдың уәжі де нық: аз жұмыс істесең – аз жинайсың.

«Еңбекке қатысу кезеңінің қысқаруы зейнетақы деңгейінің автоматты түрде төмендеуіне әкеп соғады. Әйелдер қартайғанда лайықты төлемдер алуы үшін олар жинақтау жүйесіне ұзағырақ қатысуы керек», – деп шорт кесті вице-министр.

Бұл қағида тұрақты жұмысы мен лайықты табысы бар айымдарға жарасатын шығар, бірақ басқасының шынайы өмірінің бояуы әлдеқайда солғын.

Жеткіліктілік шегі асу бермес шыңға айнала ма?

Зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шегі (ЕТЖШ) жаңаша есептелуі мүмкін: ол аннуитет құнына байлануы мүмкін. Еңбек министрлігі Зейнетақы төлемдерін жүзеге асыру қағидаларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы қаулы жобасын дайындап қойды.

Түсіндірме жазбада мұның қолданыстағы «механизмді жақсартуға» және болашақ төлемдерді тұрақты етуге бағытталғаны көрсетілген. Басқа егжей-тегжейі әзірге жоқ, өйткені ведомство жобаның мәтінін жарияламады.

«Жоба өмір бойғы зейнетақы аннуитетінің құны негізінде азаматтардың зейнетақы табыстарының неғұрлым тұрақты және теңгерімді қалыптасуын қамтамасыз етуге бағытталған ЕТЖШ параметрлерін қайта қарауды қарастырады», – делінген құжаттың түсіндірме жазбасында.

Қағаз бетінде бәрі қисынды көрінеді: қартайғанда өзін лайықты төлеммен қамтамасыз етуі үшін азаматтар аннуитет сатып алуға жететін соманы жинап үлгеруі шарт.

Бірақ бұл жерде бір гәп бар. Жеткіліктілік шегі – бірдей жастағы адамдардың барлығы үшін біркелкі. Ал, аннуитет құны барша үшін бірдей бекітілмеген және әрбір адамға жеке есептеледі. Өйткені ол көптеген факторларға: өмір сүру ұзақтығына, кірістілік мөлшерлемелеріне, инфляциялық күтулерге, сақтандыру компанияларының саясатына және басқасына байланысты.

Сарапшылардың пікірінше, ЕТЖШ-ны соған тәуелді етсе, шектің өзі тұрақты қалпынан айрылып, «қалқи» бастайды. Бүгін бір сан, ертең басқа сан – бағдар үнемі қол жеткізбес сағымдай, алыстай беретін мақсатқа айналып кетуі мүмкін.

«Бұл ретте азаматтар белгіленген шектен асқан зейнетақы жинақтарын тұрғын үй жағдайын жақсартуды және емделуге ақы төлеуді қоса алғанда, әлеуметтік маңызы бар мақсаттарға пайдалану мүмкіндігін сақтап қалады. Сонымен қатар, зейнетақы жинақтарының негізгі мақсаты азаматтарды қартайғанда жеткілікті зейнетақымен қамтамасыз ету екенін атап өтеміз», – деп қаперге салды Еңбек министрлігі.

Ведомство ЕТЖШ параметрлерін қайта қарау актуарлық есептеулер негізінде жүзеге асырылатынын мәлімдеді. Мұнда өмір сүру ұзақтығының өсуі, зейнетақы активтерінің кірістілік деңгейі және өзге де макроэкономикалық факторлардың ескерілетіні алға тартылды.

Бірақ бәрі де сенімге келіп тіреледі. Егер жүйе азаматтарға көбірек талап қойса, бірақ өзі зейнетақы жинақтарына тиісті кірістілікті қамтамасыз ете алмаса, қоғам «мемлекет біздің пікірімізге құлақ аспайды» деп қабылдай бастауы ықтимал.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 26 Apr 2026 09:59:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/7Dhg1oGN.jpeg"   type="image/jpeg"   length="187598"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанның ЭЫҰ елдерімен сауда айналымы 15 млрд доллардан асты]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-eyu-elderimen-sauda-ajnalymy-15-mlrd-dollardan-asty</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-eyu-elderimen-sauda-ajnalymy-15-mlrd-dollardan-asty</guid>
                <description>Қазақстан ЭЫҰ кеңістігінде экспортты арттырып, жаңа логистикалық бағыттарды іске қосуда.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Экономикалық ынтымақтастық ұйымының (ЭЫҰ) Бас хатшысы Асад Маджид Ханмен ресми кездесу өткізді, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Тараптар сауда байланыстарын арттыру, жаңа көлік дәліздерін дамыту және аймақ экономикасындағы цифрлық трансформация мәселелерін талқылады.

Кездесу барысында ЭЫҰ-ға мүше мемлекеттер Қазақстанның маңызды сауда әріптестері екені атап өтілді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ЭЫҰ мемлекеттерімен өзара сауда көлемі өткен жылмен салыстырғанда 11,5%-ға артып, 15 млрд доллардан асты. Қазақстандық экспорт негізінен мұнай, мыс, бидай, күнбағыс майы, ұн және мұнай өнімдерінен тұрады.

Серік Жұманғарин Қазақстанның ЭЫҰ елдерімен өзара іс-қимылы соңғы жылдары тұрақты оң динамиканы көрсетіп отырғанын, оны арттыруда айтарлықтай әлеует бар екенін атап өтті. Қазақстанда шамамен 1 млрд доллар көлемінде экспорттық әлеуеті жоғары өңдеуші өнеркәсіптің 137-ге жуық тауар позициясы бар.

Әлемдік экономиканың негізгі драйверлерінің бірі ретінде қарастырылатын электрондық сауданы дамытуға ерекше көңіл бөлінуде. ЭЫҰ елдерінің күш-жігерін шоғырландыру тұрақты және өзара тиімді сауда кеңістігін қалыптастыруға мүмкіндік беретіні атап өтілді.

Тараптар ЭЫҰ кеңістігіндегі экономикалық байланыстың негізі саналатын көлік-логистикалық ынтымақтастық мәселесін егжей-тегжейлі талқылады. 2026 жылы Қазақстан ЭЫҰ-ның көлік секторына төрағалық етеді.

Вице-премьер «Солтүстік – Оңтүстік» дәлізінің Ауғанстан мен Пәкістанға жол ашатынын және оның басым маңызға ие екенін атап өтті.

Сондай-ақ ол биыл Қазақстан мен Пәкістан арасында Қытай арқылы (Қарақорым тас жолы арқылы) алғашқы жүктер жеткізіле бастағанын хабарлады.

Аталған бағыттардың дамуы, көбінің теңізге шығу мүмкіндігі жоқ болғандықтан, Орталық Азия елдері үшін стратегиялық маңызға ие. Олар арқылы халықаралық теңіз порттарына қол жеткізуге болады.

Кездесу барысында ЭЫҰ Бас хатшысы Асад Маджид Хан Қазақстан Үкіметін Өңірлік экологиялық саммиттің сәтті өтуімен құттықтап, еліміздің ұйымдағы жетекші рөлін атап өтті.


«Қазақстан – ЭЫҰ-ның айрықша әріптесі. Біз Қазақстанды өңірлік хаб және ЭЫҰ елдері мен Еуропа арасындағы көпір ретінде қарастырамыз», – деді ол.


Оның айтуынша, қазіргі геосаяси жағдайда аймақтар мен құрлықтар арасындағы байланыстың маңызы арта түсуде. Осыған байланысты ЭЫҰ қазіргі және перспективалық маршруттардың картасын дайындау, сондай-ақ Каспий теңізінің акваториясындағы инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру сияқты көлік дәліздерін дамыту жұмыстарын жүргізуде.

Тараптар сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақ пен ЭЫҰ арасындағы интеграциялық процестерді ұштастыру мәселесін, соның ішінде Пәкістанмен еркін сауда аймағы туралы келісім жасасу перспективаларын талқылады.

Қорытындылай келе, Серік Жұманғарин ЭЫҰ елдерінің үйлесімді іс-қимылының маңыздылығын атап өтті. Ол Қазақстанның ұзақ мерзімді және өзара тиімді әріптестік үшін жағдай жасай отырып, ірі экономикалық одақтар арасындағы байланыстырушы буын болуға дайын екенін мәлімдеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Айсана Марат</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 25 Apr 2026 09:11:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/oguyYf7v.jpg"   type="image/jpeg"   length="130144"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ұлттық банк базалық мөлшерлемені өзгеріссіз қалдырды ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ltty-bank-bazaly-mlsherlemeni-zgerissiz-aldyrdy-396966</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ltty-bank-bazaly-mlsherlemeni-zgerissiz-aldyrdy-396966</guid>
                <description>Реттеуші орган негізгі көрсеткішті төртінші рет 18% деңгейінде қалдырып отыр.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ресми мәліметке сәйкес, банктің бұл шешіміне инфляцияның баяулауы әсер еткен, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Өткен айда жылдық инфляция 11%-ға дейін төмендеген. Ақпанда бұл көрсеткіш 11,7% болған.  Ұлттық банк инфляцияның баяулауына бірнеше фактор ықпал еткенін атап өтті.


– Наурыз айында жылдық инфляция 11%-ға дейін баяулаған, айлық инфляция 1,1%-дан 0,6%-ға түскен, азық-түлік инфляциясы 11,7%, азық-түлікке жатпайтын тауарлар инфляциясы 11,3%, сервистік инфляция 10% болған. Сонымен қатар, инфляция деңгейі әлі де 5 пайыздық нысанадан едәуір жоғары екені, сыртқы нарықтағы ахуал бағаға қысым жасап отырғаны, халықтың алдағы бір жылға инфляциялық күтулері 14,6% деңгейінде қалыптасқаны, ал биылдың қаңтар-наурыз айларында Қазақстан экономикасы 3% өсім көрсеткен, – делінген ресми хабарламада.


Сонымен қатар, Ұлттық банк қазіргі инфляция қарқыны бәсеңдегенімен, оның деңгейі әлі де 5% нысанаға жету үшін қажет межеден жоғары екенін мәлімдеді. Яғни, экономикадағы инфляциялық қысым толық жойылған жоқ. 

Ұлттық банк мәліметінше, биылғы жылғы қаңтар-наурыз айларында экономиканың өсімі жылдық мәнде 3% болған. Әсіресе, құрылыс, көлік, өңдеу өнеркәсібі және сауда салаларында жоғары өсім байқалған. 

Сондай-ақ, ресми хабарламада базалық мөлшерлемені төмендету мәселесі бірден шешіле салмайтынын байқаймыз.

Ұлттық банк қазіргі үрдістер сақталып, күтпеген жағдайлар болмаса, алдағы шешімдерде мөлшерлемені төмендету мүмкіндігін қарастыруға дайын екенін жеткізді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 24 Apr 2026 12:47:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/qEB2C332.jpg"   type="image/jpeg"   length="105238"  />
                            </item>
            </channel>
</rss>
