<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
<rss version="2.0"  xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"  xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/">
    <channel>
        <title>Елде</title>
        <link>https://inbusiness.kz/kz/rss/elde</link>
        <description><![CDATA[Новости Казахстана]]></description>
        <language>kk</language>
        <lastBuildDate>Mon, 27 Jul 2026 08:18:00 +0500</lastBuildDate>
                    <item>
                <title><![CDATA[Нұрлыбек Нәлібаев Зайсанда салынып жатқан әуежай құрылысымен танысты]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/nurlybek-nalibaev-zajsanda-salynyp-zhatkan-auezhaj-kurylysymen-tanysty</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/nurlybek-nalibaev-zajsanda-salynyp-zhatkan-auezhaj-kurylysymen-tanysty</guid>
                <description>Бұл туралы Үкіметтің баспасөз қызметі мәлім етті.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[ҚР Премьер-министрінің бірінші орынбасары Нұрлыбек Нәлібаев Премьер-министрдің тапсырмасымен Шығыс Қазақстан облысына жұмыс сапарымен барды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Мемлекет басшысының қолдауымен қолға алынған аймақтардағы инвестициялық, инфрақұрылымдық жобалар ең алдымен халықтың тұрмыс-тіршілігін жақсартуға бағытталған.

Жобаларды жүзеге асыру барысы Премьер-министрдің бақылауында. Әуелі Риддер жылу электр орталығындағы жылыту маусымына дайындық барысы тексерілді. Мұнда №5 және №6 қазандық агрегаттарына күрделі жөндеу жасалып, 3,3 шақырым жылу желілері жаңартылып жатыр.


«Шығыста қыс ерте түсетіндіктен, жылыту маусымына дайындық барлық талаптарға сай жүргізілуі тиіс. Басты міндеттеріміздің бірі - жылыту маусымын ешқандай ақаусыз, апатсыз өткізу. Себебі бұл мәселе Мемлекет басшысының назарында, Премьер-министрдің қатаң бақылауында», – деді Нұрлыбек Нәлібаев.


«Казцинк» компаниясының Долинный кенішінде және BearLog демалыс базасында қауіпсіздікті қамтамасыз ету тетіктері және өндірістегі тәуекелдерді азайтуда қолданылатын заманауи техникалар таныстырылды. Кәсіпорында өндірісті автоматтандыруға басымдық берілген. BearLog демалыс базасы осы жылдың қаңтар айында ашылған. Бұл жерге шаңғы мен сноубордты арнайы дайындалмаған беткейлерде сырғанауды ұнататын фрирайд әуесқойлары келеді. Оның ішінде Еуропа елдерінің туристері де бар. Осындай нысандарды дамыту Шығыс Қазақстан облысының туристік әлеуетін арттырып, Риддерді еліміздегі жыл бойы белсенді демалыс ұйымдастырылатын маңызды орталықтардың біріне айналдырады.

Ары қарай жұмыс сапары Өскеменде, яғни қаладағы теміржол вокзалы, жолайрық, жылу қазандығы және тұрғын үй құрылысы нысандарында жалғасты. «Өскемен-1» теміржол вокзалын қайта жаңғырту аяқталғаннан кейін аумағы екі еседен астам ұлғаяды. Мұнда заманауи күту залдары, жолаушыларға арналған жайлы орындар жасалып, инженерлік желілер толық жаңартылады және вокзал маңы абаттандырылады. Нысанды келесі айдың соңына дейін пайдалануға беру жоспарланып отыр. Өскемендегі Сәтбаев даңғылы мен Жібек жолы көшесінің қиылысында салынып жатқан екі деңгейлі жолайрық - облыс орталығындағы ең қарқынды қозғалыс учаскелерінің бірі. Жолайрық жол қозғалысы қауіпсіздігін жақсартуға және жүргізушілердің жол жүру уақытын қысқартуға мүмкіндік береді. Құрылыс осы жылдың соңына дейін аяқталады. Жұмыс сапары кезінде «Шығыс Жылу» АҚ №2 қазандығында алдағы жылыту маусымына дайындық барысы, жабдықтардың техникалық жай-күйі және тұрғындарды үздіксіз жылумен қамтамасыз ету бағытында қабылданып жатқан шаралар туралы баяндалды. Өскеменнің сол жағалау бөлігіндегі «Нұрлы жол» шағын ауданында бүгінде ондаған көпқабатты тұрғын үй пайдалануға берілген.

Сонымен қатар облыстық драма және опера театры, оңалту орталығы, Назарбаев Зияткерлік мектебі, жалпы білім беретін мектеп салынды. Қазіргі уақытта хоккей модулінің құрылысы аяқталуға жақын. Алдағы уақытта жаңа балабақшалар, мектептер, емхана және өрт сөндіру депосын салу көзделген. Ендігі меже  – жаңа тұрғын үйлердің құрылыс мерзімі мен сапасын қатаң бақылауда ұстау. Катонқарағай ауданында Президент тапсырмасымен салынып жатқан әуежайдың қазіргі таңда құрылыс-монтаждау жұмыстарының 64%-ы орындалған. Ұшу-қону жолағының, рульдеу жолының және перронның негізгі бөлігінде жұмыс аяқталған. Терминал мен қосалқы ғимараттар құрылысы жалғасуда. Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасымен жүзеге асып жатқан жобаның сапасына баса мән беру тапсырылды. Бұл әуежай Қатонқарағайдың ғана емес, еліміздің көлік инфрақұрылымындағы маңызды нысандардың біріне айналмақ. Сол себепті құрылыс қарқынын күшейтіп, жұмысшылар санын арттыру қажет. Бірінші желтоқсанға дейін барлық жұмыс, асфальттау, бетондау және инженерлік коммуникациялар қыркүйекке дейін толық аяқталуы тиіс. «Катонқарағай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркіндегі көшпелі кеңесте «Pana Katon Karagay» жобасы таныстырылды. Оның аясында 70 шаршы шақырым жаңа туристік кенттің құрылысы басталып, 500-ден астам жаңа жұмыс орны ашылады.

Ал «ULAR PARK» туристік кешені жобасы шеңберінде 13 капсуладан тұратын жазғы қонақүй құрылысы биыл аяқталса, 3 млрд теңгеге салынатын 150 адамға арналған қысқы қонақүй 2028 жылы салынып бітеді. Бұл жобаны қолға алған «ULAR PARK HOTEL» ЖШС Берел мен Аршаты ауылдарының арасына 1,5 млрд теңгеге электр желісінің, жол және көпір құрылысын жүргізген. Ендігі кезекте жобалар сөз күйінде қалмай, жүзеге асуы тиіс. Көшпелі кеңесті өткізудегі мақсат – туризмді дамытуға серпін беретін ұсыныстарды іріктеп, қолдау көрсету.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 27 Jul 2026 08:18:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/pinT0H0O.jpg"   type="image/jpeg"   length="298116"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Үкімет азаматтарға 1,5 миллион теңгеден үлестіре бастады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ukimet-azamattarga-1-5-million-tengeden-ulestire-bastady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ukimet-azamattarga-1-5-million-tengeden-ulestire-bastady</guid>
                <description>Баспанаға бастаған бастама: мемлекеттің бұл демеуінің астарында не жатыр?
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Азаматтарға 1,5 миллион теңгеден беріле бастады. Бұл қаражатты кімдердің ала алатыны да нақты анықталды. Баспана – тек төрт қабырға мен төбе емес, ол – адамның психологиялық және физикалық саулығы, рухани тұрақтылығы мен болашаққа деген сенімінің алтын қазығы. Алайда оны сатып алу үшін алғашқы жарнаны жинау қарапайым адамдарға оңайға соқпайды.

Сондықтан кейбір жағдайда осы қажетті соманың бір бөлігін мемлекет өз мойнына алып, бюджеттен төлеуге әзір. Бұл ретте сөз жергілікті атқарушы органдар беретін тұрғын үй сертификаты туралы болып отыр.

Тұрғын үй сертификаты дегеніміз не?

Тұрғын үй сертификаты – бұл ипотека бойынша алғашқы жарнаның бір бөлігін төлеуге арналған мемлекеттік қолдаудың айрықша шарасы. Бұл мақсаттағы қаражатты жергілікті әкімдіктер бөледі. Тиісінше, көмектің көлемі мен сертификаттар саны жергілікті бюджеттің шама-шарқына, мүмкіндігіне байланысты болады.

Мұндай көмекті азаматтар өмірінде тек бір рет қана ала алады. Бірақ отбасының басқа мүшелері отбасынан бөлініп шықса, сертификат алу құқығын сақтауы мүмкін. Сондай-ақ бұл игілікке азаматтар тек тұрғын үй ипотекасы банк тарапынан алдын ала мақұлданғаннан кейін ғана ала алады.

Бөлінетін қаржының көлемі қанша?

Тұрғын үй сертификатының көлемі әр өңірде әрқалай белгіленеді. Мәселен, Алматы мен Астана қалаларында оның сомасы 1,5 миллион теңгеге дейін жетсе, Шымкентте – 1 миллион теңгені ғана құрайды.

Ал, облыстардың басым бөлігінде қолдау көлемі 500 мыңнан 1 миллион теңгеге дейінгі аралықты ғана қамтиды. Яғни, одан аса бермейді. Түпкілікті ақшаның нақты көлемін, сертификаттардың жалпы санын және өтінімдерді қабылдау мерзімдерін жыл сайын жергілікті әкімдіктер өз бетінше айқындайды.

Әлеуметтік желіде бір өңірдегі осындай ипотекасын «жауып», кейін басқа өңірде де сертификат ала алған адамдар туралы айтылып қалады. Оған қатысты қозғалған іс туралы ақпарат болмағандықтан, мұның шын-өтірігін тексеру қиын. Бәлкім, қаржылай көмектің аймақтық шегі болғанымен, адамдардың азат та бақытты өмір сүруге деген ұмтылысында шекара болмаса керек.

Сертификатқа кімдер ие болады?

Сертификат алушылардың санаттарын және оны иеленетіндердің аты-жөні жазылған ақырғы тізімді жергілікті мәслихаттар бекітеді. Сол себепті де әртүрлі өңірде бұл тізімге енетіндердің санаттары бір-бірінен өзгешеленуі мүмкін. Жергілікті тұрғындар оны өз әкімдіктерінен нақтылап біле алады.

Көбіне тұрғын үй сертификатына көпбалалы және толық емес отбасылар, соның ішінде жалғызілікті аналар, асыраушысынан айрылғандар, мүгедектігі бар баланы тәрбиелеп отырған шаңырақтар, жетім балалар, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар, сондай-ақ мүмкіндігі шектеулі жандар үміткер бола алады.

Бұған қоса, бұл игілік әр өңірде тапшы, сұранысқа ие мамандық өкілдеріне – дәрігерлерге, мұғалімдерге, мәдениет қызметкерлеріне, құтқарушылар мен құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне де берілуі ықтимал.

Бұрын бұл сертификаттар тек жекелеген жеңілдік санаттары бойынша үй кезегін тұрғандарға ұсынылып, Отбасы банкі арқылы жүзеге асырылатын шектеулі мемлекеттік ипотекалық бағдарламалар аясында ғана пайдаланылатын. Ал, қазіргі кезде алушылардың тізімі де, сертификатты қолдануға болатын ипотекалық бағдарламалар тізбегі де едәуір кеңейтілуде.

Жұмсалған ақшаны кері қайтару міндетті ме?

Бұл мәселе тікелей отбасының табысына байланысты. Тұрғын үй сертификаты екі түрлі формада ұсынылуы мүмкін:

• қайтарымсыз әлеуметтік көмек ретінде,

• жылдық 0,01%-бен 15 жылға дейінгі мерзімге берілетін бюджеттік кредит түрінде.

Қайтарымсыз көмекке қол жеткізу үшін соңғы 6 айдағы жиынтықты орташа табыс отбасының әрбір мүшесіне шаққанда 3,1 ең төменгі күнкөріс деңгейінен аспауға тиіс.

2026 жылы ең төменгі күнкөріс деңгейі 50 851 теңгені құрайды. Осылайша, шекті табыс мөлшері айына бір адамға 157 638 теңгені құрап отыр.

Мысалы, төрт адамнан құралған отбасы үшін жалпы орташа айлық табыс 630 552 теңгеден аспауы шарт. Егер табыс деңгейі бұл межеден жоғары болса, сертификат жеңілдетілген бюджеттік кредит түрінде берілуі мүмкін.

Сертификатты тек өз өңіріңізден баспана сатып алу үшін пайдалануға рұқсат етіледі. Тек Алматы мен Астана қалаларының тұрғындары үшін жеңілдік қарастырылған: оларға баспананы қала маңындағы аумақтардан, мысалы, Қосшы қаласынан, немесе жақын ауылдардан сатып алуға жол беріледі.

Сертификатты қандай ипотекаға бағыттауға болады?

Тұрғын үй сертификатын «Бақытты отбасы», «Шаңырақ», «Наурыз» және «Наурыз Жұмыскер» бағдарламалары бойынша алғашқы жарна ретінде пайдалануға болады. Жекелеген өңірлерде бұл тізім кеңейтіліп, өзге де мемлекеттік немесе өңірлік ипотекалық бағдарламаларды қамтуы мүмкін.

Бұл жөніндегі түпкілікті шешімді жергілікті атқарушы органдар қабылдайды. Қалай болғанда, бағдарламалардың саналуан болуы – әрбір азаматты өз арманына жеткізетін төл даңғылын табуына жасалған қосымша мүмкіндік.

Тұрғын үй сертификатын қалай алуға болады?

Алдымен банкке жүгініп, ипотеканы алдын ала мақұлдаудан өтуіңіз керек. Содан кейін дәл өз өңіріңізде тұрғын үй сертификаттарына өтінімдер қабылдаудың нақты қай күні басталғаны туралы хабарландыруды күтуіңіз қажет.

Сертификат жұмыссыздарға берілмейді. Сондықтан өтінішке жұмыс орныңыздан тиісті анықтаманың электронды көшірмесін қоса тіркеуіңіз талап етіледі. Бірақ халықтың әлеуметтік осал топтарына жататын азаматтар үшін бұл талап қолданылмайды.

Сонымен қатар, банктің ипотекалық тұрғын үй қарызын мақұлдағаны туралы, оның сомасы мен айлық төлем мөлшері көрсетілген хатының электронды көшірмесі қоса берілуі керек. Талап пен тәртіп сақталған жерде ғана кез келген игі бастама өзінің шынайы жемісін береді.

Көмек кімдерге мақұлданады?

Үміткер жергілікті мәслихат бекіткен алушылар санатына жатуы, сертификатты пайдалануға рұқсат беретін бағдарлама бойынша ипотека рәсімдеуі, қарыздың алдын ала мақұлдауын алуы және белгіленген талаптарға толық сай болуы шарт.

Бұл ретте түпкілікті шешімді жергілікті атқарушы органдар қабылдайды: сертификатты тапсыратындар да солар. Алушылар санаттары, көмек көлемі, сертификаттар саны мен өтініш беру мерзімдері дәл осы өңірлік деңгейде белгіленеді.

Қамқорлық пен қолдау тоғысқан жерде ғана мемлекеттің іргесі бекіп, әрбір шаңырақтың түтіні түзу ұшады. Осы жағдайда мемлекетке деген сенім мен құрмет қатар өріледі. Ал, әр отбасындағы ошақтың оты сөнбей, босағасы берік болған елдің ғана келешегі кемел, ертеңі еңселі.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 27 Jul 2026 08:02:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/tzEiUylE.jpeg"   type="image/jpeg"   length="135142"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Инсульт пен инфаркттан кейін оңалту емін қалай алуға болады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/insult-pen-infarkttan-kejin-onaltu-emin-kalaj-aluga-bolady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/insult-pen-infarkttan-kejin-onaltu-emin-kalaj-aluga-bolady</guid>
                <description>Инсульттен, инфаркттан, жарақаттан немесе операциядан кейін оңалту емі негізгі емдеуден кем түспейтін маңызды кезең болып саналады, деп жазады inbusiness.kz сайты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Көптеген пациент медициналық оңалтудың тек мамандандырылған орталықтарда ғана емес, тіркелген емханасында да қолжетімді екенін біле бермейді.

Алматы қаласындағы №16 қалалық емхананың Оңалту және қалпына келтіру емі орталығының меңгерушісі Назерке Мирзамбекқызы Ұлдақанованың айтуынша, медициналық оңалту ТМККК және МӘМС шеңберінде көрсетіледі.

Учаскелік дәрігердің жолдамасы бойынша пациенттер емдік дене шынықтыруды, физиотерапияны және басқа да оңалту әдістерін қамтитын қалпына келтіру емінен өте алады. Оңалту бағдарламасы әр пациенттің диагнозына, денсаулық жағдайына және жеке қажеттілігіне қарай әзірленеді.

Оңалтудың басты мақсаты – адамның жоғалтқан функцияларын қалпына келтіруге, қозғалу қабілетін жақсартуға, өзіне-өзі қызмет көрсету деңгейін арттыруға және өмір сапасын жақсартуға көмектесу.

Қазақстанда медициналық оңалту үш кезең бойынша жүзеге асырылады:


	1-кезең – аурудың жедел кезеңінде (алғашқы 72 сағат ішінде), хирургиялық араласулар мен жарақаттар кезінде стационар деңгейінде жүргізіледі;
	2-кезең – аурудан немесе жарақаттан кейінгі жедел және ерте қалпына келу кезеңінде (алғашқы 6 ай ішінде), сондай-ақ аурудың қалдық көріністері кезінде жоғары технологиялық медициналық көмекті қолдана отырып стационарлық ұйымдарда жүзеге асырылады;
	3-кезең – амбулаториялық-емханалық ұйымдарда, күндізгі және тәулік бойы жұмыс істейтін стационарларда, оңалту орталықтарында және санаторий-курорттық ұйымдарда жүргізіледі.


2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында Алматы қаласында 11 555 пациент медициналық оңалту курсынан өтті. Оның ішінде 5 412 адам оңалтудың екінші кезеңінде, ал 6 143 адам үшінші кезеңінде медициналық көмек алды.

Егер сізге немесе жақындарыңызға қалпына келтіру емі қажет болса, медициналық оңалтудың көрсетілімі бар-жоғын және оны қалай алуға болатынын білу үшін учаскелік дәрігеріңізге жүгініңіз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sun, 26 Jul 2026 11:59:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/q79AnyJQ.jpg"   type="image/jpeg"   length="110873"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ата-анасыз қалған балаларды баспанамен қамтуға 60 жыл кетуі мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ata-anasyz-kalgan-balalardy-baspanamen-kamtuga-60-zhyl-ketui-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ata-anasyz-kalgan-balalardy-baspanamen-kamtuga-60-zhyl-ketui-mumkin</guid>
                <description>«Жетім көрсең жебей жүр» дейді қазақ. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазір бұл міндетті үкімет мойнына артқанын жақсы білеміз, 18 жасқа толғанға дейін әр ата-анасыз қалған баланы қамқорлыққа алады. Алайда олардың үлкен өмірге басқаннан кейінгі қадамы қалай болмақ? Бұл істі аз-кем көңіл толмайтын мәселелер барын жасырмаған жөн. 

Бұған дейін баспасөз беттерінде балалар үйінің саны азайып келе жатқаны жөнінде ақпараттар жарияланып жүрді. Бірақ бұл мәселе толығымен шешілді дегенді аңғартпайды. Оқу-ағарту министрлігінің мәліметінше, қазір елімізде 20 178 жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған бала бар. Оның 16 294-і азаматтардың отбасыларында тәрбиеленсе, 3 884 бала арнайы ұйымдарда тұрып жатыр.

Рас, қолданыстағы заңнама жетім балаларға бірқатар әлеуметтік кепілдік береді. Олар білім беру ұйымдарына түсу кезінде арнайы қабылдау квотасына ие болады, мемлекеттік білім грантын тағайындауда басымдық алады. Колледждер мен жоғары оқу орындарында жатақханамен қамтамасыз ету, материалдық қолдау көрсету, каникул кезінде жол шығындарын өтеу сияқты жеңілдіктер қарастырылған. Сондай-ақ тұрғын үй заңнамасына сәйкес, жетім балалар коммуналдық тұрғын үй қорынан баспана алуға бірінші кезекте үміткер болады. Жергілікті атқарушы органдар оларды жұмысқа орналастыруға да міндетті. Алайда бұның бәрі іске асып жатыр ма?

Мысалы, тұрғын үй жайын қарастырып көрейік, қазір республикада «жетім балалар және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар» санаты бойынша 59,9 мың азамат баспана кезегінде тұр. 1 ауданның халқындай адам. Жыл басынан бері жергілікті органдар соның тек 465-ін ғана баспанамен қамтыған. Бұндай қарқынмен алдағы 60 жылда да мәселе шешілмейтіндей. Әрине, бұл болжамды есеп қана, әйтпесе жетім балалар азайып не көбейерін де тап басып айта алмаймыз. 

Айтпақшы, жақында ғана Премьер-министр Олжас Бектенов бұрынғы Сенат депутаты Андрей Лукиннің сауалына жауап беріп, жетім балалар үшін тұрғын үй алу тәртібін жеңілдетуге бағытталған өзгерістерді баяндағаны есте. Айтуынша, бұған дейін республикалық маңызы бар қалалар мен Астанада тұрғын үй кезегіне тұру үшін талап етілетін үш жылдық тұрақты тіркеу міндеті алынып тасталған. Сонымен қатар бір облыс аумағында тұрғылықты жері өзгерген жағдайда азаматтың тұрғын үй кезегіне алғаш тұрған күні сақталады. Сондай-ақ жетім балалар баспана алғанға дейін тұрғын үйге мұқтаждар тізімінен шығарылмайды. 

Баспана мен әлеуметтік қолдау жайын айтып жатырмыз, әйтсе де тақырыптың күрмеуі бұнымен де тарқатылмайды. Үлкен өмірге қадам басып, білім алып, маман атанып, еңбек етуіне биліктен бұрын қоғам да мүдделі болуға тиіс. Оның үстіне олар жастайынан буллингке ұшырап, құқықбұзушылыққа қатысып жүретіні де жиі байқалады. Демек, олар психологиялық көмекке мұқтаж.

Бірақ білім беру ұйымдарында 2017 жылы құрылған Қамқоршылық кеңестері жұмыс істейді. Бұл кеңестің құзырына тәрбиеленушілердің ақшалай қаражаттары мен материалдық құндылықтарының сақталуы, мүліктік және мүліктік емес құқықтарының сақталуына мониторингті жүргізу кіреді. Министрліктің мәліметінше, жетім балалардың жұмыспен қамтылуы мен тұрғын үй мәселесіне мониторинг жүргізіледі, ал олардың қоғамға бейімделуі, отбасы құруы, тұрақты еңбек нарығына орналасуы жөнінде кешенді зерттеулер жүргізілмейді екен. Яғни, қоғамға бейімделу жайына ешкім бас қатырып отырған жоқ десек болады.

Дегенмен үкімет бұл кем-кетікті түзеуге ниет еткендей. «Қазақстан балалары» 2026-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы аясында жетім балаларға арналған ұйымдардың түлектерін ересек өмірге бейімдеу тетіктері күшейтілмек екен. Жасөспірімдер үйлерін әлеуметтік бейімдеу орталықтарына айналдыру жоспарланған. Ол қаншалықты нәтижелі болады, кесіп айтуға әлі ерте. 

Қазақстан психологтар одағының төрайымы Гүлзат Асанованың сөзінше, бұл санаттағы балалар есейгенде өз бетінше тірлік ету қиынға соғады, себебі олар үшін бала кезінен басқалар шешім қабылдап келген. 


«Көпшілігі ас әзірлей алады, үй жинайды, күнделікті тіршілікті ұйымдастыруды біледі. Бірақ жандарында сенімді ересек адам болмаған, қиналғанда арқа сүйеп үйренбеген. Қарым-қатынастың қаншалықты маңызды екенін осы арқылы көруге болады. Материалдық қолдау өте маңызды. Алайда одан кем емес маңызды нәрсе – жаныңда сенімді адам болуы. Сол арқылы адам көмек сұрауды, қиындықты жалғыз көтермеуді, қарым-қатынаста берік болуды және қаржысын жоспарлай білуді үйренеді, – дейді сарапшы. 


Асанованың пікірінше, жетімдерге қолжетімді психологиялық көмек болғаны дұрыс. Бірақ ол «есеп үшін өткен үш кездесу» болып қалмауы керек. Ал бұл мәселені құзырлы органдар алдағы уақытта реттей ала ма, белгісіз. Бір анығы, олар үшін қазір моральдық көмек жоқ десек болады. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хакназар Жалгас</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 26 Jul 2026 09:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/IK768iFT.jpg"   type="image/jpeg"   length="129596"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ақ халаттылардың жаңа бәсекелесі пайда болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ak-halattylardyn-zhana-basekelesi-pajda-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ak-halattylardyn-zhana-basekelesi-pajda-boldy</guid>
                <description>Алайда «дәрігерлердің орынбасары» әлден науқастарға қауіпті, қате кеңестер беріп, елді әбігерге салып та үлгерді.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Жоғары технологиялар дәрігер мен пациент арасындағы дәстүрлі диалогқа килігіп, одан ақ халаттыларды ығыстырып шығара бастады. Мамандардың орнына дене-мүшенің ең құпия бөліктерін кез келген уақытта, әрі шынайы уақыт режимінде сараптауға дайын алгоритмдер келуде.

Техникалық және медициналық әлемді екіге жарған басты оқиға – таяуда OpenAI компаниясының «ChatGPT Health» сервисін ауқымды түрде іске қосуы болды. Инновациялық платформа АҚШ-тағы 18 жастан асқан барлық пайдаланушылар үшін – тегін тарифтен бастап кәсіби тарифке дейін қолжетімді.

Компанияның өзі «денсаулық сақтау саласына арналған ең қуатты құрал» деп дәріптеп жатқан ең соңғы «GPT-5.6 Sol» моделі пайда болғалы, адамдар өз ағзасы туралы сұрақтарды арнайы бөлімдерге өтпей-ақ, тікелей негізгі чат терезесінде қою мүмкіндігіне ие болды.


«Чат-боттың негізгі интерфейсіне тікелей интеграцияланған сервис медициналық карталарды, зерттеу нәтижелерін және фитнес-трекерлер деректерін жүктеуге мүмкіндік береді. Тегін нұсқаны пайдаланушылар мен Go, Plus және Pro тарифтерінің жазылушыларына енді қосымша бетке өтудің қажеті жоқ: өз денсаулығыңыз туралы сұрақтарды әдеттегі диалог терезесінде қоя бересіз», – деп жазды The Verge.


Жаңашылдықтың ауқымы таңғалдырады: ресми деректерге сүйенсек, бүкіл әлем бойынша апта сайын 230 миллионнан астам адам чат-ботқа денсаулыққа қатысты сұрақтар қояды. Компанияның хабарлауынша, шалғай аудандарда тұратын немесе тұрмысы төмен отбасылар аптасына жүздеген мың хабарлама жібереді. Мұндай 10 сауалдың 7-сі медициналық ұйымдардың жұмыс уақытынан тыс, яғни, клиника-емханалар жабылып, тірі дәрігерлер қолжетімсіз болған кезде жолданады екен.

ChatGPT-дің мұндай жаппай қолданылуына рухтанған OpenAI өкілдері жалаң мақтан мен даңғаза мәлімдемелерге көшті. Компанияның медициналық өнімдер жөніндегі вице-президенті Эшли Александер (Ashley Alexander) ЖИ моделдері «тәжірибелі дәрігер-клиницистер мен терапевттерді ауыстыратынын, өйткені енді жасанды интеллект солар сияқты жоғары деңгейде ой қорыта алатынын» мәлімдеді.

Өз кезегінде компанияның медициналық бағытының жетекшісі Каран Сингх (Karan Singhal) бұл бағалауды жуып-шайып, ЖИ тірі маманның орнын баспайтынына сендіріп бақты. Алайда ол артынша «Гарвард және Стэнфорд университеттерінің кейбір зерттеулері ЖИ-дің лицензиялық емтихандарды тапсыруға және диагноз қоюда адамнан асып түсуге қабілетті екенін растайтынын» нұсқады.

ChatGPT Health-тің соңғы жаңа алгоритмдер негізінде жұмыс істейтіні және үлкен тәжірибеге сүйенетіні алға тартылды: әзірлеушілер екі жыл ішінде медицинаның 30 саласынан 260-тан астам дәрігермен әріптестік орнатып, ЖИ жауаптарына 600 000-нан астам рет сараптамалық кері байланыс алғандарын хабарлады. Жауаптардың сапасын бағалау үшін компания өзінің меншікті HealthBench бенчмарк-жүйесін пайдаланады.

Қалай болғанда, денсаулық сақтау саласы барлық технологиялық алпауыттар үшін басты шайқас майданына айналып барады. OpenAI-дан кейін Anthropic компаниясы ауруханалар мен тұтынушыларға арналған Claude for Healthcare өнімін таныстырды.

Бұл аламан додада тек Google компаниясының шаңын көрсетпеуі назар аудартады: оның MedGemma моделі әзірлеушілер үшін жаңартылып, іздеу алгоритмдеріне ЖИ-жауаптар интеграцияланғанымен, компания жеке медициналық чат-ботты іске қосудан әлі де бойын аулақ салып келеді.

Неліктен миллиондаған адам емханаға барудың орнына чат-ботқа жүгінеді? 

Сарапшылардың бақылауы мен пайдаланушылардың пікірінше, ChatGPT әзірше көп жағдайда дәрігердің өзін емес, көп уақытты алатын аралық тапсырмаларды алмастырып отыр.

Пациенттердің ЖИ-ді практикалық қолдану сценарийлері келесідей:


	«Медициналық тілді тәржімалаушы»: науқастар одан МРТ, КТ нәтижелерін, анализдер мен ауруханадан шығару эпикриздерін «қарапайым тілде» түсіндіріп беруді, көрсеткіштерді талдауды және әртүрлі дәрігер берген емдеу нұсқаларын өзара салыстыруды сұрап, осы құжаттарын чатқа жүктейді.
	Дәрігердің қабылдауына дайындық: ЖИ симптомдарды жүйелеп, консультация кезінде маңызды нәрсені ұмытып қалмау үшін дәрігерге қойылатын нақты сұрақтар тізімін құрастыруға көмектеседі.
	Заңдылықтарды іздеу: бірнеше жылғы талдаулар архивін жүктеген кезде нейрожелі көрсеткіштердің өзгеру динамикасын анықтай алады. Ал, терапевттер әдеттегі қабылдауда көп жылғы құжатты қопарып отыруға бас қатырғысы келмеуі мүмкін: бұған уақыты жетпейді, өйткені ол «Дамумед» сияқты базаларды толтыруға тиіс.
	Әкімшілік навигация: ЖИ сервистер медициналық сақтандыру бағдарламаларының тиімді тұстарын түсінуге, құжаттарды толтыруға және көмекке жүгіну алгоритмдерін реттеуге де жәрдемдеседі.


OpenAI-дың техникалық интеграция бойынша серіктесі – b.well компаниясы. Ол осы сервисті шамамен 2,2 миллион медициналық мекемемен және дәрігерлермен байланыстырады. Пайдаланушыларға тамақтануды, диетаны коррекциялау, белсенділікті және ұйқы динамикасын бақылау үшін Apple Health, MyFitnessPal, Weight Watchers, Function және Peloton жүйелерінен алынған деректерді де қосу ұсынылады.

Бірақ бұл «көмектің» артында үлкен психологиялық тұзақ жатыр. Жүйе алдымен «өзінің қателесуі мүмкін екенін» ескертеді. Дегенмен, артынша пайдаланушымен оңаша, уақытты еш шектемей, асықтырмай, сенімді, ашық әрі «беделді дәрігер» кейпінде сөйлеседі. Салдарынан, бастапқы ескертуі өз күшін жоғалтады. Адам алгоритмді кәдімгі емдеуші дәрігер ретінде қабылдап, айтқанына құлай сенеді.

Қателіктің құны: сандырақ идеялардан өлім қатеріне дейін

Тәжірибе көрсеткендей, ЖИ-мен қарым-қатынаста оған сыни тұрғыдан қарай алмау қайғылы салдарға соқтыруы ғажап емес. Алгоритмдердің «сенімді» кеңестері пациенттерді интенсивті терапия және жан сақтау бөліміне бір-ақ түсірген жағдайлар аз емес.

Таяуда дәрігерлер бір ер адамның ауыр уланумен және «XVIII ғасырдың дертімен» ауруханаға түсіп, бірнеше апта жатқаны туралы есепті жариялады: ChatGPT оған рациондағы ас тұзын толығымен натрий бромидіне ауыстыруға кеңес берген: тарихта бұл зат ауыр седативті құрал ретінде қолданылған.

Google AI Overview алгоритмдерінің бассыздығы бұдан кем түспейді: олар суретте әдемі көрінуі үшін пиццаға клей қосу сияқты зиянды кеңестерден бастап, диетологиядағы өрескел қателіктерге дейін қауіпті ұсыныстар беріп келген.

The Guardian басылымының зерттеуі қауіпті медициналық кеңестердің ары қарай жалғасқанын көрсетті: ЖИ жүйелері бауыр функциясының тестілеулері, онкоскрининг және ұйқыбезінің қатерлі ісігі кездегі диеталар бойынша жалған ұсыныстарды жиі генерациялайды. Соның бірінде науқастарға майлардан тегіс бас тартуды ұсынған: бұл шынында клиникалық хаттамаларға мүлдем қайшы келеді.

OpenAI компаниясын сотқа берген флоридалық бұрынғы пастор Скотт Уинтерстің (Scott Winters) оқиғасы бүкіл адамзат үшін дабыл және сабақ болса керек: ер адам өкпе артериясының ауыр тромбоэмболиясы симптомдары кезінде ChatGPT оны ауруханаға барудан айнытқанын мәлімдеді.

Reuters жазғандай, чат-бот ер адамға «көбірек жатып демалуға» кеңес беріп, «Құдай сенің денеңді ақаулы етіп жаратпаған» деген сипаттағы діни-философиялық тіркестерді қарша боратқан. ЖИ-ге сенген шағымданушы шұғыл госпитализацияны кейінге қалдырып, салдарынан ажал құша жаздады.

Кейбір жағдайда сырқатты аман сақтап қалу мүмкін болмаған. Ауыр психикалық дағдарысты бастан кешірген Кристиан Фейт Мэдисонның (Christian Faith Madison) оқиғасы да төбе шашты тік тұрғызады. Әйел жасанды интеллектті «рухани ұстаз» ретінде қабылдаған. Нейрожелі оның сандырақ сенімдерін әрі қарай өршітіп, психотерапевт тағайындаған антипсихотикалық препараттарды ішпеуге үгіттеген. SFGate хабарлауынша, америкалық ана ChatGPT-дің сәуегейлігін орындау үшін ақыры өз-өзіне қол салыпты.

OpenAI айыптауларға жауап ретінде бұл оқиғаларға назар аударғанын, қорғаныс механизмдерін күшейтетінін айтып ақталады, бірақ ЖИ өнімнің диагноз қоюға немесе емдеуге арналмағанын, ол тек білікті дәрігерлік көмекті толықтырушы құрал екенін алға тартады.

Заңды және этикалық кереғарлық – технологиялық корпорациялардың медицинаны реттейтін дәстүрлі заңдарды шебер айналып өтуінде. Өнімнің «медициналық құрал еместігін» жазып қояды, соның кесірінен ол америкалық FDA сияқты реттеушілердің қатаң бақылауына ілікпейді. Медицинаға арналған заңдарға бағынбайды.

Дәрігерге серіктес, бірақ оған балама емес

Барлық елдегі қоғамның зор сұранысына орай медициналық ЖИ нарығы қарқынды өсуде. Бұған терапевттер мен тар салалы мамандардың тапшылығы, медсақтандырудың жоғары құны және кәсіби дәрігерлік тілдің күрделілігі түрткі болып отыр. ЖИ болса, ауруды қарапайым тілмен түсіндіреді, тәуліктің кез келген уақытында, қабақ шытпай жауап береді. Күні бойы, түні бойы тілдессеңіз де қой демейді.

Алгоритмдер сырқаттың ұзақ жыл бойы жинаған медициналық деректерін жүйелеу, күрделі талдау-анализдердің нәтижелерін ұғыну, клиникаға баруға дайындалу үшін тамаша құрал бола алады.

Жаһан жұртшылығы дәстүрлі денсаулық сақтау жүйесінің қолжетімсіздігінен шаршап, өзінің ең құпия биологиялық сырларын алгоритмдерге өз еркімен беруге ден қойған тарихи бетбұрыс кезеңінде тұр. Бірақ дәрігерлік жауапкершілік жүгін көтеруге технологияның өзі дайын ба? Жоқ.

Медицина қоғамның сенімін ғасырлар бойы қалыптасқан қатал стандарттар мен әрбір дәрігердің жеке жауапкершілігі арқылы жеңіп алды. «Ақ халатты абзал жандар» мейірімнің символына айналды. ЖИ болса, денсаулықтың жай-күйіне қатысты данышпандық болжамды да, өлімге апаратын қателікті де бірдей сенімділікпен ұсына салатын суық әрі тасжүрек механизм болып қала береді.

Бүгінгі әлемде медицина – қатаң реттелетін сала. Дәрігерлер өз диагноздары үшін әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік арқалайды. Медициналық ЖИ чаттардың әзірлеушілері «пайдаланушылық келісімшарттар» мен ескертулердің артына жасырынып отыр. Технологиялық сектор «жылдам әрекет ет, мол пайда тап және стереотиптерді қират» принципімен өмір сүріп жатқанда, терапевт және басқа емдеуші дәрігердің рөлін ЖИ-ге толық жүктей салу – қауіпті де қатерлі қадам болар еді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Sat, 25 Jul 2026 09:31:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/WiSiZLQg.png"   type="image/png"   length="4387608"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстан ғылымын жаңа деңгейге көтеретін стратегиялық жоспар қаралды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-gylymyn-zhana-dengejge-koteretin-strategiyalyk-zhospar-karaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-gylymyn-zhana-dengejge-koteretin-strategiyalyk-zhospar-karaldy</guid>
                <description>Ғылым мен инновация бір арнаға тоғысады.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[ҚР Премьер-министрінің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның төрағалығымен өткен кеңесте Ғылымды стратегиялық дамытудың 2026-2030 жылдарға арналған кешенді жоспарының жобасы қаралды, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Құжатты Ғылым және жоғары білім министрлігі, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясы салалық мемлекеттік органдармен, жергілікті атқарушы органдармен және басқа да ұйымдармен бірлесіп әзірлеген.

Жоба ғылымды басқару жүйесін жетілдіру, кадрлық әлеуетті арттыру, салалық және өңірлік ғылымды дамыту, сондай-ақ біртұтас инновациялық экожүйе қалыптастыру бағыттарын қамтитын 72 іс-шарадан тұрады.

Ғылыми қызметті басқару жүйесін жаңғыртуға айрықша мән берілген. Ұлттық ғылыми басымдықтарды айқындаудан бастап зерттеу нәтижелерін экономикаға енгізуге дейінгі барлық үдерісті қамтитын біртұтас басқару тетігін қалыптастыру ұсынылды.

Ғылым саласын басқарудың жаңа үлгісінде басым бағыттарды төрт деңгей бойынша айқындау көзделеді. Бірінші деңгейге ұлттық қауіпсіздік пен технологиялық дербестік үшін аса маңызды стратегиялық жобалар жатады. Екінші деңгей технологиялық серпіліс жасауға әлеуеті бар перспективалы бағыттарды қамтиды. Үшінші деңгейге іргелі пәнаралық және инженерлік зерттеулер енгізіледі. Төртінші деңгей ғылыми кадрларды даярлауға, инфрақұрылымды дамытуға және зерттеулердің институционалдық негізін нығайтуға бағытталған.

Жоспарда ғылымның нақты экономикамен және өңірлермен байланысын күшейтуге де басымдық берілген. Ғылым қалалары мен ғылыми-технологиялық парктерді дамытудың кешенді үлгісін қалыптастыру ұсынылды.

Кеңес барысында Премьер-министрдің орынбасарына Инновацияларды дамыту тұжырымдамасының жобасы да таныстырылды.

Аида Балаева мемлекеттік қолдау тек ғылыми және практикалық құндылығы бар, өндіріске енгізу және коммерцияландыру мүмкіндігі нақты жобаларға ғана көрсетілуге тиіс екенін атап өтті. Сонымен қатар, ғылыми жобаларды тексеру қорытындылары бойынша ашық есептілікті қамтамасыз ету, бюджет қаражатын қайтару, анықталған заң бұзушылықтарға жауапты тұлғаларды жауапкершілікке тарту және нақты экономикаға қажетті перспективалы әзірлемелердің бірыңғай тізілімін қалыптастыру мәселелеріне назар аударды.

Сондай-ақ, кеңесте Ұлттық ғылым академиясының негізгі бастамалары таныстырылды. Академия басқармасының президенті Ақылбек Күрішбаевтың айтуынша, мамандар ғылымның басым бағыттарын айқындаудың жаңа әдістемесін әзірлеген. Ол ғылыми күн тәртібін мемлекеттің стратегиялық міндеттері, экономиканың қажеттіліктері және әлемдік ғылыми-технологиялық үрдістер негізінде қалыптастыруды көздейді.

Академияның ғылымды стратегиялық дамыту жөніндегі кешенді жоспар жобасына енгізілген сегіз пәнаралық флагмандық ғылыми жобасын жүзеге асыруға да ерекше назар аударылды.

Бұдан бөлек, Кореяның KISTI институтымен бірлесіп құрылған SilkNet орталығының жұмысы туралы баяндалды. Аталған орталық мемлекеттік ғылыми-технологиялық саясатты болжау мен сараптамалық тұрғыдан сүйемелдеудің негізгі алаңына айналмақ.

Маңызды бағыттардың бірі – Қытай ғылым академиясымен бірлесіп жүзеге асырылатын DeepBas жобасы. Ол кеңістік пен уақыт деректеріне негізделген жасанды интеллект технологияларын пайдалана отырып, су ресурстарын басқаруға бағытталған. Жобаны 2027 жылы еліміздің үш ірі су алабында пилоттық режимде іске қосып, кейін оның технологияларын басқа салаларға кеңінен енгізу жоспарланып отыр.

Кеңес қорытындысында Аида Балаева ғылымды дамыту және инновацияларды дамыту жоспарларын бір құжатқа біріктіруді, сондай-ақ оны талқылау барысында айтылған барлық тұжырымдамалық ескертулерді ескере отырып пысықтауды тапсырды.

Сонымен бірге Премьер-министрдің орынбасары ғылыми-зерттеу институттарын толық түгендеу, олардың кадрлық және ғылыми әлеуетін бағалау, сондай-ақ мүмкіндік бар жерлерде ғылыми инфрақұрылымды қалпына келтіру қажеттігін атап өтті.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Sat, 25 Jul 2026 09:05:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/rVWNjzPd.png"   type="image/png"   length="2126270"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Құрылтай сайлауы қарсаңында партияаралық теледебаттар өтеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kuryltaj-sajlauy-karsanynda-partiyaaralyk-teledebattar-otedi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kuryltaj-sajlauy-karsanynda-partiyaaralyk-teledebattar-otedi</guid>
                <description>Теледебаттарды бірнеше республикалық телеарна эфирінен көрсету жоспарланып отыр.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Құрылтай депутаттарын сайлау жөніндегі сайлауалды науқан аясында республикалық телеарналардың эфирінде партияаралық теледебаттар өтеді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Бұл туралы Орталық сайлау комиссиясының отырысында мәлім болды.

Орталық сайлау комиссиясының мүшесі Ләззат Сүйіндіктің айтуынша, «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңға сәйкес, бұқаралық ақпарат құралдары белгіленген талаптарды сақтай отырып, дебаттар өткізу үшін өз алаңдарын ұсынуға құқылы.

Ол бұқаралық ақпарат құралдары мен онлайн-платформалар сайлауалды үгіт-насихат кезеңі басталғанға дейін, яғни 2026 жылғы 18 шілдеге дейін, шарт негізінде үгіт материалдарын орналастырудың құны мен талаптары туралы ақпаратты жариялап, оны Орталық сайлау комиссиясына ұсынуға міндетті екенін атап өтті.

Сонымен қатар партиялық тізімдерін ұсынған саяси партиялар телеэфирге шығуға, оның ішінде теледебаттарға қатысуға байланысты шығындарды өздерінің сайлау қорлары есебінен қаржыландыра алады.

Ләззат Сүйіндіктің сөзінше, қазіргі уақытта Орталық сайлау комиссиясы 24KZ телеарнасында партияаралық теледебаттарды ұйымдастыру мәселесін пысықтап жатыр.

Бұдан бөлек, комиссияға түскен өтінімдерге сәйкес, теледебаттарды Qazaqstan, 7 арна және Jibek Joly телеарналарының эфирінде өткізу де жоспарланған.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақытбек Мейірім</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 24 Jul 2026 08:45:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/99xTYeYX.png"   type="image/png"   length="387428"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Құрылтай сайлауының үгіт-насихат кезеңі басталды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kuryltaj-sajlauynyn-ugit-nasihat-kezeni-bastaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kuryltaj-sajlauynyn-ugit-nasihat-kezeni-bastaldy</guid>
                <description>Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы Құрылтай сайлауына қатысатын 7 саяси партияның партиялық тізімдерін толық тіркеді. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Нәтижесінде, 145 депутаттық мандатқа 545 кандидат үміткер ретінде тіркелді, деп жазады inbusiness.kz сайты.

Орталық сайлау комиссиясы 1 шілдеде сайлауға қатысатын саяси партиялардың тізімін бекітті. Олардың қатарында «Ақ жол» демократиялық партиясы, «Ауыл» партиясы, «Әділет» саяси партиясы, Жалпыұлттық социал-демократиялық партия, Қазақстанның «Байтақ» жасылдар партиясы, Қазақстан халық партиясы және «Respublica» партиясы бар.

13 шілде сағат 18:00-дегі мәлімет бойынша аталған 7 партияның барлығы партиялық тізімдерін комиссияға тапсырды. Кейін құжаттар Конституция мен конституциялық заң талаптарына сәйкестігін тексеру үшін уәкілетті мемлекеттік органдарға жолданды.

Тексеру аяқталғаннан кейін заң талаптарына сай келетін барлық кандидаттар Орталық сайлау комиссиясында ресми түрде тіркелді.

Тіркеу нәтижесіне сәйкес ең көп кандидат ұсынған партия – «Әділет». Оның тізімінде 186 үміткер бар. Одан кейін «Respublica» партиясы – 75, Қазақстан халық партиясы – 72, «Ауыл» – 69, «Ақ жол» – 63, «Байтақ» – 47 және Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы 33 кандидатты ұсынды.

Партиялық тізімдерге түрлі саланың өкілдері енгізілген. Олардың қатарында депутаттар, кәсіпкерлер, қоғам қайраткерлері, спортшылар, журналистер, экологтер, дәрігерлер, мұғалімдер, инженерлер, заңгерлер, сондай-ақ білім, ғылым, медицина, мәдениет, IT және мемлекеттік сектор мамандары бар.

Барлық партиялық тізімдерде әйелдер, жастар және мүгедектігі бар азаматтар үшін көзделген 30 пайыздық квота сақталған. Орталық сайлау комиссиясы бұл талап тек тізімдерді қалыптастыру кезінде ғана емес, депутаттық мандаттарды бөлу барысында да орындалуы тиіс екенін атап өтті. 

Бұл санаттағы кандидаттардың ең жоғары үлесі «Respublica» партиясында тіркелді – 50,7 пайыз немесе 38 адам. Кейінгі орындарда «Әділет» – 47,3 пайыз (88 адам), Жалпыұлттық социал-демократиялық партия – 42,4 пайыз (14 адам), «Ауыл» – 42 пайыз (29 адам), Қазақстан халық партиясы – 41,7 пайыз (30 адам), «Байтақ» – 38,3 пайыз (18 адам) және «Ақ жол» партиясы – 34,9 пайыз (22 адам).

Жалпы сайлауға 545 кандидат тіркелді. Құрылтай құрамына 145 депутат сайланатындықтан, бір мандатқа орта есеппен 3,8 үміткерден келеді.

ОСК мәліметінше, кандидаттардың 172-сі – әйел, 373-і – ер адам. Әйелдер, жастар және мүмкіндігі шектеулі азаматтардың жалпы үлесі 43,9 пайызды құрап, заңда белгіленген талапқа сай келді. Кандидаттардың орташа жасы – 45,4 жас

Енді сайлау науқаны Орталық сайлау комиссиясының бекітілген күнтізбелік жоспарына сәйкес жалғасады. Алдағы кезеңде сайлауалды үгіт-насихат және дауыс беру күніне дейінгі өзге де рәсімдер өткізіледі.

Сайлауалды үгіт-насихат 23 шілде күні сағат 18:01-де басталып, 22 тамыз күні сағат 00:00-де аяқталады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Сымбат Айдархан</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 23 Jul 2026 18:15:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/aIPMkyft.png"   type="image/png"   length="1738886"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Азаматтардың 70,3%-ы Құрылтай сайлауында дауыс беруге ниетті – сауалнама]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/azamattardyn-70-3-y-kuryltaj-sajlauynda-dauys-beruge-nietti-saualnama</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/azamattardyn-70-3-y-kuryltaj-sajlauynda-dauys-beruge-nietti-saualnama</guid>
                <description>Зерттеу Қазақстанның 18 жастан асқан ересек тұрғындарының жынысы, жасы, тұрғылықты елді мекен түрі және аймағы бойынша құрылымын көрсететін ұлттық іріктеме бойынша жүргізілді. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстандық қоғамдық даму институты 2026 жылғы 8-20 шілде аралығында еліміздің барлық өңірлерінде – 17 облыста, сондай-ақ Астана, Алматы және Шымкент қалаларында 1200 респондент арасында телефон арқылы сауалнама жүргізді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Зерттеу Қазақстанның 18 жастан асқан ересек тұрғындарының жынысы, жасы, тұрғылықты елді мекен түрі және аймағы бойынша құрылымын көрсететін ұлттық іріктеме бойынша жүргізілді. Қоңырау соғу ұялы және стационарлық телефон нөмірлері бойынша жүзеге асырылды. Сауалнама ҚР Орталық сайлау комиссиясының ресми хабарламасына сәйкес жүргізілді.

Алынған мәліметтер азаматтардың алдағы электоралдық процеске деген ағымдағы қызығушылығын бағалауға мүмкіндік береді.

«Сіз 2026 жылғы 23 тамызда өтетін Құрылтай депутаттарын сайлауға қатысуды жоспарлап отырсыз ба?» деген сұраққа респонденттердің 70,3%-ы сайлау учаскелеріне келуге ниетті екендіктерін айтты. Ал 23,3%-ы дауыс беруге қатысуды жоспарламайды, тағы 6,4% әзірге нақты жауап бере алмайтындарын айтқан.

Осы ретте қала мен ауыл арасындағы электоралды белсенділікте айтарлықтай айырмашылық байқалған жоқ. Сайлауға келуге дайындық бойынша қала мен ауыл тұрғындары арасындағы алшақтық шамамен екі пайызға тең.


– Ең белсенді топ – 46-60 жас аралығындағы сайлаушылар: олардың дауыс беруге қатысуға дайындығы 18-28 жас аралығындағы жастарға қарағанда шамамен 10%-ға жоғары. Ерлермен салыстырғанда әйелдер арасында дауыс беруге қатысатындардың саны 5 пайызға көп екені анықталды. Ал аса ынталы электоралдық белсенділік тіркелген топ жоғары және аяқталмаған жоғары білімі бар респонденттер болды, – делінген хабарламада.


Сонымен қатар, зерттеуге қатысқандар 23 тамызда өтетін сайлауда қай партияға дауыс бергісі келетінін көрсетті. Респонденттерге «Құрылтай сайлауында қандай саяси партияға дауыс бересіз?» деген сұрақ қойылды.

Электоралды рейтингте бірінші орында «Әділет» партиясы тұр: бұл партия үшін респонденттердің 64,8%-ы дауыс беруге дайын. Сауалнама бойынша, партия барлық әлеуметтік топтарда бәсекелестерінен озық, партия жақтастарының арасындажастардың басымдығы айрықша байқалады.

5,4% көрсеткішпен «Ауыл» партиясы – екінші орында. Бұл партия үшін дауыс беретіндердің қатары ауылдық жерлерде қаламен салыстырғанда бір жарым есе көп екені анықталды. Партияның өз жұмысында дәл осы электоратқа ден қоятынын ескергенде, бұл айырмашылық қисынды.

Respublica және «Ақ жол» партияларының электорат қолдауына қатысты көрсеткіштері шамалас, тиісінше, 4,8% және 4,7%. Алайда олардың әлеуетті жақтастарының құрылымында белгілі бір айырмашылықтар байқалады: Respublica-ны таңдағандардың арасында бірінші кезекте қалалық жерде тұратын ер-азаматтар саны басым болса, «Ақ жол» партиясы үшін дауыс беруге ниетті респонденттердің дені – ауылдық жерлерде тұратын ересек жас топтарының өкілдері, оның ішінде ерлер мен әйелдер саны шамалас.

Жалпыұлттық социал-демократиялық партия (ЖСДП) – 3,3% және Қазақстанның Халық партиясы (ҚХП) – 3,1% көрсеткіштерімен қатар келеді. Атап өтерлігі, ЖСДП – жақтастарының арасында кәсіптік-техникалық білімі бар респонденттер саны басым бірден-бір партия. ҚХП үшін дауыс берем деушілердің дені – ең жас және ең егде респонденттер.

«Байтақ» жасылдар партиясы үшін сауалнамаға қатысқандардың 0,8%-ы дауыс беруге дайын екенін айтқан. Партия жақтастарының басым бөлігі егде жастағы ауыл тұрғындары екені анықталды.

Телефон арқылы сауалнама барысында сайлауда дауыс беру кезінде «Барлығына қарсы» нұсқасын респонденттердің 2,2%-ы таңдауға ниетті екендерін айтқан.

Респонденттердің 10,9%-ы әлі нақты таңдау жасамаған немесе жауап беруге дайын емес.

Жалпы зерттеу нәтижелері сайлау науқаны басталған тұста азаматтардың электоралдық таңдаулары қарқынды түрде қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Партиялардың ақпараттық және жұмылдыру жұмыстары азаматтардың сайлауға қатысты ұстанымдары мен саяси таңдауларына ықпал ететін маңызды факторлардың біріне айналып отыр.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 23 Jul 2026 14:23:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/T6kbY8Vf.jpg"   type="image/jpeg"   length="47827"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Бас прокуратура сайлау алдындағы үгіт жүргізу тәртібін түсіндірді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bas-prokuratura-sajlau-aldyndagy-ugit-zhurgizu-tartibin-tusindirdi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bas-prokuratura-sajlau-aldyndagy-ugit-zhurgizu-tartibin-tusindirdi</guid>
                <description>Үгіт материалдарын Орталық сайлау комиссиясы көрсетілген мәліметтерді жариялағаннан кейін ғана орналастыруға болады. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Партиялық тізімдерді тіркеу кезеңінің аяқталуына байланысты бүгін, 2026 жылғы 23 шілде 18 сағат 01 минуттан бастап 2026 жылғы 22 тамыз 00 сағат 00 минутқа дейін жалғасатын сайлау алдындағы үгіт жүргізу басталады. Сайлау алдындағы үгіт жүргізудің тәртібі мен шарттары Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңының 27 және 28-баптарымен реттелген, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.


«Мемлекет азаматтарға, қоғамдық бірлестіктерге белгілі бір кандидатты, саяси партияны қолдап немесе оған қарсы кедергісіз сайлау алдындағы үгіт жүргізу құқығына кепілдік береді. Үгіт БАҚ және онлайн-платформалар арқылы, сайлауалдындағы жария іс-шараларды өткізу және үгіт материалдарын тарату жолымен жүзеге асырылады. Телерадио хабарларын тарату субъектілері жаңалықтар мен талдау бағдарламаларда үгіт материалдарын таратуға құқылы емес. Осы талапты бұзу Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 112-бабының 1-1-бөлігіне сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады (айыппұл 50 АЕК)», – деді Бас Прокурордың орынбасары Ерлан Өтегенов.


Кандидаттар не олардың сенiм бiлдiрген адамдары болып тiркелген журналистердiң, бұқаралық ақпарат құралдары редакциялары лауазымды адамдарының сайлауды бұқаралық ақпарат құралдары арқылы көрсетуге қатысуына құқығы жоқ.

Бұл Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 122-бабының 3-бөлігіне сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады (айыппұл 20 АЕК).

БАҚ кандидаттардың, саяси партиялардың сайлау науқанын, олардың сайлау алдындағы іс-шараларының мақсаттарын, міндеттері мен нәтижелерін, сондай-ақ олармен байланысты оқиғалар мен фактілерді бұрмаламай, объективті түрде жариялауға міндетті.

Сонымен қатар, БАҚ және онлайн-платформаларды пайдаланушылар кандидаттың немесе саяси партияның абыройына, қадір-қасиетіне және іскерлік беделіне көрнеу нұқсан келтіретіні анық үгіт материалдарын және өзге де ақпаратты жариялаудан тартынуға міндетті.


«Осы талаптар сақталмаған жағдайда, сондай-ақ көрсетілген адамдарға ар-намысын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін қорғау мақсатында теріске шығаруды тегін жариялау мүмкіндігін беруден бас тартқан жағдайда Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 112-бабының 1 және 2-бөліктеріне сәйкес әкімшілік жауаптылық көзделген (айыппұл 20-дан 50 АЕК-ке дейін). Партиялық тізімдерді ұсынған кандидаттар мен саяси партияларға сайлау алдындағы үгiт жүргізу үшін БАҚ тең қол жеткізу жағдайлары қамтамасыз етіледі.

БАҚ бір саяси партияның үгіт материалдарын шарттық негізде орналастыруына келісім беруі партиялық тізімдерді ұсынған басқа саяси партиялардың да үгіт материалдарын орналастыруына келісім берген болып есептеледі. Егер БАҚ осы талапты бұзса, онда бұл Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 112-бабының 4 және 6-бөліктеріне сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады (айыппұл 20-дан 50 АЕК-ке дейін). Шарттық негізде үгіт материалдарын орналастыру жөніндегі қызметтерді көрсететін БАҚ және онлайн-платформаларды пайдаланушылардың назарына аударамыз, олар үгіт басталғанға дейін кемінде 5 күн бұрын Орталық сайлау комиссиясына орналастыру құны мен шарттары туралы мәліметтерді ұсынуы қажет», – деп түсіндірді Ерлан Өтегенов.


Үгіт материалдарын Орталық сайлау комиссиясы көрсетілген мәліметтерді жариялағаннан кейін ғана орналастыруға болады.

Көрсетілген талаптарды сақтамаған жағдайда Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 112-бабының 5-бөлігіне сәйкес әкімшілік жауаптылық көзделген (айыппұл 30-дан 50 АЕК-ке дейін).

Сонымен қатар, жергілікті атқарушы органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдары кандидаттарға сайлаушылармен кездесулер өткізу үшін шарттық негізде үй-жайлар береді. Олар бірыңғай және тең жағдайларда ұсынылуға тиіс. Осы талаптарды бұзу Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 123-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады (айыппұл 30 АЕК).

Үгіт материалдарына қатысты олардың құрамында осы материалдарды шығарған ұйым туралы (баспа материалдары бойынша – басылған орны мен таралымы туралы), тапсырыс берген адамдар және қандай қаражат есебінен төленгені туралы мәліметтер болуы тиіс екенін ескеру қажет.

Қазақстан Республикасының аумағынан тыс жерде үгіт материалдарын дайындауға, жасырын (анонимді) үгітматериалдарын таратуға, сондай-ақ ағымдағы сайлау науқаны үшін дайындалмаған үгіт материалдарын пайдалануға тыйым салынады.

Онлайн-платформаларға қатысты бұл талаптар онлайн-платформаларды пайдаланушылар үгітматериалдарын шарттық негізде дайындаған жағдайда қолданылады. Осы талаптарды бұзу Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 113-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады (айыппұл 25 АЕК).

Меншік иесінің немесе өзге де иеленушінің келісімімен ғимараттарда, құрылыстарда және өзге де объектілерде орналастырылған үгіт материалдарын қасақана жою немесе бүлдіру Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 114-бабына сәйкес әкімшілік жауаптылыққа әкеп соғады (айыппұл 15 АЕК).
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 23 Jul 2026 12:25:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/SpbWXFyi.jpeg"   type="image/jpeg"   length="71341"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Құрылтай сайлауы алдында жалған аккаунттар мен фейк ақпарат көбейген  ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kuryltaj-sajlauy-aldynda-zhalgan-akkaunttar-men-fejk-akparat-kobejgen</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kuryltaj-sajlauy-aldynda-zhalgan-akkaunttar-men-fejk-akparat-kobejgen</guid>
                <description>Жалған ақпаратқа қарсы орталық азаматтарды тек ресми дереккөздерге сенуге шақырды.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Құрылтай сайлауы қарсаңында цифрлық кеңістікте жалған және расталмаған ақпаратты тарату әрекеттері жиілеген. Бұл туралы Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы мәлімдеді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Орталықтың хабарлауынша, халықаралық тәжірибеде сайлау кезеңі ақпараттық арандатушылықтардың артуымен қатар жүреді. Мұндай әрекеттердің артында қоғамдық пікірге ықпал етуді көздейтін ішкі саяси күштермен қатар, сайлау процесінің беделіне нұқсан келтіруге, мемлекеттік институттарға деген сенімді әлсіретуге және қоғамда сенімсіздік ахуалын қалыптастыруға мүдделі сыртқы тараптар да болуы мүмкін.


– Бүгінде ашық жалған ақпараттан гөрі, сырт көзге шынайы болып көрінетін күрделі манипуляциялық тәсілдер жиі қолданылып жатыр. Атап айтқанда, саяси партиялар мен кандидаттардың атынан ашылған жалған аккаунттар, қолдан жасалған мәлімдемелер мен жалған сауалнамалар, ресми интернет-ресурстардың сыртқы келбетін қайталайтын сайттар мен парақшалар, сондай-ақ жасанды интеллектінің көмегімен әзірленген материалдар бар. Орталық қазірдің өзінде саяси партиялардың бірінің атынан жалған парақшалар ашылған жағдайларды тіркеді. Солар арқылы партия қызметі туралы шындыққа сәйкес келмейтін ақпарат таратылып, жаңа қатысушыларды тіркеу сылтауымен азаматтардың дербес деректері заңсыз жиналған, – деп ескертті ведомство.


Сондай-ақ орталық сайлау процесіне қатысушылардың ресми аккаунттары төңірегінде боттардың жасанды белсенділігі күшейіп жатқанын анықтаған. Мұндай тәсіл аудиториямен өзара іс-қимыл көрсеткіштерін бұрмалап қана қоймай, әлеуметтік желілердің алгоритмдеріне де әсер етеді. Соның салдарынан ресми ақпараттың таралуы шектеліп, сенімсіз ақпарат көздерінің көріну ықтималдығы артады.

Ведомствоның мәліметінше, сайлау науқаны қызған сайын сайлаудың өту барысы, мемлекеттік органдардың шешімдері, сондай-ақ партиялар мен кандидаттардың қызметі туралы жұртшылықты жаңылыстыруға бағытталған жаңа ақпараттық шабуылдар болуы мүмкін.

Орталық мұндай ақпараттық операциялардың негізгі мақсаты белгілі бір көзқарасты таңу емес, қоғамда күмән туғызу, эмоциялық реакцияны күшейту және ресми ақпаратқа деген сенімді әлсірету екенін атап өтті.

Осыған байланысты Орталық мынадай қауіпсіздік шараларын ұсынады:


	сайлауға қатысты кез келген ақпаратты мемлекеттік органдар мен саяси партиялардың ресми ресурстарынан ғана алыңыз;
	жеке деректеріңізді енгізбес бұрын немесе жолдар алдында сайттар мен парақшалардың мекенжайын мұқият тексеріңіз;
	бастапқы дереккөзі көрсетілмеген немесе «анонимді дереккөздерге» сілтеме жасалған жарияланымдарға сын тұрғысынан қараңыз;
	дұрыстығын тексеру мүмкін емес ақпаратты таратпаңыз.


Осыған байланысты Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы азаматтарды ақпаратты таратар алдында оның шынайылығын тексеруге, тек ресми әрі сенімді дереккөздерге сүйенуге және арандатушылық сипаттағы жарияланымдарға сын көзбен қарауға шақырды.


 – Қазақстан Республикасының құқық қорғау органдары ақпараттық кеңістікке тұрақты негізде мониторинг жүргізетінін еске саламыз. Көрінеу жалған ақпаратты тарату, сондай-ақ жалған цифрлық ресурстарды құқыққа қайшы мақсаттарда пайдалану Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жауаптылыққа әкеп соғады, – делінген хабарламада.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақытбек Мейірім</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 23 Jul 2026 08:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/XzdG6Vbz.jpeg"   type="image/jpeg"   length="195294"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанда психикалық денсаулықты сақтау жүйесі жаңғыртылады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-psihikalyk-densaulykty-saktau-zhujesi-zhangyrtylady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-psihikalyk-densaulykty-saktau-zhujesi-zhangyrtylady</guid>
                <description>2027–2030 жылдарға арналған жаңа жоспардың басымдығы – аурудың алдын алу, ерте анықтау және азаматтарға кешенді қолдау көрсету.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстанда халықтың психикалық денсаулығын сақтау жүйесі жаңартылып, негізгі басымдық аурудың салдарын емдеуден оның алдын алу мен ерте анықтауға ауысады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Бұл бағыттағы өзгерістер Психикалық денсаулықты сақтау жөніндегі 2027–2030 жылдарға арналған жаңа кешенді жоспарда көзделген.

Құжат ҚР Премьер-министрінің орынбасары – мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның төрағалығымен өткен Үкімет отырысында қаралып, мақұлданды.

Жоспардың негізгі бағыттары туралы денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова баяндады. Оның айтуынша, бүгінде елімізде мамандандырылған көмекті екі республикалық клиника, өңірлердегі 20 психикалық денсаулық орталығы, 98 бастапқы психикалық денсаулық орталығы және ауылдық жерлерде орналасқан 200-ден астам психикалық денсаулық кабинеті көрсетіп келеді. Алайда жүргізілген талдау бұл қызметті одан әрі жүйелі түрде дамыту қажеттігін көрсеткен.

Жаңа кешенді жоспар аясында психикалық денсаулық саласының мамандарын емханалар жұмысына кеңінен тарту, ауруларды ерте анықтау жүйесін жетілдіру, пациенттің медициналық көмек алу бағытын цифрландыру, кадрлық әлеуетті күшейту және инфрақұрылымды жаңғырту көзделген. Сонымен қатар балалар мен жасөспірімдердің психикалық денсаулығын қорғауға ерекше көңіл бөлінеді.

Құжатты әзірлеу барысында мемлекеттік органдар ғылыми зерттеулерді дамыту, мамандар даярлау сапасын арттыру, білім беру бағдарламаларын жаңарту, педагогтер мен психологтердің біліктілігін жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізген. Сондай-ақ мүгедектігі бар балалар мен ересектерге арналған арнаулы әлеуметтік қызметтер мен тиісті инфрақұрылымды дамыту шаралары да қамтылған.

Үкімет отырысында министрліктер мен өңір әкімдіктерінің баяндамалары тыңдалғаннан кейін Психикалық денсаулықты сақтау жөніндегі 2027–2030 жылдарға арналған кешенді жоспар ресми түрде мақұлданды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақытбек Мейірім</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 23 Jul 2026 08:15:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/DIFXxsSh.jpg"   type="image/jpeg"   length="301311"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Үкімет қазақстандықтардың жалақысына қатысты жаңа шешім қабылдады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ukimet-kazakstandyktardyn-zhalakysyna-katysty-zhana-sheshim-kabyldady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ukimet-kazakstandyktardyn-zhalakysyna-katysty-zhana-sheshim-kabyldady</guid>
                <description>Республика жалақыны түрлі алым-салық пен қаптаған жарналар арқылы азайту жөнінен Американы басып озыпты.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ұлттық статистика бюросының күні кеше жариялаған суық статистикасы елде адал еңбек, маңдай тер, табан ақысымен нәпақа тауып жүрген қарапайым жұмысшылардың жігері жаппай құм болып жатқанын паш еткендей. Статорганның есебі халық табысының рекордтық деңгейде құлдырағанын көрсетті, деп жазды inbusiness.kz.

Кәсіпорындарды неге «үнсіз қысқарту эпидемиясы» жайлады?


«2026 жылдың І тоқсанында нақты жалақы индексі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 97,7%-ға дейін құлдырады (минус 2,3%). Ал, өткен жылдың соңғы тоқсанымен салыстырғанда, орташа айлық жалақы 97,5%-ға азайып кетті. Нақты жалақының толық индексі 94,8%-ды құрап отыр (минус 5,2 пайыз)», – деп дабыл қақты статистика мамандары.


Қазақстанда еселеп артқан салықтық ауыртпалықтан еңсесі езілген отандық кәсіпкерлердің бұл зілбатпан жүкті сүйреуден қатты шаршағаны байқалады. Олар салық төлеуден жалтара алмайды. Содан шығынын азайтудың бір жолын штатты қысқартудан тапты.

Бизнестің бұрынғы ұжымын толық сақтап қалуға шамасы қалмай барады. Кәсіпорындар енді «үнсіз қысқарту» деген тактикаға көшті: яғни, кетіп қалған немесе жұмыстан қуылған қызметкердің орнына ешкімді алмайды, ашық вакансияларды «қатырып», бұғаттап тастайды. Салдарынан, Ұлттық статистика бюросының ресми мәліметінше, қазіргі кезде шағын кәсіпкерлікті қоса алғанда, Қазақстандағы қызметкерлердің «тізімдік саны» 5 678 787 адамды құрайды.

Алайда елдегі сол орындарда нақты жұмыс істеп жатқан жұмыскерлердің саны 5 357 034 адамнан аспайды. Арадағы айырмашылық – айлап иесін таппай, бос тұрған 322 мыңға жуық вакансия.

Әрине, осы сандардың ар жағында терең әлеуметтік драма жатыр: орнында қалған бір қызметкер екі, тіпті кейде төрт адамның орнына жан ұшыра жұмыс істеп, тұтас бөлімдердің жүктемесін жалғыз көтеруге мәжбүр болады.

ҰСБ мәліметінше, Қазақстандағы айлық жалақының медианалық көрсеткіші де қатты құлдырап барады: елдегі бұл жалақы 2025 жылдың IV тоқсанындағы 339 912 теңгеден 2026 жылдың І тоқсанында 331 527 теңгеге бірақ құлады. Халық табысының құлдилауы жалғасуда.

Бұл жерде түсіндіре кеткен жөн. Егер елдегі барлық жұмыс істейтін адамдарды жалақысы ең азынан бастап, ең көп алатынға дейін бір қатарға тізіп қойса, тура ортада тұрған адамның алатын жалақысы – медианалық жалақы болады. Дәл осы сомадан халықтың жартысы (50%) аз алады, жартысы (50%) көбірек алады.

Неге «орташа жалақыға» қарағанда медианалық жалақы шындыққа жақын? Экономистердің байламынша, әдетте жаңалықтардан еститін «орташа жалақы» (арифметикалық орта) халықтың шынайы жағдайын толық көрсетпейді. Оны түсіну үшін қарапайым мысал келтірейік: мәселен, бір бөлмеде 5 адам отыр дейік:


	2 қарапайым жұмысшы айына 150 мың теңгеден,
	тағы 2-еуі – 250 мың теңгеден,
	1 бастық айына 5 000 000 теңгеден алады.


Орташа жалақыда барлығының табысын қосып (5,8 млн теңге), 5 адамға бөледі де, «орташа жалақы 1 160 000 теңге» деп мәлімдейді. Нәтижесінде, қағаз жүзінде бәрі миллионер сияқты, бірақ 4 жұмысшының жағдайы мүлдем олай емес.

Медианалық жалақыда осы 5 адамның табысын өсу ретімен сапқа тізеді. Тура ортадағы жұмыскерлердің жалақысын басшылыққа алады. Тиісінше, бұл жағдайда медианалық жалақы 250 мың теңгеге тең болады.

Сол себепті, медианалық жалақы – миллионерлер мен миллиардерлердің шектен тыс жоғары табысын есептен шығарып тастап, қарапайым халықтың көпшілігі іс жүзінде қанша табыс тауып жатқанын дәлірек көрсететін барынша әділ көрсеткіш саналады. Бұл маңызды көрсеткіш Қазақстанда былтырдан бері құлдырап барады.

Грузия реформасы: көлеңкелі табысты жарыққа шығудың дайын формуласы

Бүгінде қазақстандық жұмыс беруші өскен қаржылық шығынның және таяп қалған банкроттықтың қыспағында тұр. Ол ай сайын салық пен әлеуметтік төлемдердің тұтас шоғырын есептеп, тоқтаусыз әрі тұрақты аударуға міндетті: оның арасында әлеуметтік салық, әлеуметтік аударымдар, МӘМС жарналары мен аударымдары, жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары (ЖМЗЖ), бұған қоса қызметкердің өз жалақысынан ұсталатын жеке табыс салығы (ЖТС), міндетті зейнетақы жарналары мен медсақтандыру бар.

Ірісін айтпағанның өзінде, тіпті шағын ғана кәсіпорынның бухгалтері ай сайын әрбір қызметкер үшін 7–8 түрлі төлемді жеке-жеке үйлестіріп, жан-жаққа жолдап әлек. Ал, бұл төлемдердің әрқайсысы өз базасын, өз лимит-шектеулерін, шегерімдерін, жеке есептеу тәртібін талап етеді.

Экономика ғылымдарының докторы Берік Бейсенғалиевтің түсіндіруінше, қазіргі жағдай бойынша кәсіпкер неғұрлым көп жұмысшыға жұмыс ұсынса, есеп жүйесі де соғұрлым шырмалып, шытырманға айналып, жиынтық жүктемесі және айыппұл салыну, тексерістің басталу қаупі арта түседі.


«Бухгалтер кәсіпорынды дамыту мәселелерімен айналысу орнына, бір жалақыдан аударылатын 8 түрлі төлемді әкімшілендіруге бүкіл алтын уақытын сарп етеді. Әлемдік тәжірибе бұдан әлдеқайда тиімді жолдарды көрсетуде. Мысалы, Грузия еңбекақы төлеу қорына салынатын дәстүрлі жарналар мен бірыңғай әлеуметтік салықтан тегіс бас тартып, батыл, радикалды реформа жасады. Орнына бәрін қамтитын 20%-дық Бірыңғай табыс салығын енгізді. Бұған қоса, жұмыс беруші мен қызметкерден небары 2%-дық зейнетақы жарнасын ұстайды. Осының арқасында бизнес жаппай көлеңкеден шығып, еңбек нарығы лезде заңдастырылды», – дейді сарапшы.


Қазақстанда қалыптасқан тығырықтан шығу үшін таяуда, тарап бара жатып, Мәжіліс депутаттары Үкіметке батыл әрі сарабдал шешімді ұсынып кеткен еді.

Мәжіліс бастамашы болғандай, жұмыскерлердің инфляция және қымбатшылық кесірінен онсыз да азайып бара жатқан жалақысынан тек жеке табыс салығын (ЖТС) және міндетті зейнетақы жарналарын (МЗЖ) ғана ұстау қажет.

Ал, жұмыс берушілердің барлық міндетті төлемдерін, соның ішінде әлеуметтік салықты, әлеуметтік аударымдарды, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары мен аударымдарын және жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарын «Бірыңғай әлеуметтік төлемге» (БӘТ) біріктіру керек. Сонда «Бір қызметкер – бір база – бір есеп – бір төлем» қағидаты іске қосылып, жұмыс берушілердің иығынан үлкен жүк түсер еді.

Бұл ретте жұмыс берушілердің бір төлеммен аударған бүкіл қаражатын тиісті қорлар – БЖЗҚ, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры, Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры және бюджет арасында бөлуді мемлекеттің өзіне жүктеу ұсынылды. Мұндай шешім бизнеске түсетін ауқымды әкімшілік жүктемені бірден азайтып, бухгалтерлік шығындарды қысқартып, мыңдаған қызметкердің жалақысын «конвертпен» төлеу тәжірибесінен арылтып, заңды айналымға шығаруға мүмкіндік берер еді.

Үкімет депутаттардың реформасын неге қолдамады?

Алайда Үкімет бұқара мен бизнеске игілігі мол болар бұл революциялық бастамаларды құшақ жаймай, керісінше, қабақ шыта қарсы алды. Премьер-министр Олжас Бектенов жауап хатында салық жүйесінің бәсекеге қабілеттілігін тексеру үшін Қазақстан мен Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына (ЭЫДҰ-ға) кіретін дамыған елдердің еңбекақы төлеу қорына түсетін салық жүктемесіне талдау жасалғанын және ешқандай проблема табылмағанын жариялады.


«Талдау қорытындысы көрсеткендей, Қазақстанда еңбекақы төлеу қорына түсетін жиынтық жүктеме 34,9%-ды құрайды. Бұл – ЭЫДҰ елдерінің орташа көрсеткішіне сай әрі бәсекеге қабілетті деңгей. Салыстырсақ, әлемдік ірі державаларда еңбекақы төлеу қорына түсетін жиынтық жүктеме төмен: АҚШ-та – 30%, Канадада – 29,9%, ал Швейцарияда – 23,5%. Зерттеу нәтижелері біздегі ЕТҚ-ға түсетін жүктеме халықаралық тәжірибеге толық сәйкес келетінін және жүйенің теңгерімділігін айғақтайды», – деді Олжас Бектенов.


Оның айтуынша, жаңа Салық кодексін енгізу және салықтық әкімшілендіруді оңтайландыру аясында ЕТҚ-дан төленетін міндетті төлемдерді есептеу тәртібін жеңілдету шаралары жүріп жатыр. Сондықтан, жалпыға бірдей белгіленген режимдегі шағын және орта бизнес үшін «Бірыңғай әлеуметтік төлем» (БӘТ) енгізу идеясы Үкімет тарапынан қолдау таппады.


«Жұмыс берушілер әрбір қызметкердің әлеуметтік мәртебесі мен салық салыну ерекшелігін ескере отырып, салықтар мен төлемдерді олар үшін бөлек-бөлек есептеп, жеке-жеке аударады. Бір ғана қызметкерге жалақы беру үшін ЖТС, МЗЖ, ЖМЗЖ, әлеуметтік аударым, әлеуметтік салық, МӘМС жарналары мен аударымдары сияқты төлемдерді жасап, бюджеттік классификация кодтары мен алушылары бөлек 7–8 түрлі төлем құжатын қалыптастыруы керек. Ал, салық пен әлеуметтік төлемдер ставкасын төмендету бюджетке орасан зор шығын әкеліп, қызметкерлердің әлеуметтік қорғалу деңгейін құлдыратуы мүмкін», – деп нүкте қойды Үкімет басшысы Бектенов.


 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 23 Jul 2026 08:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/zJAO3wIc.jpg"   type="image/jpeg"   length="143241"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Аида Балаева: Донорлық мәселесінде қысым мен айыптауға жол берілмеуі керек]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/aida-balaeva-donorlyk-maselesinde-kysym-men-ajyptauga-zhol-berilmeui-kerek</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/aida-balaeva-donorlyk-maselesinde-kysym-men-ajyptauga-zhol-berilmeui-kerek</guid>
                <description>Бүгінгі күні елімізде 4739 адам трансплантация кезегінде тұр.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[ҚР Премьер-министрінің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева «Хабар» арнасы түсірген «4739» деректі фильмін көргеннен кейін өз ойын айтып, ағзаларын донорлыққа беруге дайын екенін хабарлады, деп жазады inbusiness.kz сайты.


– Адам өмірі – табиғаттың бірегей сыйы әрі әлемдегі ешбір дүниемен өлшенбейтін ең жоғары құндылық. Бұл мемлекетпен де, қоғаммен де, заңмен де, дінмен де мойындалған шындық. Әрине, бұл баршамызға ортақ, түсінікті ой. Бірақ күні кеше «Хабар» арнасы түсірген «4739» деректі фильмін көріп отырып, осы ақиқаттың қаншалықты терең, қаншалықты маңызды екеніне тағы бір рет көз жеткізгендеймін. Сөз жоқ, бұл фильм біздің адам өмірін сақтаудағы технологиялық мүмкіндіктерге ғана емес, ең алдымен әр адамға тән үміт пен өмірге құштарлық, жүрек жылатар өкініш пен қуаныш, рухани күрес сияқты үлкен сезімдерге көзімізді қайта ашқандай, – деді Аида Ғалымқызы. 


Оның айтуынша, бүгінгі күні елімізде 4739 адам трансплантация кезегінде тұр.


– Бұл дегеніңіз 4739 үкілі үміт, елжіреген жүрек, жалтақтаған жанар. Олардың арасында 125 бала бар. Қазақстанда трансплантациялардың шамамен 90 пайызы тірі туыстық донорлардың қатысуымен жасалады. Ал қайтыс болғаннан кейінгі донорлықтың үлесі 10 пайызға да жетпейді. Әрине, донор болу немесе болмау – әр адамның жеке таңдауы. Бұл – өте нәзік әрі күрделі мәселе. Мұндай шешімге ешкімді мәжбүрлеуге болмайды. Меніңше, бұл тақырыпта ең маңыздысы – екі тараптың да жағдайын түсіне білу. Бір жағында – ағза күтіп, өмірден үмітін үзбей жүрген адамдар болса, екінші жағында – ең жақын адамынан айырылып, орны толмас қайғыны бастан кешіп жатқан отбасы тұр, – дейді ҚР Премьер-министрінің орынбасары.


Министр атап өткендей, сондықтан осы екі жағдайдың арасындағы нәзік шекара әрдайым сақталуы керек. Бұл жерде ешқандай қысым да, айыптау да болмауы тиіс. Тек әр адамның таңдауы мен әр отбасының шешіміне деген құрмет болуы қажет.


– Ал енді менің өз басыма келсем… Күндердің күнінде жақындарымның алдына дәл осындай таңдау тұрса, онда, сөз жоқ, өмірге қайта оралғысы келетін адамдарға көмектесудің маңызын түсінгенін қалар едім. Мен ағзаларымды донорлыққа беруге келісім беретінімді жауапкершілікпен атап өткім келеді. Себебі бір адамның шешімі басқа бір адамға өмір сүруге мүмкіндік беруі мүмкін. Сондықтан біз бұл тақырыпты қорқынышпен емес, түсіністікпен, жауапкершілікпен және адам өміріне деген құрметпен талқылауымыз керек деп ойлаймын. Өйткені адам өмірінен қымбат ештеңе жоқ. Ал оны сақтап қалуға бағытталған әрбір ізгі қадамның маңызы зор. Трансплантацияға мұқтаж әр адамның артында өмірге деген үлкен үміт тұр. Сол үмітті үзбеу – баршамызға ортақ адамгершілік міндет деп ойлаймын, – деді Аида Балаева.


Айта кетейік, деректі фильм 24 шілде күні сағат 19:30-да 24.kz арнасынан көрсетіледі.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 22 Jul 2026 15:15:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/ChCt2MH7.jpeg"   type="image/jpeg"   length="132500"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Алакөлде бөгет салуға 3 миллиард теңге бөлінді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ukimet-alakol-kolinde-zhagalaudy-korgajtyn-boget-saluga-3-mlrd-tenge-boldi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ukimet-alakol-kolinde-zhagalaudy-korgajtyn-boget-saluga-3-mlrd-tenge-boldi</guid>
                <description>Тиісті қаулыға ҚР Премьер-министрі Олжас Бектенов қол қойды.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Мемлекет басшысының су шаруашылығы инфрақұрылымын дамыту жөніндегі тапсырмаларын орындау аясында Жетісу облысы Алакөл көлі жағалауын қорғайтын бөгет салу жобасын жүзеге асыруға Үкімет резервінен 3 млрд теңге бөлінді, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Бөлінген қаражат ұзындығы 6 шақырым қорғаныс бөгетін салуға бағытталады, оның 2,5 шақырымы Көктұма ауылына, 3,5 шақырымы Ақши ауылына тиесілі.

Бұған дейін 2025 жылы 1,7 шақырым учаскеде нығайту, жер қазу, бетон құю жұмыстары жүргізіліп, габион құрылымдарын орнату жұмыстары аяқталды. Жалпы алғанда, құрылыс-монтаждау жұмыстарының шамамен 25%-ы орындалды.

Жобаның жүзеге асырылуы Алакөл жағалауының одан әрі шайылуының алдын алып, көлдегі шөгінділердің табиғи тасымалдануы мен қайта бөліну жүйесін сақтауға мүмкіндік береді. 

Қорғаныс инфрақұрылымын қалыптастыру өңірдің туристік әлеуетін дамытуға және демалушылар мен жергілікті тұрғындар үшін жағдай жасауға ықпал етеді.

Соңғы екі жыл ішінде Ақмола, Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Қостанай Солтүстік Қазақстан және Павлодар сияқты алты өңірде жалпы ұзындығы 243 шақырым болатын қорғаныс бөгеттері мен құрылыстары салынып, нығайтылды.

Үкімет су және туристік инфрақұрылымды дамытуға, табиғи ресурстарды сақтауға және өңірлердің орнықты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге бағытталған жобалардың жүзеге асырылуын тұрақты бақылауда ұстап отыр.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 22 Jul 2026 10:39:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/BaKkeydK.jpeg"   type="image/jpeg"   length="181680"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Зейнетақы жинақтарына мемлекеттік кепілдік шығыны екі есеге жуық азайды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zejnetaky-zhinaktaryna-memlekettik-kepildik-shygyny-eki-esege-zhuyk-azajdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zejnetaky-zhinaktaryna-memlekettik-kepildik-shygyny-eki-esege-zhuyk-azajdy</guid>
                <description>Тиісті мәлімет ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің сайтында жарияланған есепте келтірілген. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[2025 жылы мемлекет Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) зейнетақы жинақтарының сақталуына берілетін кепілдік төлемдеріне 16,1 млрд теңге жұмсады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда шамамен екі есеге аз, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Бұл қаражатты 108,2 мың адам алған. Тиісті мәлімет ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің сайтында жарияланған есепте келтірілген.

Аталған төлемдер республикалық бюджеттен зейнетақы мен жәрдемақыларға бөлінген жалпы шығынның небәрі 0,3 пайызын құрады. Былтыр бұл мақсатқа 143,2 мың адам үшін 27 млрд теңге бөлінген болатын. Ол жалпы шығынның 0,5 пайызына тең еді.

Зейнетақы мен жәрдемақыларға жұмсалған 5,86 трлн теңгенің 72,1 пайызы немесе 4,23 трлн теңгесі ынтымақты және базалық зейнетақы төлемдеріне бағытталған.

Көпбалалы аналар мен мүгедектігі бар азаматтарға төленетін жәрдемақылардың үлесі 17,8 пайызды немесе 1,04 трлн теңгені құрады. Қалған 15 түрлі әлеуметтік төлемге 591,3 млрд теңге, яғни жалпы шығынның 10,1 пайызы жұмсалды. Оның ішінде зейнетақы жинақтарының сақталуына кепілдік төлемдерінің үлесі шамамен 0,3 пайыз болды. Бұл жерлеуге берілетін жәрдемақыларға жұмсалған 15,4 млрд теңгемен шамалас.


– Зейнетақы жарналарының сақталуына берілетін мемлекеттік кепілдік төлемі бір рет төленеді. Ол салымшы зейнетке шыққан кезде міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) және/немесе міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) бойынша жинақталған қаражаттың инфляцияны ескергендегі мөлшері нақты жинақ сомасынан аз болған жағдайда тағайындалады. Осы айырманы мемлекет өтейді. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Әлеуметтік кодекске енгізілген өзгерістер күшіне енеді. Соған сәйкес мемлекет БЖЗҚ-дағы міндетті және міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының инфляция деңгейінде сақталуына кепілдік беруді тоқтатады. Осыған байланысты тиісті бюджеттік кіші бағдарлама оңтайландырылады, – делінген хабарламада.


Айта кетейік, міндетті зейнетақы жарналары қызметкердің ай сайынғы табысының 10 пайызы мөлшерінде аударылады. Ал зиянды еңбек жағдайында жұмыс істейтін азаматтар үшін енгізілген міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының көлемі айлық табыстың 5 пайызын құрайды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 22 Jul 2026 09:10:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/Ze47ikZ6.jpeg"   type="image/jpeg"   length="130081"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Павлодар өңірінде жойқын құйын тағы қайталануы мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/pavlodar-onirinde-zhojkyn-kujyn-tagy-kajtalanuy-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/pavlodar-onirinde-zhojkyn-kujyn-tagy-kajtalanuy-mumkin</guid>
                <description>Жел соққан уақытта ағаштардың астында паналамаған абзал. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Төтенше жағдай қызметі алдағы күндері Павлодар облысының аумағында екпінді жел соғып, бұршақ аралас қатты жаңбыр жауатынын ескертті, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Бұған дейін облыстың Успен ауданындағы Қоңырөзек ауылын жайпап өткен торнадо тектес құйын алдағы күндері облыс аумағында тағы да жүруі мүмкін.


– Ауа райын болжаушылардың болжамына сәйкес, өңірде қатты және екпінді жел, найзағай, бұршақ, сондай-ақ жергілікті құйындардың (смерчтердің) пайда болуы мүмкін. Осыған орай тұрғындардың абай болуын, қауіпсіздік шараларын сақтауын сұраймыз, – деп хабарлады өңірлік төтенше жағдайлар департаментінен.


Мамандар адамдарға мүмкіндігінше үйден шықпай, терезелер мен есіктерді, балкондарды мықтап бекітуді ескертіп отыр. 


– Жел соққан уақытта ағаштардың астында паналамаған абзал. Электр беру желілерінің, жарнамалық қалқандардың, аялдамалардың және басқа да тұрақсыз құрылымдардың жанында тұрмаңыз. Автокөліктерді де әлгіндей нысандардың маңына қоймаңыздар. Мүмкіндігінше елді мекеннен тыс жерлерге шығуды шектеңіздер, – деп қосты департаменттен.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 22 Jul 2026 08:45:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/8NMh44mY.jpeg"   type="image/jpeg"   length="48871"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ту, Елтаңба және Әнұранға қатысты тосын өзгерістер күшіне енді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/tu-eltanba-zhane-anuranga-katysty-tosyn-ozgerister-kushine-endi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/tu-eltanba-zhane-anuranga-katysty-tosyn-ozgerister-kushine-endi</guid>
                <description>Мемлекеттік рәміздер бойынша жаңа «ойын ережелері» қолданылады.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ендігі жерде патриоттық сезімін дұрыс, заңға сәйкес таныта алмағандар құрғақ ескертумен құтыла алмайды, оларды салмақты жауапкершілік күтіп тұр.

ҚР Үкіметінің 2026 жылғы 26 маусымдағы №556 қаулысымен «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын, Мемлекеттік Елтаңбасын және олардың бейнелерін, сондай-ақ Мемлекеттік Гимнінің мәтінін пайдалану (орнату, орналастыру) қағидаларына» шұғыл өзгерістер мен толықтырулар енгізілді, деп жазды inbusiness.kz.

Бұл тарихи құжат 2026 жылғы 13 шілдеден бастап ресми түрде қолданысқа енгізілді.

Ту коммерциялық сектордан біржола «тәуелсіздік» алды

Егемендігіміздің айбыны – көк байрақ бұдан былай өзіне ерекше құрмет пен терең тағзымды талап етеді. Жаңа қағидалар мемлекеттік атрибуттардың қай жерде асқақтап тұруға тиіс екенін, ал, қай жағдайда оған мүлдем тыйым салынғанын темірдей тәртіппен шегелеп берді.

Ең қатты соққы – агрессивті спорттық маркетингтің қақ маңдайынан тиді. Әйтпесе, букмекерлік кеңселердің жарнамасында біздің жеңімпаз, даңқты спортшыларымыздың көбі көк туды жамылып, жеңіске деген шексіз қуанышын жаһанға жариялап жатады. Осы арқылы жеңіс пен букмекерлік ставканың үйлесімін көрермен санасына сіңіреді. Мұның бәрі көк байрақпен көмкеріледі. Салдарынан, мемлекеттік рәміз букмекерлік кеңсенің құлқынына қызмет етеді.

Енді оларға осы құйтырқы тәсілін ұмытуға тура келеді. Қаулы мен жаңарған қағида бойынша мемлекеттік рәміздер коммерциялық сектордан шығарылды: Мемлекеттік Туды жарнамада, пиар науқандарында, коммерциялық мақсаттарда және кез келген бизнес іс-шараларында пайдалануға үзілді-кесілді тыйым салынады.

Құжатта көк байрақ пайдаланылатын, «жеке және заңды тұлғалар өткізетін мәдени, спорттық, қоғамдық және өзге де іс-шаралар коммерциялық мақсатты көздемеуге» тиістігі нықталған.

Көк Туға қатысты тұрмыстық бейбастақтыққа да тұсау салынды: одан киім, аяқ киім, төсек-орын, перде, дастарқан, кілемше немесе кез келген өзге де заттар тігу – бұдан былай қылмыс.

Дегенмен, қағидаға маңызды 24-1 тармақ қосылды: «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туының бейнесін спорттық киім мен спортшылардың киім-кешегінде пайдалануға болады».

Бұл тармақ халықаралық аренада ел намысын қорғайтын спортшыларымыздың киімдері мен керек-жарақтарына көк байрақтың бейнесін орналастыруды заңдастырды. Жарыс-сайыстарда ел намысын қорғайсың ба, көк Туды мақтанышпен, асқақ сезіммен, әрі емін-еркін тағып жүр. Алайда спорттық емес киімдерде (арнайы формаларды қоспағанда), мысалы, қарапайым футболкалар мен курткаларда Мемлекеттік Туды жапсыруға енді жол берілмеуі мүмкін.

Сондай-ақ, бұл рәмізді жеке меншік және қызметтік автокөліктердің салонының ішіне орналастыру құқығы заңды күйінде қалды.

«45 градустық» патриотизм және иіс-қоңыссыз таза эстетика

Енді веб-сайттарда, стендтер мен плакаттарда мемлекеттік рәміздерді орналастырғанда мызғымас иерархия мен бір деңгейлі тәртіп сақталуы шарт: алдымен Ту, содан кейін Елтаңба және тек ең соңында – Әнұран мәтіні тұруға тиіс.


«ҚР Мемлекеттік Туы мен Елтаңбасының бейнелері орналастырғанда мемлекеттік рәміздер бейнелері бір деңгейде орналасуға, сондай-ақ оларды орналастыру кезектілігі сақталуға тиіс: Мемлекеттік Ту, Мемлекеттік Елтаңба, Мемлекеттік Гимн», – деп жазылған қағидаларда.


Демонстрациялық стендтер мен плакаттарды безендірудің де темірдей стандарты бекітілді: тек көк түсті фон ғана қолданылады, ал, жазулардың бәрі міндетті түрде алтын түспен басылуы керек.

Білім беру, медициналық, үкіметтік және басқа да мекемелердегі Ту мен Әнұран мәтіні орналастырылатын орындар жоғары эстетикалық талғаммен жасалуға міндетті. Оларды шолан-қойма сияқты шаруашылық-тұрмыстық бөлмелердің, дәретханалардың, өтпелі дәліздер мен киім ілетін орындардың жанына, яғни, иіс-қоңыс арасына орналастыруға бұдан былай мүлдем тыйым салынады.

Сонымен қатар, Үкімет көшелерде ту ілудің де егжей-тегжейлі формуласын жазып берді:


	азаматтар мен заңды тұлғалар үшін: патриоттық сезімді білдіру және елдің зор жетістіктерін қолдау мақсатында ҚР Туын ғимараттарға, тұрғын және тұрғын емес үй-жайларға, тіпті балкондарға ілуге рұқсат. Бірақ басты шарт – ол қатаң түрде 45 градус бұрышпен бекітілуі керек.
	жеке сектордағы үйлерде, коттедждерде: Ту кемінде 3 метр биіктікте – шатырда орнатылуға тиіс. Бірақ бір жеңілдік бар: тәуліктің қараңғы уақытында жеке үйлердегі Туды міндетті түрде түнгі шаммен жарықтандыру талабы ақыры жойылды.
	техникалық шектеулер туындаса: егер ғимараттың сәулеттік құрылымы Туды қабырғаға бекітуге мүмкіндік бермесе, оны іргелес аумақтағы арнайы бөлек тұрған тутұғырға орнатуға болады.


Тыйымдар мен салдарлар: стандарттардан табиғи апаттарға дейін

Жаңа қағидалар – бұл жай ғана нормалар жиынтығы емес, тұзақ-қақпанға толы алаңға да ұқсайды: аңдамай басқан адам арандап, айыппұлдар құрығына түсіп қалуы мүмкін.

Дайын рәміз ұлттық стандартқа миллиметріне дейін сәйкес келуге міндетті. Жарамсыз немесе қолдан жасалған өнімдерді пайдаланғандар заң алдында жауап береді. Көк байрақтағы күннің түсі оңып кетті ме? Кіп-кішкентай жыртық-жамау немесе дақ түсті ме? Әмияныңызды ашып, айыппұл төлеуге дайындала беріңіз!

Тудың матасының жерге, еденге немесе суға тиюіне мүлдем жол берілмейді. Тіпті қызықты гәп бар: су тасқыны қаупі төнген жағдайда үй иесі көк байрақты шатырдан не тутұғырдан алдын ала шешіп алып, қауіпсіз жерге «эвакуациялауы» қажет. Егер рәміз тасқынның «құрбаны» болып, батпаққа батып жатқаны анықталса, табиғи апаттан зардап шеккен азаматқа барлық қасіретінің үстіне қомақты айыппұл да үстемеленуі ғажап емес.

Геометрия да қатаң: ту тігінен ілінсе, ұлттық ою-өрнек тек жоғарғы бөлікте тұруы шарт. Төңкеріп іліп қойса, бірден әкімшілік хаттама толтырылады. Кез келген ақау, мысалы, тозу, жамау, тесік, кір, түсінің оңуы санкцияға соқтырады.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 418-бабына сәйкес, Ту мен Елтаңбаны пайдалану, орнату немесе орналастыру ережелерін бұзу қалта қағады.

Бірінші рет қағида бұзғандарға салынатын айыппұл көлемі:


	жеке тұлғаларға: 5 АЕК (2026 жылы – 21 625 теңге);
	лауазымды тұлғаларға, шағын бизнеске және коммерциялық емес ұйымдарға: 10 АЕК (43 250 теңге);
	орта бизнес субъектілеріне: 20 АЕК (86 500 теңге);
	ірі бизнес субъектілеріне: 30 АЕК (129 750 теңге).


Егер осы әрекет немесе әрекетсіздік алғашқы жазадан кейін бір жыл ішінде қайталанса, жаза бірнеше есе еселеніп өседі. Қайталап бұзғандарға салынатын айыппұлдар:


	жеке тұлғаларға: 50 АЕК (216 250 теңге);
	лауазымды тұлғаларға, шағын бизнеске және КЕҰ-ға: 100 АЕК (432 500 теңге);
	орта бизнес субъектілеріне: 150 АЕК (648 750 теңге);
	ірі бизнес субъектілеріне: 250 АЕК (1 081 250 теңге).


Маңызды жайт: мемлекеттік рәмізді қорлау, оның қадір-қасиетін aяққа таптау деп есептелетін әрекеттер нақты аталып отыр. Туды қасақана бүлдіруге, жыртуға, өртеуге, аяққа таптауға, қоқысқа немесе жерге лақтыруға мүлдем тыйым салынады.

Мемлекеттік рәміздерге бұлай дөрекі түрде құрметсіздік танытқандарды енді қылмыстық жауапкершілік күтіп тұр. ҚР Қылмыстық кодексінің 372-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін қорлау 2 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығын шектеуге немесе дәл сондай мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

ҚР Әнұранын заңсыз пайдалануға және заңсыз орындауға да қатал тосқауыл қойылды. Бұл талапты бұзу 50 АЕК (2026 жылы – 216 250 теңге) көлемінде айыппұл арқалатады. Әнұранды орындау міндетті рәсімдерде оны елемей, орындамаған лауазымды тұлғалар да осы 50 АЕК көлеміндегі жазаға тартылады. Ал, бұл бұзушылық бір жыл ішінде қайталанса, айыппұл сомасы бірден екі еселеніп, 100 АЕК-ке шарықтайды.

Шоколад брендінің танымал орамы тарих қойнауына кете ме?

Осы жаңалықтар жарияланысымен-ақ қазнетте сөз майданы мен қызу пікірталас бұрқ етті. Тәттіқұмарлар мен патриоттардың зәресін ұшырған басты сұрақ: «Лотте Рахат» фабрикасының алтын күн мен қыран бейнеленген, бәрімізге бала кезден таныс көгілдір орамды «Қазақстан» шоколады әйгілі дизайнынан айрыла ма?

Заңгерлердің түсіндіруінше, Туды коммерциялық және жарнамалық мақсатта пайдалануға салынған жаңа тыйым бұған дейін жасалған, қазіргі кезде саудада тұрған өнімдерді дүкен сөрелерінен тәркілеп, жоюды талап етпейді.

Сарапшылар, шоколадтағы бұл бейне «тарихи қалыптасқан безендіру элементі» екенін, сондықтан автоматты түрде заң бұзушылық болып саналмайтынына сендіріп баққанымен, болашақта өндірушіге дизайнды бәрібір түзетуіне тура келуі әбден мүмкін.

Әлеуметтік желі қолданушыларының бір бөлігі дизайнның өзгергеніне тіпті қуанатындарын ашық мәлімдеді. Бұл жерде мәселе тек шоколадтың «дәмі нашарлап кеткеніне» қатысты дауларда ғана емес, таза этикада жатыр: шоколадты жеп болған соң, Мемлекеттік Туға қатты ұқсайтын ораманы қоқыс жәшігіне лақтыруға көбінің азаматтық ар-ұжданы жібермейді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 21 Jul 2026 13:34:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/eL7DnI7c.jpg"   type="image/jpeg"   length="219597"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Заңсыз әкелінетін көліктер: Премьер-министр халыққа түсіндіру жұмыстарын күшейтуді тапсырды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-aumagyna-avtokolikti-zansyz-akelu-ukimet-basshysy-osygan-katysty-karsy-keshendi-zhospar-azirleudi-tapsyrdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstan-aumagyna-avtokolikti-zansyz-akelu-ukimet-basshysy-osygan-katysty-karsy-keshendi-zhospar-azirleudi-tapsyrdy</guid>
                <description>Премьер-министрдің пікірінше, саланы реттейтін құжат 1 қыркүйектен бастап қолданысқа енгізілуі тиіс.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Үкімет отырысында Олжас Бектенов Мемлекет басшысының заңсыз сауда айналымына қарсы іс-қимыл, кедендік әкімшілендіру мен техникалық реттеу жүйесін жетілдіру жөніндегі тапсырмаларына тоқталды. Тиісті тапсырманы жүзеге асыру шеңберінде Қаржы министрлігіне Өнеркәсіп және құрылыс министрлігімен бірлесіп, 10 күн ішінде Қазақстанға автокөліктерді заңсыз әкелудің алдын алу бойынша шаралар кешенін әзірлеуді тапсырды, деп жазады inbusiness.kz сайты.


«Қолда бар деректерге сәйкес еліміздің аумағына көлік құралдарын заңсыз әкелу фактілері әлі де тіркелуде. Мұндай көліктердің басым бөлігі техникалық және экологиялық талаптарға сай келмейді. Бұл, соның ішінде кедендік заңнама нормаларын құқықтық қолдану тәжірибесіндегі олқылықтарға да байланысты. Қаржы министрлігі Өнеркәсіп министрлігімен бірге он күн ішінде автокөліктердің ел аумағына заңсыз әкелінуіне жол бермеу жөнінде шаралар  кешенін әзірлесін.

Қолданыстағы заңнамалық нормаларды түсіндіру барысында нақты әрі айқын ұстаным болуы тиіс. Кедендік әкімшілендіру мен техникалық реттеу саласындағы тиісті тәсілдер осы жылдың 1 қыркүйегінен бастап қолданысқа енгізілуі тиіс. Қабылданып жатқан барлық шаралар бойынша халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажет», – деп атап өтті Олжас Бектенов.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Әсем Қабылбекова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 21 Jul 2026 13:05:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/Hg3kWg1E.jpg"   type="image/jpeg"   length="134090"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандықтар 4 жылдан кейін ресейліктердің күнін кешуі мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktar-4-zhyldan-kejin-resejlikterdin-kunin-keshui-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktar-4-zhyldan-kejin-resejlikterdin-kunin-keshui-mumkin</guid>
                <description>Кейінгі айларда Ресей жақтан соққан «дауыл» әлі басылмай тұр. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Украина бұл елдің бірнеше ірі мұнай өңдеу зауыттарын атқылап, істен шығарғанын жақсы білеміз. Соның салдарынан теріскейдегі елде жанармай тапшылығы басталып, салқынын Орталық Азия елдері сезе бастады.

Расын айту керек, Ресей не десек те алпауыт ел, кез келген мәселесі ішкі шаруасы ретінде бағаланбайды, зардабын көршілері де тартады. Көрші халық жанармай тапшылығын сезсе, түрлі жасырын жолдармен онсыз да арзан саналатын Қазақстанның отынын шекара асырып кетуі мүмкін деген үрей әлі бар. Себепсіз емес, еліміздің Ішкі істер министрлігі жыл басынан бері 200-ге жуық шетелдік азамат жанармайды заңсыз алып өтуге әрекеттенгенін анықтағаны бар.

Ал Өзбекстан бензин нарығының жартысына жуығын импорт есебінен толтырады. Қазір АИ-80 бензинінен біртіндеп бас тартып, АИ-92 және АИ-95 маркаларына көшіп жатыр. Енді бұл ел Қазақстаннан мұнай өнімдерін сатып алуға өтініш білдіруі мүмкін. Өзіміздікі түгенделмей жатқанда, өзгенің сұрауы ішкі нарықты тағы қысары анық. Күз жақындағанда басталатын егін ору науқаны бар. Сондықтан шекараны солтүстіктен ғана емес, оңтүстік беттен де бақылауға алған абзал секілді.

Тағы бір көршіміз Қырғызстан Ресейдегі жағдайдың ауыртпалығын ең қатты сезетін ел болып отыр. Себебі бензинінің 90 пайыздан астамын Ресейден сатып алатын. Шу басталған мезетте-ақ қырғыздар Қазақстанға, Беларуське, Әзербайжанға, Өзбекстанға және Түрікменстанға өтініш айтып жүгінген.

Сонымен, Ресейде жанармай дағдарысы күшейіп келеді. Осы тұста қазақстандықтар бізде де жанармай тапшылығы басталмай ма деп қауіптеніп жүргені жасырын емес. Әйтсе де PACE Analytics талдау компаниясының директоры, мұнай және газ саласының сарапшысы Асқар Исмаиловтың пікірінше, елімізде мұнай өнімдерін экспорттауға тыйым салынып тұрғандықтан, таяу арада отын тапшылығы болмауы керек.


«Қазақстан әзірге ішкі тұтынудың негізгі бөлігін өз өндірісі есебінен жауып отыр. Алайда ЕАЭО нарығы өзара ықпалдасқан. Қазақстан дәстүрлі түрде Ресейден мұнай өнімдерінің белгілі бір көлемін импорттап келді. Әсіресе авиациялық керосин бойынша тәуелділік жоғары. Көрші елде ұсыныстың азаюы баламалы жеткізілімдердің қымбаттауына байланысты бағаның өсуіне әкелуі мүмкін», – дейді.


Баға дегеннен шығады, әзірге Қазақстан жанармай бағасын өсіре қойған жоқ. Дегенмен осы оқиғалардың әсерінен отын құны теңселер болса, келешекте инфляцияның қайта үдеуіне соқтыруы мүмкін. Өйткені көбіне жанармай құны маңызды азық-түлік түрлерінің бағасына әсер ететінін жақсы білеміз.

Дегенмен қазір ішкі нарықтағы жанар-жағармай қоры жеткілікті, ал отандық өндіріс салыстырмалы түрде тұрақты. Үкімет бензин мен дизель отынын автокөлікпен, оның ішінде ЕАЭО елдеріне шығаруға салынған тыйымды 2026 жылғы 21 қарашаға дейін ұзартты.


«Ресейдегі мұнай өңдеу зауыттарының тоқтап қалуы одан әрі көбейсе, қатер 2026 жылдың күзіне қарай тағы артуы мүмкін. Сондай-ақ Қазақстаннан жанар-жағармайдың заңсыз шығарылу фактілері жиілеп келеді. Дегенмен әзірге олардың теріс әсері байқалмайды. Яғни, заңсыз тасымалданған жанармайдың мөлшері аз болған», – деді Асқар Исмаилов.


Бірақ мәселеден қашып құтылуы мүмкін емес. Сарапшының ойынша, алдағы 4-5 жылда еліміздегі ірі мұнай өңдеу зауыттарын шикізатпен қамтамасыз етіп отырған кен орындары едәуір сарқыла бастайды. Оның үстіне, Қазақстан мұнай өнімдеріне акцизді көбейтіп тастады. Бюджетке артық қаржы түскенімен, ол ақша саланы қолдауға тікелей бағытталмайды.

Енді мәселелердің бір қорытындысын жасап көрсек. Біріншіден, алдағы айларда елде жанармай тапшылығы бола қоймайды. Екіншіден, баға да көтерілмеуі керек, үкімет оған жол бермейтін де сыңайлы. Тек кей жекелеген отын түрлеріне аздап қосылып отырмақ. Үшіншіден, авиациялық керосинді Ресейден алатын едік, сондықтан ұшақ жанармайына қатысты қиындықтар басталуы мүмкін.


«Жанар-жағармайды сыртқа шығаруға тыйымды ұзартып, қатаң шаралармен нарықты бақылап отырған жөн. Алайда бұнымен шектелмей, әлемнің басқа елдерінен жанармай көздерін іздеуді қолға алған абзал. Егер қазіргідей шарасыз отыра берсек, 2030 жылға қарай Қазақстан жанармай импортына тәуелді елге айналады», – деп түйіндеді Асқар Исмаилов.


Әрине, бұл жайттардан үкімет хабарсыз емесі анық. Дегенмен қалай әрекет етіп жатыр – ол бөлек сұрақ. «Қара алтынға» бай ел де жанармайға тәуелді бола бастайтынын білсек керек.  
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 21 Jul 2026 12:56:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/es2f0aSb.jpeg"   type="image/jpeg"   length="90149"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Министр, мұғалім, ақын және экс-прокурор: ОСК «Әділеттің» партиялық тізімін тіркеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ministr-mugalim-akyn-zhane-eks-prokuror-osk-adilettin-partiyalyk-tizimin-tirkedi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ministr-mugalim-akyn-zhane-eks-prokuror-osk-adilettin-partiyalyk-tizimin-tirkedi</guid>
                <description>Тізімге 186 адам енді, олардың орташа жасы – 45. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бүгін, 21 шілде күні Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы «Әділет» партиясының Құрылтай депутаттарының сайлауына қатысатын кандидаттар тізімін тіркеді, деп хабарлайды Inbusiness.kz сайты.

Тізімге 186 адам енді, олардың орташа жасы – 45.

Кандидаттардың қатарында заңгерлер, ғалымдар, кәсіпкерлер, сондай-ақ білім беру, денсаулық сақтау, цифрландыру, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, мәдениет және қоғамдық қызмет салаларының өкілдері бар. 



Еске сала кетсек, «Әділет» партиясы 2026 жылы 1 маусымда ресми тіркеліп, кейін Құрылтай сайлауына қатысуға дайын екенін жариялаған еді. 10 шілдеде өткен кезектен тыс III Съезде партия 186 кандидаттан тұратын партиялық тізімді ұсынып, сайлауалды бағдарламасын таныстырды. Бұл – партияның Парламент сайлауындағы алғашқы саяси додасы. Парламент сайлауы 23 тамызда өтеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 21 Jul 2026 12:26:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/HcDwDS2k.jpeg"   type="image/jpeg"   length="236258"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Маңғыстаудың жартасты мешіттеріне қатысты қуанышты жаңалық жариялануы мүмкін – Ерлан Қарин]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/mangystaudyn-zhartasty-meshitteri-yunesko-tizimine-enuge-bir-kadam-zhakyndady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/mangystaudyn-zhartasty-meshitteri-yunesko-tizimine-enuge-bir-kadam-zhakyndady</guid>
                <description>Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары баға жетпес мәдени мұраның ЮНЕСКО тізіміне енуге бір қадам жақын қалғанын айтады. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Комитет 30 жаңа нысанды Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізу мәселесін қарайды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Осылайша, Қазақстанның жаңа номинациясы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар комитетінің қарауына ұсынылған. 


– 2024 жылы Ұлттық құрылтайдың Атырауда өткен отырысында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Маңғыстаудың бірегей жартасты мешіттерін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізу жұмыстарын бастауды тапсырған болатын.
Осы уақыт аралығында номинациялық материалдарды әзірлеу бағытында ауқымды жұмыс атқарылды. Оның аясында ғылыми негіздемелер дайындалып, құқықтық және ұйымдастырушылық тұрғыдан жан-жақты пысықталды. Былтыр ЮНЕСКО-ның бағалау миссиясы елімізге арнайы келсе, ал жуырда ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар орталығы және Ескерткіштер мен тарихи орындарды сақтау жөніндегі халықаралық кеңестің (ICOMOS) техникалық қорытындылары алынды, – деп жазды Е.Қарин.


Оның сөзінше, кеше ғана Корея Республикасының Пусан қаласында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар комитетінің 48-сессиясы өз жұмысын бастаған. 29 шілдеге дейін жалғасатын жаһандық жиынға Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау туралы конвенцияға қатысушы 196 мемлекеттің үш мыңға жуық делегаты, сондай-ақ халықаралық ұйымдар мен сарапшылар қауымдастығының өкілдері жиналған.


– Алдағы 10 күнде Комитет ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізуге ұсынылған 30 жаңа номинацияны қарайды. Солардың қатарында Қазақстан ұсынған «Маңғыстаудың жартасты мешіттері және олармен байланысты киелі орындар» номинациясы да бар. Бұл номинация бойынша қабылданатын оң шешім еліміз үшін аса маңызды оқиғалардың бірі болмақ, – деді ол.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 21 Jul 2026 08:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/Pdm5krTa.jpg"   type="image/jpeg"   length="306784"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанда су үнемдеу жүйелері қарқынды енгізіліп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-su-unemdeu-zhujeleri-karkyndy-engizilip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-su-unemdeu-zhujeleri-karkyndy-engizilip-zhatyr</guid>
                <description>Елімізде су үнемдеу технологиялары енгізілетін алқаптың жыл сайынғы өсімі бес есеге жуық артты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазір мұндай жүйелер 543,5 мың гектардан астам егістікке енгізілсе, 2030 жылға қарай бұл көрсеткішті 1,3 млн гектарға жеткізу жоспарланып отыр, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Мұндай жетістік су үнемдеу бойынша қабылданған қолдау шараларының нәтижесінде келді деуге болады. Су ресурстары және ирригация министрлігінің мәліметінше, қазіргі уақытта республика бойынша мұндай технологиялар 543,5 мың гектардан астам егістікке енгізілген.

Министрлік фермерлерді ынталандыру үшін мемлекеттік қолдау тетіктерін де қайта қарады. Атап айтқанда, су үнемдеу жүйелерін сатып алу, орнату, ұңғыма қазу және қажетті инфрақұрылымды жүргізуге жұмсалған шығынның өтемақысы 50 пайыздан 80 пайызға дейін ұлғайтылды. Сонымен бірге суару суына берілетін субсидия көлемі де қолданылатын технологияға қарай сараланып, су үнемдеу тәсілдерін пайдаланатын шаруалар үшін 60-85 пайызға дейін жеткізілді.

Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітовтің айтуынша, қабылданған шаралар ұзақ мерзімді мақсаттарға жетуге бағытталған.


– 2030 жылға қарай су үнемдеу жүйелері қолданылатын алқап көлемін 1,3 миллион гектарға жеткізу жоспарланып отыр. Мұндай технологиялар суару суын 30 пайызға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, министрлік су қорын қорғау және тиімді пайдалану саласындағы үздік қолжетімді технологиялардың тізбесін әзірледі. Оның құрамына озық суару жүйелері де енгізілді, – деді Нұржан Нұржігітов.


Су үнемдеу мәдениетін қалыптастыру ауыл шаруашылығы саласындағы мемлекеттік саясаттың маңызды бағытына айналып отыр. Осыған байланысты 2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджетте су үнемдеу технологияларын енгізуге инвестициялық субсидия ретінде 214,6 млрд теңге қарастырылған. Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге көрсетілетін су жеткізу қызметінің құнын субсидиялауға 13,5 млрд теңге бөлінген.

Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаровтың сөзінше, су ресурстарын тиімді пайдалану аграрлық саясаттың негізгі басымдықтарының бірі болып қала береді.


– Енді субсидия көлемі суару тәсіліне қарай белгіленеді. Су үнемдеу технологияларын қолданбайтын шаруашылықтарға су тарифінің 50-75 пайызы субсидияланса, заманауи суару жүйелерін енгізгендер үшін бұл көрсеткіш 60-85 пайызға дейін жетеді, – деді Айдарбек Сапаров.


Ведомство сөзінше, мұндай өзгерістер шаруаларды су ресурсын үнемдеуге ынталандырып қана қоймай, ауыл шаруашылығында заманауи технологиялардың кеңінен қолданылуына жол ашады. Сонымен қатар, отандық суару жабдықтарының өндірісін дамыту арқылы олардың құнын төмендету бағытында да жұмыстар жалғасып жатыр.

Министрлік мәліметінше, қабылданған шаралар алғашқы нәтижесін бере бастаған. Былтыр су үнемдеу технологиялары қолданылған алқаптарда 874 миллион текше метрге дейін су үнемделген. Алдағы жылдары ирригациялық инфрақұрылымды жаңғырту, су арналарына автоматтандыру жүйесін енгізу және фермерлерді мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіру жұмыстары кезең-кезеңімен жалғаса бермек.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 20 Jul 2026 15:13:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/OWKX3bsB.png"   type="image/png"   length="3216613"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[«Аграршыларға – 1 триллион теңге»: Мемлекет қолдаудың жаңа кезеңін бастады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/agrarshylarga-1-trillion-tenge-memleket-koldaudyn-zhana-kezenin-bastady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/agrarshylarga-1-trillion-tenge-memleket-koldaudyn-zhana-kezenin-bastady</guid>
                <description>Ауыл шаруашылығы бүгінде Қазақстан экономикасының тірек салаларының біріне айналып келеді. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Өйткені, өндіріс көлемін ұлғайтуға, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға және фермерлердің жұмысын жеңілдетуге бағытталған мемлекеттік қолдау тетіктері жыл сайын жаңаруда, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің дерегіне сүйенсек, биыл аграршылар үшін бұрын-соңды болмаған көлемде, шамамен 1 трлн теңге жеңілдетілген қаржы қарастырылған. Бұған қоса, келесі жылғы көктемгі егіс науқанына қаржы бөлуге өтінім қабылдау 1 қазаннан басталып, шаруалардың жаңа маусымға алдын ала қамдануына мүмкіндік жасалды. Министр Айдарбек Сапаров қолдау тетіктерінің тиімділігі бөлінген қаржының көлемімен емес, оның ауыл шаруашылығына беретін нақты нәтижесімен өлшенетінін атап өтті.


– Президенттің тапсырмасы бойынша аграрлық сектордың тиімділігін арттыруға бағытталған жүйелі жұмыс жүргізілуде. Мемлекет фермерлердің өнімділікті арттыруына, озық технологияларды енгізуіне барлық қажетті жағдайды жасап отыр. Саланың дамуы тек мемлекеттік қолдауға ғана емес, тәртіп пен нәтижеге жұмыс істеуге байланысты, – деді министр.


Министрдің сөзінше, мемлекеттік қолдау бүгінгі күні жеңілдетілген несиемен ғана шектелмейді. Қаржыға қолжетімділікті арттырумен қатар, өндірісті жаңғыртуға да басымдық берілген. Осыған байланысты биыл көктемдегі егін мен ору жұмыстарына арналған жеңілдетілген несиелеу сақталды. Сонымен бірге ауыл шаруашылығы техникасын лизинг арқылы алу және қайта өңдеу кәсіпорындарын қаржыландыру жалғасын тапты. Алдағы уақытта шаруашылықтардың айналым қаражатын толықтыруға арналған жаңа қаржы құралдарын кеңейту көзделіп отыр.


– Алдымызда ауқымды міндеттер тұр. 2026 жылы ауыл шаруашылығы өндірісінің 5 пайыздық өсімін қамтамасыз етуді жоспарлап отырмыз. Сонымен қатар, азық-түлік өндірісінің 6 пайыздық өсімі қамтамасыз етіледі. Бұл ішкі нарықты қамтамасыз етуге және экспорттық әлеуетті кеңейтуге қосымша мүмкіндік береді, – деді Айдарбек Сапаров.


Жаза кеткен жөн, бағдарламалар қаржыландырумен ғана шектелмейді. Сонымен бірге инвестициялық субсидиялау, ауыл шаруашылығы техникасын жаңарту, қайта өңдеу кәсіпорындарын дамыту және цифрлық сервистерді енгізу бағытындағы жұмыстар да жүйелі жалғасып келеді.

Министрлік биыл агроөнеркәсіп кешенін қолдаудың 20 бағытын толық цифрлық форматқа көшірді. Бұдан бөлек, фермерлерге кеңес беретін жасанды интеллект негізіндегі сервистерді іске қосу жоспарланып отыр.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 20 Jul 2026 13:12:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/S4rNDaIm.jpg"   type="image/jpeg"   length="161032"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанда биыл рекордтық 11 мың шақырым жол жөнделіп жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-biyl-rekordtyk-11-myn-shakyrym-zhol-zhondelip-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstanda-biyl-rekordtyk-11-myn-shakyrym-zhol-zhondelip-zhatyr</guid>
                <description>Бұл туралы Үкіметтің баспасөз қызметі мәлім етті.

 

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстанда 2026 жылы құрылыс және жөндеу жұмыстары рекордтық 11 мың шақырым автожолды қамтыды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Мәліметке сәйкес, оның 3,4 мың шақырымы республикалық маңызы бар жолдарды салу және реконструкциялауға, 5 мың шақырымы республикалық трассаларды күрделі және орташа жөндеуге, ал 2,4 мың шақырымы жергілікті маңызы бар жолдарды жаңартуға бағытталған.

Сондай-ақ ақылы жолдар желісі кеңейтілмек. Жақын уақытта жалпы ұзындығы 1,6 мың шақырым болатын алты жаңа бағыт – Қарағанды–Балқаш, Бурылбайтал–Күрті, Ақтөбе–Қандыағаш, Талдықорған–Өскемен, Атырау–Астрахан және Мерке–Шу ақылы болады. Нәтижесінде еліміздегі ақылы жолдардың жалпы ұзындығы 4,9 мың шақырымнан 6,7 мың шақырымға дейін ұлғаяды.

Үкіметтің мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы алты айында көліктің барлық түрімен тасымалданған транзиттік жүк көлемі 21,7 млн тоннаны құрап, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 24%-ға артқан.

Авиация саласында Қазақстанның әуе паркінде 111 ұшақ бар. Биыл парк бір Airbus A321 neo және екі Boeing 737 MAX 8 ұшағымен толықты. Сонымен қатар Арқалық әуежайын қалпына келтіру, Зайсан, Қатонқарағай және Кендірлі әуежайларын салу, сондай-ақ Алматы, Шымкент, Павлодар және Үржар әуежайларын жаңғырту жобалары іске асырылып жатыр.

Теміржол саласында да оң өсім байқалады. Қаңтар–маусым айларында 157,1 млн тонна жүк тасымалданып, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3,5%-ға көп. 2029 жылға дейін 11 мың шақырым теміржолды жөндеу жоспарланған, оның 5 216 шақырымы жаңартылып үлгерді.

Бұдан бөлек, «Достық – Мойынты» теміржолының екінші желісі пайдалануға беріліп, «Қызылжар – Мойынты» желісінің құрылысы басталды. Сондай-ақ Ақтау теңіз портындағы контейнерлік хабтың құрылысы аяқталып, 2028 жылдың соңына дейін пайдалануға берілетін сегіз жаңа кеменің құрылысы қолға алынды.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақытбек Мейірім</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 20 Jul 2026 09:58:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-7/p78BPTdi.jpg"   type="image/jpeg"   length="106949"  />
                            </item>
            </channel>
</rss>
