<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
<rss version="2.0"  xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"  xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/">
    <channel>
        <title>Экономика</title>
        <link>https://inbusiness.kz/kz/rss/ekonomika</link>
        <description><![CDATA[Новости Казахстана]]></description>
        <language>kk</language>
        <lastBuildDate>Tue, 12 May 2026 08:35:00 +0500</lastBuildDate>
                    <item>
                <title><![CDATA[Жаңа мүмкіндік! Қазақстан Индонезияға ет пен астық жеткізуді арттырмақ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-indoneziyaga-et-et-konsevileri-men-astyk-eksportynyn-kolemin-arttyrmak</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-indoneziyaga-et-et-konsevileri-men-astyk-eksportynyn-kolemin-arttyrmak</guid>
                <description>Бұл туралы ҚР Ұлттық экономика министрлігінің баспасөз қызметі хабарлады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Астанада 13 жылдан соң Қазақстан мен Индонезияның экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссиясының екінші отырысы өтті, деп жазады inbusiness.kz сайты.



Отырысқа екі елдің мемлекеттік органдарының, «Атамекен» ҰКП-ның, дипломатиялық миссиялар мен бизнес өкілдері қатысты. Тараптар сауда, инвестиция, көлік-логистика, энергетика, цифрландыру, ауыл шаруашылығы, стандарттау және туризм мәселелерін талқылады.


– Индонезия – Қазақстанның Оңтүстік-Шығыс Азиядағы негізгі экономикалық серіктестерінің бірі. Біз екіжақты қатынастарды жаңа сапалы деңгейге көтеруге мүдделіміз. Екі ел арасында сауда-экономикалық, мәдени және басқа да салаларды қамтитын 26 келісім бар, – деді Серік Жұманғарин.


Вице-премьер өткен жылдың желтоқсан айында қол қойылған ЕАЭО мен Индонезия арасындағы еркін сауда туралы келісімнің маңызын да ерекше атап өтті.

Вице-премьер өткен жылдың желтоқсан айында қол қойылған ЕАЭО мен Индонезия арасындағы еркін сауда туралы келісімнің маңызын да ерекше атап өтті.


– Бұл – ЕАЭО мен АСЕАН-ның ең ірі экономикасы арасындағы стратегиялық көпір. Ол экспорт пен өнеркәсіптік кооперацияны дамытуға жаңа мүмкіндік ашады, – деді Серік Жұманғарин.


Қазақстан өзара жеткізілетін тауарлар номенклатурасын кеңейтуді және қолданыстағы сауда бағыттарын жандандыруды ұсынды.



Қазақстан тарапының мәліметінше, 20 тауарлық позиция бойынша экспорттық әлеует $60 млн-нан асады. Перспективалы бағыттардың қатарында Индонезияның болат құю және автомобиль өнеркәсібіне қазақстандық ферроқорытпаларды жеткізу, сондай-ақ астық экспортын ұлғайту аталды.


– Биыл Индонезияның бидай импортына деген сұранысы 13 млн тоннаға дейін өсуі мүмкін. Қазақстан Индонезияның ұн өндіру өнеркәсібіне жоғары сапалы, желімтегі жоғары бидайды тұрақты түрде жеткізуге дайын, – деді Серік Жұманғарин.


Тараптар халал өнімдері саласындағы ынтымақтастыққа да ерекше назар аударды. Қазақстан Индонезия нарығына сиыр еті, қой еті және ет консервілерін жеткізу көлемін арттыруға дайын екенін мәлімдеді. Экспорттық әлеуеттің мысалы ретінде Серік Жұманғарин «Қайып ата» ЖШС жобасын таныстырды.


– Бүгінде біз Орталық Азиядағы сиыр етін жеткізуші жетекші елдердің біріміз. Екі жыл бұрын австралиялық әріптестердің тәжірибесін зерттеп, оны Қазақстанда енгіздік. Нәтижесінде елімізде 50 мың бас малға арналған толық циклді ең ірі кластер құрылды, – деді ол.


Индонезия тарапы азық-түлік қауіпсіздігі, халал индустриясы және энергетика салаларындағы ынтымақтастықты кеңейтуге қызығушылық танытатынын растады.


– Біз инвестиция, энергетика, цифрлық трансформация, туризм, стандарттау, денсаулық сақтау салалары мен бизнес қауымдастықтары арасындағы өзара іс-қимыл бағыттарында бірқатар екіжақты бастамалар бойынша ілгерілеу барын атап өткіміз келеді, – деп атап өтті Индонезияның Экономикалық істер жөніндегі үйлестіруші министрі Аирлангга Хартарто.


Сондай-ақ, Аирлангга Хартарто Индонезия мен ЕАЭО арасындағы еркін сауда туралы келісімді ратификациялау процесін жеделдетуді қолдап, Индонезия–ЕАЭО Іскерлік кеңесін құруды ұсынды. Стандарттау саласында тараптар Қазақстанның стандарттау және метрология институты мен Индонезияның Ұлттық стандарттау агенттігі арасындағы меморандумды әзірлеу мәселесін сөз етті.

Орталық және Оңтүстік-Шығыс Азия арасындағы көлік байланысын дамытуға да ерекше назар аударылды. Тараптар мультимодальды көлік бағыттарын және Ляньюньган дәлізі арқылы контейнерлік теміржол қатынасының пилоттық жобасын талқылады. Туристік қатынас та артып келеді.

Қазақстаннан Индонезияға барған туристер саны 2023 жылғы 8,2 мың адамнан 2025 жылы 24,4 мың адамға дейін өсті. Отырыс қорытындысында Қазақстан мен Индонезияның экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссиясының екінші отырысының хаттамасына қол қойылды.

Жиында Қазақстан делегациясын Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин, Индонезия делегациясын Индонезияның Экономикалық істер жөніндегі үйлестіруші министрі Аирлангга Хартарто басқарды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 12 May 2026 08:35:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-5/RQdILnIm.jpeg"   type="image/jpeg"   length="448702"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан көптен бері жүзеге асыра алмаған істі қайта қолға алмақ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kopten-beri-iske-asyra-almagan-bastamany-kajta-kolga-almak</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kopten-beri-iske-asyra-almagan-bastamany-kajta-kolga-almak</guid>
                <description>Сәуірдің бел ортасында Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова «Рейтингтік қызмет туралы» заң жобасын Мәжіліске таныстырды. 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Заң жобасының атауына қарап, көпшілік аңдамауы да мүмкін, бірақ дәл осы бастама кейінгі екі жылдан бері межесіне келгенімен, іске аспай тұр, деп жазады inbusiness.kz сайты. 

Бұған не себеп болуы мүмкін? Тәуелсіз ұлттық рейтингтік бағалау институты ретінде Қазақстанның рейтингтік агенттігі құрылады дегелі көп өтті. Агенттікке халықаралық және шетелдік рейтингтік агенттіктерді тану, бақылау және мойындауды қайтарып алу, сондай-ақ рейтингтік қызмет туралы заңнама талаптарының сақталуын бақылау өкілеті берілуге тиіс еді. Әбілқасымованың айтуынша, Қазақстанның рейтингтік агенттігі үшін жарғылық капитал шамамен 10 млрд теңгені құрайды деп болжанған.

Қазір Қазақстан аумағында Standard &amp; Poor’s, Moody’s және Fitch Ratings халықаралық агенттіктері рейтинг береді. Сонымен қатар шетелдік рейтингтік агенттіктерді аккредиттеу арқылы ЭКСПЕРТ РА мен АКРА рейтинг қалыптастырып отырады. Бірақ ұлттық агенттіктің жетіспейтіні бәрібір білінетіндей.

Бұл істі көпке созылды деуіміз бекер емес, 2024 жылы жаз басында Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі консультативтік құжат жобасын қоғамдық талқылауға шығарған болатын. Құжат Қаржы секторын 2030 жылға дейін дамыту тұжырымдамасында көзделгені қоса айтылды. Бірақ көп өтпей бұл тақырып қозғаусыз қалды.

Ең алдымен айта кетер жайт, елімізде ұлттық рейтинг агенттігі жоқ. Соның әсерінен ресурстарды бөлудегі, экономиканы қаржыландырудағы қаржы нарықтарының тиімділігі шектелген. Ал «Ұлттық рейтингтік агенттік туралы» заң жобасы осы олқылықтың орнын толтыруы керек еді.

Бір қызығы, елдегі көп компанияда рейтинг атаулы жоқ. Мұндай агенттіктер борышкерлердің қарызды өтеу мүмкіндігін көрсетіп, несие рейтингтерін ұсынып отыратын ұйым ретінде саналады. Агенттік сондай-ақ алпауыт компаниялардың борыштық міндеттерін, бағалы қағаздары мен басқа да құнды қағаз шығарушы кәсіпорындардың несиелік қабілетін бағалап отыруы қажет.

Қазір халықаралық рейтинг агенттіктерінің қызметі біршама қымбат, яғни, төленген қаражат шетелге кетеді. Олардың талабына сай болып, лайықты рейтингті ұстап тұру ісі де тағы шығын. Ал бұл тұста отандық биржада құнды қағаздарын сататындар ешқандай рейтинг алмай-ақ, тікелей саудаға шыға береді.

Әлемдегі үш алпауыт – Moody’s, S&amp;P, Fitch халықаралық рейтинг агенттіктерінің дерегіне сенсек, Қазақстанның қор биржасында саудаланатын корпоративтік облигациялар эмитенттерінің кредиттік рейтингтермен қамтылуы небары 50 пайызға жетпейді. Тек елдегі ірі банктер мен мемлекеттік компаниялар ғана кірген. Қаржылық іспен айналыспайтындар ірі компаниялардың санаулысы ғана енген. Сыртқы көз сыншы десек, бұл дүние қазақстандық нарыққа сенімді азайтуы мүмкін.

Осыдан екі жыл бұрын қоғам талқысынан өткен заң жобасы неліктен әлі қаралып жатыр? Шамасы, агенттік құру оңай іс емес, бәрінен бұрын халықаралық талаптар ескеріледі. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі сол уақыттарда ұлттық рейтинг құруға қатысты заң жобасы Парламент қарауына 2024 жылдың аяғында немесе 2025 жылдың басында ұсынылады деген еді. Бірақ биыл көктемде ғана жетіп тұр.

Жалпы, 2009-2010 жылдардың шамасына дейін елімізде ұлттық рейтинг агенттіктері болмады. Ал 2010-2015 жылдар аралығында бірнеше рет рейтинг агенттіктері ашылды. Алайда дефолттан кейін биржа көп нәрсеге төтеп бере алмады. Содан соң малайзиялықтардың, Expert RA Kazakhstan рейтинг агенттігі мен KZ рейтингінің қатысуымен «Алматы өңірлік қаржы орталығы» рейтинг агенттігі құрылған.

Дегенмен ол да ұзақ жұмыс істей алмады. 2015 жылы Қазақстанда зейнетақы реформасы жүргізіліп, корпоративтік облигацияларды сатып алуға мораторий енгізілгенге дейін-ақ шыдас бермеді. Өйткені сол реформадан кейін бағалы қағаздар нарығы шығынға ұшыраған. Ақыры Ұлттық рейтинг агенттігінің қызметіне сұраныс төмендеп, бірінен соң бірі жабылды. Содан бері елімізде бағалы қағаздар нарығының дамуы көңіл көншітпей келеді.

Әйтсе де Ұлттық рейтинг агенттігін қайта құруды барлық сарапшылар құптай бермейді, тіпті, қажетсіз іске балайды. Біз осыған дейін пікір алысқан экономист, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы кеңесшісі Айдархан Құсайынов Қазақстанда қор нарығы нашар дамығанын, оның әсері әлеуетті рейтинг агенттігіне кері ықпал ететінін айтты.


«Бізде үлкен инвестициялық нарықтағы компаниялар жоқ. Рейтинг агенттігі көптеген бағалы компаниялар болған кезде ғана жақсы жұмыс істейді. Рейтинг ірі клиенттердің қайда инвестиция құю керегін түсіну үшін жасалады. Яғни, әрбір компанияны тексерудің қажеті жоқ», – деп түсіндірді сарапшы.


Оның сөзінше, қазақстандық қор нарығында компаниялар аз, сондықтан ұлттық рейтинг ашудың керегі шамалы. Себебі заң барлық ұлттық эмитенттерден ұлттық рейтингке қосылуды талап етеді. Ол үшін компаниялар белгілі бір мөлшерде қаржы төлейді, яғни, салықтың бір түрі іспетті. Экономикалық тұрғыдан алғанда, ұлттық эмитенттердің саны тым аз. 1-2 жылдан соң кейбір компаниялар «бізде халықаралық рейтинг болса, қазақстандық рейтинг не үшін керек» деп сауалды төтесінен қояды.

Ал халықаралық инвесторларға ұлттық рейтингке кіру мүлде қажет емес, олар үшін S&amp;P, Moody&amp;#39;s сияқты халықаралық рейтинг агенттіктеріне ену тиімдірек.

Десек те, барлығының пікірі бір түйінге келіп ұштаспайды. Бұрынғы Expert RA Kazakhstan рейтинг агенттігі бас директорының орынбасары болған Арман Жахиннің сөзінше, қаржы нарығы жергілікті рейтинг агенттігінің қатысуынан ғана пайда болады.


«Жергілікті агенттік қызметтері әлемде «үлкен үштік» саналатын рейтинг агенттіктерінің қызметтерімен салыстырғанда қолжетімді. Соның арқасында шағын компаниялар рейтингке енуге мүмкіндік алады. Екіншіден, рейтингтік қызметке облигациялар эмитенттері ғана емес, сақтандыру, бағалы қағаздар, лизингпен айналысатын компаниялар да белсене қатысады. Үшіншіден, нарыққа қатысушылар рейтинг агенттігінен қосымша тәуелсіз аналитика алады. Бұл саладағы мәселелерді анықтауға және оларды шешуге, реттеуге, жағдайды жақсартуға ықпал етеді», – деді маман.


Бірақ мұндағы кем-кетік – заң тек ұлттық рейтинг агенттігіне бағытталған. Бір жағынан қазақстандық нарық тым тар, сондықтан халықаралық, басқа елдердің ұлттық рейтинг агенттіктеріне деген көзқарас болғаны абзал. Демек, шетелдік және ұлттық рейтинг агенттіктеріне қатысты қолданыстағы заңнамалық нормаларды бір құжатқа біріктіру қажет.

Қорыта айтқанда, көптен тұралаған заң жобасы ақыры Мәжіліс қарауына жетті. Бірақ құжат қабылдаған күннің өзінде, бұл іс біраз уақыт алуы мүмкін.

Ал оның тиімділігі бола ма, болмай ма, ол компаниялардың агенттікке қызығушылығына байланысты болатын іспетті.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 28 Apr 2026 08:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/A4DZNRhx.png"   type="image/png"   length="2319592"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[БЖЗҚ-да зейнетақы жинағы барларға ескерту жасалды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zejnetaky-zhujesinde-manyzdy-ozgerister-bastaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zejnetaky-zhujesinde-manyzdy-ozgerister-bastaldy</guid>
                <description>Қазақстанның зейнетақы жүйесі түбегейлі өзгерістер дәуіріне аяқ басты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Сәуір айы бойы шенеуніктер, базбір тәжірибелі гомеопат секілді, қоғамдық пікірді абайлап қыздыра отырып, зейнетақы реформасының «қырыққабат» ақпаратын бірнеше бөлікке бөліп, «дозалап» ұсынумен болды. Жинақтай келгенде, елге не ұсынылып жатқанын және қандай мәселелер назардан тыс қалып қойғанын inbusiness.kz қарастырды.

Жұмыс беруші есебінен – жаңа өмірбойғы зейнетақы

Жаңа реформа аясында өмірге жолдама алған ең іргелі әрі айшықты жаңашылдықтың бірі – жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын (ЖМЗЖ) жаппай енгізу болды. Енді соның есебінен еңбеккерлерге қартайған шағында БЖЗҚ-дан өмірбойғы төлемдер төленетін болады.

Осылайша, болашақ зейнетақы 3 тағаннан құралады: мемлекеттік базалық зейнетақы, БЖЗҚ-дағы жеке жинақтарыңыз және жұмыс берушіңіз қосатын «шартты-жинақтаушы компонент», деп хабарлады Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі.

Бұл реформа 1975 жылдың 1 қаңтарынан кейін туған барлық қазақстандыққа қатысты. Олар үшін кеңес заманынан бері келе жатқан және тек 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі бар адамдарға арналған «ынтымақты зейнетақының» есігі мәңгілікке жабылады.

Жаңа моделде зейнетақының негізгі көлемі әрбір азаматтың БЖЗҚ-дағы жеке жинақтарына және ұзақ уақыт жұмыс істеуіне байланысты болады. Өйткені қазірдің өзінде мемлекет төлейтін базалық зейнетақының төменгі мөлшері өте аз – 35 596 теңге (күнкөріс минимумының 70%-ы). Бұл қаржыға лайықты өмір сүру қиын.

Басқаша айтқанда, мемлекет бірте-бірте, бірақ табанды түрде шетке ығысуда: болашақ зейнетақы үшін жауапкершілік болашақ зейнеткердің өз иығына және шамалы дәрежеде оның жұмыс берушісіне жүктеледі.

Ақырында, мемлекеттік «ынтымақты зейнетақының» орнына жұмыс берушінің өз қызметкерімен ынтымақтастығын білдіретін тетік – ЖМЗЖ келеді. Еңбек министрлігінің мәліметінше, қазірдің өзінде Қазақстанның 5,8 млн азаматы жаңа зейнетақыны алу мүмкіндігіне ие болды. Тек зейнет жасына аман жетсе болғаны.

Осы қазақстандықтардың барлығы үшін бүгінде жұмыс берушілері өз қаражатынан жарна аударып жатыр. ЖМЗЖ ставкасы кезең-кезеңімен өседі: 2024 жылы – 1,5%, 2025 жылы – 2,5% болды. 2026 жылы – 3,5%-ға дейін көтерілді, ал, 2028 жылға қарай жалақының 5%-ын құрайтын болады. Реформаның бастапқы екі жылында ЖМЗЖ тек ауыр және қауіпті өндірісте жұмыс істейтіндер үшін төленді. Биыл жұмыс істейтін барлық қазақстандық үшін аударылуға тиіс.

БЖЗҚ-ның соңғы дерегінше, жеке тұлғалардың ШЗШ (шартты зейнетақы шоты – бұл БЖЗҚ-дағы дербес шот, оған 2024 жылдан бастап жұмыс берушілер қызметкерлері үшін өз есебінен ЖМЗЖ аударады) жалпы саны 2026 жылдың қаңтар айының басындағы 5 млн 514,3 мың данадан 1 сәуірге қарай 5 млн 764,2 мыңға дейін өсті. Жинақтардың өзі де айтарлықтай артқан: биылғы үш айда 760 млрд теңгеден 950 млрд теңгеге дейін жетті.

Еңбек министрлігі мемлекет пен бизнес мүдделерінің теңгерімі сақталғанына сендірді: бизнес бұл шығындарды салықтық шегерімдерге жатқызады, ал, жастар зейнетақылық капиталға ие болады. Салық кодексіне сәйкес, компаниялардың ЖМЗЖ төлеу бойынша барлық шығындары салық салынатын табыстан шегеріледі. Бұл жұмыс берушілерді ашық әлеуметтік саясат жүргізуге және өз ұжымына қамқорлық жасауға ынталандыруға тиіс.

Бейнет орнына зейнет: 40 жыл өтіл тынығуға негіз бе?

Қазақстанда қарттық демалысқа шығу қағидалары өзгеруі мүмкін. Қырық жыл тынбай тер төккендер үшін мерзімінен бұрын (шамамен 58 жаста) зейнетке шығу идеясы Үкіметте талқылана бастады. Бұған сенатор Амангелді Нұғмановтың бастамасы себеп болды: оның байламынша, егер денсаулығы сыр берсе, әрі еңбек өтілі жеткілікті болса, неге адамға белгіленген мерзімнен бұрын бейнетінің зейнетін көре бастауына құқық бермеске?

Сенатор өзінің депутаттық сауалында ресми еңбек өтілі 40 жылға жеткен жұмыскерлерге белгіленген жастан ерте зейнетке шығуға рұқсат беруді ұсынды. Бұл ретте тек еңбек кітапшасындағы сандарға ғана емес, сонымен қатар адамның нақты денсаулық жағдайына және жұмысты жалғастыру қабілетіне қарау қажет деп отыр.

Мұндай тәсіл қазірдің өзінде қолданылады: әскери қызметшілер, құқық қорғау және арнайы органдардың қызметкерлері «еңбек сіңірген жылдары бойынша» зейнеткерлікке ерте шығады.

Бастама авторы осы арқылы елде жұмыссыздықтың азаятынын, азаматтар еңбекке жауапкершілікпен қарайтынын, бейресми істейтіндері онысын заңдастыратынын, қорытындысында мемлекеттік бюджет пен БЖЗҚ-ға ауыртпалық азаятынын алға тартты. Бірақ зейнеткерлер саны артса, жүйеге түсетін жүктеме қалайша төмендейтіні белгісіз.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев бұл мәселенің «назарға алынғанын» мәлімдеді. Тәуелсіз сарапшылар да кіретін арнайы жұмыс тобы мамыр айында отырысына жиналады.

Министр қазіргі кезде 3 негізгі нұсқа қарастырылып жатқанын жеткізді:


	Сенатордың ұсынысы: еңбек сіңірген жылдары бойынша 40 жыл өтілмен зейнетке шығуға рұқсат ету.
	БЖЗҚ-ның «4 + 1» моделі: жұмыс беруші қызметкердің жеке шотына 4% жарна және жалпы сақтандыру қорына 1% жарна аударады.
	МӘСҚ бастамасы: сақтандыру зейнетақы жүйесін енгізу.


«Бұл бастамалардың барлығы мұқият зерделеп, есептеулерді қажет етеді. Жұмыс комиссиясы бюджет пен зейнетақы жүйесінің мұндай жүктемелерге қаншалықты дайын екенін анықтауға тиіс. Жұмыс комиссиясының отырыстары мамыр айында басталады. Біз барлық ұсыныстарды, соның ішінде сақтандыру моделін және еңбек өтілі бойынша бастаманы қарастырамыз», – деп нақтылады министр Ертаев. Мұның бәрі жауапты шенеуніктерде дайын шешімнің әзіргі жоқтығын, тек тұжырымдаманы іздеу үстінде екенін көрсетеді.

Зейнет жасы өсетін болды

Бүгінде Қазақстанда ерлер 63 жаста зейнетке шығады, ал, әйелдер үшін бұл меже 61 жас деңгейінде «қатырылған». Бұл мораторий ұзартылмайтын болыпты. Нәтижесінде, нәзік болмыс иелерінің зейнеткерлікке шығу жасы бұдан әрі кезең-кезеңімен көтеріледі: 2028 жылдан бастап – 61,5 жас, 2029 жылдан – 62, 2030 жылдан – 62,5 және 2031 жылға қарай – 63 жас.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ерлердің жасымен (63 жас) теңестіру бағыты өзгеріссіз қалатынын растады. Еңбек вице-министрі Виктория Шегайдың түсіндіруінше, уақытша мораторий 2028 жылға дейін қолданыста болады. Содан кейін әйелдердің зейнет жасы 63 жасқа жеткенше кезең-кезеңімен көтеріле береді.

Ол мұның жинақтаушы зейнетақы жүйесімен тікелей байланысты екенін нықтады: адам неғұрлым ұзақ жұмыс істеп, ұзақ жарна аударса, болашақ зейнетақысы да соғұрлым жоғары болады. Шегайдың уәжі де нық: аз жұмыс істесең – аз жинайсың.

«Еңбекке қатысу кезеңінің қысқаруы зейнетақы деңгейінің автоматты түрде төмендеуіне әкеп соғады. Әйелдер қартайғанда лайықты төлемдер алуы үшін олар жинақтау жүйесіне ұзағырақ қатысуы керек», – деп шорт кесті вице-министр.

Бұл қағида тұрақты жұмысы мен лайықты табысы бар айымдарға жарасатын шығар, бірақ басқасының шынайы өмірінің бояуы әлдеқайда солғын.

Жеткіліктілік шегі асу бермес шыңға айнала ма?

Зейнетақы жинақтарының ең төменгі жеткіліктілік шегі (ЕТЖШ) жаңаша есептелуі мүмкін: ол аннуитет құнына байлануы мүмкін. Еңбек министрлігі Зейнетақы төлемдерін жүзеге асыру қағидаларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы қаулы жобасын дайындап қойды.

Түсіндірме жазбада мұның қолданыстағы «механизмді жақсартуға» және болашақ төлемдерді тұрақты етуге бағытталғаны көрсетілген. Басқа егжей-тегжейі әзірге жоқ, өйткені ведомство жобаның мәтінін жарияламады.

«Жоба өмір бойғы зейнетақы аннуитетінің құны негізінде азаматтардың зейнетақы табыстарының неғұрлым тұрақты және теңгерімді қалыптасуын қамтамасыз етуге бағытталған ЕТЖШ параметрлерін қайта қарауды қарастырады», – делінген құжаттың түсіндірме жазбасында.

Қағаз бетінде бәрі қисынды көрінеді: қартайғанда өзін лайықты төлеммен қамтамасыз етуі үшін азаматтар аннуитет сатып алуға жететін соманы жинап үлгеруі шарт.

Бірақ бұл жерде бір гәп бар. Жеткіліктілік шегі – бірдей жастағы адамдардың барлығы үшін біркелкі. Ал, аннуитет құны барша үшін бірдей бекітілмеген және әрбір адамға жеке есептеледі. Өйткені ол көптеген факторларға: өмір сүру ұзақтығына, кірістілік мөлшерлемелеріне, инфляциялық күтулерге, сақтандыру компанияларының саясатына және басқасына байланысты.

Сарапшылардың пікірінше, ЕТЖШ-ны соған тәуелді етсе, шектің өзі тұрақты қалпынан айрылып, «қалқи» бастайды. Бүгін бір сан, ертең басқа сан – бағдар үнемі қол жеткізбес сағымдай, алыстай беретін мақсатқа айналып кетуі мүмкін.

«Бұл ретте азаматтар белгіленген шектен асқан зейнетақы жинақтарын тұрғын үй жағдайын жақсартуды және емделуге ақы төлеуді қоса алғанда, әлеуметтік маңызы бар мақсаттарға пайдалану мүмкіндігін сақтап қалады. Сонымен қатар, зейнетақы жинақтарының негізгі мақсаты азаматтарды қартайғанда жеткілікті зейнетақымен қамтамасыз ету екенін атап өтеміз», – деп қаперге салды Еңбек министрлігі.

Ведомство ЕТЖШ параметрлерін қайта қарау актуарлық есептеулер негізінде жүзеге асырылатынын мәлімдеді. Мұнда өмір сүру ұзақтығының өсуі, зейнетақы активтерінің кірістілік деңгейі және өзге де макроэкономикалық факторлардың ескерілетіні алға тартылды.

Бірақ бәрі де сенімге келіп тіреледі. Егер жүйе азаматтарға көбірек талап қойса, бірақ өзі зейнетақы жинақтарына тиісті кірістілікті қамтамасыз ете алмаса, қоғам «мемлекет біздің пікірімізге құлақ аспайды» деп қабылдай бастауы ықтимал.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 26 Apr 2026 09:59:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/7Dhg1oGN.jpeg"   type="image/jpeg"   length="187598"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанның ЭЫҰ елдерімен сауда айналымы 15 млрд доллардан асты]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-eyu-elderimen-sauda-ajnalymy-15-mlrd-dollardan-asty</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstannyn-eyu-elderimen-sauda-ajnalymy-15-mlrd-dollardan-asty</guid>
                <description>Қазақстан ЭЫҰ кеңістігінде экспортты арттырып, жаңа логистикалық бағыттарды іске қосуда.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Экономикалық ынтымақтастық ұйымының (ЭЫҰ) Бас хатшысы Асад Маджид Ханмен ресми кездесу өткізді, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Тараптар сауда байланыстарын арттыру, жаңа көлік дәліздерін дамыту және аймақ экономикасындағы цифрлық трансформация мәселелерін талқылады.

Кездесу барысында ЭЫҰ-ға мүше мемлекеттер Қазақстанның маңызды сауда әріптестері екені атап өтілді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ЭЫҰ мемлекеттерімен өзара сауда көлемі өткен жылмен салыстырғанда 11,5%-ға артып, 15 млрд доллардан асты. Қазақстандық экспорт негізінен мұнай, мыс, бидай, күнбағыс майы, ұн және мұнай өнімдерінен тұрады.

Серік Жұманғарин Қазақстанның ЭЫҰ елдерімен өзара іс-қимылы соңғы жылдары тұрақты оң динамиканы көрсетіп отырғанын, оны арттыруда айтарлықтай әлеует бар екенін атап өтті. Қазақстанда шамамен 1 млрд доллар көлемінде экспорттық әлеуеті жоғары өңдеуші өнеркәсіптің 137-ге жуық тауар позициясы бар.

Әлемдік экономиканың негізгі драйверлерінің бірі ретінде қарастырылатын электрондық сауданы дамытуға ерекше көңіл бөлінуде. ЭЫҰ елдерінің күш-жігерін шоғырландыру тұрақты және өзара тиімді сауда кеңістігін қалыптастыруға мүмкіндік беретіні атап өтілді.

Тараптар ЭЫҰ кеңістігіндегі экономикалық байланыстың негізі саналатын көлік-логистикалық ынтымақтастық мәселесін егжей-тегжейлі талқылады. 2026 жылы Қазақстан ЭЫҰ-ның көлік секторына төрағалық етеді.

Вице-премьер «Солтүстік – Оңтүстік» дәлізінің Ауғанстан мен Пәкістанға жол ашатынын және оның басым маңызға ие екенін атап өтті.

Сондай-ақ ол биыл Қазақстан мен Пәкістан арасында Қытай арқылы (Қарақорым тас жолы арқылы) алғашқы жүктер жеткізіле бастағанын хабарлады.

Аталған бағыттардың дамуы, көбінің теңізге шығу мүмкіндігі жоқ болғандықтан, Орталық Азия елдері үшін стратегиялық маңызға ие. Олар арқылы халықаралық теңіз порттарына қол жеткізуге болады.

Кездесу барысында ЭЫҰ Бас хатшысы Асад Маджид Хан Қазақстан Үкіметін Өңірлік экологиялық саммиттің сәтті өтуімен құттықтап, еліміздің ұйымдағы жетекші рөлін атап өтті.


«Қазақстан – ЭЫҰ-ның айрықша әріптесі. Біз Қазақстанды өңірлік хаб және ЭЫҰ елдері мен Еуропа арасындағы көпір ретінде қарастырамыз», – деді ол.


Оның айтуынша, қазіргі геосаяси жағдайда аймақтар мен құрлықтар арасындағы байланыстың маңызы арта түсуде. Осыған байланысты ЭЫҰ қазіргі және перспективалық маршруттардың картасын дайындау, сондай-ақ Каспий теңізінің акваториясындағы инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру сияқты көлік дәліздерін дамыту жұмыстарын жүргізуде.

Тараптар сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақ пен ЭЫҰ арасындағы интеграциялық процестерді ұштастыру мәселесін, соның ішінде Пәкістанмен еркін сауда аймағы туралы келісім жасасу перспективаларын талқылады.

Қорытындылай келе, Серік Жұманғарин ЭЫҰ елдерінің үйлесімді іс-қимылының маңыздылығын атап өтті. Ол Қазақстанның ұзақ мерзімді және өзара тиімді әріптестік үшін жағдай жасай отырып, ірі экономикалық одақтар арасындағы байланыстырушы буын болуға дайын екенін мәлімдеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Айсана Марат</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 25 Apr 2026 09:11:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/oguyYf7v.jpg"   type="image/jpeg"   length="130144"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ұлттық банк базалық мөлшерлемені өзгеріссіз қалдырды ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ltty-bank-bazaly-mlsherlemeni-zgerissiz-aldyrdy-396966</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ltty-bank-bazaly-mlsherlemeni-zgerissiz-aldyrdy-396966</guid>
                <description>Реттеуші орган негізгі көрсеткішті төртінші рет 18% деңгейінде қалдырып отыр.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ресми мәліметке сәйкес, банктің бұл шешіміне инфляцияның баяулауы әсер еткен, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Өткен айда жылдық инфляция 11%-ға дейін төмендеген. Ақпанда бұл көрсеткіш 11,7% болған.  Ұлттық банк инфляцияның баяулауына бірнеше фактор ықпал еткенін атап өтті.


– Наурыз айында жылдық инфляция 11%-ға дейін баяулаған, айлық инфляция 1,1%-дан 0,6%-ға түскен, азық-түлік инфляциясы 11,7%, азық-түлікке жатпайтын тауарлар инфляциясы 11,3%, сервистік инфляция 10% болған. Сонымен қатар, инфляция деңгейі әлі де 5 пайыздық нысанадан едәуір жоғары екені, сыртқы нарықтағы ахуал бағаға қысым жасап отырғаны, халықтың алдағы бір жылға инфляциялық күтулері 14,6% деңгейінде қалыптасқаны, ал биылдың қаңтар-наурыз айларында Қазақстан экономикасы 3% өсім көрсеткен, – делінген ресми хабарламада.


Сонымен қатар, Ұлттық банк қазіргі инфляция қарқыны бәсеңдегенімен, оның деңгейі әлі де 5% нысанаға жету үшін қажет межеден жоғары екенін мәлімдеді. Яғни, экономикадағы инфляциялық қысым толық жойылған жоқ. 

Ұлттық банк мәліметінше, биылғы жылғы қаңтар-наурыз айларында экономиканың өсімі жылдық мәнде 3% болған. Әсіресе, құрылыс, көлік, өңдеу өнеркәсібі және сауда салаларында жоғары өсім байқалған. 

Сондай-ақ, ресми хабарламада базалық мөлшерлемені төмендету мәселесі бірден шешіле салмайтынын байқаймыз.

Ұлттық банк қазіргі үрдістер сақталып, күтпеген жағдайлар болмаса, алдағы шешімдерде мөлшерлемені төмендету мүмкіндігін қарастыруға дайын екенін жеткізді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 24 Apr 2026 12:47:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/qEB2C332.jpg"   type="image/jpeg"   length="105238"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ержан Біржанов: Қазақстан Ұлттық қордан толық бас тартпайды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/erzhan-birzhanov-kazakstan-ulttyk-kordan-tolyk-bas-tartpajdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/erzhan-birzhanov-kazakstan-ulttyk-kordan-tolyk-bas-tartpajdy</guid>
                <description>Мұны Мәжіліс кулуарында Қаржы вице-министрі айтты. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Оның сөзінше, еліміз Ұлттық қордан бөлінетін трансферттерден толық бас тартпайды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Биыл республикалық бюджет кірісі айтарлықтай артқан. Мысалы, бірінші тоқсан қорытындысында түсімдер өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 131,6 пайыз болған. 


– Өткен жылы осы кезеңде республикалық бюджетке шамамен 3,1 трлн теңге түссе, биыл бұл көрсеткіш 4,076 трлн теңгеге жетті. Яғни, шамамен 1 трлн теңгеге артық, – деді вице-министр.


Сондай-ақ, ол бұл өсім өткен жылмен салыстырмалы көрсеткіш екенін, ал жалпы алғанда бюджет жоспары толық орындалғанына тоқталды. 


– Қазіргі жылы жоспарлар ауқымды. Сондықтан, қандай да бір қайта бөлу немесе механизмдерді өзгерту мәселесі қаралып жатқан жоқ. Өздеріңіз білесіздер, биыл біз нысаналы трансферттерден бас тарттық. Қазір тек Ұлттық қордан кепілдендірілген трансферт сақталды, – деп нақтылады ол. 


Вице-министр алдағы уақытта салық базасы нығайған жағдайда Ұлттық қорға тәуелділікті біртіндеп азайту мүмкіндігі қарастырылатынын жеткізді. 


– Бізде бюджет тапшылығы бар. Сол тапшылықты жабу үшін түрлі қаржыландыру көзі пайдаланылады, – деді Ержан Біржанов.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 22 Apr 2026 15:45:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/EyevUKS3.jpeg"   type="image/jpeg"   length="624866"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Tencent Kaspi.kz басшысы әрі негізін қалаушылардың бірі Михаил Ломтадземен бірге Kaspi.kz-ке инвестиция салды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/tencent-kaspi-kz-basshysy-ari-negizin-kalaushylardyn-biri-mihail-lomtadzemen-birge-kaspi-kz-ke-investiciya-saldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/tencent-kaspi-kz-basshysy-ari-negizin-kalaushylardyn-biri-mihail-lomtadzemen-birge-kaspi-kz-ke-investiciya-saldy</guid>
                <description>Бұл әлемдегі ең танымал мобильді қосымшалардың бірі. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Kaspi.kz бүгін Tencent, Kaspi.kz басшысы әрі негізін қалаушылардың бірі Михаил Ломтадзе, басқарушы команданың негізгі мүшелері және ұзақ мерзімді институционалдық инвесторлар Baring Fintech Venture Funds қорынан Kaspi.kz-тің 6 миллионға жуық американдық депозитарлық акциясын сатып алуды аяқтағанын хабарлайды, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Михаил Ломтадзе былай түсіндіріп өтті:


«Tencent – Қытайдың ірі технологиялық компаниясы, үздік қосымшаның бизнес-моделінің пионері және әлемдегі ең танымал мобильді қосымшалардың бірі – 1,3 миллиардтан астам адам қолданатын WeChat-тың негізін қалаушы. Tencent-тің Kaspi.kz-тің ірі акционерлерінің қатарына қосылуы – біз үшін үлкен мәртебе!

Менің жеке инвестициям, басқарушы командамыздың негізгі мүшелерінің инвестицияларымен бірге компаниямыздың бизнес-моделіне және ұзақ мерзімді стратегиясына деген нық сенімді білдіреді.

Біз сондай-ақ қаржытех саласындағы Spice Expeditions халықаралық инвестициялық компаниясының, АҚШ-тың Washington University және WISIMCO / University of Wisconsin Foundation сияқты университеттік инвестициялық қорларының ұзақ мерзімді акционерлеріміздің қатарына қосылғанын мақтанышпен хабарлаймыз».


Kaspi.kz туралы

Kaspi.kz миссиясы – клиенттер мен серіктестердің өмірін жақсартатын инновациялық өнімдер мен қызметтер жасау. Kaspi.kz сервистерін Қазақстан мен Түркияда 25 миллионнан астам клиент пен 900 мың серіктес қолданады.  

Қазақстанда біздің суперқосымша төлемдер, электронды коммерция, онлайн супермаркет, финтех, саяхат, хабарландыру, мемлекеттік қызметтер мен басқа да сервистерді біріктіреді. Түркияда Kaspi.kz елдегі жетекші электронды коммерция платформа - Hepsiburada-ның 86%-ын иеленеді.

Kaspi.kz 2024 жылдың қаңтарынан Nasdaq-та саудаланады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 20 Apr 2026 13:41:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/2AK6XOZY.jpeg"   type="image/jpeg"   length="79226"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Уран өндірісінен түсетін қаражат ғылымды дамытуға бағытталуда]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/uran-ondirisinen-tusetin-karazhat-gylymdy-damytuga-bagyttaluda</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/uran-ondirisinen-tusetin-karazhat-gylymdy-damytuga-bagyttaluda</guid>
                <description>2026 жылғы 17 сәуірде Қазақстан Республикасы Атом энергиясы жөніндегі агенттігінің ғылыми-техникалық кеңесінің кезекті отырысы өтті.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Отырыс барысында ғылыми-зерттеу, ғылыми-техникалық және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды қаржыландыру қағидаларына сәйкес өткен жылдың қорытындылары бойынша, 2026 жылға және 2027-2029 жылдарға арналған жоспарлы кезеңге жер қойнауын пайдаланушылардың уран өндіру кезеңінде шеккен шығындарының 1 пайызы есебінен қалыптастырылған ғылыми-техникалық тапсырмалар қаралды.

Бұл отырыстың айрықша маңыздылығы – жер қойнауын пайдаланушылардың уран өндіруге жұмсалған шығындарының 1 пайызы мөлшеріндегі міндетті аударымдар есебінен қаржыландыруға ұсынылатын ғылыми-техникалық тапсырмалар тізбесінің алғаш рет қаралуымен байланысты.

Бұл Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігімен бірлесіп құрылған қолданбалы ғылымды қаржыландырудың орталықтандырылған, ашық және нәтижеге бағдарланған тетігін қалыптастыру жөніндегі Мемлекет басшысының тапсырмасын практикалық іске асыру болып табылады.

Жаңа тәсіл ғылыми-техникалық тапсырмаларды қалыптастыру мен қараудың, қаражатты мақсатты пайдаланудың бірыңғай тәртібін қамтамасыз етуге, сондай-ақ ғылыми зерттеулерді атом саласының өзекті өндірістік және технологиялық міндеттерімен тығыз байланыстыруға бағытталған.

Мұндай тетік ресурстарды пайдаланудың тиімділігін арттыруға, ғылыми әзірлемелердің фрагменттілігін төмендетуге және басым бағыттар бойынша ғылыми-техникалық қызметті үйлестіруді күшейтуге мүмкіндік береді.

Отырыс қорытындысы бойынша ұсынылған ғылыми-техникалық тапсырмаларға басымдық беру жөнінде ұсынымдар әзірленді. Ұсынылған материалдар бірлесіп құрылған қаржыландыру тетігі шеңберінде белгіленген тәртіппен одан әрі пысықтау және қарау үшін Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігіне жіберілетін болады.

Ғылыми-техникалық тапсырмаларды қарау саланың нақты қажеттіліктеріне, отандық құзыреттерді дамытуға, нақты ғылыми-технологиялық нәтижелерге қол жеткізуге және ғылымды өндірістік сектормен тікелей байланыстыруға бағытталған қолданбалы зерттеулерді қолдаудың тұрақты жүйесін қалыптастырудағы маңызды кезең болды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Айсана Марат</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 18 Apr 2026 19:37:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/X3ZO5Su1.jpeg"   type="image/jpeg"   length="108468"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Елімізде несие беру қарқыны айтарлықтай төмендеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-nesie-berudin-karkyny-ajtarlyktaj-tomendedi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-nesie-berudin-karkyny-ajtarlyktaj-tomendedi</guid>
                <description>Кейбір банктерде бұл көрсеткіш бұрын 9-10 пайыз болса, қазір 4 пайыздан төмен.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Былтыр Қазақстанда несие беру талаптарының күшеюі тұтынушылық кредиттердің қарқынын айтарлықтай төмендетті. Бұл туралы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова мәлімдеді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Оның айтуынша, қабылданған заңнамалық өзгерістердің нәтижесінде қазақстандықтар несие алуға саналы түрде қарай бастаған.


&quot;Заңның әсері бар. Несие берудің қарқыны айтарлықтай төмендеді. Бұған дейін жыл сайын 30 пайыздан астам өсім көрсеткен тұтынушылық кредиттер қазір 6-7 пайыздан аспайды. 2025 жылы осы деңгей сақталды. 2026 жылдың басынан бері де бұл үрдіс жалғасып келеді, яғни, тұтынушылық кредит беру көлемі азайды&quot;, – деді агенттік төрағасы.


Сондай-ақ ол төлем мерзімін кешіктіру талаптары да қатаңдатылғанын атап өтті.


&quot;Егер қарыз алушының төлемі 1 күннен немесе 30 күннен астам уақытқа кешіктірілсе, микроқаржы ұйымдары мен банктер тарапынан шектеулер қолданылады. Біз қарыз алушыларды тәуекел деңгейіне қарай санаттарға бөлдік. Жоғары тәуекел тобына жататын азаматтарға кредит берілмейді&quot;, – деді Мәдина Әбілқасымова.


Оның мәліметінше, қарыздардың қайтарылмау көрсеткіші де төмендеген.


&quot;Кейбір банктерде бұл көрсеткіш бұрын 9-10 пайыз болса, қазір 4 пайыздан төмен. Біз барлық қаржы ұйымдары бойынша жағдайды тұрақты бақылауда ұстап отырмыз&quot;, – деді ол.


Агенттік банктерден бөлек өзге де қаржы ұйымдарының қызметін қадағалайды. Олардың қатарында микроқаржы ұйымдары мен ломбардтар бар.

Ал жеке тұлғалардың көлеңкелі түрде қарыз беру қызметі Азаматтық кодекс аясында реттеледі, себебі олар ресми қаржы ұйымдарына жатпайды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 15 Apr 2026 17:15:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/PCb43WFN.jpeg"   type="image/jpeg"   length="108718"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Елімізде әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар өңірлік даму институттарына айналады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-aleumettik-kasipkerlik-korporaciyalar-onirlik-damu-instituttaryna-ajnalady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-aleumettik-kasipkerlik-korporaciyalar-onirlik-damu-instituttaryna-ajnalady</guid>
                <description>Бұл туралы Үкіметтің баспасөз қызметі хабарлады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорацияларды (ӘКК) трансформациялау мәселелері бойынша кеңес өткізді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Үкіметтің таратқан ақпаратына сәйкес, ӘКК-лерді толыққанды өңірлік даму институттарына айналдыру Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау аясында жүзеге асырылуда.

ӘКК қызметін жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды салалық министрліктер, өңір әкімдіктері және корпорациялардың өздері ұсынды.

Ұлттық экономика министрлігі ӘКК қызметінің 7 негізгі функциясын айқындады. Осы функциялар шеңберінде ӘКК өңірлік жобалардың бес жылдық портфельдерін қалыптастырып, әрбір жоба бойынша инвесторлар мен кредиторларды айқындауы тиіс. Қаржыландыру көздері ретінде банктер мен «Бәйтерек» тобының даму институттары қарастырылуда.

ӘКК бизнес пен ұлттық даму институттары («Даму» қоры, ӨДҚ, ҚДБ, Аграрлық кредиттік корпорация, KazakhInvest, QazIndustry, QazTrade) арасындағы байланыстырушы буын ретінде әрекет етеді, сондай-ақ оларға табыстылық және өзін-өзі ақтау қағидаттары негізінде кредит беру құқығы беріледі. Мемлекеттік активтерді басқару табыс табуға бағдарлануы тиіс.

Реформа аясында тұрақтандыру қорларын ӘКК құрылымынан шығару мәселесі қарастырылуда. Бұл тиімсіз функцияларды жоюға, ашықтықты арттыруға және кредиттік рейтингтер алу мен нарықтық қаржыландыру тартуға жағдай жасауға мүмкіндік береді.

Кеңес қорытындысы бойынша Қанат Бозымбаев арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың жұмыс істеу мәселелерін пысықтауды, бейінді емес активтерге түгендеу жүргізуді, сондай-ақ ӘКК үшін бірыңғай кредиттік және инвестициялық саясатты қалыптастыруға арналған нормативтік базаны әзірлеуді тапсырды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 14 Apr 2026 10:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/IUMK0sGw.jpg"   type="image/jpeg"   length="225589"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан Өзбекстанмен келісіп, елге арзан азық-түлік жеткізуді жоспарлап отыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-ozbekstannyn-kasiporyndarymen-kelisip-elge-arzan-bagamen-azyk-tulik-zhetkizbek</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-ozbekstannyn-kasiporyndarymen-kelisip-elge-arzan-bagamen-azyk-tulik-zhetkizbek</guid>
                <description>Инфляцияның баяулау үрдісі алтыншы ай қатарынан сақталып отыр. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Үкіметте Премьер-министрінің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серик Жұмангариннің төрағалығымен әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының қазіргі жағдайы қаралды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Инфляцияның баяулау үрдісі алтыншы ай қатарынан сақталып отыр: былтырғы қыркүйектегі 12,9%-дан 2026 жылғы наурыз айының қорытындысы бойынша 11,0%-ға дейін төмендеді. Реттелетін қызметтер саласында бұл нәтиже табиғи монополия субъектілерінің операциялық шығындарын оңтайландыру есебінен қамтамасыз етілді. Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларын (31 атау) өндірушілер үшін бағаны тұрақтандыру мақсатында электр энергиясы мен теміржол тасымалдары тарифтерін 70%-ға дейін төмендету шаралары қарастырылған.

Наурыз айының қорытындысы бойынша жылдық азық-түлік инфляциясы 11,7%-ды құрап, 1 пайыздық тармаққа төмендеді. Сәуірдің бірінші аптасында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бағасының орташа өсім индексі нөлдік деңгейде сақталды (2025 жылғы сәйкес кезеңде – 1,6%). Қияр (-9,7%), пияз (-2,3%), қырыққабат (-1,7%) бағасының төмендеу үрдісі жалғасуда. Сонымен қатар балық (-0,7%), қызанақ (-0,6%), ұн және күнбағыс майы (-0,2%) және өзге де азық-түлік тауарлары арзандады.

Бағаны одан әрі тұрақтандыру мақсатында Сауда және интеграция министрлігі Мал шаруашылығы одағымен меморандумға қол қою мәселесін пысықтауда. Құжат жыл соңына дейін ет өнімдерінің белгілі бір тобына шекті бағаларды белгілеу есебінен ішкі нарықты сауда желілері арқылы қамтамасыз етуді көздейді.

Маусымаралық кезеңде ішкі нарықты көкөніс өнімдерімен қамтамасыз ету мақсатында қазақстандық делегацияның Өзбекстан Республикасына жұмыс сапары ұйымдастырылды. Делегация құрамына Сауда және интеграция министрлігінің, облыс әкімдіктерінің, сондай-ақ ірі сауда желілерінің өкілдері кірді.

Сапар барысында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары тізбесіне кіретін жеміс-көкөніс өнімдерін өндіретін және экспорттайтын жетекші өзбек кәсіпорындарымен екіжақты келіссөздер жүргізіліп, Қазақстанның ішкі нарығына жеткізілімдерді ұлғайту мәселелеріне баса назар аударылды. Сонымен қатар қазақстандық делегация Сурхандария облысының бірқатар ауданын аралап, өнімді өсіру, жинау, буып-түю және сақтау жұмысымен танысты. Өнім сапасының жоғары екені айтылып, оны Қазақстан стандарттарына сәйкестендіру үшін қосымша калибрлеу қажеттігі көрсетілді.

Келіссөздер қорытындысы бойынша логистиканы ескере отырып, Қазақстанның көтерме нарығындағы бағадан төмен бағамен жаңа өнімнен 1,4 мың тонна сәбіз және 400 тонна қырыққабатты пилоттық жеткізу жөнінде алдын ала келісімдерге қол жеткізілді. Өнім сапасын бақылауды өзбек тарапы жүзеге асырады, ал жеткізу қазақстандық тасымалдаушының қатысуымен «жасыл дәліз» тетігі арқылы ұйымдастырылады. Сонымен қатар тараптар екіжақты тауар айналымын одан әрі кеңейту перспективаларын, оның ішінде импортқа қажетті тауарлар тізбесін қалыптастыру мәселелерін талқылады.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметі бойынша, қазіргі уақытта өңірлік тұрақтандыру қорларында өткен жылғы көкөніс өнімдерінің жалпы көлемі 29,5 мың тоннаны құрайды. Сонымен қатар жалпы көлемі 13,1 мың тонна ерте пісетін көкөністер бойынша келісімшарттар жасалуда, оның ішінде 10,8 мың тоннасы Түркістан облысы фермерлерінің өнімі, бұл ішкі сұранысты отандық өндіріс есебінен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 07 Apr 2026 09:19:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/MqyXxmvk.png"   type="image/png"   length="2657432"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Диқандардың жоспары аяқ асты өзгеріп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/dikandardyn-zhospary-ayak-asty-ozgerip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/dikandardyn-zhospary-ayak-asty-ozgerip-zhatyr</guid>
                <description>Жыл да көктем келе сала Қазақстанның әр түкпіріндегі шаруалар жаңа қарбаласқа, яғни, егінге кіріседі. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Биыл бұл жұмыстарға қатысты жоспарлар, бөлінетін қаржы пысықталып жатыр. Бірақ кей өнімдерге қатысты жылдағыдан төмен болуы мүмкін.

Жалпы, үкімет биыл дәл былтырғыдай егін егу және күзгі жиын-терім жұмыстарын қаржыландыруға 1 трлн теңге жұмсамақ. Оның 300 млрд теңгесі техникаларға бағытталған. Дегенмен биыл егін алқабы көбейіп, 23,8 млн гектарға жеткізілмек. Өткен жылмен салыстырғанда 180 мың гектарға көп.

Жауаптылар осы жылы майлы дақылдарды – 55 мың гектарға, азықтық дақылдарды – 242 мың гектарға, арпаны 94 мың гектарға ұлғайтпақ. Жүгері алқабы 265 мың гектарға өспек. Әйтсе де бидай алқабы 125 мың гектарға азайып, 12,1 млн гектармен шектеледі. Сондықтан кейінгі жылдары рекордтық көрсеткіштерге жетіп келген бидайдың өнімі күзде сәл аздау болатын секілді.

Осыдан 6-7 жыл бұрын Ауыл шаруашылығы министрлігі Экология министрлігімен бірге күрішті егуді азайту бастамасын қолға алғаны есте. Себепсіз емес, бұл өнім көбіне онсыз да құрғақшылықпен алысып жатқан Сыр өңірінде шығады, жаз бойы суда тұруы керек. Биыл күріш алқабы 20 мың гектарға азайып, 80 мың гектар болмақ. Шамасы, жауаптылар су тапшылығы тағы да қайталанғалы тұрғанын сезсе керек.

Әзірге елде 2,3 млн тонна тұқым әзірленген. Оның 1,6 миллионы сараптамадан өткізіліп қойған, яғни, түгелі дерлік егінге жарамды. Қалған 700 мың тоннасы сәуірдің орта шегіне дейін тексерілмек. Ал тыңайтқыштың жайы тағы бір бөлек. Жауаптылар ақпаннан бастап апта сайын мониторинг жүргізіп отырғандарын ғана мәлімдеген.


– Егін науқанын сапалы әрі уақытылы жүргізу үшін 402 мың тонна жеңілдетілген дизель отыны бөлінді, ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері үшін түпкілікті құны орта есеппен литріне 281 теңгені құрайды, бұл нарықтық бағадан 15%-ға төмен. Қазір жанармай құю станцияларындағы орташа баға литріне 330 теңге. Ауыл шаруашылығы құрылымдарында 139 мың трактор, шамамен 5,6 мың бірлік жоғары өнімді егіс кешендері, 70 мың сепкіш, 141 мың топырақ өңдеу құралдары бар, – деп мәлімдеді Ауыл шаруашылығы министрлігі.


Былтыр мемлекеттік қолдау шараларының арқасында шаруалар шамамен 25 мың бірлік заманауи техника сатып алып, ауыл шаруашылығы техникасы паркін жаңарту деңгейі 6,5%-ға жетті. Дегенмен, саладағы бүкіл техниканың 70 пайызы тозған саналады, яғни, 15 жылдан көп уақыт қызмет етіп келе жатқандар. 2020-2021 жылдары бұл көрсеткіш 85-90 пайызға жетіп, шошындырғаны бар. Әйтеуір кейінгі жылдары ілгерілеушілік бары қуантады.

Айтпақшы, су тапшылығының зардабын Қызылорда облысының диқандары ғана емес, оңтүстіктегі шаруалар да тарта бастады. Онда күрішпен қоса, мақта егу көлемі де азайтылып жатыр.


– Биыл Түркістан облысында күріш алқабын азайтып, орнына жүгері егу қарастырылады. Соған сай 150 мың тоннаға дейін 25 түрлі өнім шығаратын «Шардара жүгері» зауытына 19 млрд теңге инвестиция жасалып, құрылысы бітті. Егер 30-35 мың гектар жерге жүгері егілсе, 240-250 мың тонна өнім алуға болады. Өзбекстаннан шілде айында мақтаға қажетті су ала алмаймыз. Өйткені ар жағындағы Қырғызстан, Тәжікстанға да су керек. Өздері де егінге сол уақыттарда көп су алып жатады. Кейінгі 7-8 жылда нарықта мақта саудасы азайды, шаруалар шығынға батты. Сол себепті басқа өнімге ойысу керек болып тұр, – Қазақстан фермерлер қауымдастығының Түркістан облысы бойынша төрағасы Тұрғанбек Оспанов.


Осылайша, су тапшылығының әсерінен кей өңірлердің егін жоспары өзгеріп жатыр. Бұл іс сәтті жүзеге аса ма, жоқ па – ол жағын болжау қиын. Дегенмен жоспардың жақсы екенін жасырмаған абзал. Қазір Түркістанда жүгері өсіріп, терең өңдеймін деген шаруаларға әр тоннасына 30 мың теңге субсидия беріліп жатқанға ұқсайды. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 04 Apr 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/AAz7wJrh.png"   type="image/png"   length="7711089"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандықтардың зейнетақысына қатысты жағымсыз жаңалық жарияланды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktardyn-zejnetakysyna-katysty-konilsiz-zhanalyk-zhariyalandy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktardyn-zejnetakysyna-katysty-konilsiz-zhanalyk-zhariyalandy</guid>
                <description>Ұлттық банк өткен жылы да жұрттың қарттыққа жиған қаржысын инфляцияға жем қылды. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ресми есептегі триллиондар мен халықтың кеміп қалған қаржысы арасындағы алшақтық зейнетақы жүйесінің пәрменсіздігін тағы бір мәрте паш етті. Зейнетақы активтерінің өткен 12 айдағы кірістілігі тағы инфляция деңгейінен асып түсе алмапты. Бұл туралы монетарлық реттеушінің, яғни ҚРҰБ-тың зейнетақы активтерін басқару бойынша инвестициялық қызметінің қорытындысында көрсетілген.

Соңғы 12 айда – 2025 жылғы наурыздан 2026 жылғы ақпанға дейінгі аралықта Ұлттық банк қазақстандықтардың зейнетақы активтерін басқара отырып, шамамен 2,66 трлн теңге табыс тапқаны белгілі болды. Тиісінше, өткен кезеңдегі кірістілігі небәрі 11,3% ғана болды. Ескеретін жайт, тек ресми статистика бойынша 2026 жылғы ақпанда Қазақстандағы жылдық инфляция 11,7%-ды құрады.

Осылайша, халықтың зейнетақысын қымбатшылық «жеп» қойды. Күні кеше ғана Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов Мәжіліс кулуарында қазақстандықтар 20 емес, 30 пайыз табыс табу мүмкіндігін қалт жіберіп алғанын айтқан еді.


«Кейбір азамат доллар бағасы түсуде, демек қолма-қол доллар сатып алуға қолайлы деп жүгіруде. 2022 жылы бағам 550-ге көтерілгенде доллар сатып алып, оны әлі күнге ұстап отырған таныстарым бар. Доллармен ойлауды тоқтату керек! Доллар – жинақтау құралы емес. Менде шетел валютасында минималды ғана депозиттерім бар, ал, жинақтарымның негізгі бөлігі – теңгеде. Өзіңіз ойлап қараңызшы: өткен жылы теңгедегі депозиттер жылдық шамамен 20% берді. Бұл ретте теңге долларға қатысты 10%-дай нығайды. Қоса есептегенде, 30% кірістілікке тең. Тағы қандай құрал мұндай кіріс берді?», – деді Тимур Сүлейменов.


Ұлттық банк басшысы мысал келтірді: егер сіз өткен жылдың басында 10 млн теңгені 20%-бен депозитке салғаныңызда, 12 айда шамамен 2 млн теңге табыс алар едіңіз. Айтқаны орынды-ақ. Бірақ, соншалықты «ғұлама» басшы өзінің кемел кеңесін неге өзі басқарып отырған зейнетақы активтеріне қолданбады? 

Өз кезегінде БЖЗҚ болса, «бұл уақытша құлдырау, ұзақ мерзімде бәрі жақсы болады» деген ескі «мантрасын» қайталаудан жалықпай тұр.

28 жыл бойы «жіберіп алған» пайда


«Зейнетақы активтерінің қысқа уақыт аралығындағы кірістілігі басқару тиімділігінің көрсеткіші бола алмайды. Бұл қысқа мерзім ішінде есептелген қаржы құралдары мен басқа операциялар бойынша сыйақы түріндегі кірістер белгілі бір кезеңдегі бағалы қағаздар мен валюта бағамдарының өзгеруін әрдайым жаба бермейтіндігіне байланысты. Сондықтан инвестициялық кірісті объективті бағалауды ұзақ мерзімде жүргізген жөн», – деп мәлімдеді қор.


Бірақ қор қартайып, буынынан әл тайып, зейнет жасқа жеткен азаматтың зейнетақылық активтері тиын-тебен болып қалмайтынына кепілдік те бермеді. 

БЖЗҚ өз уәжін күшейту үшін өткен ғасырдан бергі жиынтық көрсеткішті алға тартты. 1998 жылы жинақтаушы зейнетақы жүйесі құрылған кезден 2026 жылғы 1 наурызға дейін жинақталған инвестициялық кірістілік 1 192,3%-ды құрады. Осы 28 жылдағы инфляция 953,36% болды.

Инфляциядан 238% асыра табыс таба алғаны үшін қорға қол соғуға болар еді. Бірақ гәп бар. Біріншіден, жұрттың көбі 1998 жылдан бері жинап жатқан жоқ, демек, бұрынғы Ұлттық банк басшыларының игілігінен қағылғаны, қазіргі құлдыраудан көз аша алмай жатқаны жетерлік.

Екіншіден, сол 1998 жылдың басында 1 грамм алтын 9,45 доллар, не сол кездегі бағаммен 708 теңге тұрыпты. ҚРҰБ-тың ресми бағамы бойынша 1 грамм алтын 2026 жылғы 2 сәуірде 72 091 теңгеге жетті. Яғни, 28 жылда 101 есеге (!) өскен. Осылайша, егер БЖЗҚ 1998 жылы құрыла сала, барлық активті алтынға салғанда, болашақ зейнеткерлердің 1 миллион теңгесін бүгінде 101 миллион теңгеге айналдырып беретін еді.

Айта кету керек, ол кезде Ұлттық банктің тізгінін кезек-кезекпен Ораз Жандосов (10.01.1996–20.02.1998 жылдары), Қадыржан Дамитов (23.02.1998–13.10.1999 жылдары) және Григорий Марченко (12.10.1999–06.01.2004 жылдары) ұстаған екен. Жарайды, бұл қарапайым тәсіл ескі гвардияның ойына келмеді делік, ал, қазіргі басшылыққа не кедергі?


«ҚРҰБ-тың зейнетақы активтерін басқару жөніндегі инвестициялық қызметінің қорытындысында, валюта бағамдарының ауытқуын және қаржы құралдарының нарықтық құнының өзгеруін ескере отырып, соңғы 12 айдағы (2025 жылғы наурыздан 2026 жылғы ақпанға дейін) есептелген инвестициялық кіріс көлемі 2,66 трлн теңгені құрады. Бұл кезеңдегі кірістілік 11,39%-ға жетті», – деп хабарлады БЖЗҚ.


Ал, алтын бағасы дәл осы кезеңде 2025 жылғы 3 наурыздағы (алғашқы жұмыс күні) 45 926 теңгеден 2026 жылғы 2 ақпанда 81 562 теңгеге дейін, яғни екі есеге жуық қымбаттапты. Яғни, Тимур Сүлейменовтің командасы зейнетақы активтерін алтында ұстағанда 11,39% емес, екі еседей кіріс құятын еді.


«ҚРҰБ барынша консервативтік басқару саясатын ұстанады. Ол ұзақ мерзімді кезеңде зейнетақы активтерін сақтауға және олардың оң кірістілігін қамтамасыз етуге бағытталған», – деп ақталады БЖЗҚ. Бірақ алтыннан өткен қандай «консервативтік құрал» бар?


Айтпақшы, «бір жылда шамамен 2,66 трлн теңге инвестициялық кіріс түсті!» деген ресми көрсеткіш тамсантып, тәнті етеді. Үңіле қарағанда, жағдай көңілсіз: БЖЗҚ-да 2023 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша жалпы саны 12 551 018 қазақстандықтың жеке зейнетақы шоты бар. Әлгі 2,66 трлн теңгені осы жинақтаушыларға бөлгенде, әрбір адамға небәрі 211 мың теңгеден ғана келеді.

Бұл – елдегі орташа жалақыдан да аз: Ұлттық статистика бюросының дерегінше, Қазақстанда 2025 жылғы III тоқсан қорытындысында орташа жалақы 429 368 теңгені құрады. 

Инвестиция құрылымы: зейнеткер ақшасын қарызға таратуда

Сарапшылар ресми деректерге сүйеніп, маңызды бір жайтқа назар аудартады: ҚРҰБ болашақ зейнеткерлердің маңдай тер, табан ақымен жинаған қаражатына мемлекеттік бюджеттің жыртығын жамап жатыр.

Үкіметке жол салу, ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру, өзге де қажеттіліктер үшін қаржы жетпесе, ол амалсыздан бағалы қағаздар шығарып, ішкі нарықтан қарыз тартады. Осы облигацияларды Ұлттық банк зейнетақы жинақтары есебінен сатып алады.

Салдарынан, ел жинағының жартысынан астамына Үкіметтің, ұлттық компаниялардың және отандық коммерциялық банктердің қарыздық міндеттемелері сатып алынған.

БЖЗҚ-ның өзі ұсынған ақпарат мұны растайды: оған сәйкес, 2026 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша зейнетақы активтерін инвестициялаудың негізгі бағыттары төмендегідей:


	ҚР Қаржы министрлігі шығарған мемлекеттік бағалы қағаздардың үлесі – 41,92%,
	квазимемлекеттік компаниялардың облигациялары – 9,19%,
	ҚР екінші деңгейлі банктерінің облигациялары – 2,37%,
	ҚРҰБ депозиттері – 2,93%,
	ҚР эмитенттерінің акциялары мен депозитарлық қолхаттары – 2,59%,
	шет мемлекеттердің мемлекеттік бағалы қағаздары – 2,06%,
	микроқаржы ұйымдары – 1,17%.


Зейнетақыға артылған үміттің өзі құнсызданып, қағаздағы табыс пен өмірдегі шындықтың арасы алшақтап бара жатқандай әсер қалдырады. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақыт Көмекбайұлы</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 03 Apr 2026 08:34:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/k3eywfXw.png"   type="image/png"   length="1932596"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Доллардың 600 теңгеге дейін қымбаттауына негіз жоқ – Тимур Сүлейменов]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/dollardyn-600-tengege-dejin-kymbattauyna-negiz-zhok-timur-sulejmenov</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/dollardyn-600-tengege-dejin-kymbattauyna-negiz-zhok-timur-sulejmenov</guid>
                <description>Нарықта ахуал тұрақты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов доллардың 600 теңгеге дейін қымбаттауына негіз жоқ деп отыр, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Тілшілер «Доллар 500-600 теңгеге дейін қымбаттауы мүмкін бе?» деп сұрады. 


«Жалпы алғанда доллардың қымбаттауына ешқандай фундаменталды нарықтық негіздер жоқ. Қазіргі таңда жағдай қалыпты», – деді Тимур Сүлейменов Мәжіліс кулуарында. 


Оның сөзінше, егер мұнайдың бағасы барреліне 200 долларға жетсе, онда доллар бағасы төмендеуі мүмкін.


«Екінші жағынан импортқа деген сұраныс бар. Ірі инвестициялық жобаларды жүзеге асыру басталғанда, бұл долларға деген сұранысты арттырады. Себебі жобалардың іске асуы құрал-жабдық, технологиялар импортына байланысты. Қазіргі қалыптасқан жағдайды ескере келе, күрт өзгеріс болады деп күтілмейді. Ұлттық банк доллар бағамын реттемейді. Доллар еркін айналымға жіберілген», – деді ҰБ басшысы.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 01 Apr 2026 14:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/herMjtHU.png"   type="image/png"   length="1623148"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан мен Қытай арасында 125 млн долларлық келісімге қол қойылды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-men-kytaj-arasynda-125-mln-dollarlyk-kelisimge-kol-kojyldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-men-kytaj-arasynda-125-mln-dollarlyk-kelisimge-kol-kojyldy</guid>
                <description>Бұл туралы Сауда және интеграция министрлігінің баспасөз қызметі хабаралады. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Циндаода өткен сауда-экономикалық миссияның қорытындысы бойынша қазақстандық компаниялар қытайлық серіктестермен жалпы сомасы $125 млн болатын келісімдерге келді, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Шаньдун – Қытайдағы ірі экономикалық өңірлердің бірі. Мұнда қуатты өндіріс базасы мен үлкен тұтыну нарығы бар. QazTrade мәліметінше, 2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Шаньдун арасындағы тауар айналымы $2,2 млрд-қа жетіп, 40 пайыздан астам өсті.

Миссияға 25-тен астам отандық компания қатысты. Сапардың негізгі бөлігі қытайлық импорттаушылар мен дистрибьюторлармен тікелей B2B кездесулерге бағытталды.

Қазақстан Қытай тарапына агроөнеркәсіп пен терең өңделген өнімдер ұсынды. Ұн, май өнімдері, бал, сүт және кондитерлік тауарлар қытайлық бизнес тарапынан жоғары қызығушылық тудырды.

Сапар аясында Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев Шаньдун провинциясының басшылығы және бизнес өкілдерімен келіссөз өткізді. Негізгі назарда жеткізілім көлемін арттыру және келіссөздерді нақты нәтижеге айналдыру. Сондай-ақ индустриялық кооперация мәселесі де талқыланды. Сапар аясында министр әлемдік ірі тұрмыстық техника өндірушілерінің бірі Haier компаниясының өндірістік алаңына барды.

Сауда-экономикалық миссиясы Сауда және интеграция министрлігі мен QazTrade ұйымдастыруымен өтті.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Марья Айдарбаева</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 01 Apr 2026 12:16:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/LlHTUdh0.jpg"   type="image/jpeg"   length="234209"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан Қытайға экспортты күшейтуде]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kytajga-eksportty-kushejtude</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-kytajga-eksportty-kushejtude</guid>
                <description>Қытайға ресми сапар аясында Қазақстан Республикасының Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев «Қытайға экспорт – ШЫҰ іріктеуі» форумына қатысты. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бұл алаң қазақстандық экспортты Қытай нарығына ілгерілетудің негізгі тетіктерінің бірі, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Форумды ашқан министр Қазақстан Қытайды стратегиялық серіктес ретінде қарастыратынын және сауда, инвестиция және өнеркәсіптік кооперация салаларындағы ынтымақтастықты жүйелі түрде дамытып келе жатқанын атап өтті.


«Мемлекет басшыларының жетекшілігімен Қазақстан мен Қытай арасындағы қарым-қатынас мәңгі жан-жақты стратегиялық әріптестік деңгейіне көтерілді. Бұл тауар айналымының тұрақты өсімімен, инвестициялық ынтымақтастықтың кеңеюімен және өнеркәсіптік кооперацияның тереңдеуімен айқын көрінеді.

Қазіргі таңда Қытай – Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі. Ал Қазақстан Қытай экономикасы үшін энергетикалық ресурстардың, ауыл шаруашылығы өнімдерінің және шикізаттың сенімді жеткізушісі болып қала береді.

Соңғы үш жылда екіжақты тауар айналымы тұрақты әрі қарқынды өсім көрсетіп келеді: 2023 жылғы 41 млрд доллардан 2025 жылы 48,7 млрд долларға дейін артты.

Бұл көрсеткіштердің артында екі ел экономикасының өзара толықтырушы сипаты, кәсіпорындардың прагматикалық жұмысы, сондай-ақ Қытайдың Шаньдун провинциясы сияқты дамыған өңірлерінің қолдауы тұр», – деді министр Арман Шаққалиев.


Оның айтуынша, «Қытайға экспорт» платформасы бизнеске тікелей байланыс орнатуға және Шаньдун провинциясы мен жалпы Қытай нарығына шығуға тиімді мүмкіндік береді.

Сонымен қатар министр Шаньдун провинциясының басшылығымен – вице-губернатор Вэнь Нуаньмен және Циндао қаласының мэрі Жэнь Ганмен кездесулер өткізді.

Келіссөздер барысында тараптар сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты дамыту бағыттарын, соның ішінде өнеркәсіптік кооперацияны, логистиканы және заманауи технологияларды енгізуді талқылады.

Министр атап өткендей, «Қазақстан-Қытай ынтымақтастығы бүгінде бұрын-соңды болмаған жоғары деңгейде және тұрақты оң динамика көрсетуде». Оның сөзінше, сауда көлемін ұлғайтумен қатар, оның сапалы трансформациясын қамтамасыз ету маңызды. Жоғары қосылған құны бар өнімдерге және қайта өңдеуді дамытуға басымдық беру қажет.

Бірлескен инвестициялық жобаларды іске асыру мәселелеріне ерекше назар аударылды. Қазақстан озық әрі экологиялық таза технологияларды қолдана отырып, бірлескен өндірістер құруға дайын екенін растады.


«Біз үшін жаңа өндірістердің халықаралық жоғары экологиялық стандарттарға сәйкес келуі және тұрақты дамуға үлес қосуы аса маңызды», – деді министр.


Тараптар өңіраралық ынтымақтастықтың маңызын да атап өтті. Шаньдун провинциясы Қытайдың жетекші өнеркәсіптік және сауда орталықтарының бірі әрі Қазақстанның маңызды серіктесі болып табылады. 2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Шаньдун арасындағы тауар айналымы 2,2 млрд АҚШ долларына жетіп, жоғары өсім көрсетті.

Министр «өңіраралық өзара іс-қимылды жандандыру қазақстан-қытай әріптестігінің барлық кешенінің дамуына қосымша серпін береді» деген сенім білдірді.

Іс-шара аясында министр отандық өндірушілердің өнімдері ұсынылған Қазақстанның ұлттық павильонын да аралады. Экспозиция елдің экспорттық әлеуетін және қазақстандық компаниялардың Қытай нарығындағы қатысуын кеңейтуге дайындығын көрсетті.

Министр іс-шараның практикалық бағытына да тоқталып, тікелей диалог пен B2B кездесулер форматы қысқа мерзімде нақты келісімдерге қол жеткізіп, бірлескен жобаларды іске қосуға мүмкіндік беретінін атап өтті.

Форум барысында Қазақстанның шикізаттық емес экспортты ұлғайту, электрондық сауданы дамыту және тұрақты қосылған құн тізбектерін қалыптастыру мүмкіндіктері таныстырылды.

Қорытындылай келе, министр Қазақстанның Қытаймен ынтымақтастықты одан әрі тереңдетуге ниетті екенін айтты:


«Біз Қытайды негізгі әрі басым серіктес ретінде қарастырамыз және бірлескен күш-жігер арқылы өзара іс-қимылды сапалы жаңа деңгейге көтереміз деп сенеміз».

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Марья Айдарбаева</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 01 Apr 2026 10:31:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/YlWSQWDy.png"   type="image/png"   length="2264249"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Коммуналдық түбіртекке тарихта болмаған жаңа қызмет түрі енуі мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kommunaldyk-tubirtekke-tarihta-bolmagan-zhana-kyzmet-turi-enui-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kommunaldyk-tubirtekke-tarihta-bolmagan-zhana-kyzmet-turi-enui-mumkin</guid>
                <description>Жаңа заман – жаңа шығын.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Жаңа заманның жаңалығы көбіне жаңа мүмкіндік болып көрінеді де, артынан жаңа шығынға ұласып жатады. Жақын болашақта әрбір үй иесінің коммуналдық төлемдер квитанциясындағы тізімінде тағы бір жол пайда болуы ғажап емес. Ол жасанды интеллект (ЖИ) ақысы. Мұндай болжамды OpenAI компаниясының басшысы Сэм Альтман жария етті.

Оның пікірінше, болашақта ЖИ әрбір үй үшін қажеттілікке айналады және газ, су, электр энергиясы сияқты базалық коммуналдық қызмет қатарына қосылады. Адамдар ол үшін пәтердің ауданына не онда тұратын әрбір адамға байланысты емес, тұтынған көлеміне қарай ақы төлейтін болады.

Қажеттілікке айналған қиял

Жасанды интеллект – бүгінде ермек пен эксперименттің шегінен шығып, тіршіліктің тініне сіңе бастады. Вашингтонда өткен BlackRock Infrastructure Summit саммитінде OpenAI бас директоры ЖИ енді еркін қолжетімді ортақ игілік емес, сұранысқа қарай жеткізілетін ресурсқа айналуы мүмкін екенін тұспалдады. Ол технологиялық компаниялар дәл осы сценарийге дайындалып жатқанын жариялап, құпия сырын бөлісті. Яғни, қазіргідей тегін қолжетімді нұсқалары қалмауы мүмкін.

Бұл – тек технологияның мәртебесі өсіп келеді деген сөз ғана емес, адамның оған тәуелділігі де тереңдеп бара жатқанын аңғартатын белгі. Альтманның түсіндіруінше, келешекте «ЖИ коммуналдық қызметінің» бизнес-моделі ЖИ модельдерін әзірлейтін компаниялардың барлығына тән үлгіге ұқсайтын болады. Айталық, әкімдіктің ЖИ жөніндегі коммуналдық кәсіпорны «токендерді» сатумен айналысады.

Бұл токендер әрбір отбасы ЖИ жүйелері жасаған деректерді – ақпаратты, фотоны, видеоны, басқасын өңдеу кезінде пайдаланылатын және сол арқылы қызметтің құнын есептеуге мүмкіндік беретін шартты өлшем бірліктерге – жаңа валютаға айналады. Токен – тамшы су секілді, там-тұмдап жиналып, ақыры қомақты шотқа айналады


«Мұндай жағдайда әрбір қаладағы есептеу қуаты – кімнің ЖИ мүмкіндіктеріне қол жеткізе алатынын анықтайтын негізгі факторға айналады. Бұл фантастика емес. Қараңыз, жасанды интеллектке деген сұраныс жыл сайын қарқынды түрде өсіп келеді. Бірде бір мектеп, бірде бір университет, бірде бір бизнес онсыз тіршілік ете алмайтын болады. Бұл енді ермек емес», – деді Альтман.


Оның мәліметінше, есептеу қуаты дегеніміз – ЖИ моделдерін оқыту мен іске қосу үшін қажет процессорлық ресурстардың көлемі. Ол ең алдымен арнайы инфрақұрылымға, атап айтқанда жоғары өнімді чиптер мен деректер орталықтарына байланысты болады

1 әріп – 1 стақан су: технология шөлін кім қандырады?

Осы орайда миллиардер тіпті өз компаниясының да болашағы бұлыңғыр екенін ашық жеткізді. Өйткені егер OpenAI компаниясы сұранысты толық қанағаттандырардай есептеу қуатын қалыптастыра алмаса, онда екі түрлі жағдай туындауы мүмкін:


	Біріншіден, компания бұл қызметті жеткілікті көлемде ұсына алмайтын дағдарысқа килігеді.
	Екіншіден, оның бағасын күрт көтеруге мәжбүр болады.


Егер есептеу қуаты шектеулі болса, ЖИ-ге қолжетімділік тең болмайды. Бұл – жаңа әлеуметтік жіктелудің белгісі. Байлар – қалағанынша толық пайдаланады, өзгелер – шектеулі мүмкіндікпен шектеледі.

Мемлекеттер мұндай жағдайда ресурсты бөлуге мәжбүрленуі мүмкін. Су мен электр қалай реттелсе, ЖИ де солай реттеледі. 

Биыл ірі техноалыптар ЖИ-ге деген алапат қарқынмен өсіп келе жатқан сұранысты қанағаттандыру үшін есептеу қуатын кеңейтуге жүздеген миллиард (!) доллар инвестициялауды жоспарлап отыр. Жуырда CES халықаралық көрмесінде AMD компаниясының бас директоры Лиза Су алдағы 5 жыл ішінде әлемге «10 йотафлопстан» астам есептеу қуаты қажет болатынын жариялады. Бұл көрсеткіш 2022 жылғы жаһандық ЖИ мүмкіндіктерінен шамамен 10 000 есе көп!

Оның тұжырымынша, мұндай ауқымды инфрақұрылымды құру – адамзат алдында тұрған күрделі инженерлік және энергетикалық міндеттердің бірі. Бұл – адамзат тек ақпарат емес, энергия тапшылығына да тіреліп тұрғанын білдіреді.

Ал, Альтман қиялына жүгініп, тағы бір теорияны жайып салды. Болашақта тұрғындар электр энергиясы немесе су сияқты коммуналдық қызметке айналған ЖИ-ді алу үшін арнайы есептегіш құралын орнатуға мәжбүр болатынын, сол арқылы сатып алып, өздеріне қажет кез келген міндетті орындай алатынын хабарлады. Бұл – есептегіш тек жарықты емес, интеллектіні де өлшейтін дәуірдің табалдырығы іспетті.

ЖИ «тәбеті» тек есептеу қуатымен шектелмейді. Ол – су мен энергияны да орасан көлемде тұтынады. Әрбір сөйлемді жазу үшін бір стақан суды сіміріп салады. Серверлері, процессорлары үнемі – күндіз-түні, қысы-жазы салқындатылып тұруға тиіс.


«ЖИ-ге арналған деректер орталықтары шағын қалалардың тұтынуымен тең көлемде электр энергиясын шығындайды. АҚШ-тағы энергетикалық желілерге түсетін жүктеме, трансформаторлардың жетіспеушілігі және жаңа электр желілерін салу процесінің баяулығы бұл саланың дамуына елеулі кедергі болуы мүмкін», – деді Сэм Альтман. Өркениет дамыған сайын оның инфрақұрылымы да табиғатқа салмақ сала түседі.


«Moonshots with Peter Diamandis» подкастында Илон Маск та дәл осыған назар аударып, қазіргі уақытта ЖИ-дің қарыштап дамуына негізгі шектеу болып тұрған фактор ретінде «электр энергиясын өндіруді» атады.

Ол сондай-ақ тұтас шөл даланы күн панелдерімен көмкеріп тастаған, өзен атаулыны жаппай бөгендеп жатқан Қытай энергетикалық инфрақұрылымды жылдам дамытуының арқасында ЖИ-дің жалпы есептеу қуаты бойынша АҚШ-тан озып бара жатқанын ескертті.

Электр жетпей тұрғанда, интеллект қайдан жетеді?

Айта кету керек, 2026 жылғы 20 қаңтарда өткен Ұлттық құрылтайдың ақырғы, V отырысында (жаңа Ата заң бойынша ол «Халық кеңесі» ретінде қайта құрылады) Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев та осы мәселеге ерекше назар аудартқан болатын.

Ол Үкіметке салынатын ірі деректер орталықтары үшін арнайы аймақтарды алдын ала анықтауды тапсырды. Мұндай орталықтар бүкіл IT инфрақұрылымының сенімді әрі үздіксіз жұмыс істеуі үшін аса қажет. Президент электрмен жабдықтау, салқындату және қауіпсіздік жүйелері толық қамтылған дата-орталықтарын салуға тапсырма берді.


«Үкімет Павлодар облысының әкімдігімен бірге Екібастұз бассейнінің энергетикалық қуатын пайдалана отырып, «Долина ЦОД» жасауды жоспарлап отыр. Бастама жаман емес, оның қаншалықты табысты жүзеге асырылатынын көре жатармыз. Сондай-ақ, әрбір дата-орталық алып металлургия комбинаты сияқты ғаламат көп мөлшерде энергия тұтынатынын қаперде ұстаған жөн», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.


Сондықтан Президент қуат көздерінің жеткілікті болуын қамтамасыз етуді енді мемлекеттік саясаттың аса маңызды бағыты ретінде қарастыратынын жариялады. Ол осы проблеманы таяуда өткен Қауіпсіздік кеңесінің отырысының күн тәртібіне де шығарып, арнайы талқыға салды. Сол жиында Президент Қазақстандағы электр энергиясының қазіргі өндірісі – жылына 123,1 миллиард киловатт-сағат барлық жоспарын табысты орындауға жеткіліксіз екенін мәлімдеді.

Президент деректер өңдеу орталықтарының болашақтағы қажеттілігін ескеріп, Қазақстан жаңа энергетикалық қуат көздерін іске қосуға тиіс екенін нықтады. Оның сөзінше, атом электр станцияларының құрылысы аяқталғанын күтпей-ақ, жаңа энергия көздерін іске қосу қажет.

Қазақстан Энергетика министрлігінің мәліметіне сүйенсек, 2025 жылы елде 123,1 миллиард киловатт-сағат электр энергиясы өндірілген. Ал, тұтыну көлемі 124,6 миллиард киловатт-сағатқа жеткен. Үкімет басшысы Олжас Бектеновтың мәліметінше, жетпей қалған қуат тапшылығын Қазақстан көрші елдерден импорттап өтеп жатыр.  

Электр энергиясын өндірудің негізгі бөлігі әлі де көмір электр станцияларына тиесілі – үлесі 51,4%. Бұған дейін декарбонизация саясатын жариялағанына қарамастан, ел басшылығы көмір жағатын ЖЭО санын көбейтуге тапсырма берді.


«Қазақстанның 33 млрд тоннаға жуық орасан зор көмір қоры бар. 300 жылға жетеді. Жыл сайын 110 млн тонна көмір өндіріледі. Бұл жөнінен әлемде алдыңғы қатардамыз. Көмір – стратегиялық активіміз! Оның қоршаған ортаға зиянын түгел жоятын заманауи технологияны қолданып, көмірді толық пайдалану керек. Президент Трамп: «Маған жел емес, көмір ұнайды» деп дұрыс айтты. Мұнда ақиқат бар. Көмірмен қуат өндіру ісіне Ұлттық жоба мәртебесі берілуге тиіс», – деді Мемлекет басшысы.


Президент Үкіметке Көкшетау, Семей және Өскемендегі ЖЭО-ларының құрылысын тездетуді, Курчатовтағы электр станциясы мен Екібастұздағы 2-ГРЭС-тің қосымша энергоблоктарын уақытылы іске қосуды, 3-ГРЭС-тің құрылысын бастауды жүктеді. Олар түтіні қоп-қою көмір жағады. «Көмірдің түтіні мен ИИ-дің су шығыны: қайсысы экологияға жақын?» деген сауал туындайды.

Сонымен қатар, Энергетика министрлігінің хабарлауынша, газбен жұмыс істейтін генерацияның үлесі 25,6%-ға, ал, жаңартылатын энергия көздерінің үлесі 13,5%-ға дейін өсіп келеді. Президенттің көмірді «стратегиялық актив» деп атауы – прагматикалық шешімнің белгісі. Экология мен қажеттілік арасындағы таразы тағы да қозғалды.

Элитаға – ЖИ, көпшілікке – есептегіш?

Технологиялық компаниялардың ішінде есептеу ресурстары аса құнды әрі тапшы ресурсқа айналды. OpenAI президенті Грег Брокман бір сырды жариялады: өз бағасын-бәсін білетін мықты кандидаттар жұмысқа орналасарда жалақысының көлемін, компаниядан тиер үлесін ғана емес, сондай-ақ ЖИ-ге арналған есептеу бюджеті туралы да сұрайды екен.

Брокман өз компаниясының алдағы сегіз жыл ішінде деректер орталықтарының құрылысын салуға шамамен 1,4 триллион доллар инвестициялауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді: компания сұраныстан озып кетуді мақсат етеді.

Осылайша, түбі коммуналдық түбіртекке ЖИ деген тағы бір жаңа жол қосылуы әбден мүмкін. Демек, Google-да іздеу не чат-ботпен сөйлесу сияқты қарапайым әрекеттердің өзі есептегіш арқылы өлшенетін коммуналдық қызметке айналады. Технологияға деген тәбетіңіз – сіздің ай сайынғы төлеміңіз. Ал, бұл «ресурсты» кімге бірінші беретінін компаниялар мен мемлекеттер шешеді.

Forbes қазірдің өзінде ЖИ бизнес үшін ай сайынғы жаңа шығынға айналғанын жазды. Әңгіме киберқауіпсіздік саласы жайында. Бұл сектор соңғы жылдары жаңа даму кезеңіне қадам басты.

MWS сарапшылары пікірінше, нарықтың әрі қарай өсуі киберқорғаныс талаптарының күшеюімен және технологиялық өнімдердің күрделене түсуімен байланысты. Негізгі қозғаушы күштер – реттеуші талаптардың артуы және кибершабуылдардың барған сайын күрделене түсуі.

Қазіргі кибершабуылдардың салдары бұрынғыдан әлдеқайда ауыр болуы мүмкін. Мұндай шабуылдар бизнес қызметінің толық тоқтауына, ірі айыппұлдарға немесе тіпті компанияның жабылуына дейін әкеліп соғуы ықтимал. Сондықтан ұйымдар тек реактивті қорғаныс құралдарына, мысалы, антивирустық бағдарламаларға ғана емес, сонымен қатар қауіптердің алдын алуға бағытталған кешенді платформаларға да белсенді түрде инвестиция сала бастады.

Сарапшылардың бағалауынша, киберқауіпсіздік нарығы 2025 жылы шамамен 80 миллиард теңгеге бағаланған болса, 2026 жылы оның көлемі 96 миллиард теңгеге дейін өседі деп болжануда. Қауіпсіздік қымбаттаған сайын, қорқыныш та «абоненттік төлемге» айналады.

Бір заманда электр шамы да, интернет те таңсық еді. Бүгінде олар – міндетті төлем. Ертең ЖИ де сол қатарға қосылуы мүмкін. Сонда түбіртектегі жаңа жол тек қаржылық жүк емес, өркениеттік таңдауымыздың көрінісі болады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 27 Mar 2026 05:13:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/OWKJ9pZv.png"   type="image/png"   length="3002886"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Президент: Ресей біздің негізгі сауда-экономикалық, инвестициялық серіктесіміз саналады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/prezident-resej-bizdin-negizgi-sauda-ekonomikalyk-investiciyalyk-seriktesimiz-sanalady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/prezident-resej-bizdin-negizgi-sauda-ekonomikalyk-investiciyalyk-seriktesimiz-sanalady</guid>
                <description>Мемлекет басшысы Ресей Премьер-министрі Михаил Мишустинді қабылдады.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Президент Қасым-Жомарт Тоқаев елімізге жұмыс сапарымен келген Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы Михаил Мишустинмен кездесті, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Кездесуде Қазақстан мен Ресей арасындағы стратегиялық серіктестіктің және одақтастық қарым-қатынастың нығайып келе жатқаны атап өтілді. Сондай-ақ, өзара тиімді диалог пен жоғары деңгейде қол жеткізілген уағдаластықтарды іске асыру қарқын алғанына назар аударылды.

Мемлекет басшысының айтуынша, Михаил Мишустиннің Шымкент қаласында өтетін Еуразиялық үкіметаралық кеңес отырысына және Цифрлық форумға қатысуы Қазақстан-Ресей байланыстарының айрықша сипатын және оны одан әрі өрістетуге қос тараптың ұмтылысын тағы да растайды.


– Екіжақты экономикалық ынтымақтастықтың қалай дамып келе жатқаны өзіңізге мәлім. Қазірдің өзінде құны 25 миллиард долларға жуық 122 ірі жоба іске асырылды. Сауда көлемі 30 миллиард долларға жақындады. Бұл жақсы нәтиже деуге болады. Ресей біздің негізгі сауда-экономикалық, инвестициялық серіктесіміз саналады. Бұған әрине, қуаныштымыз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.


Әңгімелесу барысында Ресей Федерациясының Президенті Владимир Владимирович Путиннің Қазақстанға жасайтын мемлекеттік сапарына дайындық мәселелеріне баса мән берілді.

Мемлекет басшысы Астана алдағы сапарды екі ел арасындағы стратегиялық серіктестік пен одақтастық қатынастарды одан әрі дамытуға тың серпін беретін өте маңызды шара ретінде қарастыратынын жеткізді.

Президенттің айтуынша, әзірлік жұмыстары аясында сан қырлы ынтымақтастық тағы да пысықталды.

Ресей Үкіметінің Төрағасы қазақ жерінде көрсетілген сый-құрмет үшін Мемлекет басшысына ризашылығын білдірді.

Сондай-ақ Қасым-Жомарт Тоқаевты жалпыұлттық референдумның табысты өтуімен және Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы қабылдануымен құттықтады.

Михаил Мишустиннің айтуынша, референдум Қазақстан Президентінің мемлекет іргесін нығайтуды, экономиканы дамытып, азаматтардың әл-ауқатын арттыруды көздейтін саясатын барша халық қолдайтынын көрсетті.


– Орайлы сәтті пайдаланып, Сізге Владимир Владимирович Путиннің ыстық ықыласын жеткізгім келеді. Бірер күн бұрын Президентпен екіжақты қарым-қатынастың күн тәртібін, сондай-ақ биыл мамыр айына жоспарланған сапарына әзірлік жұмыстарын егжей-тегжейлі талқыладық. Үкімет бұл сапардың да табысты өтуіне барынша күш салады. Сіздің былтыр қараша айында Ресей Федерациясына жасаған сапарыңыз барысында мемлекеттер басшылары қойған барлық міндетті екі ел үкіметтері іске асырып жатыр, – деді Михаил Мишустин.


Сондай-ақ тараптар екіжақты күн тәртібіндегі өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасты.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Марья Айдарбаева</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 26 Mar 2026 14:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/lusqSKn0.png"   type="image/png"   length="2145971"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ел экономикасына байланысты болжамдар халықты қуанта алмай отыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/el-ekonomikasyna-bajlanysty-bolzhamdar-halykty-kuanta-almaj-otyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/el-ekonomikasyna-bajlanysty-bolzhamdar-halykty-kuanta-almaj-otyr</guid>
                <description>Кейінгі жылдары Қазақстанның жалпы ішкі өнімі артып жатқаны белгілі, тіпті, осы көрсеткішті екі есеге арттыруымыз мүмкін екені айтылады. 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Дегенмен, көпшілік бұл өсім халықтың жағдайын жақсартуға тікелей әсер етпей отырғанын жиі алға тартады.

Былтыр елдің жалпы ішкі өніміндегі өсім 6,5 пайызға жетіп, 300 млрд доллардан асты. 2026 жылы 320 млрд долларға, тіпті 340 млрд-қа баруы мүмкін екені болжанады, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Мейлі, бұл пікірмен келісуге болады, себебі қазір жаһандағы тұрақсыздыққа қарамастан, елдің мұнай нарығы алға басып келеді. Оның үстіне Таяу Шығыстағы ахуалға байланысты «қара алтынның» бағасы да өсті.


«Каспий құбыры арқылы мұнай жіберу қалпына келді. Мұнай бағасы жоғары, сондықтан 2026 жылы ЖІӨ 300 млрд доллардан асады деген ықтималдық бар. Үкіметтің негізделген болжамы бойынша, 2027 жылы бұл көрсеткіш 380 млрд, 2028 жылы – 425 млрд доллар болады. Демек, ЖІӨ-ні екі еселеу мақсаты шындыққа жақын, ал 2029 жылға қарай ол 450 млрд долларға жетуі тиіс», – дейді экономист Асқар Қысықов.


Қазір үкіметтің инвестициялық пулында мыңдаған жоба бар. Ірі өнеркәсіптік нысандарды іске қосу жоспарланған. Шамамен 2030 жылға қарай бұлар тиімділігін көрсете бастауы мүмкін.

Бірақ бәрін біржақты болжауға тағы болмайды. Өйткені халықаралық жағдай, геосаясат тұрақсыз. Оның үстіне жалпы ішкі өнімнің өсімін басқадан бұрын халық сезініп жатыр ма? Шынында көбі әсер етпейтінін айтуда. Мәселен, былтыр экономика көлемі 6,5 пайызға артты, бірақ 12,3 пайызға көбейген қымбатшылықтың кесірінен халықтың нақты табысы 6 пайызға төмендеді.


«Жалпы ішкі өнімнің мақсаты өздігінен, халық табысы мен әл-ауқатымен байланыстырылмаса, дұрыс емес. Қазір көптеген экономистер мен үкімет өкілдері ЖІӨ өсімі халық табысының артуына алып келетін трансмиссиялық механизмді қалай жақсартуға болатынын ойластыруда. Ең алдымен, инфляцияның өсу қарқынын төмендету қажет. Бірақ қосылған құн салығының өсуі мен тарифтердің қымбаттауы сияқты проинфляциялық факторлар болды. Мұның бәрі бір-біріне әсер етеді. Сондықтан алдағы жылдары инфляцияны 5 пайыздық межеде ұстап тұру қиын болады», – деп ашығын айтты экономист Асқар Қысықов.


Қазір еліміздің экономика құрылымында еңбекақы қорының үлесі бар болғаны 30 пайызды құрайды, ал дамыған елдерде бұл көрсеткіш 50-60 пайызға жеткен, яғни, халықтың табысы аз. Ал біз өсіп жатыр деп ойлаған жалпы ішкі өнімнің көбі корпорацияларға, соның ішінде шетелдік инвесторларға тиесілі. Сондықтан ол өсім халықтың тұрмысына айтарлықтай пайдасын бермей отыр.

Үкіметтің болжамынша, 2026-2028 жылдары экономиканың орташа жылдық өсімі 5,5 пайыз деңгейінде болса, екі еселеу мақсатына жетуге мүмкіндік бар. Бірақ осы тұста Дүниежүзілік банк Қазақстанда 2026-2027 жылдары экономикалық өсім азайып, 4,4 пайыздан аспайды деп отыр.

Негізі экономикалық өсімдерге қарамастан халықтың жағдайы жақсармай отырғанын үкімет те мойындап отыр. Осыған дейін премьер-министр Олжас Бектенов елде жалақының өсу қарқыны тым баяу болып тұрғанын мәлімдеген еді. Сол үшін үкімет жалпы ішкі өнімдегі жалақының  мөлшерін 31 пайыздан 40 пайызға көтеруді ойластырып отыр.

Қазақстандағы орташа жалақы мөлшерін қанша жерден боямалап, керемет секілді көрсеткенімізбен, шын мәнінде көп жұмыс орындары ұсынатын айлық 200 мың теңгеден аспайтыны жария болды. Оның үстіне, елде кедейлер мен байлардың алшақтығы артқан.

International Finance Corporation (IFC) ұйымының есебінше, 1990-жылдардан бері әлемде халықтың табысын тек 34 мемлекет қана лайықты деңгейде көтере алған. Негізгі кедергі – «орта табыс тұзағы», яғни, елдер белгілі бір деңгейге жеткен соң әртүрлі себептерге байланысты сол жерде ұзақ уақыт тұрып қалады. Осы жағдайды қазір Қазақстан бастан кешіріп отыр.

Әуелде Қазақстан рейтингте төмен позицияда болмаған. Алайда Вьетнам секілді елдер алға озып, көрші Өзбекстанның өзі бізден жоғары жайғасқан. Бір жағынан ұйым Қазақстанның теңізге тікелей шығатын жолы жоқ екенін, сондықтан логистика тұрғысынан басқа елдерге тәуелді екенін атап өткен. Осыған байланысты ел бұл мәселені шешу бағытында белсенді жұмыс жүргізіп жатыр.

Жан басына шаққандағы ұлттық табыс 2008-2009 жылдарға дейін қарқынды өскенімен, кейін күрт төмендеген. 2014-2015 жылдардағы дағдарысқа дейін аздаған өсім байқалса, 2020 жылы COVID-19 пандемиясы жағдайды одан әрі қиындатты.

Одан бері де алтыншы жылға қадам бастық. Геосаяси қақтығыстар, құбылмалы нарық, жаһанды инфляция жайлауы секілді факторлар белең алды. Енді қандай саясат тиімді болатынын болжап білмейтіндей кезеңге келгендейміз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 20 Mar 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/wI2IFCW8.png"   type="image/png"   length="2636362"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Етке қатысты алаңдатарлық жаңалық жарияланды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/etke-katysty-alandatarlyk-zhanalyk-zhariyalandy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/etke-katysty-alandatarlyk-zhanalyk-zhariyalandy</guid>
                <description>Мал шаруашылығында өсімге кедергі келтіретін басты факторлардың бірі анықталды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Үкімет сүйіншілейді. Қазақстан тарихында тұңғыш рет ветеринарларға арналған жеке бағдарлама қабылдануы мүмкін. Өйткені бұл сала ет экспортын дамытудың кежегесін кері тартып тұрған көрінеді.

Сондықтан Үкіметте мұның бір шешімі ретінде ветеринарияны дамытуға арналған жеке бағдарлама қабылдау ұсынылды. Премьер-министр Ауыл шаруашылығы министрлігіне әкімдіктермен бірлесіп, ветеринариялық инфрақұрылымды дамытуды, сондай-ақ жергілікті жерлерде және шекараның өзінде ветбақылауды күшейтуді тапсырды. Ауыл шаруашылығы министрлігі 15 сәуірге дейін Ветеринарияны дамытудың кешенді жоспарының жобасын Үкіметке енгізуге міндеттелді.

Мал шаруашылығы қазақ үшін тек табыс көзі емес, болмыс пен тұрмыс. Ал, ветеринариялық қауіпсіздік – тек жануарлардың денсаулығы ғана емес, сонымен қатар экспорттық нарықтарға қол жеткізудің негізгі шарты.  Әлемдік нарық – өте талғампаз, консервативті, әрі кірпияз орта. Оған біздің «ата-бабадан бері мал баққанбыз» деген мақтанышымыз, биік амбицияларымыз емес, қазақстандық малда аурудың жоқтығын растайтын анықтамалар мен халықаралық стандарттар ғана керек.

Ал, дәл осы жерде проблема бар. Парламент депутаттарының бағалауынша, мал шығынының 20%-ға дейінгісі жануарлардың ауруларымен байланысты. Онсыз да баяу өсіп келе жатқан салаға мал індеті аяусыз әрі тоқтаусыз соққы беріп жатыр.


«Ветеринариялық қауіпсіздік – мал шаруашылығының тұрақтылығын қамтамасыз ететін жүйелі фактор. Саладағы шығындардың шамамен 20%-ы ауыл шаруашылығы жануарларының ауруларымен байланысты. Бір мезгілде мал басын көбейтіп, әрі ет экспортын арттыруға ұмтылып отырған ел үшін бұл факторды елемеу – болашаққа балта шабумен тең», – деді мәжілісмен Жигули Дайрабаев.


Депутат ветбақылаудың нормативтік және институционалдық негізі жүйелі түрде күшейтіліп жатқанын жеткізді. Әңгіме тек заңнамаға түзетулер енгізу туралы ғана емес, қауіпті инфекциялармен күресудің стратегияларын қайта қарау жөнінде болып отыр.


«Мал шаруашылығы өнімдері сатылатын сауда алаңдарында, бірінші кезекте базарлар мен ет дүкендеріне ара-тұра емес, күнделікті бақылауды енгізу мүмкіндігін қарастырудамыз. Ол заңмен бекітілуге тиіс. Министрлік жанынан жұмыс тобы құрылды. Оған Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымының (WOAH), БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының халықаралық сарапшылары да кірді. Олар бізге бруцеллез, құтыру, туберкүлез, сібір жарасы (күйдіргі) және басқа да аурулармен күрес стратегиясын жетілдіруге көмектесіп жатыр. Осы жұмыстың қорытындысында тиісті шаралар қаралады», – деді депутат Дайрабаев.


Ауру малдан алынған өнімді өз халқымыз тұтынса, елге қастандық. Егер шекара асса, тек экономикалық шығын ғана емес, елдің халықаралық беделіне түскен дақ. Ветеринарияны реттеудің бір маңызы осында.

Ауру бағасы және «импорттық инеге» тәуелділік

Мал індетімен күрестің бір майданы – ветфармацевтика. Қазақстан өз штаммдары негізінде жасалған биопрепараттарға зәру. Ветеринариялық және азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі республикалық қауымдастықтың төрағасы Марат Құмаровтың пікірінше, төл ветеринариялық биопрепараттарын өндіру ісін қарқынды дамытуы қажет.

Сарапшының мәліметінше, Қазақстан «импорттық тәуелділік» құрығына түсіпті. Біз сатып алып жатқан препараттар өзге өңірлерге, бөтен табиғи жағдайларға және бөгде штаммдарға арналған. Инфекциялар көбіне аймақтық ерекшелікке ие болып келеді де, тиісті тиімділік әкелмейді.


«Жергілікті ғылыми-өндірістік база өркендесе, республика аймақтарында аурулар пайда болған жағдайда тез әрі тиімді әрекет етуге мүмкіндігі болар еді. Бірақ дәл осы базаны дамытуда қиындық бар. Қазақстандағы ветбиопрепараттар индустриясы әлі де әлжуаз күйде. Салдарынан импорттық препараттарға тәуелділік жоғары деңгейде қалып тұр», – деді қауымдастық басшысы.


Отандық ғылыми-өндірістік базаның әлсіздігі – инвестицияның аздығынан. Мұндай препараттарды өндіру үлкен инвестицияларды, ұзақ мерзімді ғылыми зерттеулерді және қымбат жабдықтарды талап етеді. Банктер мен инвесторлар өтелу мерзімі ұзақ, тәуекелі жоғары бұл салаға аттап басуға жүрексінеді.

Оның үстіне, сарапшының түсіндіруінше, жаңа Салық кодексі «жығылғанға жұдырық» болды. Ветпрепараттарға жеңілдік жоқ, оларға люкстік тауарлармен бір қатарда 16% қосылған құн салығы салынады.

Сорақысы сол, мал дәрісін жасаудың бүкіл кезеңінен – жабдық, шикізат, құрауыштар, дайын өнім, қызметтер – бәрінен 16% ставкамен ҚҚС жиналады. Бұл саланың жалпы шығындарын арттырып, отандық препараттардың бәсекеге қабілеттілігін төмендетті.

Тұйықтан шығар жол ретінде жануарларға арналған препараттарды адамдарға арналған дәрілік заттармен теңестіру ұсынылды. Бұл өнімнің өзіндік құнын азайтып, отандық өндірушілерді қолдауға және халықаралық міндеттемені орындауға мүмкіндік берер еді.

Бірақ вице-премьер Серік Жұманғарин бастаған «салық серкелері» бұған барар емес. Өз вакцинасын шығара алмаған ел амалсыз өзгенің талабына бағынады. Ал, ветеринариялық тәуелсіздік – биоқауіпсіздіктің алтын діңгегі.

Антимонополиялық абсурд театры

Аурумен ветеринарлар күрессе, ветеринарлармен монополияға қарсы орган күресе бастапты. Сенаттың бірден 13 депутаты Үкімет басшысына жүгініп, бәсекелестікті қорғау агенттігінің әрекетіне наразылық білдірді.

Мәселенің мәнісі мынада: Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі нарықтық қатынастарды оған орын жоқ салаға – аса қауіпті инфекциялармен күреске таңуға тырысуда екен. Бұл органның қағидасы қатаң: егер қандай да бір нарықта жекеменшік ұйымдар болса, мемлекеттік мекемелер бірінші соларға жол беруге тиіс.

Бір қарағанда бәрі дұрыс. Дұрыстап үңілгенде, мына жағдайда онысы ақылға симайды. Агенттік әкімдіктерден мемлекеттік ветстанцияларға тапсырыс орналастырмас бұрын, алдымен сол жұмысты орындай алатын жеке компаниялардың бар-жоқтығын дәлелдеуді талап етеді. Содан тіпті «күлкілі» жағдай туындайды: қалада мысықтар мен иттерге арналған жеке ветеринариялық клиниканың болуы «бәсекелестік орта» ретінде қарастырылады, бірақ мұндай клиниканың өңір деңгейінде аса қауіпті аусылмен күресуге құқығы да, ресурстары да жоқ.

2025 жылдың 17 маусымында Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің бұйрығымен «Монополияға қарсы органның ұқсас тауарлар жасауды және қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын жеке кәсіпкерлік субъектілерінің жоқ екендігі туралы және тиісті тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді бәсекелестік негізде сатып алудың өзге мүмкіндігінің жоқ екендігі туралы қорытынды беру қағидалары» бекітілді.

Бұл қағидалар нарықта жеке жеткізушілердің бар-жоғын анықтау, саладағы бәсекелестік деңгейін бағалау, сондай-ақ бір көзден сатып алуға рұқсат ету және ағымдағы сатып алулар кезінде қолданылатын өзге де рәсімдерді анықтап береді.

Алайда іс жүзінде олар құқықтық қайшылық туындатыпты: салалық заңнама бойынша жеке субъектілерге орындауға тыйым салынған және тек мемлекетке тиесілі функциялар болып табылатын рәсімдер кенеттен бәсекеге қабілетті қызметтер ретінде қарастырыла бастады.

Бұл әсіресе жануарлардың аса қауіпті ауруларымен күрес мәселесінде оғаш көрінеді. Мұндай іс-шараларды – вакцинация, диагностика, мониторинг пен инфекция ошақтарын жоюды заң бойынша тек мемлекеттік ветеринариялық станциялар ғана жүргізеді. Себебі, мұндай аурулар өңір не ел көлемінде ТЖ жариялауға әкелуі мүмкін.


«Сібір жарасы, аусыл, бруцеллез, туберкүлез, құтыру, эмкар, пастереллез және басқа аса қауіпті аурулар – зооноздық, өте жоғары жұқпалы. Олар төтенше жағдайларға соқтыруы ықтимал. Халықаралық ұйымдар мұндай ауруларды қатаң бақылауды тек мемлекеттік функция ретінде таныды», – деді сенатор Ғалиасқар Сарыбаев.


Соған қарамастан, монополияға қарсы органның жаңа қағидалары нарықта жеке жеткізушілердің жоқ екенін дәлелдеуді табанды талап етеді. Салдарынан бұл онсыз да тоқыраған мемлекеттік веткәсіпорындарға қосымша соққы болды.


«Осы жаңа бюрократиялық кедергілердің кесірінен енді мемлекеттік сатып алу конкурстарына қатысу үшін веткәсіпорындар осы қағидаларға сәйкес қорытынды алуға мәжбүр. Мұны тендердің техникалық құжаты талап етеді. Алайда өңірлер қағида талаптарын әрқайсысы әртүрлі түсіндіреді: 8 облыс өз қорытындыларын берген, тағы 12 өңір қорытынды бермей отыр», – дейді сенатор.


Ол індет тарағанда, жедел әрекет етуге тиіс сала үшін мемлекеттік сатып алу рәсімдерінің уақытша тоқтатылуы немесе жеткізілімдердің кідірісі өте ауыр салдарға соқтыратынын ескертті. Тіпті бюрократиялық сергелдең ақыры елде ауру ошақтарының көбеюіне, жануарлардың жаппай қырылуына әкелуі, адамдардың денсаулығына қауіп төнуі, экспорттық шектеулердің енгізілуіне дейін апаруы ықтимал.

Конкурс рәсімдерінің созбалаңға салынуы мемлекеттік ветстанциялар қызметкерлерінің жалақысын 3-4 айға дейін кешіктіруге, мамандардың басқа салаларға кетуіне, кадр тапшылығына ұласыпты. Эпизоотиялық іс-шаралар – бизнес емес, мемлекет функциясы. Аса қауіпті дерттің алдын алуды «бәсекелестікке» беру – отпен ойнаумен бірдей.

Үкімет жағдайды түзетуге тек уәде берді

Премьер-министр Олжас Бектенов сенаторлардың уәжін орынды деп танып, ветеринариялық қауіпсіздік үшін монополияға қарсы қорытынды алу талабын алып тастау мүмкіндігін қарастыруға уәде берді. Бірақ мәселені қашан толық шешуге болатынын нақты айтқан жоқ.

Оның мәліметінше, мемлекеттік сатып алудың міндетті бір шарты – нарықтағы адал бәсекелестікті және рәсімдердің ашықтығын қамтамасыз ету үшін монополияға қарсы органның қорытындысының болуы.


«Дегенмен, ветеринариялық қауіпсіздік мәселелерінің ерекше мәртебесін ескеріп, әкімшілік жүктемені азайту және шешім қабылдаудың жеделдігін қамтамасыз ету мақсатында сатып алуларды жүзеге асыру кезінде монополияға қарсы қорытынды алу талабын алып тастау мәселесі қарастырылып жатыр», – деді Бектенов.


Премьер-министр жануарлардың Қазақстан территориясында таралу қаупі жоғары 68 аса қауіпті ауруының тізімі бекітілгенін мәлім етті. Осы аурулар бойынша ветеринариялық профилактикалық іс-шаралар жүргізіледі, оның ішінде препараттарды сатып алу және оларды жергілікті әкімдіктерге беру қарастырылған.

Мемлекеттің ветеринариялық жүйеге инвестиция салып отырғанын да атап өткен жөн. Үкіметтің мәліметінше, «Ауыл шаруашылығының жалпы өнімін 2,5 есеге арттыру жөніндегі Жол картасын» іске асыру нақты жемісін берді: соңғы екі жылда 401 ветнысан салынды. Мемлекеттік ветұйымдар үшін 892 арнайы автокөлік сатып алынды.

Ветқызметтің материалдық-техникалық базасын нығайту үшін 2026-2027 жылдарға арналған республикалық бюджеттен 66,2 млрд теңге бөлінеді. Бұл қаражат ветстанциялар мен ветпункттерді салуға, егу үшін жануарларды бекіту құрылғыларын орнатуға, сондай-ақ биологиялық қалдықтарды көмуге арналған нысандарды салуға бағытталады.

Патогенділіктің бірінші және екінші тобындағы биоагенттермен жұмыс істейтін ветеринария мамандарына тиісінше 35% және 50% мөлшерінде ынталандыру үстемақылары төленеді, сондай-ақ кемінде екі лауазымдық айлық мөлшерінде сауықтыру жәрдемақысы беріледі, деді Премьер.

Депутаттар бастамашы болған, Мәжілісте жатқан ветеринария мәселелері жөніндегі жаңа заң жобасы аясында сала мамандарының жалақысын кезең-кезеңімен арттыру, оларды арнайы киіммен қамтамасыз ету және біліктілігін арттыру шаралары мақұлданды. Осы шараларды іске асыру үшін 2027-2029 жылдарға жыл сайын 23,9 млрд теңге көлемінде қаржы қарастырылған.

Ет экспорты туралы ертегіні шындыққа айналдыру үшін алдымен маманның қауіпсіздігі мен малдың денсаулығын түгендеп алған абзал.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 17 Mar 2026 02:34:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/6iht6nw2.png"   type="image/png"   length="2999891"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Бір фермердің жемқорлығы басқа шаруаларға зиянын тигізіп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bir-fermerdin-zhemkorlygy-baska-sharualarga-ziyanyn-tigizip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bir-fermerdin-zhemkorlygy-baska-sharualarga-ziyanyn-tigizip-zhatyr</guid>
                <description>Кеңес кезеңі аяқталып, тәуелсіздіктің алғашқы жылдары басталған тұста Қазақстан ауыл шаруашылығындағы әлеуетінен біршама айырылып қалғаны жасырын емес. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Кейінгі 5 жылдықтың төңірегінде ел билігі бұл саланы қайта қолға алды. Астық көлемін, экспорт көлемін арттырып, шаруаларға берілетін түрлі жеңілдетілген несиелерді, субсидияларды көбейтті.

Дегенмен, әдеттегідей мол қаржы бар жерде қалтаны қампайтуды көздейтіндер табылады. Оның үстіне субсидиялар саланың кейбір бағыттарын қамтымай қалғанын айтушылар көп.

Алдымен есептерге қарайық, 2023 жылы Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенін субсидиялауға шамамен жарты трлн (500 млрд) теңге бөлінді. 2024 жылы көрсеткіш 450 млрд-қа азайғанымен, былтыр қайта өсіп, 622 млрд теңге межесіне жетті. Енді министрлік биылғы деңгейді 658 млрд-қа, 2027 жылғысын 725 млрд теңгеге жеткізбек ниетте. Бұл қарқынмен алдағы 5 жылдың ішінде саланы субсидиядалау көрсеткіші трлн-нан асуы мүмкін.

Енді осы игілік қамтып отырған бағыттарды айтайық. Техника алуға 15-30% дейін өтемақы, тыңайтқыш, тұқым, суару шығындарына субсидия, асылтұқымды малға қолдау, жеңілдетілген несие, сақтандыру жарнасының бір бөлігін өтеу сияқты қолдаулар бар.

Дегенмен мал шаруашылығының кей бағыттары ескерілмей қалыпты. Тері өндірушілер қауымдастығының төрағасы Нұрман Нүптекеевтің сөзінше, бұл сала мемлекет есебінен еш уақытта субсидия не жеңілдетілген несие алып көрген емес.


– Тері өңдейтін кәсіпорындарға тәуелсіздік алғалы бері ешқашан субсидия берілмеді. Кедендік баж салығы – бізде болған жалғыз жеңілдік, бірақ былтыр алып тастады, – дейді ол қауымдастық төрағасы.


Осы секілді бір-екі кем-кетікті айтпағанда, мемлекеттік қызметтер және онлайн ақпарат порталында субсидияға өтініш беру қазір шаруалар үшін оңайға айналған.

Әйтсе де бұған дейін үкімет пен шаруалар тарапынан жүйесіз іс анықталғаны жасырын емес. Ведомство жағы субсидия төлемін кешіктірсе, шаруалардың кей бөлігі жалған құжат жасатып, заңсыз қолдау алған.


– Қолдау тетіктерін біршама жаңартқан жөн. Биыл фермерлер субсидияға қол жеткізейін десе, өткен жылдардан қалған 350 млрд теңгеге жуық субсидия әлі төленбеген. Оны көктемгі жұмыс науқаны басталмай тұрып жапқаны дұрыс еді. Берешекті салалық министрлік жабатынына сендірді де. Бұл арада жалған құжатпен субсидия алатындармен күрес күшеюі қажет. Әйтпесе, шынайы жұмыс істеп тұрған шаруаларға зияны тиеді, – дейді QAZAQ AQBAS республикалық палатасы директорлар кенесінің мүшесі Қуаныш Сүлейменов.


Шаруалар биылдан бастап мал шаруашылығын дамытуға арналған «Игілік» бағдарламасын күтіп отыр екен. Қазір асылтұқымды қойға – 26 мың теңге, асылтұқымды отандық тайынша сатып алуға – 260 мың теңге, ал шетелдік сиырға 420 мың теңгеге жуық ақша қарастырылған.


– Ресей, Беларусь ет, сүт бағытындағы өнімі шетел нарығына жеткенше субсидиямен қолдайды. Осыдан 5-6 жыл бұрын ауыл халқының саны 42 пайызды құраса, қазір 37 пайызға азайды. Демек, ауылда жұмыс істеп тұрған шаруа қожалықтарды субсидиямен, жеңілдетілген несиемен қолдап, жағдайын жақсарта алсақ, қалаға ағылатындар азаяр еді, – дейді Қ.Сүлейменов.


Ауыл шаруашылығы министрлігінің ұстанымынша, субсидия – өндірілген өнімге берілетін ақша. Мәселен, 1 литр сүт өндірсеңіз, мемлекеттен литріне 30 теңге беріледі. Бір байқайтын дүние, дүкенге бара қалсаңыз, ресейлік сүт өнімдерінің бағасы қазақстандық өнімнен арзан тұрады. Себебі көрші Ресей тәжірибесінде федеративтік және өңірлік деңгейде субсидиялап, жеңілдетілген несие беріп қолдау білдіреді. Олардың өнімі Қазақстан нарығына кіргенде, отандық өнім бәсекелесе алмай қалады.

Министрлік субсидияның пайда бергенінің оң нәтижесі ретінде құс шаруашылығын атаған. Мысалы, қазір құс шаруашылығында келісіне 60 теңге субсидия беріледі. Осыдаен 5 жыл бұрын елді құс етімен қамту көрсеткіші 58 пайыз болса, қазір 79 пайызға жеткен. Ал мал шаруашылығына қатысты қолдауды мемлекет әзірге тұралатып отыр. Кей шаруалардың жемқорлыққа баруы, жалған құжат жасатуы қалай жүзеге асқанын толық сараптап бітпейінше, жауаптылар бұл тетікті қайта іске қоспауы мүмкін.

2024 жылы «Сыбаға» мемлекеттік бағдарламасы аясында «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ Ақтөбе филиалынан несие алу кезінде 1 млрд теңге қолды болған. Ал былтыр Қарағандыда «Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту» ұлттық жобасы аясында сүт өнімдерінің бағасын арзандатуға бөлінген 339 млн теңге жымқырылды. Осындай фактілердің кесірінен еңбегін адал істеген шаруалар қиындыққа тап бола берері хақ.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 16 Mar 2026 12:36:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/Sp4Fie8Y.png"   type="image/png"   length="2666608"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандағы өңдеу өнеркәсібінің жалпы ішкі өнімдегі үлесі 12,7%-ға жетті]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandagy-ondeu-onerkasibinin-zhalpy-ishki-onimdegi-ulesi-12-7-ga-zhetti</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandagy-ondeu-onerkasibinin-zhalpy-ishki-onimdegi-ulesi-12-7-ga-zhetti</guid>
                <description>Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың өңдеуші өнеркәсіпті дамытуға және терең қайта өңдеу ісін ілгерілетуге қатысты тапсырмаларын орындау шеңберінде Қазақстан экспортының шикізат секторына тәуелділігін төмендетуге және технологиялық жағынан анағұрлым күрделі салаларды дамытуға бағытталған экономиканың құрылымдық трансформациясы жалғасуда.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Осылайша, Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі базалық шикізатты терең өңдеуге және локализацияланған өндірістерді дамытуға баса назар аудара отырып, жүйелі жұмыс жүргізуде, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Өңдеу өнеркәсібі өндіруші саладан алға шықты

Айта кетейік, еліміздегі өңдеу өнеркәсібі жыл сайын тұрақты өсу қарқынын көрсетіп келеді. 2024 жылдан бастап үлесі 11,9%-ды құрайтын бұл саланың көрсеткіші тау-кен өндіру секторынан асып түсті, бұл экономиканың негізгі секторлары арасындағы құрылымдық өзгерістерге әкелді.

2025 жылдың қорытындысы бойынша жалпы ішкі өнімдегі өңдеу өнеркәсібінің үлесі 12,7%-ға жетті. Көрсеткіштердің өсуі бірқатар салалардың, соның ішінде металлургия, машина жасау, химия өнеркәсібі, құрылыс материалдары, резеңке және пластмассадан жасалған бұйымдар өндірісі, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіптің дамуы есебінен қамтамасыз етілді.

2025 жылдың қорытындысына қарасақ, өңдеу өнеркәсібінің өндірісі 6,4%-ға ұлғайды. Өсім барлық негізгі сегменттерде байқалды. Өндірістік көрсеткіштер металлургияда – 1,2%-ға, машина жасауда – 12,9%-ға, химия өнеркәсібінде – 9,8%-ға, құрылыс материалдары өндірісінде – 9,7%-ға, жеңіл өнеркәсіпте – 13,2%-ға, резеңке және пластмасса бұйымдарын шығаруда – 7,6%-ға, сондай-ақ дайын металл бұйымдарын өндіруде 13,6%-ға өсті.

Металлургия өнеркәсібінде қара металлургия өнімін өндіруді 4,3%-ға ұлғайту есебінен өндіріс көлемі 1,2%-ға артты. Атап айтқанда, ферроқорытпалар өндіру көлемі – 7,7%-ға, шойын – 5,3%-ға, болат – 3,9%-ға, прокат – 6,4%-ға, құбырлар шығару 3,2%-ға өсті.

Сондай-ақ машина жасау саласы айтарлықтай ілгерілеп отыр. Сектордағы өсім 12,9%-ды құрады. Бұл автокөлік өндірісінің 17,5%-ға, өзге де көлік құралдарының – 3,8%-ға, ауыл шаруашылығы техникасының – 18,1%-ға, электр жабдығының – 16,0%-ға, компьютерлер, электрондық және оптикалық жабдықтар шығарудың 1,5 есеге ұлғаюының арқасында мүмкін болды.

Химия өнеркәсібінде өндіріс көлемі полипропилен өндірісінің 65,5%-ға, аммофос – 63,3%-ға және аммиак селитрасының 10,3%-ға өсуі есебінен 9,8%-ға артты.

Құрылыс материалдары өндірісі 9,7%-ға өсті. Өсім тауарлық бетон шығару көлемін 0,8%-ға, құрылыс ерітінділерін – 9,5%-ға, әкті – 7%-ға, отқа төзімді бұйымдарды – 3,5%-ға, цементті – 17,2%-ға және бетоннан құрастырылған құрылыс конструкцияларын – 2,4%-ға ұлғайту арқасында қамтамасыз етілді.

Жеңіл өнеркәсіпте өндіріс көлемі 13,2%-ға өсіп, жоспарлы көрсеткіштен асып түсті. Тарқата айтсақ, салада тоқыма бұйымдар өндірісінің 23,5%-ға және былғары – 2,2%-ға артуының арқасында оң динамикаға қол жеткізілді.

Өнеркәсіп саласында жаңа өндіріс орындары іске қосылуда

Сонымен қатар, өнімділікті арттыруға, экономиканы технологиялылық тұрғыда жетілдіре түсуге және терең қайта өңделген, қосылған құны жоғары өнім шығару үшін жағдай жасауға бағытталған өнеркәсіптік саясатты іске асыру барысында 2025 жылдың қорытындысы бойынша 1,5 трлн теңге сомасына 190 жоба қолға алынып, нәтижесінде 22,5 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. 

Оның ішінде 6,7 мың жұмыс орны ауылдық жерлерге, ал 1,5 мыңы моноқалаларға тиесілі. Жобалар толық қуатқа ие болғаннан кейін олардың жиынтық өндіріс көлемі шамамен 2,3 трлн теңгені құрайды. Бұл ретте құны 0,8 трлн теңгенің өнімін экспорттау жоспарлануда, ал импортты алмастыру көлемі 1,5 трлн теңгені құрайды.

2025 жылы елімізде бұрын шығарылмаған 10-нан астам жаңа тауар өндірісі жолға қойылды. Машина жасауда локомотивтердің тірек арқалықтарын, көлік құралдарына арналған шатыр қаптамалары және бүйірлік қаптамаларды, жетекші көпірлердің арқалықтарын, цилиндр блоктарын, жұмыс турбиналарының қалақтарын, жылу электр стансалары турбиналарының корпустық бөлшектерін, кері осмостық мембраналық элементтер (сүзгі) мен глюкометрлер шығару жоспарлануда. Елде алғаш рет pure-pak сұйық өнімдеріне арналған картон қаптамасының шығарылымы жолға қойылды, ол импортты толық алмастыруға мүмкіндік береді.

Бұдан басқа, 2025 жылы Ақтөбе, Қызылорда және Атырау облыстарында жаңа арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар іске қосылды: 17 АЭА, 66 ИА, 34 шағын өнеркәсіптік аймақ. Бүгінгі таңда АЭА аумағында 558 жоба іске асырылды, оның 85-і шетелдіктердің қатысумен атқарылды. Қазір 453 жоба жүзеге асырылу кезеңінде, оның 42-сіне шетелдіктер атсалысуда. АЭА-ға бағытталған тікелей шетелдік инвестициялардың көлемі шамамен 1 трлн 47,2 млрд теңгені құрады.

Қазіргі уақытта Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі құзырында жалпы сомасы 5,4 трлн теңге инвестициялық 27 келісім бар, оның ішінде жалпы көлемі 3,2 трлн теңге болатын 12 келісімге 2025 жылы қол қойылды. Келісімдер металлургия және ферроқорытпа өндірісі, машина жасау, химия өнеркәсібі, құрылыс материалдарын өндіру, тоқыма және ағаш өңдеу салалары, сондай-ақ өзге де өңдеу өндірістері сынды бағыттарды қамтиды.

2026 жылы шамамен 1,7 трлн теңгеге 200 жобаны іске асыру жоспарлануда. Осы жобалар шеңберінде 19,1 мыңға жуық тұрақты жұмыс орнын құру көзделіп отыр. Оның 4,3 мыңы ауылдық жерлерге, 1,9 мыңғы моноқалаларға тиесілі болмақ.

Биыл елімізде бұрын-соңды өндірілмеген 10-ға жуық жаңа тауар өндірісі жолға қойылады. Машина жасауда 8х4, 90т және 105т модификациялы жүк көліктер, автобетоналастырғыштар, автомобиль-манипулятор крандар, автогрейдерлер, фронтальды тиегіштер мен жаңартылатын энергия көздеріне арналған трансформаторлар шығару жоспарланған. Химия өнеркәсібінде сутегі мен натрий сульфатын өндіру көзделген.

Кәсіпорындарды шикізатпен қамтамасыз ету аса маңызды

Шикізатты ішкі нарықта өңдеуді дамытудың негізгі құралдарының бірі заңнамалық деңгейде бекітілген &quot;отандық шикізатпен қамтамасыз ету&quot; тетігі болғанын атап өтейік. Ол отандық өндірушілер мен шикізат жеткізушілер арасындағы үйлесімді іс-қимылды дамытуға ықпал етеді.

Осы тетік арқасында ірі өндіруші компаниялар бірінші кезекте ішкі нарықты шикізатпен қамтамасыз етеді, содан кейін ғана өнімін экспорттауға рұқсат алады. Бұл мыс, алюминий, мырыш және қорғасынға қолданылады. Жеңілдік мөлшері өнімді өңдеу деңгейіне байланысты. Дайын өнім үшін – LME -5%, аралық өнім үшін – LME -1% жеңілдік беріледі.

Үйлесімді іс-қимылдың, яғни, кооперацияның жақсы бір мысалы – &quot;Қайнар-АКБ&quot; зауыты. Кәсіпорын қорғасынды &quot;Қазмырыш&quot; компаниясынан жеңілдікті бағамен сатып алады, ал өндірілген аккумуляторларды ішкі нарыққа да, экспортқа да жөнелтеді.

Отандық электротехникалық өнеркәсіп кәсіпорындары &quot;Қазақмыс&quot; және &quot;Қазақстандық электролиз зауыты&quot;компаниялары шығаратын металдарды пайдаланады.

«Qarmet» компаниясының өнімдері «Silk Road Electronics» кәсіпорнына тұрмыстық техника өндіру үшін, сондай-ақ вагон жасау кәсіпорындарына қажетті металл прокатпен қамтамасыз ету мақсатында жеткізіледі.

Сондай-ақ металлургиялық кәсіпорындар мен кабельдік зауыттар арасында шикізат жеткізу туралы келісімдер жасалды.

Сонымен қатар қажет болған жағдайда өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарының өтінімдерін қарастыру арқылы отандық шикізат тауарларының номенклатурасын кеңейту көзделген, оның ішінде қара металлургия және химиялық өнеркәсіпке арналған шикізат өнімдері де бар.

Жалпы, 2025 жылдың қорытындысы бойынша шамамен отандық 33 кәсіпорын жеңілдікпен катодты мыс, бастапқы алюминий, металл мырыш және қорғасын шикізатын алды. Бұл материалдар кабельдік-өткізгіш өнімдерді, алюминий бұйымдарды, терезе мен есік жабдықтарын және автомобиль аккумуляторларын өндіру үшін қолданылады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Айсана Марат</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 14 Mar 2026 10:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/Poi4J8vT.png"   type="image/png"   length="3073168"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан экономикасына былтыр салынған инвестиция 22,7 трлн теңгеге жетті]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-ekonomikasyna-byltyr-salyngan-investiciya-22-7-trln-tengege-zhetti</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-ekonomikasyna-byltyr-salyngan-investiciya-22-7-trln-tengege-zhetti</guid>
                <description>Инвестициялық белсенділіктің өсуі экономиканың бірден бірнеше негізгі секторында тіркелді.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[2025 жылғы қорытынды бойынша Қазақстандағы негізгі капиталға салынған инвестиция 22,7 трлн теңгеге жетіп, 2024 жылмен салыстырғанда 13%-ға өсті (19,5 трлн теңге), деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Инвестицияның неғұрлым серпінді өсуі қаржы мен сақтандыру қызметінде 88,4%-ға, 313,5 млрд теңгеге дейін байқалды. Бірқатар негізгі салада инвестицияның айтарлықтай өсуі байқалады:


	электр энергиясымен, газбен, бумен және ыстық сумен жабдықтау саласында – 53,1%;
	ауыл шаруашылығында – 53%;
	өңдеу өнеркәсібінде – 30,1%;
	ақпарат және байланыс саласында –13,4%;
	білім беруде – 9,2%;
	көлік пен қоймада – 9%.


Инвестициялық белсенділіктің өсуі шетелдік инвестиция ағынымен де қолдау тапты. 2025 жылғы 9 айда Қазақстанға тікелей шетелдік инвестицияның жалпы ағыны 14,9 млрд долларға жеткен. Бұл 2024 жылғы сәйкес кезеңмен (13,4 млрд доллар) салыстырғанда 10,9%-ға артық.

Инвестициялық ахуалды одан әрі жақсарту үшін Қазақстанның 2030 жылға дейінгі Инвестициялық саясат тұжырымдамасы бекітілді (Үкіметтің 2025 жылғы 31 желтоқсандағы №1185 қаулысы). Құжат жаңа жаһандық экономикалық үрдістерді ескере отырып, инвестиция тарту жүйесінің тиімділігін арттыру жөніндегі шаралар кешенін көздейді.

Тұжырымдаманың негізгі басымдығы – қосылған құны жоғары бәсекеге қабілетті өндіріс құруға және экономиканың шикізаттық емес саласын дамытуға инвестиция тарту.

Қазақстанда инвестиция тартудың үш деңгейлі жүйесі – сыртқы, орталық және өңірлік деңгей жұмыс істеуде. Бұл ретте инвесторлармен жұмыс істеуде әлеуетті әріптестерді іздеуден және келіссөздер жүргізуден бастап, жобаларды іске асыруға және оларды одан әрі сүйемелдеуге дейінгі кешенді тәсіл енгізіледі.

«Kazakh Invest» ҰК» АҚ шетелдік өкілдіктерінің желісін кеңейту және жұмыс істеп тұрған кеңселерді қайта ұйымдастыру есебінен елдің инвестициялық әлеуетін халықаралық ілгерілетуді күшейту жоспарлануда.

Салалық мемлекеттік органдар бизнеспен бірлесіп, экономиканың жалпы қосылған құнын ұлғайтуға арналған басым инвестициялық жобалардың тізбесін қалыптастырады. Мұндай жобаларды дайындау және құрылымдау үшін «Бәйтерек» ҰИХ» АҚ жанынан инвестициялық қызмет (Investment Board) құрылды. Ол ірі инфрақұрылымдық бастамаларды іске асырумен де айналысады.

Инвесторларды кешенді сүйемелдеу үшін Kazakhstan Investment House атты негізгі даму институттарын біріктіретін және инвестициялық рәсімнің жедел және ашық өтуін қамтамасыз ететін «бір терезе» қағидаты бойынша бірыңғай орталық құрылады.

Инвестицияларды тартуда өңірлерге ерекше рөл беріледі. Өңірлік инвестициялық штабтардың жұмысын күшейту, инвестициялық жобаларды дайындау сапасын арттыру және қажетті инфрақұрылымды дамыту жоспарлануда.

Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар салалық кластерлерді қалыптастыруға және активтерді тиімді басқаруға бағдарланған өңірлік даму институттарына айналдырылады. Бір мезгілде арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар шеңберінде инвесторлар үшін рәсімдер жеңілдетіледі.

Қосымша шаралар инвесторлардың құқығын қорғауды күшейтуге арналған. Инвестициялық омбудсменнің функциясы Бас прокурорға беріледі. «Жасыл дәліз» деп аталатын қатысушыларға мемлекеттік қызметтерді алудың жеделдетілген тәртібі енгізіледі.

Бұдан басқа, өңірлерде инвестициялық жобаларды іске асыруды құқықтық сүйемелдеуді қамтамасыз ететін инвестициялық прокурорлар тағайындалады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Айдана Абаева</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 13 Mar 2026 12:05:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/aMq0eUvo.png"   type="image/png"   length="2608751"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Сиыр еті антирекордқа жетті: 1 келісі «1 мың теңгеден арзан сатылуда»]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/siyr-eti-antirekordka-zhetti-1-kelisi-1-myn-tengeden-arzan-satyluda</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/siyr-eti-antirekordka-zhetti-1-kelisi-1-myn-tengeden-arzan-satyluda</guid>
                <description>Қағазда – арзан, қазанда – қымбат.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстандық сиыр етінің бағасы антирекорд орнатып, бір келісінің құны 1 мың теңгеден де төмен түсіпті. Онда неге ет десе беті бүлк, жүрегі зырқ ететін қарапайым бұқара базар атаулыны адақтап шығып, мұнша арзан етті таппайды? Өйткені қазақстандық ет осындай «су тегін» бағамен тек шетелге сатылады. Оның өзінде мұндай баға қағаз жүзінде бекітілген. Шынында, қаншаға өткізілетінін ешбір орган білмейді.

Салдарынан ресми статистиканың сиқырлы цифрлары мен нақты нарықтың ащы шындығы арасында жер мен көктей айырмашылық орнады. Ірі қара мал етінің өзгеге неге әлемде жоқ бағаға берілетінін, ал, өзімізге неге алтынмен апталғандай қымбат сатылатынын сараласақ.

Статистиканың қиял-ғажайып ертегісі

Қазақстанның аграрлық секторындағы бүгінгі ахуал – ресми деректер мен шынайы өмірдің бір-бірімен амандаспайтын екі бөлек әлемге айналғанының үздік мысалы. Ұлттық статистика бюросының сүйіншілеуінше, 2025 жылы еліміз шетелге 100 759 тонна ет сатып, 265 миллион 137 мың доллар валюталық табыс тауыпты.  

Бұл «табыс керуенінің» басында статистиканың өзі «ұсақ мал» деп кемсітетін жуас қой тұр. Себебі түсінікті: Қазақстанда ірі қара мал етінің экспорты ұзақ жылдар бойы квоталар, тыйымдар және түрлі реттеуші кедергілердің құрсауында қалып, адымын аша алмай келеді.

Сондықтан экспорттың негізгі үлесі шекараларды еш шектеусіз, еркін кесіп өтетін Шопан ата түлігіне тиесілі болды. 2025 жылы Қазақстан сыртқы нарықтарға қой етінің 34 557 тоннасын саудалап, одан 81 млн доллар кіріс көрді. Орташа экспорттық баға бір келісі үшін шамамен 2,35 долларды немесе 1 200 теңгені құрады.

Жеткізілім көлемі бойынша екінші орында ғана сиыр еті тұр. Шетелге 32 290 тонна ет 127 млн 447 мың доллар сомасына жөнелтілген. Қарапайым арифметика көрсеткендей, орташа экспорттық баға бір келісі үшін шамамен 3,95 доллар (2000 теңгедей) болды.

Қазақстан құс етін де шамалас көлемде экспорттаған – 31 939 тонна. Бірақ мұнда валюталық түсім әлдеқайда төмен: 52 млн 623 мың доллар. Орташа экспорттық баға небәрі 1 келісі үшін 1,65 долларды (шамамен 800 теңгені) құрады. Тіпті Қазақстанның өз ішіндегі дүкен сөрелерінен осы арзан тауық етін таппайсыз. Бұл баға да жатжұрттарға бұйырыпты.

Алайда дәл осы жерде түсініксіз тылсым жайт бой көрсетеді. Шетелге өте арзанға ет сатқан Қазақстан етті шетелден әлдеқайда көп көлемде импорттайды. 2025 жылдың қорытындысында республика шетелден шамамен 164 мың тонна етті 295 миллион долларға (!) сатып алған.

Салыстырыңыз: Қазақстан 100 759 тонна ет сатты. Яғни, көлем бойынша импорт экспорттан бір жарым есе көп болды. Өзімізге жетпейтін етпен әлемді жарылқап жатқан жайымыз бар. Бұл «өзімде жоқ болса да, өзгеге берейін» деген жомарттық па, әлде экономикалық сауатсыздық па? Үкімет осы экспортты еселеп арттыру үшін 2030 жылға дейінгі арнайы бағдарлама қабылдап жатыр. Ел ішіндегі сұранысты өтей алмай отырып, шетелдік нарықтың жыртығын жамауға тырысу – табаны тесік етікшінің өзгеге қымбат туфли тігіп бергенімен барабар-ау.

Сиыр еті – шемішке бағасымен

Нарықтық «жомарттық» мұнымен таусылмайды. Нағыз парадокс осында: қазақстандық сиыр еті шетелге 1 келісі үшін 2 000 теңгеден кетіп жатыр, дәл сол кезде өз дүкендерімізде ол үшін 3 есе қымбат құн сұралады. Аграрлық eldala.kz порталының жазуынша, экспорттық жеткізілімдердегі баға қалыптастыру мәселесі барған сайын көп сұрақ тудырып жатыр.

Өйткені Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2025 жылы ел 32,3 мың тонна сиыр етін (балғын және мұздатылған) 127,4 млн долларға экспорттаған. Нәтижесінде, орташа баға 1 келісі үшін шамамен 3,95 долларды (Ұлттық банктің бағамымен 1 951 теңгені) құрапты.

Осыдан мазасыз сауал туындайды: егер отандасымыз сиыр етін 4 000 теңгеден таласа-тармаса алуға дайын болса, өндіруші неге оны сыртқа 2 000 теңгеге ғана «сыйлай» салады? Біздегі бөлшек саудада бүгінде сиыр етінің 1 келісінің бағасы 6000 теңгеге дейін жетеді. Мәнісі неде?

Байыбына бойласақ, қазақстандық сиыр етін экспорттаушылар 3 түрлі топқа бөлінеді. Бірінші топ – премиум өнім жеткізушілері: олар тек жоғары маржалы жаһандық нарықтарға сиырдың мәрмәр етінің вакуум қораптарға қапталған кесек еттерін ғана жеткізеді. Бұл еттің 1 келісінің бағасы 13-14 долларға дейін барады. Бірақ мұндай компаниялардың санын екі қолдың саусағымен-ақ санап шығуға болады.

Екінші топ әлдеқайда қомақты. Бұл – сиыр етін жартылай ұша күйінде Орталық Азия елдеріне, негізінен, қырық миллиондай тұтынушысы бар Өзбекстанға экспорттайтын компаниялар. Бұларда баға шамамен 1 келісі үшін 6-8 долларды құрайды.

Ал, үшінші топ – ең көбі. «Көлеңкелі» қайырымдылар немесе статистиканы бүлдіріп, етті 2 доллардан, яғни, 1000 теңгеден арзанға (!) сатып жатқандар да осылардың арасында. Іс жүзінде сиыр еті әлемге өзіндік құнына, кейде тіпті одан да төмен бағаға «сыйға» тартылып жатыр деген сөз.

Оның үстіне бұл бірлі-жарым оқиға емес, жаппай белең алған жайт. Статистикаға сенсек, 2025 жылы Қазақстанның сиыр еті экспортының шамамен жартысы – 15 мың тоннасы шетелге 1 келісі үшін 2 долларға (1 мың теңгеден төмен) сатылып кеткен.

Жария болған бұл дерек басқа сұрақтардың артын түртеді. Су тегінге сату үшін қазақстандық өнімді ілгерілетуге бюджет қаржысын жұмсаудан қандай пайда бар? Оның орнына осы арқылы экспорттаушылар салықтан жалтаруы мүмкін деген болжам шындыққа ұқсайды.

Сарапшылар мұның салық жүктемені азайтуға бағытталған «сұр схемалардың» классикалық көрінісі болуы мүмкін екенін ескертті. Онда қағаз жүзінде бір баға көрсетіледі, мәміле мүлдем басқа бағаны қарастырады. Екі бағаның айырмашылығы ресми айналымнан тыс, мысалы, қолма-қол ақша немесе криптовалюта түрінде табысталады.

Астыртын сөз байласудан мәміленің екі тарабы да ұтады: сатушы салық төлемін азайтады, сатып алушы тауарды тиімдірек бағамен алады.

Бұл жағдайдан мемлекет қатты ұтылады: біраз салықтан қағылады, сиыр етін 2 мың теңгеге сыртқа саттым деген ертегіне сеніп, соны статистикасына енгізеді.

Салдарынан адал бизнес иелері сыртқы нарықта демпингтік бағамен бетпе-бет келіп, бәсекеге қабілетсіз болып қалады. Оларға шетелде, мысалы, Өзбекстанда немесе Тәжікстанда көлеңкелі бағамен келетін қазақстандық сиыр етімен бәсекелесуге тура келеді.

Шетелдік сатып алушылар «сұр» жеткізушілерді мысалға келтіріп, өнімге әділ бағасын төлеуден бас тартады. Чемодан толы қолма-қол ақшасын ұсынып, одан да дәл сондай схема бойынша жұмыс істеуді талап етеді. Келіссең – кіріске батасың, келіспесең – клиентсіз қаласың. Құжаттағы төмендетілген баға – мемлекеттің қалтасына түскен қол ғана емес, отандық саланың болашағына сомжұдырық соққы.

Сарапшылар бұл көзбояушылықты қатаң тәсілмен жоюды ұсынады: нақты нарықтық бағаларға сүйеніп, салықтарды жете есептеу қажет. Егер экспорттаушы етті 2 долларға саттым деп құжат көрсетсе, ал, сыртқы нарықтағы қалыпты баға 6 доллар болса, онда салықты 6 доллардан есептеу керек. Ұқсас тәсілді Мемлекеттік кірістер комитеті мысалы, шетелден көлік айдап әкелушілерге бұрыннан қолданады.


«Әрине, әзірге мұның бәрі сарапшылардың тұжырымдары ғана. Тым арзан бағаға сатылатынын растау не жоққа шығару тек құзыретті органдардың қолында. Ол үшін экспорттық мәмілелерге мұқият аудит жүргізіп, нақты қорытынды беру керек: төмен экспорттық баға – сиыр етін сыртқа жеткізушілердің қайырымдылығы ма, әлде экспорттағы сұр схемалар ма? Егер соңғысы болса, мұндай құйтырқы мәмілелерге қатысты келісімдегі құнды емес, нақты нарықтық бағаны басшылыққа алып, соның негізінде жете салық есептелуі қажет. Осы тетік бәрін тәртіпке келтіреді», – дейді «ElDala» басшысы Сергей Буянов.


Ол мемлекеттік органдарға «схемщиктерге» ықпал етудің ең қатаң құралын қолдануды – экспорттық лицензиясынан айыруды ұсынады. Мұндай шетін шара кез келген қарау ниетті экспорттаушының есін жиғызар еді. Нарықтық емес, «ыңғайлы» бағамен ымыраласатындарға тосқауыл қойылмайынша, ет экспортының берекесі кірмейді.

Тартымды Түркия нарығы 

Қазақстандық сиыр етінің әлемдік нарықтағы абыройын асыратын бағыттар да жоқ емес. Түркия нарығы – осының айқын дәлелі. Түрік туысқан еттің келісін 7 000 теңгеден алуға дайын. Оның үстіне қазақы малдың еті бұл елде «премиалды» санатқа жатады, жоғары бағаланады.

«Елім-Ай Көкпекті» компаниясының құрылтайшысы Болат Бекбердинов етті мал шаруашылығын дамытуға мемлекеттің баса көңіл бөлуі көңілге демеу болып, оптимизм сыйлайтынын жеткізді. Оның пікірінше, қазақстандық етке қызығушылық көптеген елдің нарықтарында байқалады. Сондықтан бұл сұранысты пайдаланып, экспортты дамыту және сол арқылы бүкіл саланың өсуін ынталандыру қажет.


«Әсіресе Түркия нарығының ашылуына үлкен үміт артамыз. Бұл бағыт қазақстандық өндірушілер үшін шын мәнінде перспективті болуы мүмкін. Себебі, дәл Түркияда бүгінде сиыр етінің ең жоғары бағаларының бірі тіркелуде: бір келісі шамамен 12-14 доллар тұрады. Бұл қазіргі дәстүрлі өткізу нарықтарында бізге ұсынылатын бағадан екі есеге жуық көп. Неге Түркияға сатпасқа?» – деді Бекбердинов.


Алайда бұған дейін сиыр етінің экспорты шектеуге тап болып келді. Бұрын малды тірі күйде шетелге шығаруға енгізілген квоталар тосқауыл болса, 2025 жылы оған қоса еттің өзін де экспорттауға квота енгізілді.

Фермерлер жағдай биыл 2030 жылға дейінгі жаңа Кешенді жоспар іске қосылғаннан кейін өзгереді деп үміттенеді. Құжатта ірі қара мал санын қазіргі 7,9 млн бастан 12 млн басқа дейін көбейту және саланың экспорттық әлеуетін кеңейту көзделген.

Сонымен қатар, экспортаушылардың тілегін биліктегілер естіген сыңайлы. Мемлекет сиыр етін сыртқа сатушылар санын көбейтуге келісті. Ауыл шаруашылығы министрлігі экспорттық квота алу үшін қойылатын талаптарды жұмсартуға кірісті.

Мұндай шешімді вице-премьер Серік Жұманғарин төрағалық ететін Сыртқы сауда және халықаралық экономикалық ұйымдарға қатысу мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия қабылдады.

Әңгіме экспорттық квоталарды бөлу тетігін қайта қарау туралы болып отыр. Бұған дейінгі ережелер үміткерлерге қатаң талаптар қоятын. Компанияның кемінде 5 мың басқа арналған төл бордақылау алаңы және жекеменшік ет комбинаты болуға тиіс еді. Енді бұл шек 500 басқа дейін төмендетіледі. Бұл – кішігірім фермерлердің де әлемдік нарықтан үлес алуына жол ашады.

Сонымен бірге билік мүдделер теңгерімін сақтауға тырысуда. Бір жағынан экспортты қолдау және саланың дамуын ынталандыру қажет. Екінші жағынан, ел ішінде сиыр басын сақтап қалу және отандық өңдеу кәсіпорындарын жеткілікті шикізатпен қамту маңызды. Бәрі шетелге экспортқа кетіп қалса, ел жағдайы не болады?

Сондықтан ведомствоаралық комиссия Қазақстаннан ірі және ұсақ малдың аналық басын, сондай-ақ ірі қараның бұқашықтарын шетелге, тіпті Еуразиялық одақ елдеріне де әкетуге қойылған тыйымды ұзартты.

Әзірге реттеу сақталып отыр. 2026 жылдың І-ші жартыжылдығына Қазақстаннан сиыр етін экспорттауға 20 мың тонна көлемінде квота бекітілген. Одан артық шығаруға болмайды. Әйтсе де, осы көлемнің өзі қағаздағы арзан бағамен емес, нақты нарықтық бағамен өткізіледі деп үміттену ғана қалады.

Ет бағасының «антирекорды» – бұл экономикалық жетістік емес, қағаздағы көзбояушылықтың айнасы. Ал, елге керегі – статистикадағы арзан ет емес, халықтың дастарқанына жететін қолжетімді береке.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 10 Mar 2026 05:02:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/MB6sQJiT.png"   type="image/png"   length="3083470"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанның тағы бір саласында дағдарыс басталуы мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/irandagy-zhagdajga-bajlanysty-kazakstannyn-bir-salasynda-dagdarys-bastaluy-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/irandagy-zhagdajga-bajlanysty-kazakstannyn-bir-salasynda-dagdarys-bastaluy-mumkin</guid>
                <description>Қазақстандық экспортты жан-жағынан қаптаған шектеу қаумалап алды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Иранға экспорт – толған форс-мажор

Оңтүстік бағыттағы жағдай күрделене түсуде. АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы шабуылына байланысты Қазақстанның осы көршісіне астық экспорты белгісіз мерзімге тоқтап қалды. Қазақстанның Астық одағының талдау комитетінің басшысы Евгений Карабановтың мәліметінше, жеткізілімдер қысқа мерзімді кезеңге доғарылды.

Алайда ұзақ мерзімді перспектива алпауыт державалардың қас-қабағына тәуелді. Бәрі АҚШ пен Израильдің әскери қимылдарын қанша уақытқа созатынына байланысты. Ескеретін жайт, кеше АҚШ Президенті Дональд Трамп АҚШ-тың Иранға соққылары 5 аптадан әлдеқайда ұзаққа жалғасатынын мәлімдеді.


«Біз Иранға астық сататын едік. 2024/25 маркетингтік жылы Қазақстан арпасының Иранға экспорты 1 млн 228,4 мың тоннаны құрады. Бірақ әскери қимылдар – барлық келісімшарттар үшін тікелей форс-мажорға айналды. Бүгінде жеткізілімнің бәрі тоқтады. Қалыптасқан ахуалға байланысты бұл бағыттағы экспорт көлемі тек төмендей береді», – деді Е.Карабанов «АПК Новости» агенттігінің журналисіне.


Алайда сарапшының нақтылауынша, Қазақстан бұл нарықты геосаяси шиеленіс басталғанға дейін жоғалта бастаған: оны РФ ығыстыруда.


«Өткен жылы Ресейде арпаның шығымдылығы төмен болды. Ақпан айынан бастап РФ-тан арпа экспорттауға іс жүзінде тыйым салынды. Біз осыны пайдаланып, Иранға арпаны молынан тасып келдік. Бірақ таяуда Ресейдің экспорты қайта жанданды, Иран нарығында ресейлік арпамен бәсекелесуге тура келуде», – деп түсіндірді Карабанов.


«KazGrain» ұлттық экспорттаушылар қауымдастығы да жағдайдың дабыл қағарлық екенін жасырмады.


«Қазіргі кезде бұрын бекіткен келісімшарттардағы ескі міндеттемелерін аяқтап жатқан компанияларымыз бар. Содан бері ирандықтар қазақстандықтармен келісімшарттарға қол қоюды тыйды. Жөнелтілімдер әлі толық тоқтаған жоқ. Бірақ тоқтауы мүмкін деген қауіп бар», – деді қауымдастық өкілдері.


Балтық қақпаны және балама жол иллюзиясы

Қазақстан еуропалық бағыттан да айырылуы мүмкін: қазақстандық астықтың РФ арқылы Балтық порттарына транзитінің де тоқтау қаупі төнді. Сала бизнесінің өкілдері қазірден дабыл қағып, Үкіметтен балама маршруттер бойынша тарифтерді төмендетуді талап етіп жатыр.

Қазақстан Астық одағының басшысы Нұрлан Оспановтың дерегінше, еліміз жыл сайын Еуропаға 1-2 млн тоннаға дейін астық өнімін, соның ішінде қатты бидай, арпа және жасымық экспорттауға қауқарлы. Еуропа нарығы қазақстандық жеткізушілер үшін маңызды: ондағы клиенттер бай, төлем қабілеті жоғары. Басты мәселе – РФ аумағы арқылы транзитке тәуелділік болып тұр. Бұл экспорттаушыларымыз үшін қосымша сын-қатер.

Бүгінде ресейлік порттар арқылы тасымалдау ЕАЭО-ның бірыңғай тарифі бойынша жүзеге асырылады – бұл ең арзан тәсіл. Бірақ ол толыққанды қолжетімді болмай тұр: ресейлік порттардың бәрі ресейлік астықпен шектен тыс жүктелген. Қазақ астығына порт инфрақұрылымы тек солардан босай қалса ғана ұсынылады. 


«Қазақстандық жүктер РФ порттарында көбіне қалдық қағидаты бойынша өңделеді. Салдарынан, біз ол жаққа ірі кеме партияларын жинақтау мүмкіндігінен айрылдық. Бұдан бөлек, Балтық теңізінің порттары бар, дегенмен оларды пайдалансақ, шамамен екі есе қымбат халықаралық тарифтер қолданылады. Бұл қазақстандық экспорттаушылардың шығындарын едәуір арттырады», – дейді астық трейдерлері.


Ресейді айналып өтетін балама маршрут бар: Транскаспий халықаралық көлік бағытын (ТХКБ) ел басшылығының өзі түрлі халықаралық және ішкі жиындарда ауызға алып жүр. Әйтсе де, мұнда да гәп бар екен.  

Белгілі болғандай, Әзербайжан мен Грузия арқылы Қара теңізге шығатын Транскаспий бағытының өне-бойы шектеуге толы болып шықты. Мысалы, Поти порты үлкен көлемдегі астықты қабылдап, қайта тиеуге қабілетсіз. Оның үстіне ТХКБ-ның жалпы көлік шығындары теңіз тарифтерінен шамамен екі есе жоғары.

Бұған қоса, сарапшылардың тұжырымдауынша, ТХКБ әлі күнге дейін ауыр жүктерге толыққанды қызмет ете алмайды, себебі, Грузияда терең су айлағы жоқ. Онсыз қазақстандық астық, көмір және кен-руда көздеген нарықтарына қажетті көлемде жете алмайды.

Сала өкілдерінің шағымдануынша, ресейлік порттарға толыққанды қолжетімділіктің болмауы және ТХКБ-ның толық жұмыс істемеуі салдарынан Қазақстанның Еуропаға астық экспорты қазірден шектеулерге тап болды. Экспорттаушылар Каспий арқылы инфрақұрылымды дамытуды жеделдетуді сұрайды.

Сонда Қазақстанның транзит-логистикалық егемендігі нығаяр еді. Әрі бұл логистиканы әртараптандыруға, сондай-ақ ертең не бүлдірерін болжап білуге болмайтын көршіге тәуелділікті азайтуға және негізгі халықаралық нарықтарға жеткізілім тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Әйтпесе, монополиялық транзит – бұл мәңгілік саяси тәуекел.

Нарықты айлаққа айырбастау ұтымды ма?

РФ өз порттарына қолжетімділікті ұсынды: оған айырбас ретінде Қазақстаннан ресейлік астықтың алдына қойылған барлық тосқауылын жойып, Орталық Азия мен Қытайға бет қоятын ресейлік экспорт тасқынына қақпаны айқара ашып тастауды сұрап отыр.

«АПК Новости» хабарлауынша, қазақстандық астық өндірушілер бұл талап арқылы Ресей транзитті бұғаттағысы келеді деп қауіптенеді. Сондықтан олар қатаң ұстанымда: ресейлік порттарға қолжетімділіктен гөрі оңтүстік нарықтарымыз маңыздырақ. Бұл туралы Астанада өткен экспорт және логистика жөніндегі ірі кеңесте мәлімделді.

Астық одағының басшысы Нұрлан Оспанов мұндай айырбасты тиімсіз санайды: ресейлік астықты шідерлемей, еркін қоя берсек, ол біздің дәстүрлі оңтүстік нарықтарды толық игеріп, Қазақстанды Орталық Азиядан қуып шығады. Ал, қазақстандық экспорттаушылар нарықтық қолайсыз конъюнктура кесірінен ресейлік порттарды мүлде пайдаланбауы да мүмкін.

Мысалы, 3 жыл бұрын РФ қазақстандық астық үшін Қиыр Шығыс бағытын жауып тастаған болатын. Өткен жылдың соңында «РЖД» Қазақстанға Қиыр Шығысқа 100 мың тонна көлемінде квота беруге дайын екенін ресми түрде мәлімдеді. Алайда қазіргі кезде ол квотаның да қажет болмай қалғаны әшкереленуде: жапондық клиенттер ресейлік бұл порттар арқылы астық қабылдаудан бас тартыпты.

Сондықтан отандық астық бизнесі Үкіметтен стратегиялық капитуляцияға жол бермеуді сұрайды: кез келген мезетте бұғатталуы мүмкін порттық инфрақұрылымға қол жеткіземін деп жүріп, іргедегі өзіміз ен жайлаған оңтүстік нарықтарды алпауыт бақталасқа беріп қоюға болмас.


«Ресейліктер – біздің тікелей бәсекелесіміз. Қандай келісім болмасын, олар ары қарай да қазақстандық экспортты өз порттары арқылы тек қалдық қағидаты бойынша өткізетін болады», – дейді сала өкілдері.


Алайда ҚР Көлік министрлігінің өкілдері бұл пікірмен келіспеді. Олар 2025 жылдың қарашасында РФ мен ҚР көлік министрліктері транзиттік тасымалдар туралы келісімге қол қойғанын еске салды. Құжат қос елдің парламенттерінде ратификациялау кезеңдерінен өтуде. Ішкі мемлекеттік рәсімдердің қашан аяқталатыны әзірге белгісіз. Тәжірибе көрсеткендей, кейбір келісімдер тек 4-5 жыл өткен соң ғана ратификацияланады.


«Ресей тарапы, соның ішінде РЖД («Ресей темір жолдары») осы келісім аясында біздің экспорттық жүктердің тасымалын қамтамасыз етуге дайын. 2 млн тоннаға дейін астық ресейлік, Балтық порттары арқылы өтті. Көрші сонша астығымызды Латвияға, Эстонияға және басқа елдерге жіберді ғой! Қайта тиеу бойынша проблема бар екені түсінікті. Біз бұл мәселені РФ көлік министрлігінің алдына қойдық. Олар назарға алды. Өз кезегінде ресейлік экспорт та біздің аумақ арқылы Орталық Азия елдеріне, Қытай бағытына үлкен көлемде өткізумізді қалайды», – деп мәлім етті ҚР Көлік министрлігі.


1-3 сәуірде Петерборда ірі логистикалық форум өтеді, сонда Қазақстан осы мәселе бойынша көрші елмен бір келісімге келуден үміттенеді. Ресей Беларусь арқылы транзитке 20% жеңілдік берді, ал, көлемге кепілдік болған жағдайда қосымша жеңілдіктерді де қарастыруы мүмкін. Таза борышы 4 триллион рубльден асып кетіп, қиын жағдайға киліккен «РЖД» енді икемділік танытуда екен. Сәуір айында Қазақстанмен арада индикативтік жоспарларға қол қою жоспарланып отыр.

Бұл туралы Көлік министрлігі ақпараттандырды. Дегенмен Нұрлан Оспанов ресейлік тарап мұндай схеманы бірнеше жылдан бері ұсынып келе жатқанын еске салды.


«Егер алдымызда олардың порттарын пайдалану немесе оңтүстік нарықтарымызды ресейлік жеткізушілерге беру деген таңдау тұрса, олардың порттарындағы квотадан бас тартқанымыз жөн. Өзіміздің негізгі экспорттық бағытымызды қолдан беруге болмайды. Оларға Орталық Азияға жол ашпауымыз керек. Егер бұл мәселеде қысым көрсетсе, алдымен төл бизнес қауымдастықтарымен ақылдасып, үдерісті созбалаңға, сөзбұйдаға салған, тежеген дұрыс. Себебі, ресейліктердің бергелі отырғаны – татымайтын нәрсе, алғалы отырғаны – орасан зор нарық», – деді Астық одағының басшысы.


ҚҚС – жаппай қырып-жою қаруы ма?

Әзірге Қазақстанның астық нарығында белгісіздік пен тоқырау үстемдік етуде. Бұл жөнінде Қазақстан Астық одағы ұсынған «23 ақпан – 1 наурыз аралығындағы Қазақстанның астық нарығындағы баға жағдайына апталық шолуында» жазылған.


«Салық кодексінің жаңа талаптарынан, соның ішінде ҚҚС-ті қайтарудағы қиғаш өзгерістерден туындаған нарықтағы белгісіздік пен стагнация жалғасуда. Бағалар көбіне номиналды сипатта. Көптеген экспорттаушылар үзіліс алып, астық сатып алуды жүзеге асырмай отыр», – деді Астық одағының өкілі Евгений Карабанов.


Трейдерлердің мәліметінше, жағдайды Қазақстан шенеуніктері де ушықтыруда – ҚҚС қайтарудың жаңа ережелері енгізіліп жатыр. Жаңа Салық кодексінің 484-бабында қарастырылған өзгерістерге сәйкес, экспорттаушы алдымен 16% ҚҚС төлейді, алайда есепке тек төленген салықтың 20%-ы қабылданады. Қалған 80%-ы бюджеттен қайтпайды.

Салдарынан, ҚҚС-тан қайтарылмай қалған 12,8%-ы өнім құнына қосылады. Егер мұның салмағын сатып алушыға жүктесе, қазақ астығы сыртқы нарықта бәсекеге қабілетсіз болып қалады. Ол шығынын ішкі нарыққа артса, фермерлерден астық сатып алу бағасы төмендейді. Салалық қауымдастықтардың бағалауынша, мұндай жағдайда фермерлердің шығыны 120 млрд теңгеге жетуі мүмкін.

Осылайша, сала жан-жақтан анталаған қысымның астында қалды: сырттан – транзиттік тәуелділік пен бақталастық қыспақ, іштен – салықтық жүктеме соққы беруде.

Соған қарамастан, сала жетістікке қол жеткізе алды. 2025 жылдың қыркүйегінен 19 ақпанға дейінгі аралықта жаңа астық экспорты шамамен 20%-ға өсіп, 6,4 млн тоннаға жетті, деп хабарлады «ҚТЖ» АҚ. Жаңа маркетингтік жылда, Өзбекстанға астық экспорты – 46%, Қырғызстанға – 1,7 есе, Ауғанстанға – 1,9 есе артқан. Сондықтан құндылығымызға айналған Орталық Азия нарығының тізгінін бақталасқа ұстатпай, қолда барды қаз-қалпында сақтай алудың өзі маңызды болып тұр.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 04 Mar 2026 07:04:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/2nX0efMD.jpeg"   type="image/jpeg"   length="175384"  />
                            </item>
            </channel>
</rss>
