<?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
<rss version="2.0"  xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"  xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/">
    <channel>
        <title>Қаржы</title>
        <link>https://inbusiness.kz/kz/rss/karzhy</link>
        <description><![CDATA[Новости Казахстана]]></description>
        <language>kk</language>
        <lastBuildDate>Wed, 22 Apr 2026 17:40:00 +0500</lastBuildDate>
                    <item>
                <title><![CDATA[Салық органдары мобильді аударымдарды тексере бастады – Ержан Біржанов]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/salyk-organdary-mobildi-audarymdardy-teksere-bastady-erzhan-birzhanov</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/salyk-organdary-mobildi-audarymdardy-teksere-bastady-erzhan-birzhanov</guid>
                <description>Хабарламалар мамыр айында жіберіледі.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қаржы вице–министрі Ержан Біржанов салық органдары мобильді аударымдар бойынша ақпаратты тексере бастағанын айтты, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.


«Қазіргі таңда барлық банк өздеріндегі деректерді ұсынды. Біз бұл ақпаратты қабылдап алдық. Оны өңдеу және талдау бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр», – деді Ержан Біржанов Мәжіліс кулуарында.


Қаақстандықтарға ақшаның шығу тегін түсіндіруді талап ететін алғашқы хабарламалар мамыр айында жіберіле бастайтыны белгілі болды. Спикер мобильді аударымдары бақылауға алынған азаматтардың саны туралы айту мүмкін емес екенін жеткізді.

Оның сөзінше, бір адамның деректері бірнеше банктен жіберілуі мүмкін. Ақпарат талданып, санаттар бойынша сәйкестендіріледі. Яғни, жеке кәсіпкер, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, бейрезидент және т.б.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 22 Apr 2026 17:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/fIbKjog7.jpeg"   type="image/jpeg"   length="65193"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Теңгенің нығаюына әсер еткен факторлар белгілі болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/tengenin-nygayuyna-aser-etken-faktorlar-belgili-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/tengenin-nygayuyna-aser-etken-faktorlar-belgili-boldy</guid>
                <description>Ішкі экономикада оң үрдістер бар.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Жыл басынан бері теңге бағамы 1 доллар үшін 5,5%-ға нығайды. Ұлттық банк төрағасының бірінші орынбасары Ерұлан Жамаубаев төл валютаның нығаюына әсер еткен факторларға тоқталды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.


«Наурыз айында әлемде геосаяси шиеленіс жалғасып, шикізат нарығы құбылмалы болды. Дегенмен, ішкі экономикада оң үрдістер бар. Наурыз қорытындысы бойынша іскерлік белсенділік индексі 49,5 тармақты  көрсетті, ол – бейтарап мәндерге жақын. Өндіріс пен қызметтер бойынша іскерлік белсенділік оң аймақта сақталды. Олардың индексі тиісінше 50,5 және 50,7 тармақ болды. Бизнес-климат индексі жақсарып, 7,6 тармақты көрсетті. Қазіргі ахуал оң бағаланып отыр», – деді Ерұлан Жамаубаев Үкімет отырысында.


Наурызда жылдық инфляция төмендеп, 11% деңгейінде қалыптасты. Азық-түлік тауарлары бағасының өсуі ең көп үлес қосты. Кейбір тамақ өнімдерінің әлемдегі жоғары бағасына және ішкі өндірістегі шығынның өсуіне байланысты жылдық көрсеткіш 11,7%-ды құрап отыр. Азық-түлікке жатпайтын инфляция – 11,3%, ақылы көрсетілетін қызмет инфляциясы – 10%.

Ұлттық банк төрағасының бірінші орынбасарының айтуынша, 2025 жылғы қазаннан бастап жылдық инфляцияның баяулауы байыпты қатаң ақша-кредит саясатына, теңге бағамының нығаюына, сондай-ақ Үкіметтің дағдарысқа қарсы шараларына, атап айтқанда, тұрғын үй-коммуналдық қызметтер тарифі мен жанар-жағармай құнының көтерілуіне қойылған мораторийге байланысты болды.


«2026 жылғы 6 наурызда Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені 18% деңгейінде сақтау туралы шешім қабылдады. Бұл шешім алтын-валюта операцияларын теңестірумен («айналаумен»), ең төмен резервтік талаптарды қайта қараумен, макропруденциялық шараларды, сондай-ақ Үкіметпен бірге инфляцияға қарсы кешенді шараларды қабылдаумен қатар бағалардың өсуін тежеуге ықпал етеді», – деп атап өтті Ұлттық банк төрағасының бірінші орынбасары.


Оның айтуынша, жыл басынан бері теңге бағамы 1 доллар үшін 478,2 теңгеге дейін 5,5% нығайды.


«Оған келесідей факторлар әсер етті: жаһандық мұнай нарығының конъюнктурасы; теңгедегі активтердің инвестициялық тартымдылығының артуы және бейрезиденттердің портфельдік инвестициялары көлемінің ұлғаюы; экономикалық агенттердің шетел валютасына деген сұранысының төмендеуі», – деді Ерұлан Жамаубаев.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 14 Apr 2026 11:39:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/4QNFAJUU.jpg"   type="image/jpeg"   length="133901"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Шілдеден бастап банктер қазақстандықтардың биометриялық деректерін жинай бастайды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/shildeden-bastap-bankter-kazakstandyktardyn-biometriyalyk-derekterin-zhinaj-bastajdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/shildeden-bastap-bankter-kazakstandyktardyn-biometriyalyk-derekterin-zhinaj-bastajdy</guid>
                <description>Деректер кемінде 5 жыл сақталуы керек.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық Банктің бірлескен қаулысы жарияланды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Бірлескен қаулымен қаржы және төлем ұйымдарының биометриялық аутентификациялау жүргізу қағидалары бекітілді. Қаулы 2026 жылғы 12 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі. Биометриялық аутентификациялау адамның бет бейнесі немесе алақанының ізі негізінде жүргізілетіні айтылған.


«Банктер электрондық банк қызметтерін көрсету кезінде пайдаланылатын аутентификациялау жүргізілетін адамның келісімі туралы ақпаратты, бейненің шынайылығын тексеру технологиясын пайдалана отырып, аутентификациялау жүргізілетін адамның бейнесін, аутентификациялау жүргізілетін адаммен жазылған бейнеконференция сеансының жазбасын, сондай-ақ аутентификациялау жүргізілетін адаммен іскерлік қатынастар тоқтатылған күннен бастап кемінде 5 жыл аутентификациялау жүргізілетін адамның  биометриялық аутентификация нәтижелерін сақтауды қамтамасыз етеді», – делінген бірлескен қаулыда.


Банктер, Қазақстан Республикасы бейрезидент банктерінің филиалдары және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар аутентификациялау жүргізілетін адамның жеке басын сәйкестендіру мақсатында электрондық банк қызметтерін көрсету кезінде биометриялық аутентификациялауды ұсыну бойынша Сәйкестендіру деректерімен алмасу орталығының (СДАО) қызметтерін пайдаланады.

Бұл процесс қашықтан банктік шот ашу кезінде, аутентификациялау жүргізілетін адамға электрондық цифрлық қолтаңба сертификатын беру, банктік қарыз сомасы қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау мен қадағалау жөніндегі уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген мөлшерден асып кеткен жағдайларда жүргізіледі. Сонымен қатар аутентификациялау жүргізілетін адамды банктің мобильді қосымшасында және (немесе) интернет-ресурсында бастапқы тіркеу, адамның  деректерін мерзімді жаңарту кезінде де тексеріс міндетті.

Қаулыда айтылғандай, адамның шынайы бейнесін алған кезде бейненің дұрыстығын тексеру рәсімі жүзеге асырылады. Онда аутентификациялау жүргізілетін адамға кадрда визуалды өзгерістер жасауға бағытталған кемінде үш сигналды командалар беріледі.

Бағытталған сигналдардың кез келгеніне сәйкес келмеуі бейненің дұрыстығын тексеру рәсімінің қайталануына әкеледі. 3 рет сәтсіз қайталау бейненің шынайылығын тексерудің теріс нәтижесін білдіреді.

Алақан ізін сканерлеу тек биометриялық аутентификациялау провайдерінің үй-жайында және адамның жеке қатысуымен ғана жүзеге асырылады. Мұнда адамның мобильді құрылғыларын пайдалануға жол берілмейді.


«Алақан ізін алу кезінде муляждарды, құймаларды, бейнелерді немесе жасанды түрде шығарылған өзге де объектілерді пайдалану әрекеттерін анықтауға бағытталған дұрыстығын тексеру жүзеге асырылады. Сенімділікті тексеру көлем өлшемдерін, жылу, оптикалық немесе тамырлар сипаттамаларын талдауды қамтиды», – деп жазылған құжатта.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 13 Apr 2026 16:10:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/Vs9B4c5r.jpg"   type="image/jpeg"   length="200039"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Солтүстік Қазақстанда ағаш өңдеу зауыты салынбақ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ukimet-soltustik-kazakstanda-agash-ondeu-zauytyn-salu-zhonindegi-kelisimdi-makuldady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ukimet-soltustik-kazakstanda-agash-ondeu-zauytyn-salu-zhonindegi-kelisimdi-makuldady</guid>
                <description>Премьер-министр Олжас Бектенов тиісті қаулыға қол қойды. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазақстан Үкіметі ҚР Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі мен «Ultradecor Trading Kazakhstan» ЖШС арасында Солтүстік Қазақстан облысында ағаш өңдеу өндірісін салу жобасы бойынша инвестициялар туралы келісімге қол қоюды мақұлдады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Жалпы құны 70 млрд теңге болатын жоба 2026-2028 жылдары іске асырылады. Оны іске қосу кемінде 160 тұрақты жұмыс орнын құруға, ел ішінде ағаш өңдеуді кеңейтуге, дайын өнім өндірісін арттыруға және өңірдің өнеркәсіптік әлеуетін күшейтуге мүмкіндік береді. Зауыттың өндірістік қуаты жылына шамамен 600 текше метр ағаш-жаңқалы плиталар (ДСП) және 20 млн шаршы метр ламинацияланған ағаш-жаңқалы плиталар (ЛДСП).

Келісім қазақстандық өндірушілердің тауарларын, шикізатын, жұмыстары мен қызметтерін міндетті түрде пайдалануды көздейді. Инвестор дайын өнімнің кемінде 50%-ын ішкі нарыққа бағыттауға міндеттеледі. Кәсіпорын жобалық қуаттың 80%-ына шыққаннан кейін отандық дайын өнім экспортының көлемі жылына 60 мың текше метрге дейін жетеді.

Өңірді әлеуметтік қолдау бойынша міндеттемелер де бекітілген. Сондай-ақ инвестор жұмыскерлерді үздіксіз оқыту жүйесін енгізуге және олардың біліктілігін арттыруды қамтамасыз етуге міндеттеледі.

Жобаны іске асыру ағаш өңдеу саласының дамуына, жергілікті мазмұнды арттыруға, жұмыспен қамтуды кеңейтуге және Қазақстанның өңдеу өнеркәсібінің экспорттық әлеуетін нығайтуға ықпал етеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Гүлайым Аманқос</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 07 Apr 2026 09:40:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/UCBiXHdP.jpg"   type="image/jpeg"   length="1262613"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Банктегі ақшаңызды алуға да енді салықшылар тыйым салуы мүмкін]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/banktegi-akshanyzdy-aluga-da-endi-salykshylar-tyjym-saluy-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/banktegi-akshanyzdy-aluga-da-endi-salykshylar-tyjym-saluy-mumkin</guid>
                <description>Қазақстан тұрғындары дәстүрлі купюралардан мол қор жасап алуға жаппай жанталасуда.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бизнес те банктегі жинақтарын алып кетуде.

Халықтың электронды қаржыны тәрк етіп, шытырлаған банкноттарға кері оралу үрдісі сұрапыл қарқын алды. Ұлттық банктің ресми мәліметінше, азаматтар қолындағы қолма-қол ақша 2026 жылдың қаңтарында 5 трлн 41 млрд теңгеге жетті.

Бұл көрсеткіш оған дейінгі жылдары тек құлдырап келген болатын. Себебі, тұрғындар – мектептегі баладан еңкейген қарияға дейін электронды есеп айырысуға жаппай көшті. Бұл қолайлы: қарапайым халық қайтарымға ұсақ ақша таба алмай қиналатын, тіпті «сдачаны» саудагерге қалдырып жем болатын. Ал, электронды ақша әрбір тиынына дейін дәл есептесуге мүмкіндік береді.

Алайда әп-әдемі әнді тексеріс келіп бүлдірді: салық органдары қазақстандықтардың әрбір мобильді аударымы мен банктік транзакциясын тегіс тексеруге көшкелі азаматтардың қолындағы қолма-қол ақша массасының көлемі ғаламат жылдамдықпен жоғары өрлей жөнелді.

Ұлттық банктің мәліметінше, Ұлттық банктен және банктік жүйеден тыс кеткен, бұқара мен бизнес қолындағы қолма-қол ақша (банкноттар мен монеттер) массасы былтыр тарихи максимумға жетті.

Нақтылағанда: 2025 жылғы қаңтарда – 4 трлн 735,6 млрд, ақпанда – 4 трлн 681,6 млрд, наурызда – 4 трлн 725,1 млрд, сәуірде – 4 трлн 874,3 млрд, мамырда – 4 трлн 934 млрд, маусымда – 5 трлн 158,7 млрд, шілдеде – 5 трлн 259,2 млрд, тамызда – 5 трлн 286,6 млрд, қыркүйекте – 5 трлн 173,4 млрд, қазанда – 5 трлн 179,1 млрд, қарашада – 5 трлн 36,7 млрд, желтоқсанда – 5 трлн 271,1 млрд теңгеден асқан.

Банктен тыс, ел қолындағы қолма-қол ақша массасы 2026 жылы да кезекті рекордты бағындырғалы тұр. Сарапшылар бір қызық жайтқа назар аудартады: қаржылық реттеушінің түрлі тосқауылдар қойғанына қарамастан халық қолма-қол қаражатқа бәрібір кері оралып жатыр.

Мысалы, біріншіден, 2025 жылдан бері ақша-кредиттік саясатты күрт қатайтты. Екіншіден, тұрғындар ақшасын ұзақ жылға матрас астына тығып тастамауы үшін Ұлттық банк 1 000, 2 000, 5 000 және 10 мың теңгелік ескі банкноттарды қолданыстан алып тастап жатыр. Енді 20 000 теңгені де 2026 жылы «Сақ стилі» сериясы аясында осы номиналдағы жаңа банкноталармен ауыстыруға дайындап жатыр.

Үшіншіден, ҚРҰБ базалық ставканы ұлғайтумен болды. Нәтижесінде, банктер де депозиттер бойынша сыйақыны Қазақстан тарихында ешқашан болмаған деңгейге – 20%-ға дейін көтерді. Сондықтан жоғары табыс тауып қалу үшін жұртшылық күнделікті тірлігінен асқан әрбір теңгесін банкке ала жүгіріп, салымға салуға тиіс еді.

Республикада депозиттер де былтыр 2 триллионға артқан (оның ішінде мемлекеттік, квазимемлекеттік және бизнес қаражаты да бар). Бірақ әлгіндегі кесте көрсеткендей, қазақстандықтардың банктен шешіп алған қолма-қол қаражаты да 4 трлн 39,7 млрд теңгеден 5 трлн 271,1 млрд теңгеге дейін өсті.


«Тісімді емдету үшін стоматологияға жазылғанмын. Бүгінде клиенттерге жақсы жеңілдіктер ұсынып жатыр екен. Бірақ ресепшндегі қыз ол жеңілдікті пайдалану үшін қолма-қол қаржымен есептесуім керектігін мәлімдеді. Дереу банкке барып, жинағымды шешіп алдым. All-on-6 толық имплантацияциясы былтыр 1,5 миллион тұрған, «наличкаға» 900 мың теңгеге жасап берді. Ұзақ емдетпегендіктен, тістерімнің көбін тісжегі «кеміріп», үгіліп қалған. Бір апта ішінде бәрін қалпына келтірді. Маржандай аппақ тістерге ие болдым», – дейді Нұрсұлу Манарбек (тегі өзгертілді).  


Клиенттер, халық пен бизнес қазақстандық банктерден 1,5 триллион теңгесін алып кетті. Ұлттық банк банктердің қаңтар айындағы қызметі жөніндегі статистиканы жариялады. Ең елең еткізерлік жайт – корпоративтік депозиттердің жүйеден жаппай ағып кетуі. Әсіресе, заңды тұлғалар қордағы қаржысына қол салды, қол салғанда мол салды.

2026 жылдың алғашқы айында ғана корпоративтік сектор банктерден нетто-негізде 1,2 триллион теңгесін шешіп алды. Ең көп қаражаттан айрылғандар арасында БЦК (–274 млрд теңге), Bank RBK (–212 млрд), Bereke (–107 млрд), Еуразиялық банк (–89 млрд), Forte (–80 млрд) және басқасы бар.

Мұны көріп, төбе шашы тік тұра шошынған Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық банк бұқара мен бизнестің бір жағынан, шектен тыс қолма-қол қаржыға үйірсектеуімен, екінші жағынан, банктердегі жинақтарын алып кетуімен белсенді күресуде.

Осыған байланысты 2026 жылы қолма-қол ақша алу лимиттері бекітілді. Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті биылғы жылғы 1 қаңтардан бастап кәсіпкерлер үшін қолма-қол ақшаны шешіп алу бойынша шектеу барын еске салды.

Ведомствоның мәліметінше, кәсіпкерлік субъектілерінің төл банк шоттарынан 1 ай ішінде мына сомадан артық қолма-қол ақша алуына тыйым салынған (белгіленген шекті мөлшерлер):


	шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін – 20 000 000 (жиырма миллион) теңге;
	орта кәсіпкерлік субъектілері үшін – 120 000 000 (жүз жиырма миллион) теңге;
	ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін – 150 000 000 (жүз елу миллион) теңге.


Биылдан бастап, егер шешіп алынатын сома белгіленген лимиттен асып кетсе, онда банк қаражатты алу мақсатын сұратуға, сондай-ақ клиенттен дербес деректерін Мемлекеттік кірістер комитетіне беруге жазбаша келісім алуға міндетті.


«Кәсіпкер банкке қолма-қол ақша алу туралы өтінім беріп, алу мақсатын растауы қажет. Осыдан кейін банк оның өтінімінің деректерін Мемлекеттік кірістер комитетіне жолдайды. Өз кезегінде, МКК бұл өтінімді тексереді, компанияға қатысты қандай да бір тәуекелдің бар-жоғын анықтайды. Мемлекеттік кірістер органдарынан жауап банк өтінімді алған күннен бастап 1 жұмыс күні ішінде беріледі», – деп түсіндірді бұл тетіктің мән-жайын Қаржы министрлігінің басқарма басшысының орынбасары Ернар Таубеков.


Бұл ретте Ұлттық банк басқармасының 2025 жылғы 26 қыркүйектегі №58, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі басқармасының 2025 жылғы 29 қыркүйектегі №60 және Қаржы министрінің 2025 жылғы 29 қыркүйектегі №545 бірлескен қаулыларымен және бұйрығымен «Кәсіпкерлік субъектілерінің банктік шоттардан қолма-қол ақшаны алу қағидалары» бекітілді.

Қағидалар 2026 жылғы 1 қаңтарда қолданысқа енгізілді. Оған сәйкес, іс-қимыл алгоритмі келесідей:

Бірінші қадам: кәсіпкерлік субъектілері екінші деңгейлі банктердегі және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардағы, мысалы, «Қазпоштадағы» банктік шоттарынан ірі көлемде қолма-қол ақшаны алғысы келсе, соған арналған өтінімді жазып, тапсыруға тиіс.

Екінші қадам: кәсіпкерлік субъектісі банктік шоттан қолма-қол ақшаны алуға арналған өтінімді берген күннен кейінгі жұмыс күні Астана уақыты бойынша сағат 10:00-ден кешіктірілмейтін мерзімде банк Мемлекеттік кірістер органына электрондық түрде келесі құжаттарды жолдауға міндетті:


	кәсіпкердің өз банктік шотынан қолма-қол ақшаны не мақсатпен алып отырғанын растайтын құжаттарды,
	бизнесменнің дербес деректерін және құжаттарын МКК-дан Ұлттық банкіне беруге келісімін,
	кәсіпкерлік субъектісінің сәйкестендіру нөмірін (БИН),
	банктік шоттан қолма-қол ақшаны алуға өтінім берген адамның жеке сәйкестендіру нөмірін (ИИН),
	күнтізбелік ай ішінде белгіленген шекті мөлшерден артық қолма-қол ақшаны алу сомасын,
	алу мақсаттарының тізімін,
	кәсіпкерлік субъектісінің санатын қамтитын өтінімді жолдайды.


Алу мақсаттары ретінде жалақы төлеу; тауарлар, жұмыс пен қызмет ақысын төлеу; шаруашылық қажеттілік; есеп беретін тұлғаларға аванс; жәрдемақы/материалдық көмек төлеу; жалдау ақысын төлеу; қайырымдылық/демеушілік шығыс; сот шешімі/атқару парағы бойынша төлем; өзге шығыстар көрсетілуі мүмкін.

Үшінші қадам: мемкірістер органы банктен мәліметтер мен құжаттарды алған күннен кейінгі жұмыс күнінің соңына дейін Салық кодексінің 93-бабында көзделген тәуекелдерді басқару жүйесін қолдануды ескере отырып, субъектіге шекті сомадан асатын көлемде қолма-қол ақшасын беруден бас тартуға негіз болатын тәуекелдердің болуы немесе жоқтығы туралы мәліметтерді электрондық форматта банкке жібереді.

Қарапайым тілге тәржімалағанда, салықшылар әлгі кәсіпкерге сұрап отырған ақшасын шотынан шешіп алуға рұқсат берілетінін не берілмейтінін тек ертесіне хабарлауы мүмкін. Тыйым салып тастаймын десе де еркінде.

Егер өтінім берген күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде МКК-дан «қолма-қол ақшаны беруден бас тартуға негіз болатын тәуекелдердің болуы немесе болмауы туралы» мәліметтерді алмаса, онда бұл кәсіпкерлік субъектісіне қолма-қол ақшаны беру үшін негіз болып табылады.

Атап өтер жайт, микробизнестен басқа кәсіпкерлік субъектілерінің бәрінің банк шоттарынан қолма-қол ақша алуына шектеу 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізілген. Оған дейін бұл шектеу сынақ ретінде 2020 жылғы 1 маусымнан бастап қолданылды. Бірақ бастапқыда тек заңды тұлғаларға ғана қатысты болған. 1 жылдан кейін бұл шектеу дара кәсіпкерлерге (ИП) де таралды.

Бұл шектеуден кәсіпкерліктің келесі субъектілері ғана босатылған:


	микрокәсіпкерлік субъектілері;
	ауыл шаруашылығы азық-түлік өнімін, акваөсіру (балық аулау) өнімін сатып алуды жүзеге асыратын кәсіпкерлік субъектілері;
	осы бірлескен қаулыға және бұйрыққа қосымшаға сәйкес экономикалық қызмет түрлерімен тамақ өнімдерін, сусындарды, сондай-ақ фармацевтикалық, медициналық және ортопедиялық тауарларды бөлшек саудада сатуды жүзеге асыратын кәсіпкерлік субъектілері;
	Ұлттық банкте ашылған корреспонденттік шоттардан олардың қолма-қол ақшаны алуы кезінде екінші деңгейдегі банктерге және Ұлттық пошта операторына және қызметін тек қана айырбастау пункттері арқылы жүзеге асыратын заңды тұлғаларға бұл шектеулер қолданылмайды.


Алайда егер микрокәсіпкерлік нысаны 1 ай ішінде банктік шоттарынан жалпы жиынтығында 10 миллион теңгеден астам соманы қолма-қол ақшамен шешіп алса, бұл туралы банктер Ұлттық банкті хабардар ететін болады. Ұлттық банк құзырлы органдарға хабар салады. Ол жақтағылар бизнесменді әңгімеге шақыртуы ғажап емес.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 22 Mar 2026 09:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-4/2M6P5Pwa.png"   type="image/png"   length="6808174"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстанда тағы бір саланың шетелге тәуелді екені анықталды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elde-sheteldikterge-telmirip-kalgan-tagy-bir-salanyn-aty-ataldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elde-sheteldikterge-telmirip-kalgan-tagy-bir-salanyn-aty-ataldy</guid>
                <description>Бұл істің осылайша өріс алуына кейінгі жылдардағы қолдау мен салаға көңіл бөлінудің әсері болғаны анық.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қазір әлеуметтік желілерден үй жанынан шағын аквашаруашылық ашып, балық өсіріп, оны мейрамхана мен сауда желілеріне жеткізіп, табыс тауып жүргендерді жиі кезіктіретін болдық. 

Негізі 2020 жылға дейін елдің балық шаруашылығында біраз мәселе болғаны есте. Мұның ішінде құқықтық базаның жеткіліксіздігі, көлеңкелі айналым, инвестициялық қызығушылық болмауы, мемлекеттік қолдаудың аздығы, жеңілдетілген несиенің жоқтығы, балық өсіретін кешендердің тозғандығы бар.

Артынша 2021 жылы Үкімет 2030 жылға дейінгі Балық шаруашылығын дамыту бағдарламасын қабылдады. Енді содан бері не өзгергенін сараптап көрсек.

Алдымен құжат мәтініне қарайық, 2030 жылға қарай балық өсіру көлемін әр жыл сайын 7 мың тоннадан 270 мың тоннаға дейін ұлғайту туралы айтылған. Сондай-ақ ішкі нарықтағы балық өнімдерін тұтынуды жылына 67 мыңнан 134 мың тоннаға дейін арттыру қарастырылды. Ал табиғи балық популяциясын 7%-ға көбейтіп, 237 мың тоннаға жеткізу жоспарланған еді.

Балық шаруашылығы комитетінің мәліметінше, қазір республикада 700-ден астам балық шаруашылығы субъектісі жұмыс істеп тұр. Олардың басым бөлігі Түркістан, Жамбыл, Атырау, Қызылорда, Алматы және Шығыс Қазақстан облысында орналасқан.


«2025 жылдың қорытындысымен балық өнімдерінің көлемі 131,9 мың тоннаны құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 29%-ға артық. Өткен жылдың басынан бері еліміздің табиғи су айдындарынан 72,7 мың тонна балық ауланып, 26 мың тонна балық өсірілді. Сонымен қатар, 22 мың тонна балық экспортталды. Қазір жылдық қуаттылығы 126 мың тонна болатын 73 кәсіпорын балық өңдеумен айналысады, оның ішінде 20 кәсіпорын Еуропа елдеріне балық өнімдерін экспорттауға рұқсат алған. Балық өнімдерінің 50-ден астам түрі әлемнің 21 еліне, соның ішінде Германия, Латвия, Литва, Нидерланд, Ресей және Қытай мемлекетіне экс­портталады. Балық өсіру көлемі бойынша ең жоғары көрсеткіштер Түркістан, Алматы, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Қызылорда және Жамбыл облыстарында тіркелген», – деп жазылған комитет мәлімдемесінде.


Былтыр маусымда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Аквашаруашылық туралы» заңға қол қойды. Заңды іске асыруда 60-тан аса құқықтық акті қабылданыпты. Соның аясында 2021 жылдан бері субсидияға бөлінген қаражат 0,5 млрд теңгеден 2026 жылы 5,6 млрд теңгеге жетті, яғни, 11 есе артыпты.

Сондай-ақ жеңілдетілген бюджеттік несиелеу арқылы балық өсіру және өңдеу жобаларын қаржыландыруға 2,5% мөлшерлемемен несие беру қарастырылған. 2025 жылы 10 балық шаруашылығы субъектісі 5,7 млрд теңге сомасында несие алыпты.

Жалпы, 2021-2024 жылдары құны 21,4 млрд теңгені құрайтын, жылдық қуаты 20 мың тоннадан асатын балық өсіру және өңдеу бойынша 87 жоба іске асырылған. Осыдан соң импортқа тәуелділік шамамен 15%-ға төмендеп, 1200 жұмыс орны ашылыпты.

Биыл әкімдіктермен бірлесіп, жалпы құны 54 млрд теңгені құрайтын және 2030 жылға дейін іске асырылатын 40 жоба айқындалған. Мұның барлығы келешекте балық өсіру көлемін жылына – 14,4, өңдеуді – 10, балық азығы өндірісін – 6,8 мың тонна көлемінде ұлғайтуға жоспарланған. Айтпақшы, комитет Алматы, Маңғыстау және Ақмола облысында балыққа арналған жем өндірісінің заманауи зауыты құрылысын ұйымдастыру мәселесін қарап жатқан көрінеді.

Дегенмен, салада жетістікпен қатар, толып жатқан кемшілік те жоқ емес. Кей сарапшылар балық шаруашылығымен айналысқысы келетіндерге кейбір жергілікті әкімдік тарапынан қолдау жетіспей тұрғанын айтады. Құжаттардың әурешілігі, сондай-ақ тиісті түсіндірме беретін кеңсе маманы жоқ. Мысалы, ихтиолог, балық өсіруші Мейрамбек Пазылбеков


– Қазір 2026 жылдың басындамыз, 2030 жылға дейінгі бағдарлама уақытының жартысы өтті. Енді құжатта көрсетілген индикаторлар орындалып келе ме? Меніңше, орындай алмадық. Маман ретінде айтсам, Үкімет бекіткен жоспар не бағдарлама болсын, алдымен заңнамалық нормаларға бір мұқият қарап алған жөн. Біздің салада маман жоқ немесе тым аз. Ал маман жоқ жерде даму жоқ. Бұған дейін балық шаруашылығы мамандарын көптеп дайындау туралы Үкіметтің ниеті болған. 2021-2022 жылдары 450 оқу грантына дейін бөлгенімен, мамандыққа аса құштар жастар болмады. Жұмыстың ауырлығы өз алдына, мамандық елімізде аса танымал емес, – дейді ихтиолог, балық өсіруші кәсіпкуер Мейрамбек Пазылбеков.


Маманның сөзінше, бағдарлама нәтижесі алғашқы жылдары жаман болмаған. Тіпті, Алматы облысында 10 мың тонна балық өсіретін екі ірі шаруашылық құрылған. Бірақ олардың көбі балық өсірушілерді шетелден алдырған.


– Біз миллиардтаған қаржы құйып, балық кәсібін жандандырмас бұрын, отандық балық өсірушілердің жағдайы мен білімін дұрыстауымыз керек. Мен жиі айтамын, шетелден келген маман бізде тұрақтамайды. Ол кеткен соң шаруашылықтың ішкі мәселелерімен өзің қаласың. Көптеген шаруашылықтардың тоқырауға ұшырауы маман жоқтығынан болып жатыр, – дейді М.Пазылбеков.


Сарапшының сөзінше, қазір Қазақстандағы балық өнімдерінің 70 пайызы импортқа тәуелді. Қалғаны өзіміздегі табиғи су айдындары мен аквашаруашылықтарда өсірілген балық. Кәсіпорындар азық ретінде алатын жемнің өзі Иран, Қытай, Еуропа, Түркиядан келіп отыр.

Демек, бұл шаруашылықты дамытуға бөлінген қаржы мен уақыт, әрісі еңбек құжаттардағы сандардың өсіміне ғана жұмсалған секілді. Әйтпесе кәсіпорындарға қажетті білікті маманнан бастап, технология мен керек-жарақтың түгелі дерлік шетелдерден келуде.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 11 Mar 2026 16:20:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/8QjeBqxc.png"   type="image/png"   length="3178997"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Әлем елдері «ырымдап» ақшаны төңкеріп басып жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/alem-elderi-yrymdap-akshany-tonkerip-basyp-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/alem-elderi-yrymdap-akshany-tonkerip-basyp-zhatyr</guid>
                <description>Үйреншікті көлденең қалыптан бас тартып, тігінен бой түзеген доллар туралы естіп пе едіңіз? Қарсы алыңыз. Ондай да бар. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Американың билік тізгінін Дональд Трамп алғалы ол долларды саналы түрде девальвациялауға тырысып жатыр. Доллар индексі құлау үстінде. Мұның экономикалық қисыны түсінікті. АҚШ валютасы құнсызданса, америкалық тауарлар жаһандық нарықтағы баға бойынша бәсекеде ұтады. «Қымбат доллар» ел экономикасына қысым, өркендеуіне тұсау болар ауыр жүк.

Дегенмен, Трамптың солақай саясаты кесірінен америкалық валютадан әлемдегі көптеген елдер іргесін аулақ салуға тырысуда, салдарынан оның қадірі де түсіп, жаһандық резервтік валюта мәртебесіне нұқсан келуде.

Валюталық интервенция мен саяси риториканың астасуы – АҚШ-тың ішкі өндірісін қорғауға бағытталған «протекционизм» қаруы. Алайда, Вашингтонның үшінші әлемнің әлсіздеу елдеріне қарсы қаһарлы қаруды қолдануы долларға сенім деңгейінің төмендеуіне әкеліп, әлемдік қаржы жүйесіндегі «дедолларизация» процесін тездетті. Тіпті Қазақстанның өзінде сарапшылар бұлай бара берсе, доллар бағамы 400 теңге межесіне қайтуы мүмкіндігін жоққа шығармайды.

Геосаяси аренадағы текетірестер, соның ішінде АҚШ пен Израильдің Иранға қатысты әскери қимылдарының созылуы (CNN дерегінше – 100 күнге, ал NYT болжамынша – қыркүйекке дейін) Америка валютасының беделін одан сайын шайқалтты.

Соған қарамастан, әлемде долларды өз ұлттық валютасы ретінде қабылдаған елдер жетерлік. Бірақ олар АҚШ долларын өз бетінше шығара алмайтындықтан, оның ұлттық нұсқасын қабылдады. Яғни, толығымен АҚШ-қа тәуелді болмау үшін өз дизайны мен эмиссиялық саясатын қалыптастырып, тіпті тік форматтағы банкноттарды сынақтан өткізуде, деп жазады Smartpress.by. Тек жергілікті доллардың құны тікелей АҚШ долларымен байланыстырылған.

Соғыс пен саяси тұрақсыздық кез келген валютаның басты жауы. Жаһандық инвесторлар «тыныш айлақ» іздеген шақта, тік форматты банкноттардың шығуы – тек тың дизайн емес, елдердің өз қаржылық дербестігін паш етуінің символдық көрінісі.

Тік орналасқан банкноттар әрине сирек: көптеген елдер әлі күнге купюраларды классикалық көлденең форматта шығарады. Бірақ кейбірі өзгеше дизайнға басымдық беріп, ақшаны толық немесе жартылай «төңкеріп» басады.

Қазақстандықтар үшін үйреншікті емес және біздің айырбастау бекеттерінің ешқайсысы сатпайтын ерекше купюраларға назар аударып көрейік.

Барбадос

Мұндағы ең елеулі мысалдардың бірі – Барбадос. 2022 жылы ел тік «ориентациядағы» жаңа полимерлік банкноттар сериясын әлем назарына ұсынып, жаһан жұртшылығын тәнті етті.

Оның қасбетінде – осы мемлекеттің тарихында маңызды рөл атқарған тұлғалардың портреттері бейнеленген. Доллар аталатын жергілікті валютаның түрін жаңғырту елдің ақша жүйесін модернизациялаудың бір бөлшегіне айналды және заманауи қорғаныш элементтері енгізілді. Әйтпесе, АҚШ долларында қорғаныш белгілері өте аз екені жасырын емес.

Тік формат – адам психологиясына әсер етудің жаңа әдісі. Әмияннан ақша шығарғанда немесе терминалға салғанда купюраның тік тұруы қолданысқа ыңғайлы әрі көз тартарлық. Бұл – заманауи финтех пен дәстүрлі банкноттың түйісуі.



Канада

Дональд Трамп Американың құрамына 51-ші штат ретінде қосып алуды армандап жүрген осы көрші елде де доллар қолданыста. Сонымен бірге Канада да тік форматты доллар шығарып, эксперимент жасап тұрады.

Мысалы, 10 долларлық банкнот «сурет» форматында жасалған. Алдыңғы бетінде нәсілдік кемсітушілікке қарсы күрестің символына айналған канадалық кәсіпкер әрі қоғам қайраткері Виола Десмондтың бейнесі бар. Артқы бетінде – Виннипег қаласындағы Адам құқықтары музейі. Канада банкі келесі 2027 жылы да тік форматта болатын жаңа 20 долларлық банкнот шығаруды жоспарлап отырғанын жария етті.



Бермуд аралдары

Долларын даралау үшін тік дизайнды қолдануға Бермуд аралдары да әуес. Бұл – Ұлыбританияның теңіз айдынының ортасында орналасқан аумағы. Бірақ Америкамен байланысы мықтырақ болғандықтан, ұлттық валютасы ретінде британдық фунтты емес, долларды қабылдады.

2024 жылы мұнда 2 және 5 доллар номиналындағы полимерлік банкноттар ұсынылды. Олар бұрынғы шығарылымдардың жалпы тұжырымдамасын сақтады, тек III Карлдың бейнесін жаңартты және қосымша қорғаныс элементтерін қосты.



Мұндай формат әлі де кең таралмағанымен, дизайнерлік тәжірибелер мынаны көрсетіп отыр. Үйреншікті ақшаны да басқаша әдемі етіп көрсетуге болады, онда тұрған қатып қалған ештеңе жоқ. Сонымен бірге айрықша сипаттағы купюралар да толыққанды төлем құралы болып қала береді.

7 долларлық купюра барын білесіз бе?

Бір қызығы, әлемде 7 доллар номиналындағы стандартты емес банкнот та бар. Бұл осы санды қасиет тұтатын қазақтар үшін тартымды кәдесый болар еді.

Бұл да – доллар, бірақ ол АҚШ-та емес, Фиджи Республикасында шығарылған. Елдің ұлттық валютасы – фиджи доллары аталады. Ол әдетте 5, 10, 20, 50 және 100 долларлық купюралар түрінде болып келеді.

Ерекше номинал естелік банкнота ретінде шығарылды. 2017 жылы Фиджидің Резерв банкі Рио-2016 Олимпиадасында регби құрамасының алтын медаль жеңіп алуына орай алғашқы «жетілік» банкнотын басты. Бұл шамамен 940 мың тұрғыны бар ел тарихындағы алғашқы олимпиадалық жүлде болатын. Осы тарихи оқиғаны мемлекет әлгі қадаммен ел есінде сақтады.

Бір ғажабы, 2022 жылғы Токио Олимпиадасында елдің ұлттық ерлер құрамасы қайтадан алтын алды. Бұған қоса, әйелдер құрамасы қола жүлдеге ие болды. Бұл оқиғаға елмен бірге қуанған билік тағы да 7 долларлық банкноттың жаңа нұсқасын шығарды. 7 саны бұл елде де «киесі бар» деп саналады.

Номиналдың стандартты емес номиналда болуы валютаны төлем құралынан гөрі, мемлекеттік идеология мен ұлттық рухты асқақтатушы құралға айналдырады. Фиджи тәжірибесі көрсеткендей, ақша – елдің «визит карточкасы» бола алады.

Inbusiness.kz идеясы

Әлгінде аталған мемлекеттер, сондай-ақ Эквадор, Панама, Сальвадор, Зимбабве, Шығыс Тимор, Маршалл аралдары, Палау, Микронезия және басқа долларды ұлттық валюта ретінде пайдаланатын жиырмаға жуық ел АҚШ-тан ерекшеленгісі келсе, бұл үшін не істеуі керек? Inbusiness.kz идея береді.

Олар банкноттарына әдемі, ерекше дизайндағы шағын QR-кодты инкрустациялау технологиясын қолдануына болады. Бұл код арқылы кез келген азамат және турист смартфонымен купюраның жалған, сувенир емес, нақты төлем құралы ретіндегі түпнұсқалығын біледі.

Сонымен бірге дәл сол күндегі АҚШ долларына шаққандағы нақты курсын және елдің экономикалық жаңалықтарын біле алар еді. Бұл – «тірі ақша» тұжырымдамасы.

Жалпы алғанда, форматтың өзгеруі – мазмұнның жаңаруының бастамасы, мемлекеттің жаңалыққа құштарлығының белгісі. Тік орналасқан банкноттар мен ерекше номиналдар әлемдік қаржы жүйесіндегі мылжың монотондықты бұзып, әр мемлекеттің өзіндік қолтаңбасын айқындай түсері даусыз.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 08 Mar 2026 10:01:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/qtI2F9iv.png"   type="image/png"   length="2292140"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Ұлттық банк базалық мөлшерлемені өзгеріссіз қалдырды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/ulttyk-bank-bazalyk-molsherlemeni-ozgerissiz-kaldyrdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/ulttyk-bank-bazalyk-molsherlemeni-ozgerissiz-kaldyrdy</guid>
                <description>Ол 18% деңгейінде қалды. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ұлттық Банктің Ақша-кредит саясаты комитеті базалық мөлшерлемені +/- 1 п.т. дәлізімен жылдық 18% деңгейінде белгілеу туралы шешім қабылдады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.


«Бұл шешім болжам раундының нәтижесіне, негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің жаңартылған бағалауы мен инфляция тәуекелдерінің теңгеріміне сүйене отырып қабылданды.  Жылдық инфляция 2026 жылғы ақпанда болжамдарға сай келіп, 11,7%-ға дейін төмендеді (қаңтарда – 12,2%). Инфляцияның барлық компоненті қарқынның төмендеп келе жатқанын көрсетіп отыр. Азық-түлік тауарлары бойынша бағаның өсуі 12,7% (12,9%), азық-түлікке жатпайтын тауарлар бойынша – 11,6% (11,7%), ақылы қызметтер бойынша – 10,8% (12%) болды», – деп хабарлады Ұлттық банктің баспасөз қызметі.


Дезинфляцияға ұстамды қатаң ақша-кредит шарттары, теңге бағамының нығаюы, кепілсіз тұтынушылық кредиттеудің баяулауы, ЕТРТ-ні кезең-кезеңімен арттыру және теңестіру операциялары арқылы артық өтімділікті қысқарту, сондай-ақ Үкімет пен Ұлттық Банктің инфляцияға қарсы бірлескен кешенді шараларын іске асыру ықпал етеді. Сонымен қатар инфляцияның төмендеуіне ТКҚ және ЖЖМ бағасын көтеруге қойылған мораторий де үлес қосады. ҚҚС мөлшерлемесін арттырудың инфляция динамикасына әсері шектеулі ретінде бағаланады. Дегенмен, айлық инфляция 2026 жылғы ақпанда жеделдеп, 1,1%, ал базалық инфляция ақпанда 0,8% болды.

Халықтың алдағы бір жылға инфляциялық күтулері төмендеді (ақпанда – 13,7%), бірақ жоғары әрі құбылмалы. Нарыққа кәсіби қатысушылардың 2026 жылға инфляция бойынша ақпандағы күтулері 10,0%-ға дейін төмендеді (қаңтарда – 10,8%).

Азық-түліктің әлемдік бағасы баяулап келеді. Сүт өнімдері мен қант бағасының төмендеуі сақталып отыр. Дәнді дақылдар мен өсімдік майының әлемдік бағасы өскені байқалды. 

Ресей Федерациясында инфляция әлі де жоғары, таргетке жету 2027 жылы күтіледі. ЕО-да бағаның өсуі тұрақты түрде төмен болып қалып отыр. АҚШ-та инфляция ФРЖ-ның сараланған саясаты жағдайында нысанаға жақындап келеді.  Базалық сценарий аясында бірінші жартыжылдықта Brent маркалы мұнайдың бағасы Таяу Шығыстағы қақтығыстың өршуіне байланысты сақталып отырған жоғары бағалар аясында бұрынғы алғышарттардан уақытша жоғары болатыны болжанады. Бұдан кейін әлемдегі сұраныс пен ұсыныс теңгерімінің нәтижесінде мұнай бағасы 1 баррель үшін 60 АҚШ долларына жуық деңгейге дейін біртіндеп төмендейді деп болжанады. Болжамға сәйкес, 2026 жылы баға орта есеппен 1 баррель үшін 66,3 АҚШ долларын құрап, кейінгі жылдары 60 АҚШ доллары деңгейінде тұрақталады.


«Неғұрлым жоғары мұнай бағасын ескере отырып, 2026 жылға инфляцияның болжамы нақтыланды. Бағалардың өсуі 9,5-11,5 шегінде бағаланады. Дегенмен, Ұлттық Банк Үкіметпен бірлескен іс-қимылдарды іске асыру, болжамды фискалдық және квазифискалдық саясатты қамтамасыз ету, ТКҚ мен ЖЖМ-ның инфляцияның өсуіне қосатын үлесін төмендету арқасында бағаның өсуі бір мәнді деңгейге жетеді деп күтеді. 2027 жылдың қорытындысы бойынша инфляцияның 5,5-7,5%-ға дейін баяулайды деп болжанып отыр. 2028 жылдың қорытындысы бойынша ол 5%-дық таргетке жақын қалыптасады», – делінген хабарламада.


Проинфляциялық тәуекелдер ҚҚС мөлшерлемесі өзгеруінің бағаларға бірқалыпты әсері аясында біршама төмендеді. 

2026 жылға ЖІӨ-нің өсу болжамы 3,5-4,5% аралығында сақталған. 

Базалық мөлшерлеме бойынша кезекті жоспарлы шешімі 24 сәуірде Астана қаласының уақытымен сағат 12:00-де жарияланады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 06 Mar 2026 12:31:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-3/2O9EOnrr.png"   type="image/png"   length="4219573"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Банктен банкке ақша аударатындарға жағымсыз жаңалық жария болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bankten-bankke-aksha-audaratyndarga-zhagymsyz-zhanalyk-zhariya-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bankten-bankke-aksha-audaratyndarga-zhagymsyz-zhanalyk-zhariya-boldy</guid>
                <description>Көлеңкелі экономикаға сойыл сілтеймін деп, шенеуніктер шағын бизнеске соққы берді.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[2026 жылғы 1 қаңтардан мобильді аударымдар мен жеке тұлғалардың банктік шоттарындағы операцияларды бақылау тетігі жаңа кезеңге өтті. 

Бұл өзгерістер Салық кодексінің 55-бабын іске асыру үшін қабылданған Қаржы министрі Мәди Тәкиевтің 2025 жылғы 12 қарашадағы №698 бұйрығымен бекітілді. Қаңтарда қолданысқа енгізілген, әрі әрбір қазақстандыққа қатысты бұл құжаттың ұзынсонар атауы бар.


Бұйрық: «Банк ұйымдарының мемлекеттік кірістер органына жеке және заңды тұлғалардың банктік шоттарының бар-жоғы және олардың нөмірлері туралы, осындай шоттардағы ақша қалдықтары мен қозғалысы, активтер мен міндеттемелер туралы, кірістер мен мүлік туралы декларацияларды ұсыну міндеті туындаған жеке тұлғаға берілген кредиттер туралы мәліметтерді ұсыну нысандарын, сондай-ақ Тауарлардың электрондық саудасын жүзеге асыратын салық төлеушілер бойынша мәліметтерді ұсыну қағидалары мен мерзімдерін, сондай-ақ Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырудан кіріс алу белгілері бар жеке тұлғаның банктік шотына түскен ақшаның жиынтық сомасы бойынша мәліметтерді ұсыну қағидалары мен тізбесін және осындай операцияларға жатқызу өлшемшарттарын бекіту туралы» деп аталады.


Құжатта банктердің мемлекеттік кірістер органдарына ұсынатын мәліметтерінің көлемі кеңетілді. Жеке тұлғалардың қаржылық операцияларын кәсіпкерлік қызмет белгілері бойынша бағалаудың жаңартылған өлшемшарттары енгізілді. Ресми түрде бұл бастаманың мақсаты – көлеңкелі экономиканы азайту. Алайда іс жүзінде оның кімге бағытталғаны жөнінде қоғамда сұрақ көп болып тұр.

Жаңа шарттың мәні неде?

Бұйрықтың негізгі жаңашылдығы сол, ол жеке тұлғалардың банктік шоттарында жүргізілетін операцияларды «кәсіпкерлік қызметтен табыс табу белгілері бар операцияларға» жатқызу үшін шекті мәнді енгізеді.

Бұған дейін жеке тұлғаның банктік шотына 3 ай қатарынан 100 және одан да көп әртүрлі адамнан ақша түсуі – астыртын түрде кәсіпкерлікпен айналысудың белгісі ретінде қарастырылатын.

Енді бұл өлшемшартқа тағы бір талап қосылды. Дәл сол 3 айдағы түсімдердің жиынтық сомасы 12 ең төменгі жалақы (ЕТЖ) мөлшерінен асуға тиіс. Яғни, мәселе тек мобильді аударымның санына емес, оның жалпы сомасына да тірелді. 2026 жылғы ең төменгі жалақы 85 мың теңге екенін ескерсек, 3 айдағы шекті сома енді 1 020 000 теңгеге тең.

Бұрын одан 5 еседей аз еді. Сондықтан жаңа шек белгілі бір жұмсарту секілді көрінеді. Шынында бақылаудың жалпы философиясы өзгермеді. Әрбір қазақстандықтың жеке шотындағы қозғалыс әрі қарай фискалдық органдардың қырағы назарында.

Егер аударыммен түскен ақшаның саны мен көлемі осы критерийлерден асып кетсе, салықшылар сізден түсініктеме талап етеді. Егер түскен қаражаттың кәсіпкерліктен табылған табыс екенін дәлелдей алмасаңыз, салық есептеледі, жеке кәсіпкер ретінде тіркелу талап етіледі.

Тіпті Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 275-бабына сәйкес, салық салынатын объектілерді жасырдыңыз деп, төленбеген салық сомасының 200%-ы мөлшерінде айыппұл салуы мүмкін. 1 жыл ішінде қайталап бұзушылық жасалса, айыппұл 300%-ға дейін өседі.

Сонымен, мобильді аударымдарды мемкірістер органдары «күдікті» деп тануы үшін 2026 жылға келесі өлшемшарттар бекітілді:

• жеке тұлғаның кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға арналмаған банктік шотына,

• 3 ай қатарынан,

• айдың әрқайсысында 100 және одан да көп әртүрлі тұлғадан ақша түсуі,

• 3 айда түскен түсімдердің жиынтық сомасының 12 ең төменгі жалақы мөлшерінен асуы.

Депутаттар неге дабыл қақты?

3 ай, 100 адам, 1 миллион теңге: арифметикасы қарапайым, салдары күрделі. Былтыр жиынтық сома бастапқыда небәрі 3 ЕТЖ немесе 255 мың теңге болған еді. Салдарынан, тіпті әр ұжымда атаулы датаға немесе бастықтың туған күніне ақша жинайтын хатшы қыз немесе басқа белсенді де мониторингке ілігіп кетіп жүрді.

Осыған орай 2025 жылы Мәжіліс депутаттарының бір тобы мобильді аударымдарды бақылау өлшемшарттарын қайта қарау жөнінде бастама көтеріп, 3 ЕТЖ шегін негізсіз әрі тым төмен деп атаған болатын. Депутаттар ең құрыса, айына 1 миллион теңгеден асатын айналым кезінде ғана тексеру жүргізуді ұсынды. Себебі, бұл талап табысы төмен шағын бизнеске айтарлықтай кері әсер еткен.

«Ақ жол» фракциясы депутаттарының негізгі уәждері мынадай: осы жаңашылдық салдарынан біріншіден, шағын бизнес қолма-қол есеп айырысуға көше бастады. Цифрландыру дәуірінде (Цифрландыру жылында) нағыз ретро тренд туындады.

Екіншіден, депутаттардың мәліметінше, төлемдерді жаппай бақылау шағын сауда орындарында екі бағаның қалыптасуына әкелді: тауар не қызмет түрлері қолма-қолсыз – электронды, картамен төлем жасаған адамдарға қымбаттады. Картамен төлесең – 10% қымбат, қолма-қол берсең – соншаға арзан.

Үшіншіден, инфляцияның «көкесі» осы жерде туып жатыр: мобильді аударымдарды тексеру соңғы екі жылда елдегі инфляцияға серпін берген факторлардың біріне айналды. Төртіншіден, мұндай қысым бизнеске де, азаматтардың материалдық жағдайына да елеулі экономикалық және әлеуметтік шығындар қаупін төндіруде.

Бесіншіден, тіпті санкция және соғыс жағдайында қаржыдан тарыққан Ресейдің өзінде бақылау біздегідей қатал емес. Оларда мониторингке тек тәулігіне 30-дан астам мобилді аударым алатын тұлғалар ғана ілігеді. Оның үстіне мұндай төлемдердің жалпы сомасы айына 1 миллион рубльден (шамамен 6,6 миллион теңгеден) асса ғана сезіктенеді.

Бізде 3 айда 1 млн (бір айда 333 мың) теңгеден-ақ іздей бастайды. Ресейге қарағанда 20 еседейге аз. Салдарынан ең ұсақ төлемдер де бақыланады. 

Мәжіліс депутаттары не ұсынды:

• мониторингке жататын төлемнің ең төменгі шегін 3–5 мың теңгеден бастап белгілеу, одан аз сомаларды бақыламау;

• мобильді төлемдерді айына 1 миллион теңгеден бастап бақылау;

• аударымдарды бақылаудың анағұрлым тиімді форматын әзірлеу;

• ұсақ саудагерлерді жазалаудың орнына салықшылардың күш-жігерін алпауыт «көлеңкелі» олигархтарды анықтауға жұмылдыру.


«Айрықша атап өткіміз келеді: шағын және микробизнес – бұл шағын дүкендерде, дәмханаларда адал еңбек етіп жүрген немесе ұсақ қызметтер көрсететін қарапайым адамдар. Бюджетті тонау да, мемлекеттік миллиардтарды офшорларға шығарып әкету де – олардың ісі емес. Егер мұндай кәсіпкер қосымша 10-20 мың теңге тапса, ол ақша ел ішінде қалады: мысалы, баласына киім алып береді немесе шағын бизнесін аздап кеңейтеді. Шенеуніктер олигархтарды іздеп отырған жоқ. Одан да миллиардтарды ұрлайтындарды іздеуге жұмылсын», – деп мәлімдеді Мәжіліс депутаты Азат Перуашев.


Депутаттардың ойбайы Үкіметті ойлантты

Үкімет ұзақ талқылай келе, кезекті рет депутаттардың барлық ұсыныстарын қабылдаудан бас тартуға ұйғарыпты. Атқарушы биліктің қабылдаған шешімін депутаттарға Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің өзі жеткізді.

Белгілі болғаны, мобильді аударымдарды тексеруді Парламенттің өзі заңдастырып беріпті. Бұл – заң шығармашылығындағы классикалық сюжет: алдымен заңды қабылдаймыз, соңынан салдарына таңғаламыз. 

Вице-премьер Қазақстанда екінші деңгейлі банктер жеке тұлғалар үшін тек жеке мақсаттарға арналған жедел онлайн-аударымдар сервисін сонау 2017 жылы енгізгенін еске салды.


«Алайда 2018 жылдан бері жеке тұлғалар бұл сервисті бөлшек саудада белсенді пайдаланып, оны табысты жасыру құралы ретінде қолдана бастады. «Төлемдер және төлем жүйелері туралы» заңымен 2021 жылдан бастап «жедел төлемдер жүйесі», 2022 жылдан бастап «мобильді төлемдер» ұғымдары енгізілді. Сонымен қатар, банктік шот ашу кезінде жеке тұлға осы шот арқылы кәсіпкерлік, нотариалдық және адвокаттық қызметке байланысты операцияларды жүзеге асырмайтыны туралы өтінішке қол қояды. Ендеше ізінше жеке мақсатқа арналған мобильді аударымдар арқылы тауары, қызметі үшін ақы алатын адамдар банктік заңнама талаптарын бұзып отыр», – деп мәлімдеді Жұманғарин.


Осыған байланысты 2022 жылы Үкімет пен Парламент Салық кодексіне өзгерістер енгізіп, Қаржы министрі 2022 жылғы 29 наурызда №323 бұйрығын қабылдады. Онда белгіленген өлшемшарт бойынша кәсіпкерлік қызмет белгілері бар операциялары анықталған тұлғалар туралы банктер мемкірістер органдарына мәлімет ұсынуға міндеттелді.

Сол мәліметтер негізінде салықшылар тексеру жүргізеді. Яғни, МКК қызметкерлері әрбір адамның мобильді аударымын бақыламайды. Олар банктерден түскен мәліметтерді талдап, сол арқылы жасырын бизнес жасап жүргендерді табуға тырысады.

Вице-премьер Кәсіпкерлік кодексінің 35-бабына сәйкес, «жеке кәсіпкерліктен түсетін жылдық табысы ең төменгі жалақының 12 еселенген мөлшерінен асатын» (шамамен 1 млн теңге) жеке тұлға жеке кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркелуге тиістігін еске салды

Қаржы министрлігі Ұлттық банкпен бірге жүргізген жұмыс қорытындысында, 3 ай ішінде 12 ЕТЖ-дан асқан мобильді аударымдар сомасын қолданыстағы өлшемшарттарға қосуға шешім қабылдады.


«Мониторингке жататын төлемнің ең төменгі шегін 3-5 мың теңге көлемінде белгілеу жөніндегі ұсыныс қолдау таппады. Өйткені бөлшек саудада бір тауардың құны аталған шектен төмен болуы, яғни, 3-5 мың теңге арзан тұруы мүмкін. Осындай ұсақ тауар сату арқылы жалпы айналымы біраз жоғары болады», – деді вице-премьер Жұманғарин.


Ресейдің 6,6 миллион теңгелік жоғарғы шекке қатысты оң тәжірибесі де қолдау таппады. Серік Жұманғарин мұны «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңына сәйкес 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап мемлекеттік кірістер органдарына мемлекеттік қызметшілер мен оларға теңестірілген тұлғалардың, сондай-ақ олардың жұбайларының заңсыз баюын анықтау функциясы жүктелетіндігімен түсіндірді. Бұл функциялар мыналар арқылы жүзеге асырылады:

• мүлік сатып алуға жұмсаған шығыстарының табыстарына сәйкестігін бақылау;

• кірістер мен мүлік туралы декларацияларда көрсетілген мүлік сатып алуға жұмсалған шығыстарды өтеу көздерінің дұрыстығын тексеру (Заңның 11-бабының 4-тармағы).

Аталған тұлғалардың шығыстары табыстарынан 1 000 АЕК-тен (2026 жылы 4 325 000 теңгеден) артық мөлшерде асып кеткені анықталса, онда айырма сомасына 10% ставкамен жеке табыс салығы салынады. Сондай-ақ, ол шенеуніктің өзі не әйелі ресми табысынан көп қаржыны шашып жүргені туралы мәліметтер антикоррупциялық органға жолданады.

Жалпы, миллиардтарды ұрлағандарды табу, айыбын мойнына қою – қиын шаруа, олардың қаптаған «тасқамал» адвокаты бар. 

Айтпақшы, егер шотты банкомат арқылы толықтырса, мысалы, қатарынан 3 ай ішінде 100-ден астам осындай операция жасаса, бұл тексеруге ілікпейтін көрінеді. Бұл «сырды» Мемкірістер комитетінің Өндірістік емес төлемдер мен жеке тұлғаларды әкімшілендіру департаментінің Жеке тұлғалардың кірістерін әкімшілендіру басқармасының басшысы Дина Құсайынова мәлім етті.


«МКК тарапынан мұндай әрекеттер реттелмейді. Менің ойымша, егер Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық банк мұндай операцияларға рұқсат етсе, онда заңға толықтырулар енгізуге болады», – деді Дина Құсайынова.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 25 Feb 2026 04:37:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-2/4iZt4msq.png"   type="image/png"   length="2144945"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Банктер халықтың жинаған ақшасын дұрыс игере алмай жатыр]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bankter-halyktyn-zhinagan-akshasyn-durys-igere-almaj-zhatyr</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bankter-halyktyn-zhinagan-akshasyn-durys-igere-almaj-zhatyr</guid>
                <description>Қаржы жайлы сөз қозғағанда көбіне қазақстандықтардың тұтынушылық несиесі артып жатқаны жөнінде негатив пікірлер көп айтылады.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Әйтсе де, халық кейінгі жылдарда ақша жинап, оны депозитте сақтау үрдісін біршама күшейткенін де сөз ету керек.

Биыл Қазақстанның банк жүйесінде депозиттердің мөлшері 16,3%-ға өсіп, 48 трлн теңгеге жеткені мәлім болды. Соның 26,2 трлн теңгесі қарапайым азаматтардың, яғни, сіз бен біздей жеке тұлғалардың жинағаны. Демек, депозиттердің мөлшері «халықты қарызға батырды» делінетін тұтынушылық несиеден асып кетіп отыр.

Керемет жаңалық, бірақ сандарға қарап елдің жағдайы лезде жақсарды деп топшылауға болмайды. Былтыр ел экономикасында инфляциялық қысым жүрді. Қымбатшылықты тоқтатамыз деп Ұлттық банк амалсыз базалық мөлшерлемені жоғары ұстап келді, әлі де ұстап отыр. Биыл да бұл жағдай күрделене түсуі мүмкін, себебі қосылған құн салығы 12-ден 16 пайызға өскен тұста кәсіп иелері бағаны көтергенін аңғардық. Қымбатшылық бүйірден қысқан тұста халық әр нәрсені сатып алуын азайтып, қаржысын депозитке сала бастайды. Жинақтардың өсуі – осының дәлелі.

Негізі экономикада халық депозитінің өсуін екі түрлі жағынан бағалайды. Біріншіден, қаржылық тұрақтылық факторы. Банктердің қор базасы кеңейеді, сыртқы қарыздарға тәуелділік азаяды. Мұндай жағдай банк жүйесінің сенімділігін арттырып, дағдарыстардың алдын алуға мүмкіндік береді.

Ал екіншісі шешуші мәселе – жиналған қаржының кейін қайда жұмсалатыны. Егер жинақтар өндірістік жобаларға, инфрақұрылымға және бизнесті дамытуға жұмсалса, онда экономиканың сапалы және ұзақмерзімді өсуіне негіз бола алады. Дегенмен қаражат негізінен жай тұтынушылық несиеге немесе қаржылық құралдарға жұмсалса, пайдасы аса көп емес, жай ішкі сұранысты қолдау ретінде қалады.


– Қаржы ресурстары жинақтауға немесе тұтынуға бағытталуы мүмкін. Сондықтан халықтың депозиттері елдің қаржы жүйесінде оң рөл атқарады. Бірақ мұнда басқа бір мәселе бар: банктер депозиттегі қаржыны қалай пайдаланады, қайда салады, неге инвестициялайды? Негізгі үлкен мәселе дәл осы жерде туындайды. Үкіметтің инфляцияны күшейтіп отырған әрекеті мен Ұлттық банктің біліксіз саясатын ескерсек, банктер үшін өндіріске немесе инвестициялық жобаларға қаржы салу тиімсіз. Сондықтан олар ақшаны жоғары пайызбен халықтың өзіне несиеге береді немесе қаржылық алыпсатарлыққа салады. Сондықтан жинақтау бір бөлек, оны тиімді басқару тағы бір мәселе, – дейді экономист Мағбат Спанов.


Жалпы, депозиттердің артуы инфляцияны тежеуге жанама жолмен болса да пайдасын тигізеді. Себебі түсінікті, ақша жұмсала бермейді, жиналады. Әйтсе де сақтала берген ақша елдегі инвестициялық белсенділікке кері әсер етеді.

Qazaq Expert Club қаржыгері Жания Сандыбайдың сөзінше, 2025 жылдың қорытындысында елде депозиттердің тұтынушылық несиелер мөлшерінен асып кетуін қауіпсіз стагнация ретінде бағалауға болады. Яғни, экономика өсіп те жатқан жоқ, құлдырап та жатқан жоқ, бір қалыпта тұр. Оның үстіне экономика үшін нақты пайда аз, жиналған ақша жоғарыда айтқанымыздай, өндірісті не басқа да саланы дамытуға емес, тұтынушылық несиелерге берілуде.


– Халық қаржысын инвестицияға салғаннан гөрі, жинағанды жөн көреді. Бұл экономикалық өсімді баяулататын қадам. Иә, салымдар өсіп жатыр, банктер қаражатты көбіне Ұлттық банктің қауіпсіз ноталарында сақтауды немесе нақты бизнесті емес, тұтынушылық несие беруді жөн көреді. Мысалы, тұтынушылық несиелердің 21 пайызға өскенін анық дәлел. Яғни, салымшының ақшасын банк келесі қарыз алушыға жоғары пайызбен беріп, табыс көреді, – дейді Ж.Сандыбай.


Сонымен, Ұлттық банктің қымбатшылықты тоқтатамын деп жоғары мөлшерлеме белгілеуі нарықты сәл саябырсытты, депозиттердің артуына жанама әсер етті. Дегенмен бұны жақсылығымен қатар, кемшілігі де бар үрдіс ретінде бағалап отырғандар көп. Сондықтан банктер депозиттерді дұрыс басқару ісін қолға алғаны жөн секілді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 24 Feb 2026 03:31:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-2/f0FJSoVF.png"   type="image/png"   length="2199131"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Банктер халыққа қандай айла қолданғаны мәлім болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bankter-halykka-kandaj-ajla-koldangany-malim-boldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bankter-halykka-kandaj-ajla-koldangany-malim-boldy</guid>
                <description>Қазір отандастарымыздың көбі тұрмыстық техника, смартфоннан бастап, жеке құрал-жабдығын да бөліп төлеуге сатып алатыны белгілі жайт. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бөліп төлеу деген аты болмаса, бұл да кәдімгі тұтынушылық несиеге жатады. Осылайша, халық «өзінде жоқты бар етіп көрсету» әрекеті арқылы несие секторындағы ауқымды проблеманы тудыруға жол ашты.

Жалпы, жаһан жұрты жыл сайын бөліп төлеу деген дүниеге әуестеніп отырғаны байқалады. Мәселен, халықаралық Researsh&amp;Markets қызметі бөліп төлеу нарығы жылына 18,9 пайыз өсім көрсетіп, биыл 509,2 млрд долларға жететінін мәлімдеген. Өткен жылы ғана бұл көрсеткіш 428,2 млрд долларды құраған еді. Пайызы жоқ секілді көрінген соң, бөліп төлеу дәстүрлі тұтынушылық несиені де артқа тастап бара жатыр.

Негізі бөліп төлеу тәсілі әлемдік тұтыну моделін өзгертіп жатыр, бұрын кімнің қолында ақша бар болса, сол қалағанын алса, қазір инфляция мен табыстың азаюы секілді жайттарға қарамастан халық осы тәсілге жүгінуде. Яғни, бөлек қаржы институтын құруды талап ететін, келешекте бас ауруға айналатын сала болып барады.

Тіпті, Қазақстанда базалық мөлшерлемені көтеруге осы нарықтың да ықпалы болған. Содан соң амалсыз үкімет бөліп төлеу нарығын реттеу жүйесін әзірлеуге қамданды. Елде 2019-2023 жылдары жан басына шаққандағы орташа қарыз көлемі 50 пайыздан аса көбейген.

Ал бөліп төлеудің пайдасын көріп отырған тек – банк секторы. Бұл мәселеге билік түбегейлі тыйым сала алмайтыны белгілі және оған халық та келіспес еді. Ақыры тұтынушылық несие мөлшері артып, былтыр 1 қарашада экономикаға берілген 41,9 трлн қарыздың 24,2 трлн теңгесін еншіледі. Елдегі жалпы несиенің 55 пайыздан астамы халықтың мойнында тұр. Кейінгі жылдары осы тұтынушылық несиенің жартысынан көбін бөліп төлеу тәсілі қамтып жатқаны айтылады.

Кейінгі бір жылда қазақстандықтардың несиені өтеуге жұмсайтын шығыны да өскен. Мысалы, 2024 жылдың үшінші тоқсанында 6,3% болса, 2025 жылдың үшінші тоқсанында несие шығындары 6,5%-ға жетті. Халықаралық есеп айырысу банкінің деректерінде 6,5 пайыздық көрсеткіш кейбір ірі еуропалық елдермен шамалас екені жазылған. Францияда – 5,9%, Германияда – 5,4%, ал дамыған елдерде бұл көрсеткіш орта есеппен 8-12% арасында.

Бірақ осы тұста бір нюанс шығады. Дамыған елдердің несие портфелінде негізгі бөлікті ипотекада алып тұр. Яғни, еуропалықтар несиені баспана алу үшін алады. Ал бізде ше? Сіз бен біз алған несиелердің 67,5 пайызы тұтынушылық мақсатта. Баспана емес, ірілі-ұсақ техника, компьютер, құрал-жабдық пен смартфон, кішігірім шығындарды жабу үшін алынған.


– Дамыған елдерде отбасылардың несиені өтеуге кететін шығыны көп болғанымен, азық-түлікке жұмсалатын қаржысы біршама аз. Табысының 10-15 пайызы ғана. Ал Қазақстанда азық-түлікке кететін шығын 52,3 пайыз, оған несие төлемдерін қосқанда (6,5%), халық табысының шамамен 60 пайызы ең қажетті шығындарға-ақ кетіп қалады, – дейді Halyk Finance сарапшысы Салтанат Игенбекова.


Маманның сөзінше, осы айырмашылықты жабу үшін халық өз қаражатына емес, қарызға көбірек сүйене бастаған. Мұны 2025 жылдың үшінші тоқсанында тұтынушылық несиелер портфелінің 26,2 пайызға өсуінен көруге болады. Халықтың қарызы жыл сайын емес, әр тоқсан сайын өсіп жатыр.

Бір қызығы, сарапшылардың көбі айтатын дүние – бөліп төлеу нарықта жоқ сұранысты қолдан жасауға себеп болды. Яғни, адамдар қызыққан нәрсесін шамасы жетпей тұрса да ала береді. Сұраныс бар жерде сатушылар бағаны өсіріп, инфляцияны одан әрі күшейтеді. Пайызы жоқ секілді көрінуі мүмкін, банк комиссиясы, сақтандыру, кешіктірілсе айыппұл қосу – бәрі сол соманың ішіне жиналған. Демек, бөліп төлеу деген аты арқылы үлкен маркетинг жасап отыр.

Біздің болжамымызша, бөліп төлеу, тұтынушылық несиелер жақын арада азая қоймайды. Себебі халықтың әл-ауқатын арттыруға тікелей әсер ететін экономикалық серпіліс жоқ. Әрі кетсе банктер өздерінің ішкі саясаты немесе үкімет ескертулері арқылы несие беруді сәл қиындатуы ғана мүмкін.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 05 Feb 2026 08:00:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-2/RcSmU8eG.png"   type="image/png"   length="4237097"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Түрік компаниясы елімізде фармзауыт құрылысына 40 млрд теңге инвестиция құяды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/turik-kompaniyasy-elimizde-farmzauyt-kurylysyna-40-mlrd-tenge-investiciya-kuyady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/turik-kompaniyasy-elimizde-farmzauyt-kurylysyna-40-mlrd-tenge-investiciya-kuyady</guid>
                <description>Құрылыс жұмыстары биыл басталады. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Денсаулық сақтау министрлігінде Қазақстанда жаңа фармацевтикалық өндіріс құруды көздейтін Nobel компаниясымен ірі инвестициялық келісімге қол қойылды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.


«Біз тұрақты динамиканы көріп отырмыз: фармацевтика секторы 10%-ға өсуді, ал инвестиция көлемі 2 есе өсуді көрсетеді. Бұл жергілікті өндірісті дамыту жөніндегі жүйелі мемлекеттік саясаттың нәтижесі»,  – деді Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова құжатқа қол қою барысында.


Келісімнің негізгі параметрлері: инвестициялардың жалпы көлемі – 40 млрд теңге, келісімнің шеңберінде әлеуметтік маңызы бар 17 препарат және дәрілік заттардың 40 атауы көзделген, жаңа өндірістің құрылысы 2026 жылы басталады. Сонымен қатар өндіріс GMP халықаралық стандарттарына сәйкес келеді.


«Біздің міндетіміз – елді сапалы және қолжетімді дәрі-дәрмектермен қамтамасыз ету, сондай-ақ Қазақстан өңірлік фармацевтикалық хабқа айналатын жағдайлар жасау. Бұл үшін барлық қажетті заңнамалық жағдайлар жасалған», – деп атап өтті министр.


Жобаны іске асыру елдің дәрілік қауіпсіздігін күшейтеді, экспорттық әлеуетін кеңейтеді және Қазақстанның өңірдегі фармацевтикалық өндіріс орталығы ретіндегі ұстанымын нығайта отырып, жаңа жұмыс орындарын ашады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 30 Jan 2026 12:22:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-1/KKW4Tw6M.jpg"   type="image/jpeg"   length="713349"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандықтарды қатты жабырқататын жаңалық жарияланды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bzzhk-esebinen-emdeluge-tolyk-tyjym-salyndy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bzzhk-esebinen-emdeluge-tolyk-tyjym-salyndy</guid>
                <description>Енді зейнетақы жинағы есебінен емделуге өтінім қабылдау біраз уақытқа дейін болмайды.

 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[2026 жылдың 12 қаңтары сағат 19:00-ден бастап enpf-otbasy.kz платформасында бір реттік зейнетақы төлемдері (БЗТ) есебінен медициналық қызмет алуға арналған өтінімдерді қабылдау уақытша тоқтатылды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

Отбасы банктің мәліметінше, мұндай шешім зейнетақы жинақтарын емдеуге пайдалану талаптарын қайта қарау үшін қабылданып отыр. Қазіргі уақытта жұмыс Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігімен және өзге де мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп жүргізілуде.

Аталған шаралар аясында БЗТ арқылы медициналық қызмет алу шарттарын өзектендіру, сонымен қатар ақпараттық жүйелерді ықпалдастыру тетіктерін пысықтау көзделген. Бұл қадамдар зейнетақы қаражатының мақсатсыз жұмсалуына жол бермеуге және рәсімдердің ашықтығын арттыруға бағытталған. Өтінімдерді қабылдаудың қашан басталатыны белгісіз. 

Бұған дейін «Отбасы банк» зейнетақы жинақтарын стоматологиялық және пластикалық операцияларға пайдалану мүмкіндігін де жаппай мақсатсыз қолдану салдарынан шектеген болатын.

Еске салайық, 2021 жылдан бастап қазақстандықтарға Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) шотында жеткілікті қаражаты болған жағдайда зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын алуына рұқсат берілді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 13 Jan 2026 09:41:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2026-1/9xKbkSok.png"   type="image/png"   length="5889490"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандықтар банктерге 26,1 трлн теңге қарыз]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktar-bankterge-26-1-trln-tenge-karyz</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktar-bankterge-26-1-trln-tenge-karyz</guid>
                <description>Қарыздың дені теңгемен рәсімделген.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ұлттық банк экономикаға берілген несиелер бойынша кезекті мәліметті жариялады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Кеңейтілген айқындаудағы экономика кредиттері 23,4%-ға ұлғайып, 2025 жылғы 1 қарашадағы жағдай бойынша 49,1 трлн теңге болды. Қарыз алушылардың санаттары бойынша 23,0 трлн теңге немесе кредиттердің жиынтық көлемінің 46,8%-ы заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлердің бизнес мақсаттарына алынған. Тағы 26,1 трлн теңге немесе 53,2% халыққа берілген. 

Ұлттық банк мәліметіне сәйкес, биылғы қаңтарда халыққа берілген кредит көлемі 22,4 трлн теңгені құраған. 


«Ұлттық валютадағы кредиттер көлемі 43,7 трлн теңгені (89,1%), шетел валютасында – 5,4 трлн теңгені (10,9%) құрады. Банк секторының кредиттеріне қарыздың жалпы көлемінің 85,5%-ы тиесілі», – деп хабарлады Ұлттық банк.

]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Балжан Смаилова</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 15 Dec 2025 16:45:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-12/V0p4scV6.webp"   type="image/webp"   length="31280"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Қазақстандықтарға барлық банк қосымшаларын мүлдем өшіруге тура келеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktarga-barlyk-bank-kosymshalaryn-muldem-oshiruge-tura-keledi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kazakstandyktarga-barlyk-bank-kosymshalaryn-muldem-oshiruge-tura-keledi</guid>
                <description>Өйткені елде барлық банктерге ортақ мобильді қосымша құрылып жатыр.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Зейнеткер Ғалия Бекәділ апай қатарынан 9 банктің клиенті.


«Балаларым ақша жинау дегенді білмейді, ебі жоқ. Содан олардың тапқанының бір бөлігін мен алып, әр банкте жинаймын. Кейбір банкте өз депозиттерім бар. Біреуінен зейнетақымды аламын. Олардың әрқайсысының мобильді қосымшаларын телефоныма орнатып алдым. Біреуінің салмағы орта есеппен 250 мегабайт тартады. Көп те емес, бірақ жинала келе, жалпы салмағы 2 гигабайттан асып кетеді. Смартфонымның жадының тез толып қалуына олар да үлкен үлес қосады да», – дейді Ғалия апай.


Осы және басқа қазақстандықтардың проблемасы таяуда шешілуі мүмкін. Себебі, барлық банктерге ортақ – жалғыз мобильді банкинг енгізіліп жатыр.

Нақтылағанда, Open Banking, немесе ашық банкинг технологиясы арқасында банк клиенттері өздерінің банк мәліметтерін басқа жеткізушілермен алмасуға қаржы ұйымдарына рұқсат береді, әртүрлі банктердегі өз мәліметтерін бір «терезеден» қарай алады.

Ұлттық банктің Ұлттық төлем корпорациясының Open Banking басқармасының бас менеджері Жанерке Айтқазының мәліметінше, банктер әлі күнге дейін жабық жүйе болып табылады. Олар өздері түзетін қаржы мәліметтерін тек өзінің ішкі қызметтерімен және сервистерімен ғана бөліседі. Басқаға бергісі келмейді. Бүгінде жағдай өзгеруде.


«Мысалы, сіз бірнеше банктің клиентісіз және әрбір банк шотындағы ақшаларыңыз туралы ақпарат алғыңыз келеді. Бұл үшін әр банктің қосымшасын бөлек-бөлек жүктеп, авторизациялануға тиіссіз. Оның әрқайсысы үшін жеке-жеке құпиясөз ойлап табуыңыз қажет. Ең қиыны сол, ақшаңызды бір банктен екіншісіне аударғыңыз келсе, әрқайсысына комиссия төлейсіз. Яғни, сіз өз ақшаңызды әрбір банктің төл шарттарына бағына отырып қана басқара аласыз», – деді маман.


Оның тұжырымдауынша, ашық банкинг бұл процедуралардың бәрін ортақ стандартқа келтірді. Ол банктер мен компанияларға клиенттің келісімімен оның қаржы мәліметтерін өзара алмасуға мүмкіндік береді.


«Осының арқасында клиент өз мәліметтерін өз бетінше реттейді. Мәселен, жүйедегі бір банктің қосымшасына кіріп, сол жерден басқа банктердің шоттарындағы қаржы қалдықтарын қарайды. Ақшасын бір шоттан екінші шотқа аударады. Банк көшірмелері мен анықтамаларын жүктеп, басқаларға көрсете алады. Банктердегі валюта бағамдарын бір жерден қарап, салыстырады. Төлем тапсырмаларын, «платежкаларды» жасап, қол қояды. Табыстары мен шығыстарын талдай алады. Мұның барлығы банктердің қызмет көрсету сапасын көтеріп қана қоймай, оны қолайды етеді, клиенттің уақыты мен ақшасын үнемдеуіне мүмкіндік береді», – деді Жанерке Айтқазы.


Мәжіліс депутаты Вера Ким таяуда Мәжіліс қабылдаған жаңа «Банктер және банк қызметі туралы» заң жобасында ашық банкингті ендіруге бағытталған баптар барын жеткізді.


«Осы ашық банкинг арқылы енді қазақстандықтар бүкіл банктегі есепшоттарын және басқасын бір қосымша арқылы басқара алады. Осы жүйе арқылы халық пен бизнес телефон нөмірі арқылы банкаралық аударымдарды лезде аудара алады. Қазіргі кезде өзге банкке телефон нөмірімен аудара алмайсыз, банк картасының нөмірін табуыңыз керек. Ашық банкинг арқылы тұтынушылар ортақ QR-кодты пайдалана алады. Осылайша, бұл жүйе қаржылық қызметтерді әлдеқайда ыңғайлы, тез әрі қолжетімді етеді», – деді мәжілісмен.


Дегенмен, депутат оның толық енгізілуіне кедергілер бар екенін нақтылады. Мысалы, өз жүйесінің дайын еместігін және өзге де сылтауларды алға тартып, банктердің басым көпшілігі оған көшкісі келмейді.

Өйткені олар әрбір клиентін өз мобильді қосымшасына – төл «экожүйесіне» тәуелді ету арқылы оған тек содан валюталарды, алтын құймаларын, акциялар мен облигацияларды және басқасын сатып алуды таңады. Түрлі жасырын жарнама орналастырады. Сондықтан мәжілісменнің пікірінше, жаңа заң жобасында банктерді ашық банкингке қосылуға міндеттеу қажет.

Депутат сондай-ақ «ашық банкинг» банктен банкке ақша аударуды тегін етпейтінін, тиісінше, клиенттер ақшасын үнемдей алмайтынын ескертті. Билік банктерді ондай табысынан айырмайды.

Бұған қоса, ашық банкингтің қаншалықты қауіпсіз екені, хакерлік және кибершабуылдардан қалай қорғалғаны белгісіз. Бұған дейін азаматтардың дербес деректері «Қазпошта», eGov.kz сияқты мемлекетке қарасты сервистерден сыртқа ағып кеткені мәлім. Егер опен банкинг жете қорғалмаса, Қазақстан тұрғындарының қаржылық құпия ақпараттары алаяқтардың қолына түседі.

Ұлттық банк төрағасының орынбасары Берік Шолпанқұлов «Open banking» – бірінші кезекте клиентке бағдарланған жүйе екенін, яғни, банктерді емес, тұтынушыларды бірінші орынға қоятынын мәлімдеді.


«Біз осы арқылы әртүрлі банкте қаптаған шоты бар адамдарға «Open banking»-ке кіріп, барлық шотындағы ақша қозғалысын көруге мүмкіндік береміз. Сондай-ақ азаматтар әртүрлі банктердің қандай шарттарды, бонустарды, жаңа қызметтерді ұсынатынын осы жерден біліп, өзара салыстыра алады. Қаржыларын да емін-еркін аудара алады», – деді ҚРҰБ төрағасының орынбасары.


Ол ақша аудару үшін комиссияны жинау бұл жүйеде де қалатынын білдірді. Банктер келіспесе, ашық банкингтің тарифтерді төмендетеріне сенбейді.


«Әрине, тарифтерді қайта қарауға мүмкіндік болады. Өйткені банктер мобильді және QR аударымдарды қолданады. Нәтижесінде, халықаралық төлем жүйелерін пайдаланбайды. Осыны ескере отырып, тарифтерді төмендету туралы банктермен келіссөз жүргізуге болады. Банктер келіспесе, олардың арасындағы ақша аудару үшін жиналатын комиссияның төмендеуі неғайбыл. Бірақ біз бұл мәселені қарастыруға және банктермен пысықтауға дайынбыз. Себебі, тиімділік артса, ұсынылатын қызметтің өзіндік құны арзандаса, онда банктерден комиссияны төмендетуді талап етуге болар еді», – деп екіұшты жауап қайырды Берік Шолпанқұлов.


Ал, киберқорғаныс және дербес деректерді қорғау мәселелері Ұлттық банктің назарында болады: мәліметтердің сыртқа ағып кетуін және өкілеттіктерді теріс пайдалануды болдырмау үшін ақпарат алмасудың қорғалған тетігін құру пысықталады.

Ұлттық банк нарық қатысушыларымен бірге техникалық және тарифтік параметрлерді жетілдіру ісін жалғастырады.

Қазіргі кезде Open API технологиясына негізделген және бүгінде іске қосылған Open Banking жүйесіне жалпы саны бір қолдың саусақтарымен санап шығуға болатын бірнеше банк қана қосылғаны белгілі болды. Ұлттық банк солардың мобильді қосымшасы арқылы ашық банкингке қазірден кіруге болатынын хабарлады.

Ұлттық банк бұл жобаны толыққанды енгізуге асықпайтынын мәлімдеді. Себебі, негізгі міндет – әрбір банкті бөлек бағалап, жеке және бірте-бірте техникалық қосу.

Бұл ретте банктерден клиентке бағдарланған жүйені құруы талап етіледі. Яғни, өзге банктердің клиенттері де оның жүйесіне қашықтан қол жеткізе алуы қажет. Сондықтан, Шолпанқұловтың мәлімдеуінше, жобаны жылдам қолданысқа енгізу және оған барлық банкті тегіс қосу міндеті тұрған жоқ.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақыт Көмекбайұлы</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 07 Dec 2025 09:34:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-12/DcxnZ1q2.webp"   type="image/webp"   length="52708"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Жаңа жылда мемлекеттен ең көп «сыйлық» алатындар белгілі болды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zhana-zhylda-memleketten-en-kop-syjlyk-alatyn-kasip-ieleri-anyktaldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zhana-zhylda-memleketten-en-kop-syjlyk-alatyn-kasip-ieleri-anyktaldy</guid>
                <description>Олардың әрқайсысына бюджеттен 34,6 миллион теңгеден таратылады.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Қарапайым мысал: ауылда тұратын он көршінің әрқайсысы сиыр ұстаса, олардың әрқайсысы қиындыққа жолығады. Біріншіден, олар сиырын жаятын жайылым таппауы мүмкін. Екіншіден, әрқайсысы ауылдағы азғантай тұтынушы үшін өзара қатал бәсекелестікке түседі. 

Үшіншіден, бұл мал өсіруші отбасылардың ешқайсысына мемлекеттен ешқандай көмек жоқ. Керісінше, қазіргі кезде әкімдіктер жайылым тапшылығына байланысты әрбір үйдің өз қорасында ұстай алатын мал санын шектейді. Олардың қиын сыртқа шығарғаны үшін эмиссия алымын жинай бастады. Ветеринарлық қызметтер, вакцина егу, ем-дом және басқасы келесі жылы қымбаттайды.

Төртіншіден, жаңа Салық кодексіне байланысты келесі жылдан бастап, ауылда өз бетінше мал өсіретін тұрғындар өндірген өнімдерін сүт өңдеу зауытына, ет өңдеу комбинатына, жүн-тері өңдеу кәсіпорнына сата алмай қалғалы тұр.

Ал, егер сиыр не басқа төрт түлікті ұстайтын осы он көрші бірігіп, малды бірге өсіруге шешім қабылдаса, әдемі бір ортақ атау ойлап тапса, төбесінен шұға жаумағанымен, көптеген игілікке қол жеткізеді. Басқаға берілмеген жер де соларға алдымен ұсынылады. Қайтарымсыз грант, субсидиялар, су-тегін арзан кредит те солардың алдынан тартылады.

Өйткені «ауыл шаруашылығы кооперативтерін» құру қайтадан сәнге айналып, науқан басталды. Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Үкіметтің ауыл шаруашылығы кооперативтерін қолдау және дамыту жөнінде кешенді шараларды қабылдауға кіріскенін мәлімдеді.

Оның мәліметінше, бұл кешенге жеңілдетілген кредиттеу, жайылыммен, егістік жермен және басқа жер ресурстарымен басымдықты қамтамасыз ету, субсидиялау және мемлекеттік қолдаудың басқа да құралдары кіреді.

Жұманғарин биыл 2030 жылға дейінгі жаңа Өңірлік даму тұжырымдамасы қабылданып, іске асырылып жатқанын жеткізді. Құжатта аумақтардың орнықты және теңгерімді дамуын қамтамасыз ету үшін ауыл шаруашылығы кооперативтерін дамытуға жәрдемдесу жөніндегі шаралар айқындалған.

Бұл ретте «Өндірістерді дамыту үшін мамандандырылған факторлар жасау» бағыты бойынша Тұжырымдаманы іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары аясында:

• ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және өткізу салаларын қамтитын ерікті ауыл шаруашылығы кооперациясын ынталандыру,

• шекара маңы аудандарында тиімді ауыл шаруашылығы өндірісін және кооперацияны дамыту үшін жағдайлар жасау көзделген.

Ресми мәлімет бойынша бүгінде Қазақстанда 4,5 мыңға жуық ауыл шаруашылығы кооперативтері құрылған. Олардың 1,7 мыңы – мал шаруашылығында, 400-ден астамы – өсімдік шаруашылығында және 2,3 мыңы – басқа бағыттарда жұмыс істейді.

Кооперативтердің құрамына 35,6 мың қатысушы кіреді. Жартысынан көбі немесе 18,6 мыңы жеке қосалқы шаруашылық.


«Елде кооперацияны ынталандыру үшін мемлекеттік қолдау шараларының кешені жүзеге асырылуда. «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында кооперативтерге жылдық 2,5%-бен 8 мың АЕК-ке дейінгі сомаға жеңілдікті кредит беру көзделген. Бұл 2026 жылы 34 миллион 600 мың теңгеге тең. Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығы кооперативтері жергілікті бюджеттер есебінен іске асырылатын шараларды қоса алғанда, басқа ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілермен тең дәрежеде мемлекеттік қолдаудың барлық түрлеріне қол жеткізе алады», – деді вице-премьер Жұманғарин.


Игіліктер мұнымен бітпейді. Кооперацияны дамытуға жәрдемдесу үшін инвестициялық субсидиялау қағидаларында жергілікті бюджеттер есебінен ауыл шаруашылығы техникасы мен жабдығының жекелеген түрлерінің құнын өтеудің басымдығы, жоғары нормативтері көзделген.

Ал, жаңа жылдан бастап, кооперативке біріккен ауылдықтарға салынатын салықтардың бәрі күрт азайтылады.


«Салық кодексінде ауыл шаруашылығы кооперативтері үшін төлем көзінен ұсталатындарды қоспағанда, барлық салықтар бойынша 70% жеңілдікті көздейтін арнайы салық режимі белгіленген. Сонымен қатар, жайылымдарды пайдалану мәселелері бойынша заңнамаға енгізілген өзгерістер бойынша ауыл шаруашылығы өндірісіне уақытша өтеулі жер пайдалану құқығын бөлу кезінде ауыл шаруашылығы кооперативтері үшін қосымша конкурстық балдар енгізілді», – деді Үкімет басшысының орынбасары.


Айта кету керек, кооперативтердің көпшілігі – пысық әрі ұйымшыл ауылдықтар елдің оңтүстік аймақтарында орналасқан екен. Сондай-ақ, бұған оңтүстікте ауыл тұрғындарының тығыздығының жоғары болуы және шағын фермерлер санының көп болуы да ықпал етті.

Елдің бас экономисті олардың ішінен «кооперацияланудың тиімділігін және мемлекеттік қолдаудың нәтижелілігін көрсеткен» табысты жұмыс істейтін кооперативтерді атады.


«Мысал ретінде Жамбыл облысындағы 85 қатысушыны біріктіретін және майлы және дәнді дақылдарды өндіруге мамандандырылған «Жуалы-2020» кооперативін келтіре аламын. Сондай-ақ, 135 қатысушының басын қосқан, дәнді және жемшөп дақылдарын өндіру саласында жұмыс істейтін «Даму-Сурат» АӨК атап өтуге болады. Бұл кооперативтер жоғары өнімділігімен және заманауи технологияларға бағдарлануымен ерекшеленеді. Шымкентте мал шаруашылығы мен сүт өңдеуге маманданған «Sayram Sut» кооперативі белсенді дамып келеді. Кооператив жыл сайын өндірістік қуаттылықты арттырып, жоғары сапалы табиғи сүт өнімдерін шығарады және халықты тұрақты жұмыс орындарымен қамтамасыз етеді», – деді Серік Жұманғарин.


Осындай табысты жобаларды насихаттап, таратып, масштабтау және фермерлердің хабардарлығын арттыру үшін ауыл шаруашылығы өндірушілерінің білім деңгейін арттыруға, заманауи агротехнологиялар және кооперацияны қоса алғанда, саланы дамытудың негізгі бағыттары туралы құлағдар етуге бағытталған «АӨК субъектілерін ақпараттық қамтамасыз ету» бағдарламасы қолға алынды.

Оқыту көкөніс шаруашылығы, бақша шаруашылығы, ІҚМ өсіру, құс шаруашылығы, жылқы шаруашылығы, ара шаруашылығы, аквашаруашылық, өнімді өңдеу, сондай-ақ кооперативтерді басқару сияқты 12 бағыт бойынша семинарлар, вебинарлар және практикалық консультациялар форматында жүргізіледі.

Дегенмен, сарапшылар кооперативтердің көбісі көзбояушылық екеніне, тек мемлекет бөлетін миллиардтаған субсидияларды, арзан кредиттерді, мемлекеттік қолдау шараларын игеру үшін қағаз жүзінде құрылатынына сенімді.

Бұлай деуге не себеп? Біріншіден, мұндай алаяқтық тәсілдерін мемлекеттік аудиторлар тексеру кезінде талай анықтады. Екіншіден, кооперативтер қаптап құрылғанымен олардың өндіретін өнімі мардымсыз.


«Мемлекеттік қолдау шараларына қарамастан, ауылдағы кооперация тиісті қарқынмен дамымай тұр. Қазіргі кезде барлық ауыл шаруашылығы өнімдерінің 40%-дан астамын фермерлер, жеке қосалқы шаруашылықтар өндіреді. Көп жағдайда олар кооперативтік бірлестіктерден тыс, оларға қосылмай жұмыс істейді. Сондай-ақ, ауыл халқы кооперативтерге қатысудың артықшылықтары туралы білмейді және басқарудың ұжымдық түрлеріне сенімсіздік танытуда. Ауыл шаруашылығы министрлігінің дерегінше, елде 4,5 мыңнан астам кооператив тіркелген. 2024 жылы олар небары 83 миллиард теңгенің өнімін өндірді», – деді мәжілісмен Нұржан Әшімбетов.


Кей салада кооперативтер жабыла жүріп, әрі кетсе, ауыл шаруашылығындағы жалпы өндірістің шамамен 10%-ын ғана береді екен. Дамыған елдерде бұл көрсеткіш кем дегенде 50%-ды құрайды. Ендеше Үкімет қанша күш салғанымен, ұланғайыр ақша құйғанымен, кооперация тиімділігін дәлелдей алар емес.


«Президенттің 2023 жылғы жолдауына сәйкес, «Ауыл – ел бесігі» және «Ауыл аманаты» жобалары ауылды дамытудың жаңа тұжырымдамасы үшін негізге айналды. Осы мақсаттарға шамамен 1 триллион теңге бөлінетінін жариялады. Алайда бүгінде біз қаржыландырудың жеткіліксіздігін көріп отырмыз. «Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша әу баста жыл сайын 100 млрд теңге жоспарланса, 2024 жылы 13 млрд теңге, ал, 2025 жылы бар болғаны 10 млрд теңге ғана бөлінді», – дейді мәжілісмен Әшімбетов.


Депутаттар Үкімет басшылығының басқа да көркем есептерін жоққа шығарды. Мысалы, 2024 жылы Парламент Жер кодексіне түзету енгізіп, жер конкурстарына қатысуы кезінде кооперативтерге қосымша балл беруді бекітті.

Алайда Нұржан Әшімбетовтің мәліметінше, АШМ-нің Жер ресурстарын басқару комитеті өз бұйрығымен ауыл тұрғындарына – 10, ал, кооперативтерге – 5-ақ қосымша балл беруді белгіледі. Қазіргі уақытта Парламент Мәжілісінің депутаттары «Ауыл шаруашылығы кооперациясы туралы» заңға түзетулер енгізуде.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Tue, 02 Dec 2025 04:54:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-12/Ma5Ppejo.webp"   type="image/webp"   length="147396"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[«Рассрочкаға» әбден үйренген қазақстандықтарға қиын тиетін жаңалық енгізілуде]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/rassrochka-alyp-dandegen-kazakstandyktarga-kiyn-tietin-zhanalyk-engizilude</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/rassrochka-alyp-dandegen-kazakstandyktarga-kiyn-tietin-zhanalyk-engizilude</guid>
                <description>Мемлекет осы арқылы халықтың несиеқұмарлығын ауыздықтауға ниетті.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Бұқараның борышқа белшеден батуы жалғасып жатыр. Салаға жауапты Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің дерегінше, 2025 жылғы қазандағы жағдай бойынша тек банктердің халыққа берген кредиттерінің көлемі 24 триллион теңгеге жетті.

Осылайша, қазақстандықтардың қарыздану қарқыны 2025 жылдың басынан 16,2%-ға күрт өскен. Соның ішінде, кредиттер құрылымында басым көпшілігін халықтың ешқандай кепілзатсыз, бірақ өте жоғары пайызбен алған тұтынушылық қарыздары құрайды. Оның үлесі 16,2 трлн теңгеге дейін өсті. Ипотекалық кредиттер бір ай ішінде небары 1,3%-ға артып, 6,7 трлн теңге болды.

Осы орайда Ұлттық банктің төрағасы Тимур Сүлейменов өздерінің Үкіметпен және қаржылық реттеу агенттігімен бірлесіп, бөліп төлеу («рассрочка») мен BNPL-сервистер нарығын реттеудің жаңа тәсілдерін енгізгелі жатқанын мәлімдеген болатын. Жаңа қағидалар жаңа жылдан бастап қолданысқа енгізілуі мүмкін.

Дегенмен, банктер қазірден несие беруді қатайтып, біраз адамның тиісті өтінішін қанағаттандырудан бас тартуда. Өйткені Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі «тәуекелі жоғары» заемшыларды анықтау критерийлерінің тізбесін күрт кеңейтті. Тиісті қаулы агенттіктің сайтында орналастырылды.

Енді тәуекелі жоғары категорияға келесі жеке тұлғалар да жатқызылады:

Кредиттік тарихы 3 жылдан аз; 


	Соңғы жылда кредит бойынша 3 АЕК-тен жоғары сомадағы төлемді 30 күн бойы кешіктіріп төлеген;
	3 және одан көп қаржы ұйымдарында өтелмеген кредиттері бар;
	Кредит бойынша төлеуге тиіс ай сайынғы төлемі ресми айлық табысының 45%-ынан асып түсетін;
	Кредиттік тарихында теріс оқиға тіркелген;
	Табысының көзін құжат жүзінде растай алмаған адамдарға несие берілмеуі мүмкін.


Қаржылық реттеу агенттігі халықтың қарыздық жүктемесін төмендету және тұтынушылық несиелендірудің өсуін шектеу жөнінде өзіне міндет жүктелгенін жеткізді. Оны орындау мақсатында банктердің тәуекелін басқарудың жаңа жүйесі ендіріліп жатыр. Тиісінше, кез келген адамның кез келген затты бөліп төлеумен ала беруі доғарылуы ықтимал.

Осының алдында, Үкімет отырысында Премьер-министр Олжас Бектенов те осы салада тәртіп орнатуды тапсырған болатын.


«Мемлекет басшысы атап өткендей, тұтынушылық несие беру ісін тұрақтандыру бойынша батыл шаралар қабылдауымыз қажет. Банктер мен несие беру ұйымдары, сауда нүктелері тауар бағасындағы бөліп төлеудің, «рассрочканың» нақты құнын, сондай-ақ несиелеу кезіндегі барлық артық төлемді толық ашып көрсетуге тиіс», – деді Үкімет басшысы.


Әйтсе де, сарапшылар әкімшілік тетіктермен мәселе шешілмейтініне сенімді. Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы сарапшыларының байламынша, бөліп төлеу кезінде артық төлемдер енді банктен тауардың өзінің бағасына көшіріле салады.

Бұл тәжірибе қазіргі кезде де қолданылады. «0% артық төлеу» деп жазылып тұрады. Алайда бөліп төлеуге сатылатын тауарлар алдын ала қымбаттатылады.

Сонымен бірге, қауымдастық сарапшылары қандай да бір қымбат тауарды сатып алудың бұл схемасы елдегі қымбатшылық пен инфляцияға айтарлықтай серпін бермейтінін алға тартты. Олардың пікірінше, негізгі инфляциялық қысымды «Тарифті инвестицияға айырбастау» бағдарламасы аясында өсіп жатқан коммуналдық қызметтердің тарифтері, қызмет көрсету саласы көрсетеді.

Олар ай сайын 15,3%-дық қарқынмен өсуде. Инфляцияға сүбелі үлес қосу жөнінен екінші орында азық-түлік тауарлары тұр. Бөліп төлеудің негізгі нысаны – азық-түліктік емес тауарлар жылдық мәнде 10,8% қымбаттады. Бұл елдегі инфляцияның жалпы деңгейінен де төмен.

Ұлттық статистика бюросының дерегінше, Қазақстанда жылдық мәнде инфляция қыркүйек айында – 12,9%, қазан айында – 12,6% болды.

Бірақ сарапшылар банктерден, несие беру ұйымдарынан және сауда нүктелерінен тауар бағасындағы «рассрочканың» нақты әрі толық құнын барлық артық төлемдерімен бірге толығымен ашып көрсетуді сұраған Үкімет басшысының сөзінің жөні бар екенін ескертті.


«Бөліп төлеу дегенде адамдар ең алдымен нақты бір тауар үшін кезең-кезеңмен қанша төлейтініне назар аударады, соны басшылыққа алады. «Ай сайын 45 мың теңге ғана ма? Мен мұны төлей аламын» дейді. Ал, егер бөліп төлеумен алса, ақыр соңында тауардың әлдеқайда қымбатқа түсетінін, артық төлеуі көп болатынын білсе, отбасылар сауда орындарында бөліп төлеуді оңды-солды рәсімдей беруге деген ұмтылысын іркуі мүмкін. Тұтынушылар ай сайынғы төлемге емес, ақырғы чекке бағдарланады», – деп түсіндірді сарапшылар.


Осы арқылы тұрмыстық техника, электроника, жиһаз, киім-кешек сияқты сегменттерде адамдардың қажетсіз, импульсивті сатып алуларын азайтуға болады.

Бұған қоса, қауымдастық өкілдерінің тұжырымдауынша, бөліп төлеуді шектеу бәсекелестікті күшейтеді. Өйткені «нөлдік төлем» деген пиары арқасында қымбат тауарлар сапалы әрі арзандау баламаларының өзін жеңіп, жолда қалдырып жатыр. Себебі көптеген қазақстандық қай арзанын емес, бөліп төлеумен сатылатынын іздейді.


«Балаларым мерейтойыма кофемашина сыйлады. Арзанқол дүние сыйлағаны ма деп ренжіңкіреп, Республика даңғылындағы ірі тұрмыстық дүкенге кіріп, бағасын сұрастырдым. Құнын айтқанда, шалқамнан түсе жаздадым. 600 мың теңгеге жуық! Анда-санда ішкенім болмаса, сонша кофеман емеспін. Қолдан қайнатып, өзім дайындай аламын. Содан: «Мұның түкке қажеті жоқ, неге алдыңдар?!» деп балаларыма ұрысайын. «Рассрочкамен» сатылғанына қызығыпты. Дүкендегілер бұлай сатып алынған техниканы кері алмаймыз деді. Қасында функциялары дәл сондай аппарат жеңілдікпен екі есе арзанға сатылып жатыр», – дейді елордалық зейнеткер Болат ағай.


Қалай болғанда, Үкімет осындай шаралардан кейін тұтынушылардың мінез-құлқы өзгереді – халық тауардың ақырғы сомасын бағамдап, не арзандау брендін сатып алады, немесе сатып алуды кейінге қалдырады деп күтеді.

Нәтижесінде, қазақстандықтар аса үлкен мұқтаждық жоқ соңғы модельдегі смартфон, жаңа теледидар, қымбат тұрмыстық техника және басқа «ұзақ мерзімді пайдаланылатын азық-түліктік емес тауарларды» бөліп төлеумен жаппай сатып алып, инфляцияға қысым жасауын азайтар еді.

Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы сауда желілерінен әрбір тауардың бағасының 2 нұсқасын көрсету талап етіліп отырғанына назар аудартты. Толық ақысын төлеп сатып алатындарға және бөліп төлеумен алатындарға арналған түрлі баға болады.

Бірақ бұл талаптың сақталуы қалай бақыланатыны белгісіз. Егер, мысалы, тұрмыстық техника дүкені бір ғана бағаны жазып қойса, алайда оларды басқа бағамен «рассрочкаға» берсе не болады? Қолданыстағы заңнамада жаза қарастырылмаған.


«Бөліп төлеуге қатысты жаңа талаптардың инфляцияға қандай да бір елеулі жүктемесі болмауға тиіс. Бұл шаралар бағалардың өсуіне де көп әсер етпеуі мүмкін. Тек бағалар бойынша сауда ұйымдары мен бақылаушы органдар арасында проблема туындатуы ықтимал», – деп санайды қауымдастық сарапшылары.


Осы саланы ретке келтіру бағытында халықаралық тәжірибе ескерілгені жөн. Мысалға, Еуроодақ онлайн заемдар мен бөліп төлеуді қамтитын тұтынушылық кредит туралы жаңартылған директиваны (CCD2) қабылдады. Оған сәйкес, «кредиттің толық құнына» пайыздар, комиссиялар, салықтар мен кез келген міндетті төлемдер кіреді.

Жаңа жағдайда әлеуметтік осал санаттағы қазақстандықтар тұрмыстық техниканы бөліп төлеумен ала алмайды. Өйткені олардың табысы күнделікті тірлікте бірінші қажеттіліктегі тауарларды сатып алудан артылмайды, сондай-ақ олар керекті көлемдегі табыс көзін растауға қабілетсіз. 

Бұл туралы Atameken Business телеарнасына сұхбатында Halyk Finance талдамалық орталығының басшысы Мадина Кабжалялова мәлім етті.


«Бұл іске өте сақтықпен келген жөн. Өйткені мұндай несиені негізінен әлеуметтік аз қамтылған халық тұтынса керек. Олар енді мәселен, тұрмыстық техниканы сатып ала алмай қалуы ғажап емес. Біздің бәріміз оны бөліп төлеумен сатып алуға үйреніп қалдық, ол үшін табысты растау да талап етілмейтін. Яғни, бұл шектеулер бірінші кезекте бейресми жұмыс істейтіндерге, өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға қиын тиюі ықтимал. Олардың саны 2 миллионнан асады және табыстары да көп емес», – деді сарапшы.


Мадина Кабжалялованың пікірінше, бұл тұтынушылық несиелендіру нарығының «салқындауына» әкеледі, себебі, мақұлданған өтініштер саны әлдеқайда азаяды. Банктер, несиелендіру ұйымдары әлеуметтік осал отбасылардың, өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың, тым көп кредиті барлардың, табысы және тұрмысы төмен азаматтардың, яғни, бөліп төлеуді ең көп пайдаланатындардың өтініштерін қанағаттандырудан көбіне бас тартуға мәжбүр болады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Бақыт Көмекбайұлы</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 23 Nov 2025 09:35:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/B277pWzT.webp"   type="image/webp"   length="41564"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Эстонияның Қазақстан экономикасына құйған тікелей инвестициясы 128 млн доллардан асты ]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/estoniyanyn-kazakstan-ekonomikasyna-kujgan-tikelej-investiciyasy-128-mln-dollardan-asty</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/estoniyanyn-kazakstan-ekonomikasyna-kujgan-tikelej-investiciyasy-128-mln-dollardan-asty</guid>
                <description>Қазақстан мен Эстония президенттері кеңейтілген құрамда келіссөз жүргізді. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Кездесу барысында мемлекеттер басшылары экономикалық ықпалдастықтың басым бағыттарын талқылады, деп жазады inbusiness.kz сайты. 

Атап айтқанда, тараптар сауда-инвестиция, цифрландыру, жасанды интеллект, көлік-логистика, өнеркәсіп кооперациясы, ауыл шаруашылығы, аса маңызды минералдар және білім-ғылым салаларындағы ынтымақтастық мәселелерін қарастырды.

Қасым-Жомарт Тоқаев Эстония Қазақстанның Еуропа Одағындағы сенімді серіктесі екеніне назар аударды.


– Бұл сапар екі мемлекет арасындағы өзара тиімді әріптестіктің жаңа кезеңіне жол ашады. Еліңізді Балтық өңіріндегі, сондай-ақ Еуропа Одағындағы өте маңызды серіктес ретінде қарастырамыз. Эстония инновациялық және өркендеген мемлекет құру жолында таңғаларлық табысқа жетті. Сіздің еліңіз цифрлық жүйеге негізделген мемлекет, үкімет және қоғам құру ісінде көш бастап тұр. Сондай-ақ ашықтықты қамтамасыз ету, азаматтарды ел басқару ісіне тарту бойынша көпке үлгі. Біз Эстонияның заң мен тәртіп қағидатын ұстануға, білім беру деңгейін арттыруға және орнықты дамуға бейілділігін жоғары бағалаймыз, – деді Қазақстан Президенті. 


Мемлекет басшысы екіжақты ықпалдастықтың оң қарқынмен дамып келе жатқанына тоқталып, Қазақстан мен Эстония барлық бағыт бойынша жан-жақты байланыс орнатқанын жеткізді. 

Екі ел арасындағы саяси диалог ашық әрі сындарлы сипатта өрбіп, өзара түсіністікті нығайтуда парламентаралық ынтымақтастық маңызды рөл атқарып отыр.

Қасым-Жомарт Тоқаев: «Эстонияның 2005 жылдан бері Қазақстан экономикасына құйған тікелей инвестициясы 128 миллион доллардан асты»

Президенттің айтуынша, Қазақстан мен Эстония халықаралық ұйымдар аясындағы ықпалдастықты жолға қойған.

Негізгі өңірлік және жаһандық мәселелерде, соның ішінде бейбітшілікті, тұрақтылық пен орнықты дамуды қамтамасыз етуде ұстанымдары ұқсас.

Кездесуде өзара қарым-қатынастың маңызды бағыттарының бірі саналатын экономикалық ынтымақтастыққа баса мән берілді.

Президент Эстонияның 2005 жылдан бері Қазақстан экономикасына құйған тікелей инвестициясы 128 миллион доллардан асқанын атап өтті. Қазір елімізде 80-нен астам эстониялық компания логистика (CF&amp;S Kazakhstan LLP), пошта қызметтері (Omniva) және цифрлық сервис (Bolt) салаларында табысты жұмыс істеп жатыр.

Мемлекет басшысының пікірінше, Эстониядан үлкен бизнес-делегацияның келуі Таллиннің серіктестік аясын одан әрі кеңейту ниетін танытады. Қазақстан эстониялық компанияларға жан-жақты қолдау көрсетуге дайын.

Қасым-Жомарт Тоқаев мәдени-гуманитарлық байланысты тереңдету Қазақстан мен Эстония арасындағы достықты нығайтуға тың серпін береді деп санайды.

Президент ғылым-білім саласы екіжақты ынтымақтастықтың ең перспективті бағыты болып қала беретінін айтты.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Мадина Нұрлан</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 17 Nov 2025 18:27:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/q8oDcDyB.webp"   type="image/webp"   length="50268"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Біраз қазақстандыққа зейнетақы және жәрдемақы төлеу тоқтатылады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/biraz-kazakstandykka-zejnetaky-zhane-zhardemaky-toleu-toktatylady</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/biraz-kazakstandykka-zejnetaky-zhane-zhardemaky-toleu-toktatylady</guid>
                <description>Халықты әлеуметтік қорғауға тиісті министрлік Парламенттен кейбір адам үшін әлеуметтік төлемдерді «қиып» тастауды қиыла сұрап отыр.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Осы мақсатта Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі «ҚР Әлеуметтік кодексіне міндетті әлеуметтік сақтандыру және әлеуметтік қамсыздандыру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасына реттеушілік саясаттың консультативтік құжатын әзірледі.

Төл баспанасы жоқ па, басқа проблема туындады ма, әйтеуір ведомствоның мәлімдеуінше, қазіргі кезде мемлекеттен көмекке зәру 100 мыңнан астам адам тұрақты тіркеуге тұра алмаған немесе олардың тіркеу туралы мәліметтері ақпараттық жүйелерге енгізілмеген.

Тағы 28 мыңнан астам алушының жалдап тұратын үйіндегі уақытша тіркеуі ғана бар болып шықты. Ендеше тұрақты тіркеуге тұратындай олардың тұрғылықты өмір сүретін төл баспанасы жоқ немесе жұмыс берушісі оған жатақхана бермейді.

Министрлік осы адамдарды жазалауды ұсынып отыр: аталған жаңа заң жобасында халықтың осы санаттарына зейнетақы және жәрдемақы төлеуді тоқтата тұру қарастырылған. Егер жәрдемақыны немесе зейнетақыны қайта алғысы келсе, нақты бір үйде не пәтерде тұрақты және уақытша тіркеуге тұруға тиіс.

Бұдан бөлек, Еңбекмині келесі азаматтарға төленетін төлемді қысқартуды ұсынды:

• психоневрологиялық аурулары бар адамдарға,

• интернаттарда, арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету орталықтарында (АӘҚКО) стационар жағдайында тұратын қарияларға;

• интернаттарда және АӘҚКО-ларда тіршілік етіп жатқан мүгедектігі бар адамдарға;

• қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде жазасын өтеп жатқан сотталғандарға.

Светлана Жақыпова басқаратын министрлік бұл адамдарға заңмен тиесілі төлемнің енді тек 30%-ын ғана жеке мақсатта шығындауына қалдыруда, қалған 70% төлемін бюджетке алып қоюды ұсынды.

Министрліктің дәйектеуінше, бұл санаттағы азаматтарға арналған азық-түлік пен бірінші қажеттіліктегі тауарларға, коммуналдық қызметтерге, жол жүруге және басқасына шығыстар бойынша бюджетке жүктеме кейде олар алатын зейнетақы, жәрдемақы сомасына тең немесе одан асады.

Шенеуніктердің байламынша, аталған санаттағы тұлғалар толығымен бюджет есебінен ұсталады, ал, оларға зейнетақы немесе жәрдемақы төлеу «қосарлама қаржыландыру» болып есептеледі.


«Жүргізілген талдау көрсеткендей, стационарлық үлгідегі АӘҚКО-ны ұстап тұру жергілікті бюджеттерге жылына 92 миллиард теңгеден астам шығын әкеледі. 2025 жылғы 1 қаңтардағы жай-күйі бойынша АӘҚКО-да тұратын зейнетақы және жәрдемақы алушылардың саны 21,2 мың адамды құрайды. Өз кезегінде 1,6 мың зейнетақы және жәрдемақы алушы адам қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде жазасын өтеп жатыр. Олардың бақылау шоттарына жіберілген зейнетақы мен жәрдемақы төлемдерінің жалпы көлемі 1,2 млрд теңгені құрады», – деп хабарлады Еңбекмині.


Министрлік тағы бір тосын дәйектемені келтірді. Ол жауапты тұлғалардың, басшылардың, басқасының интернаттарда және арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету орталықтарында (АӘҚКО) стационар жағдайында тұратын адамдардың зейнетақылары мен жәрдемақыларын жымқыру фактілері дүркін-дүркін әшкере болып қалатынын алға тартты. Демек, жемқор шенділер мен басшыларға онсыз да жем болады екен, солар тартып алады екен, оның орнына енді мемлекет тартып алсын дегені ме?

Айтқандай, бұған дейінгі енгізілген заңнамалық түзетулерге сәйкес, қарттар үйлеріндегі қарияларға зейнетақысының тек 70 пайызын төлеу талабы бекітіліпті. Енді шенділер оларды одан да айыруды көздеді.


«Әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету, сондай-ақ толық мемлекеттік қамтылудағы адамдарды күтуге қосарланған қаржыландыруды болдырмау мақсатында жаңа шара енгізіледі. Адамдар аталған мекемелерде болған кезеңде «АӘҚКО-ның қолма-қол ақшаны бақылау шоттарына» олардың зейнетақылар мен жәрдемақылар мөлшерінің 70%-ын төлеуді алып тастау ұсынылады. Сондай-ақ, ҚАЖ мекемелеріндегі адамдардың жеке қажеттіліктеріне 30%-ын ғана төлеуді көзделеді», – деп түсіндірді Еңбекмині.


Бұл жерде тек Қазақстанда тұратын азаматтар ғана жазаланатын түрі бар. Өйткені жаңа заңнамалық түзетулерге байланысты қоғам өкілдері Қазақстан азаматтығын сақтағанымен мысалы, Ресейде тұратын азаматтарды зейнетақы мен жәрдемақыдан айыруды ұсынған еді.


«Айталық, азамат заңды негізде Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тіркеуде тұр. Алайда шын мәнінде және бұрыннан ол Ресейде тұрады. РФ-та оның өз атына ресми тіркелген баспанасы, басқа мүлкі бар. Іс жүзінде ол Қазақстанның емес, Ресейдің тұрғыны. Көрші елде жұмыс істеп, соның күшеюіне үлес қосады. Соған қарамастан, ай сайын қазақстандық зейнетақыны да шешіп алып, өз білгенінше және өзге елде жұмсайды», – деді министрлікке жүгінген Михаил Анастасияди.



«Ұсынылып отырған нормалар сіз көрсетіп отырған азаматтардың санаттарының құқығына еш қатысы болмайды», – деп жауап берді Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі.


Осылайша, uchet.kz түсіндіруінше, егер Қазақстанда тұратын, тіпті еңбек ететін қазақстандық тұрақты тіркеуге тұра алмаса, бұл олқылығын жойғанға дейін зейнетақысынан және жәрдемақысынан айрылады.

Егер азамат интернатта, қарттар үйінде немесе колонияда болса, зейнетақысының немесе жәрдемақысының 30%-ын ғана тек «жеке мұқтаждықтарын өтеу үшін» ала алады. Егер адам үйіне оралса, сонда ғана төлемі толық көлемде төлене бастайды.

Бұл жаңашылдықтар қоғамда қызу пікірталас туғызып жатыр. Соған қарамастан заң жобасын тездетіп, 2025 жылғы желтоқсанға дейін қабылдау жоспарланып отыр.


«Зейнетақы – мемлекеттің сыйлығы емес! Азамат өмір бойы мемлекетке еңбек етеді, салық төлейді, денсаулығынан айрылады. Сондай бейнетпен тапқан зейнетін қартайған шағында кез келген жағдайда көруі керек. Мен де қартайғанда бір жерде омалып отырмай, тұрақты тіркеуде болмай, үйімді сатып, қалған өмірімді саяхаттаумен өткізгім келетін шығар? Шетелдік зейнеткерлердің ешқайсысынан өз елінде тұрақты тіркеуде тұру талап етілмейді. Азаматтығы болса, жеткілікті. Тіпті көрші Ресейде жылына 1 рет тірі екеніңді дәлелдеп қойсаң, жеткілікті. Ауыл-аймақта қаңырап бос қалған үйлерді паналаған «бомж» жағдайдағы зейнеткерлер жеткілікті. Алаяққа алданып, немесе несиесін қайтара алмай, баспанасынан және тұрақты тіркеуінен айрылған зейнеткерлер көп. Енді олардың тағдыры не болады?» – деп назар аудартты қоғам белсендісі Гүлжанар Құрмашева.



Ол Қазақстан Конституциясының 28-бабында: «1. Қазақстан Республикасының азаматы жасына келген, науқастанған, мүгедек болған, асыраушысынан айырылған жағдайда және өзге де заңды негіздерде оған ең төменгі жалақы мен зейнетақының мөлшерінде әлеуметтік қамсыздандырылуына кепілдік беріледі», – деп қолмен қойғандай нақты жазылғанын еске салды.


Ата заңда «бұл кепілдікті иелену үшін міндетті түрде тұрақты тіркеуге тұрсын!» деген талап жоқтығын да нұсқады. Сол себепті егер Парламент Еңбекмині әзірлеген жаңа заңды қабылдаса, қоғам белсендісі Конституциялық сотқа шағым түсіруге дайын. Немесе кез келген халықаралық сот азаматтың тұрақты тіркелу-тіркелмеуіне тәуелсіз, тиісті зейнетақы алуға құқылы екенін растайтынын ескертті.

Жалпы, мұндай тосын қадамға баруын шенеуніктер «Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры» АҚ-ында (МӘСҚ) қаржы қалмай бара жатқанымен түсіндіреді. Бұл қорды жұмыс істейтін қазақстандықтар жалақысы мен табысынан ұсталатын әлеуметтік аударымдар есебінен толтыратыны мәлім. Алайда халықтың табысының құлдырауы салдарынан бұл қорға аударылатын жарна да азайды.


«2024 жылы МӘСҚ-тен төленген төлемдер көлемі 958,3 миллиард теңгені құрады. Сонымен бірге әлеуметтік аударымдардан және өсімпұлдардан қорға түскен түсімдерінің жалпы көлемі 637,5 миллиард теңгені құрады. Кассалық алшақтық (разрыв) рекордтық 320 миллиард теңгеге жетті. Бұл ретте әлеуметтік төлемдерге жұмсалатын шығындардың жалпы сомасының 82%-дан астамы немесе былтыр 790 млрд теңгесі ана мен баланы қолдауға бағытталды. Соның ішінде жүктілігі және босануы бойынша әлеуметтік төлемдер, бала күтіміне жәрдемақы ретінде төленді», – деп мәлім етті Еңбекмині.


Егер жас босанған ананың тұрақты тіркеуі болмаса, онда жаңа заң қабылданған соң, олар да жәрдемақы мен әлеуметтік төлемнен қағылатын болады.

Шенеуніктер ол ананың тіпті жұмыс істеп тұрған кезде МӘСҚ-ке тұрақты түрде әлеуметтік аударым аударып отырғанын да назарға алмайды. Егер Парламент бұл заңды қабылдаса, тұрақты тіркеуінің болмауы азаматтарды жәрдемақы мен зейнетақысынан айыруға заңды негізге айналады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Fri, 14 Nov 2025 07:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/qGRRpBj0.webp"   type="image/webp"   length="57244"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Kaspi.kz мақсатты модель аясында бірыңғай QR жүйесіне қосылды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/kaspi-kz-maksatty-model-ayasynda-biryngaj-qr-zhujesine-kosyldy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/kaspi-kz-maksatty-model-ayasynda-biryngaj-qr-zhujesine-kosyldy</guid>
                <description>Kaspi.kz мақсатты модельдің аясында ҚР Ұлттық Банкінің Ұлттық төлем корпорациясымен бірыңғай QR жүйесіне қосылу туралы келісімге қол қойды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Kaspi.kz басшысы және негізін қалаушылардың бірі Михаил Ломтадзе былайша түсіндіріп өтті:


«Биыл біз Ұлттық банкпен бірлесіп, әсіресе операциялардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету бөлігінде белсенді жұмыс істедік. Бірыңғай QR жүйесіне қосылу – Қазақстанда кең, заманауи әрі қауіпсіз төлем инфрақұрылымын құрудағы маңызды қадам. Сүйікті клиенттеріміз жақын арада кез келген банктің QR-коды арқылы төлей алады».


Бірыңғай QR бойынша төлемдер Ұлттық Банктің орталық инфрақұрылымы арқылы өтеді. Барлық банктер бұл инфрақұрылымға тең талаптармен қосылады. Мақсатты модель клиенттер мен компанияларды алаяқтық тәуекелдерінен ең жоғары деңгейде қорғауды қамтамасыз етеді.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"></dc:creator>
                <pubDate>Thu, 13 Nov 2025 14:30:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/y9SEVd1w.webp"   type="image/webp"   length="26008"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Жуырда қазақстандықтар зейнетақы жинағының бір бөлігі жоғалғанын байқайды]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zhuyrda-kazakstandyktar-zejnetaky-zhinagynyn-bir-boligi-zhogalganyn-bajkajdy</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zhuyrda-kazakstandyktar-zejnetaky-zhinagynyn-bir-boligi-zhogalganyn-bajkajdy</guid>
                <description>Қараша айында ел тұрғындары Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының (БЖЗҚ) есепшоттарында базалық мөлшерлеменің көтерілуінен болған шығындарды көреді. 
Inbusiness.kz тілшісі мұның тек «қағаз жүзіндегі» құбылыс екенін және не істеу керегін түсіндіреді. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 18%-ға дейін көтерген соң, қазақстандық мемлекеттік облигацияларды ұстап отырған банктер мен институционалдық инвесторлар үшін жаңа «жүзеге аспаған шығындар» толқыны пайда болды. Нарық ескі бағалы қағаздардың бағасын тез түзетті, соның салдарынан қаржы ұйымдарының есептерінде теріс қайта бағалау көрсеткіштері пайда болғанын inbusiness.kz жазады. 

Бұл мәселеге алғаш назар аударған – Finmentor.kz телеграм арнасы. Онда ақша-несие саясатының қатаюының Freedom Bank-ке әсері талданған. Себебі, банк активтерінің елеулі бөлігі мемлекеттік бағалы қағаздарда шоғырланған. Бірақ, ең үлкен әсер БЖЗҚ активтеріне тиюі мүмкін: 25 трлн теңгелік портфельдің шамамен 42%-ы – Қазақстанның мемлекеттік облигацияларына (10,5 трлн теңге) салынған.

Экономика ғылымдарының докторы Вячеслав Додоновтың айтуынша, мұның тетігі қарапайым. 


– Орталық банк базалық мөлшерлемені көтерсе, депозиттер мен несиелерге, сондай-ақ облигациялар сияқты бағалы қағаздарға ұсынылатын табыстылық та өседі, – дейді ол.


Жаңа облигациялар жоғары табыстылықпен шығарылғанда, бұрынғы қағаздардың бағасы автоматты түрде төмендейді. Нарық табыстылықты теңестіру үшін ескі облигацияларды арзандатады. Соның нәтижесінде инвесторлар активтердің нарықтық құнының төмендеуін, яғни, іске аспаған (қағаз жүзіндегі) шығынды көреді.

Мәселе әсіресе, консервативті инвесторларда – зейнетақы қорларында айқын байқалады. 


– Бұл инвесторлар шынымен ақша жоғалтты дегенді білдірмейді. Егер олар облигацияларды өтеу мерзіміне дейін ұстаса, нақты шығын болмайды, – деп түсіндіреді сарапшы.


Додоновтың пікірінше, егер Ұлттық банк пен Үкімет инфляцияны мақсатты дәлізге қайтара алса, бұл шығындар өтеледі. Мұндай жағдай жүйелі сипатқа ие: мөлшерлеменің әр көтерілуі мемлекеттік бағалы қағаздардың табыстылығын арттырып, ескі шығарылымдардың бағасын төмендетеді. 


– Бұл негізінен бухгалтерлік есептегі мәселе ғана, нақты қаржылық шығын емес, – дейді Додонов.


Оның сөзінше, мұндай құбылыстар әлемнің басқа елдерінде де бар. Демек, бүкіл әлемдегі қаржы ұйымдарының портфелінде іске аспаған шығындар кездеседі, бірақ олар еш жерде дағдарысқа әкеліп соқпаған. Десе де, БЖЗҚ үшін жағдай күрделі болып отыр. 


– Қор портфелінде мемлекеттік облигациялардың үлесі жоғары. Ал зейнетақы активтерінің табыстылығы мен инфляция арасындағы теріс айырманы мемлекет өтеуі тиіс. Сондықтан, мұнда қосымша қаржылық қысым пайда болады, – дейді экономист.


Қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов те базалық мөлшерлеменің күрт өсуі ескі мемлекеттік бағалы қағаздардың құнын түсіретінін растады. 


– Мысалы, банк 16% табыстылықпен 100 теңгеге облигация сатып алса, мөлшерлеме 18%-ға көтерілген соң оның әділ бағасы 95 теңгеге дейін төмендейді, – дейді ол.


Мұндай қайта бағалау банктерді облигацияларды арзанға сатуға немесе есепте шығын ретінде көрсетуге мәжбүрлейді. 


– 18%-дық мөлшерлеме – барлық ірі облигациялық портфельі бар банктер үшін табиғи және күтілетін нереалданған шығын, – деп түсіндіреді Рысмамбетов.


Оның айтуынша, тәуекел жүйелі сипатта болғанымен, барлық банкке бірдей әсер етпейді.

Портфелі әртараптандырылған банктер аз зардап шегеді, бірақ оларда да капиталға қысым артады. Кейбір жағдайларда, мысалы Freedom Bank секілді, қосымша капитал қажет болуы мүмкін. Бұған дейін банк облигациялар портфелін қайта бағалау кезінде 20 млрд теңгеден астам шығын көрсетіп, кейін қайта капиталдандыру жүргізген және клиенттерге арналған адалдық бағдарламасын кеңейткен.

БЖЗҚ да осындай әсерге тап болса да, бұл қорда қысқа мерзімді ауытқулар аса маңызды емес. 


– Зейнетақы қорлары активтерді ұзақ мерзімге ұстайды, сондықтан қысқамерзімді пайыздық өзгерістер олар үшін шешуші рөл атқармайды, – дейді сарапшы.


2025 жылдың 7 наурызында базалық мөлшерлеме 1,25 пайыздық тармаққа көтерілгенде, БЖЗҚ активтері 22,2 трлн теңгені құраған (оның ішінде мемлекеттік облигациялар – 9,3 трлн). Сол кезде қор есебінде облигацияларды нарықтық қайта бағалау бойынша шығын 260 млрд теңгеден 611 млрд теңгеге дейін өскен, яғни, бір айда 350 млрд теңгеге жуық артқан.

Қазан айындағы соңғы шешіммен базалық мөлшерлеменің бірден 1,5 пайыздық тармаққа, яғни 18%-ға дейін көтерілуі де осыған ұқсас әсер етуі ықтимал. Дегенмен, нақты көлемі БЖЗҚ-ның 1 қарашадағы жаңа есепшоттарында белгілі болады.

Бір нәрсе анық: бұл жолғы мөлшерлеме өсімі көктемдегіден жоғары болды, ал мемлекеттік бағалы қағаздар көлемі де ұлғайған.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 13 Nov 2025 13:18:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/ujBd5QsZ.webp"   type="image/webp"   length="68434"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Келер жылдан бастап миллиондаған қазақстандық мемлекеттен көбірек қаржы алады]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/zhana-kuzhat-halykka-kandaj-pajda-beredi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/zhana-kuzhat-halykka-kandaj-pajda-beredi</guid>
                <description>Өткен айда Үкімет 2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасын ұсынғанын білеміз. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Кейін оны Мәжіліс мақұлдап, Сенат та танысып шығып, Президентке ұсынылуға жақын қалды. Бірден байқалғаны, бұл құжатқа сыни көзқарастан гөрі позитивті пікірлер көп айтылып жатыр. «Ел экономикасын жаңғыртады, азаматтардың өмір сүру сапасын, теңгерімді» деген секілді мадақтаулар жетерлік. Шынымен солай ма?

Қаржы министрі Мәди Такиев 2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заң жобасын «жаңа Бюджет кодексі негізінде дайындалған алғашқы стратегиялық жоспар» деп бағалады.

Есепке қарасақ, 2026 жылға арналған бюджеттің жалпы түсімі 23,1 трлн теңге деңгейінде болжанған. Оның ішінде трансферттерді есептемегенде таза кіріс 19,2 трлн теңге болмақ. Экономиканың өсіміне, жаңа Салық кодексінің қабылдауына, салықтық және кедендік әкімшілендіруге байланысты, осы жылмен салыстырғанда кіріс 3,6 трлн теңгеге артады екен. Ал бюджет шығыны 27,8 трлн теңгеге жетеді.

Көріп отырғанымыздай, әдеттегідей кірістен шығыс көп. Бірақ тиісті ведомство бюджет тапшылығы жалпы ішкі өнімнің бар болғаны 2,5 пайызын құрайтынын, ал 2028 жылға қарай 0,9 пайыз болатынын алға тартқан.

Ал қаржы қай салаларға жұмсалады? 2026 жылы әлеуметтік бағытқа 10,7 трлн теңге қарастырылған. Оның 6,8 трлн теңгесі әлеуметтік төлемдерге, 3,9 трлн теңгесі адами капиталға инвестиция түрінде бөлінбек.

Қарап отырсақ, жалпы бюджеттің 60 пайызы әлеуметтік салаға шығындалады. Оның ішінде денсаулық сақтау (2,7 трлн теңге), білім және ғылым (901,7 млрд теңге), мәдениет, туризм және спорт (263,5 млрд) саласы бар.

Осы уақытқа дейін еліміз әлеуметтік салаға көмекті еселей берді. Алайда сол арқылы бұл бағыттың мәселесі түгел шешілді дей алмаймыз. Керісінше, түрлі көмек пен жәрдемақы шығып, соны алуға ұмтылған «масылдар буыны» қалыптасып келе жатқандай көрінеді. Әрине, бұл пікірмен біз көпшілікті қаралағымыз келмейді, керісінше, негізсіз төлемдер арқылы бюджеттің бүйірін жұқартқан ведомстволардың жұмысын жүйелеу керегі білінеді.

Үкімет мүшелері неліктен тек әлеуметтік саланың өзіне жалпы бюджеттің 60 пайызын шығындағысы келіп отырғаны бізге де түсініксіз.

Кей сарапшылар сынап жатқанымен, бұның да өз себебі бар көрінеді. Экономист Бауыржан Ысқақов бұл қадамды әлеуметтік тұрақтылықпен және демографиялық қауіпсіздікпен байланыстырып отыр.


– Әлеуметтік шығындардың көп болуы елдегі масылдықты күшейтеді дегенге келіспеймін. Алдағы 3 жылдық бюджет жобасында қаржының 60 пайызы әлеуметтік салаға бөлінуі – экономикалық тұрақтылық пен демографиялық қауіпсіздік факторларына байланысты. Бұл шешімді дұрыс түсіну үшін біз 3 бағытты қарастырғанымыз жөн: экономикалық қисын, әлеуметтік тұрақтылық және мемлекеттік ұзақмерзімді стратегиясы, – дейді сарапшы.


Ысқақовтың сөзінше, экономикалық негіздемеде әлеуметтік шығындар да инвестияның бір түрі болып есептеледі. Дәл қазір Қазақстанда әлеуметтік салаға көп қаржы бөлу – шығын емес, адам капиталына жасаған инвестиция екен. Өйткені еңбек нарығы қарқынды өзгеріп жатыр.

Цифрландыру, жасанды интеллект секілді біліктілікті талап ететін салалар қалыптасып келеді. Білім беру, денсаулық сақтау, кадр даярлауға кеткен қаржы келешектегі экономикалық өсімнің драйвері саналады.


– Бұл тұста еліміздегі демографиялық қысымды айтуға да болады. Балалардың саны жыл сайын өсіп келеді. Бұндай кезде әлеуметтік шығындардың көбеюі де заңдылық. Әлеуметтік көмек аймақтардағы жұмыссыздықты, миграциялық қысымды азайтуға септеседі. Кедейлікті төмендетіп, экономикалық белсенділікті арттыруға негіз болады. Қазақстанда әлеуметтік жағдайға байланысты 2020-2024 жылдар арасында 5-6 митингілердің болғаны, инфляцияның 20 пайыздан асқан уақыты, халықтың тұрмысының төмендеуі, тұрғын үй бағасының өсуі байқалды. Сондықтан әлеуметтік шығындардың артуы дұрыс деп есептеймін. Осындай кезде көмекті қысқарту керісінше әлеуметтік мәселелерді ушықтырып жіберуі мүмкін, – дейді экономист.


Яғни, Үкімет әлеуметтік салаға көбірек көңіл бөлу арқылы қоғамдық көңіл-күйді бақылап отыр десек қателеспейміз. Бірақ ақшаны бөлу бар да, оны орнымен, тиімді жұмсау мәселесі тағы бар.

Екінші мәселеге келгенде «бармақ бастылық, көз қыстылық» керісінен көп қаржы нағыз мұқтаждарға жетпей жататынын айтушылар көп. Бұны Tengenomika арнасының авторы, экономист Ғалымжан Айтқазин да растаған.

Сарапшы әлеуметтік инвестициялардың тиімділігіне күмәнмен қарайды. Оның сөзінше, 2026-2028 жылдарға арналған бюджет елдің басты капиталы адамға инвестиция салу бағытын жалғастырып отыр. Бірақ бұл қаржының нақты тиімділігі әзірге күмәнді.

Экономист атап өткендей, қаражат көбейіп жатыр, алайда нәтиже соған сай емес. Білім мен денсаулыққа көп қаржы бөлінгенімен, жүйелі бақылау мен нақты бағалау болмаса, бұл «қағаздағы басымдық» күйінде қалуы мүмкін.

Үкміет қанша жерден әлеуметтік саланы басым бағыт деп жариялағанымен, бұл бағыттағы жобалардың тиімділігін бағалау тетігі әлсіз. Қоғам тарапынан бақылау мен ашықтық күшеймеді.

Үкіметтің мәлімдеуінше, 2026-2028 жылдарға арналған жаңа бюджет экономиканы сауықтыруға және әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған. Әйтсе де мақтауы асып, шаң жұқпаған құжаттың игілігі халыққа қалай тиері алдағы уақыт еншісінде.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Хақназар Жалғас</dc:creator>
                <pubDate>Mon, 10 Nov 2025 13:31:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/MUtAD5rg.webp"   type="image/webp"   length="183352"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Банк картасы бар қазақстандықтарға сыйақы төленеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/bank-kartasy-bar-kazakstandyktarga-syjaky-tolenui-mumkin</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/bank-kartasy-bar-kazakstandyktarga-syjaky-tolenui-mumkin</guid>
                <description>Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бұл бастаманы құптады.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Жалақысын амалсыз, картасында ұстайтын адамдар депозит сияқты сол шотынан да сыйақы ала бастауы мүмкін.

Банк секторының қызметкері Әлия Наубаева кезінде банктердің картада жатқан ақшаға да сыйақы төлегенін еске түсірді. Біраз банк оны акция түрінде енгізетін. Тіпті 4 пайызға дейін сыйақы ұсынғаны болыпты (2000-шы жылдары депозит бойынша ең жоғарғы ставка 9 пайыздан аспайтын).


«Бұл табысы төмен азаматтарға өте ыңғайлы. Жалақысы картасына түседі, алайда ол оны депозитке аудара алмайды. Өйткені азық-түлік сатып алуға, кредиттерін өтеуге, коммуналдық қызметтерді төлеуге, отбасы мүшелерін киіндіруге керек. Біз банкте талдау жүргізгенбіз, анықталғанындай, Қазақстанда әрбір 5 адамның үшеуінің табысы күнкөрісінен, айлық шығынынан көп аспайды. Бұл игілік сол кісілерге арналды. Олар ақшасын депозитке сала алмайды, бірақ депозит сияқты картасынан сыйақы алады. Осының арқасында карталардың танымалдылығы күрт артты. Тіпті ата-әжелердің көбі кассадан шешіп алуды доғарып, картасына аудартуға көшті», – дейді Әлия.


Маманның түсіндіруінше, бір жағынан карталар депозитке қарағанда тиімді болды. Себебі, депозитке салынған қаражатты бір ай (кейбірінде 16 күн) бойы алуға болмайды, алса, барлық сыйақыдан айырады.

Ал, картадағы ақшаға сыйақы күн сайын қосылатын. Тиісінше, ондағы қаржыңызды жұмсауды кешіктірсеңіз, сыйақысы да көбірек болады. Нәтижесінде, жалақысын картада ұстауға мәжбүр бұқара қосымша табысқа кенелді. Сонымен бірге карталардың тартымдылығы артты.

Ұлттық банк дерегінше, 2025 жылғы қазандағы жағдай бойынша банктердің айналымдағы карточкаларының саны 83 миллионнан асты. Кеңінен таралған карточкалар түрі дебеттік карточкалар болып табылады: олардың үлесі 80,9%!

Екінші орында кредиттік карточкалар тұр – 15,4%. Яғни, олар сонша танымал емес. Кредиттік лимиті бар дебеттік карточкалар мен алдын ала ақысы төленген карточкалардың үлесі тіпті мардымсыз: екеуіне 3,7% ғана тиеді.

2025 жылғы қыркүйек қорытындысында қазақстандық эмитенттердің төлем карточкаларын пайдалана отырып жүргізген транзакциялардың көлемі 18,1 триллион теңгеге жетті. Транзакциялардың жалпы саны 1,2 млрд бірлікті құрады. Бір айда 5,8%-ға өсті. 

2018 жылы Ұлттық банк тосыннан халыққа осындай сыйақы төлеуге тыйым салып тастады. Содан бері банктердің дебеттік картасында жатқан триллиондаған қаражат қазақстандықтарға қосымша пайда әкелмейді. Оны серіктес компаниясында жұмсаса ғана кейбір банк бонус, кэшбэк төлейді.

Сарапшылар біраздан бері картадағы ақшаға сыйақы есептеуге қойылған тыйымды жоюды ұсынып келеді. 2020 жылдан бері банк секторының қызметін реттеу құзырын Ұлттық банктен алып қойған Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі ескі тыйымды «бойтұмардай» сақтап келген. Енді ғана «беті бері» қарағанға ұқсайды.

Алғашқы құрылған күнінен бері агенттікті табан аудармай басқарып келе жатқан Мәдина Әбілқасымова Мәжіліс депутаттарына мәлімдеме жасап, азаматтардың ағымдағы банктік шоттарына пайыздық сыйақы есептеуге тыйымды жоюды енді қолдайтынын мәлімдеді.

Әбілқасымова картадағы ақшаға процент есептеуге тыйым 2018 жылы «орнықты банк секторын құру мақсатында» енгізілгенін жеткізді. Сарапшылар бұл тыйымның банкирлердің мүддесін ілгерілеткен бастама болғанын еске салады: ағымдағы шоттардағы қаржы қысқа мерзім ғана сақталатын өтімділік саналады. Оны банктер ұзақ пайдалана алмайды. Ондай шотқа бүгін түскен қаражатын иесі көп ұзатпай, бір апта ішінде жұмсап жіберуі мүмкін.

Банктер несиені бұқара мен бизнеске ұзақ мерзімге беру үшін депозиттерді пайдаланады. Алайда ағымдағы шотындағы ақшасына онсызда сыйақы есептелетіндіктен қазақстандықтардың көбі жалақысын, басқа табысын картада ұстай бастапты. 

Мәдина Әбілқасымова бұл тыйым банктердің ұзақмерзімді кредит беру қабілетін арттырғанын алға тартты. Дегенмен, қаржылық реттеушінің төрайымы ескі тыйымды бір шартпен ғана алып тастауға келіседі: депозиттермен салыстырғанда, ағымдағы шоттар бойынша есептелетін пайыздық сыйақы көлемі бірнеше есе аз болуға тиіс.

Мысалы, депозиттер бойынша 18 пайыздай сыйақы берілетін болса, картадағы ақшаға 1 пайыз (не одан төмен) ғана пайыз ұсынылуы мүмкін. Сонда халыққа қаражатын ағымдағы шотта ұстау бәрібір тиімсіз болады.


«Біз халықаралық тәжірибені зерделедік. Бүкіл дамыған елде ағымдағы шоттар бойынша ставкалар депозиттердікіне қарағанда елеулі төмен. Себебі, клиенттер ағымдағы не картадағы қаражатын кез келген мезетте, банкті хабардар етпей, шешіп ала алады. Ал, депозитте сәл басқаша», – деді Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрайымы.


Тыйымды алып тастау бастамасын сондай-ақ монетарлық реттеуші – Ұлттық банк те қолдады. ҚРҰБ төрағасының орынбасары Берік Шолпанқұловтың баяндауынша, Ұлттық банк мұндай қадамның нарық үшін оң әсері болады деп санайды.

Қаржыгер Ғалым Құсайыновтың есептеуінше, әлгі тыйымның кесірінен әрбір қазақстандық жыл сайын ең кемі 33 мың теңге табысты жоғалтады. Дәл осы кезде депозитте емес, карталарда жатқан және бір тиын сыйақы төленбейтін халық қаржысынан банктер жылына 330 миллиард теңге табыс тауып жатыр.


«Егер ай сайын 2-3 мың немесе жыл сайын 24-36 мың теңгеден жоғалтып отырса, адамдардың көбі мұны байқамауы мүмкін. Бұл ретте банктер әрбір теңгеден ақырында өте үлкен сомада табыс табады. Бұл бір анекдоттағы сияқты: «Бәріңіз бір теңгеден жіберіңіздер, сонда мен сіздерге қалай миллионерге айналуға болатынын көрсетемін!». Мені ағымдағы шоттардағы ақшаға процент есептеуге қойылған тыйым алаңдатады. Мемлекеттік және үкіметтік қаржылық құрылымдардың өкілдерімен жиі кездесемін. Сонда осы мәселені көтерсем, бәрінің дерлік жауабы бір: «Ақшаны ағымдағы шоттан депозитке аудара салып, содан табыс табуда тұрған қандай қиындық бар?» деп бетіме аң-таң қарайды», – деді Құсайынов.


Қарапайым адамның неге бұған бара алмайтыны жоғарыда айтылды.


«Мен мұндай жағдайда қарсы сұрақ қоямын: «Сіз өзіңіз картада қанша ақша ұстайсыз?» Бұл сұраққа олардың ешқайсысы жауап бергісі келмейді, тура жауаптан тайсақтайды. Сол себепті мен нақтылаймын: «100 мың теңгеден көп болар?» Кейбірі одан әлдеқайда көп екенін мәлімдейді. Ары қарай келесі сауалды қоямын: «Онда неге өзіңіз сол ақшаның бәрін депозитіңізге аудармайсыз, не проблема бар?» Жауабы, әрине, белгілі: «Депозитке аударылатыны аударылады, бұл содан қалғаны. Оны мен ағымдағы шығыстарым үшін ұстаймын». Әрбір транзакция үшін үнемі банктен ақша аудара беру өте қолайлы емес», – деді қаржыгер Құсайынов.


Оның мәліметінше, Қазақстанда халық өз жинағына аудармай, ағымдағы шоттарында шамамен 2,2 триллион теңгені ұстап тұрады. Осы ағымдағы шоттардың барлығы дерлік – карталар.

Ұлттық банк екінші деңгейлі банктердің айналымдағы карточкаларының саны 83 миллионнан асқанын жариялады. Алайда оның басым көпшілігі ішіне бір тиын түспей, үйдегі не кеңседегі тартпаларда шаң басып жатады.


«Бізде шамамен 10 миллион белсенді карталық шот бар. Оның әрқайсысына ай сайын орта есеппен 220 мың теңге түседі. Бір карталарда бірнеше миллион теңге жатады, басқаларында бірер мың теңге ғана болады. Бірақ орта есеппен 220 мың теңге. Егер картада жатқан осы сомаға банктер ең құрыса, жылдық 15% сыйақы есептесе, онда әр адам айына 2 750 теңге, жылына – 33 мың теңге қосымша табыс алар еді», – деді Ғалым Құсайынов.


Ол банктердің табысын да есептеп берді: банктер ағымдағы шоттарда жатқан 2,2 триллион теңге үшін бір тиын сыйақы төлемейді. Ал, оларды пайдаланудан ең кемі 330 миллиард теңге тап-таза табыс табады. Бұл банк секторының таза табысының шамамен 10%-ы.


«Тағы бір жайт: жеке тұлғалардың 90%-ы жалақысын, аударымдарын 4-5 ірі банк арқылы ғана алады. Ендеше ағымдағы шотқа пайыздық сыйақы есептеуге тыйымды кімнің діттегені, шектеу бенефициарының кім екені анықталады. Егер сіз банктердің мұны картамен сауда-саттыққа кэшбэк төлеу арқылы өтейді деп санасаңыз, қатты қателесесіз. Бұл қайтарым қаржының банктерге еш жүктемесі жоқ. Кэшбэктердің бір бөлігі – интерчейндж есебінен, тағы бір бөлігі – сауда серіктестері есебінен, қалған бөлігі – халықаралық төлем жүйелерінің есептік бюджетінің маркетингі арқылы өтеледі», – деді қаржыгер.


Банктердің әрқайсысы Visa, Mastercard сияқты қолма-қолсыз төлемдерді өңдеудің халықаралық төлем жүйелерінің бірінің қызметін пайдаланады. Соған басымдық береді, сол арқылы нарықтағы үлесін және жарнамасын ілгерілетеді. Осы үшін ол жүйелер банктерге ақы төлейді.

Сарапшылардың байламынша, егер қаржылық реттеуші агенттік банктерге ағымдағы шот пен картада жатқан ақшаға пайыздық сыйақы төлеуге тыйымды алып тастаса, онда бұл нарықтағы бәсекелестікті күшейтеді.

Өйткені тіпті ұсақ немесе жаңа банктер клиенттік базасын ұлғайту үшін осы тарапта үлкен науқан жариялай алады. Сонда жалақысы депозитке аударуға жетпей қалатын азаматтар бухгалтериясына кіріп, бұдан былай еңбекақысын карта ақшасына сыйақы төлейтін банктегі шотына аударуды жаппай талап ете бастауы мүмкін.

Сарапшылар мұндай жағдайда банктер арасында әрбір клиент үшін күрес қайта қызатынына және банк секторы клиентке бағдарлана түсетініне назар аудартты. Әйткенмен, Әбілқасымова ескі тыйымды жоюға келіскенімен, оны алып тастайтын нақты күні жайында тіпті депутаттарды да хабардар етпеді. Бәлкім, «жаңажылдық тосын сый» жасар?!
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Жанат Ардақ</dc:creator>
                <pubDate>Sun, 09 Nov 2025 09:27:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/rPS5dsW6.webp"   type="image/webp"   length="39180"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Шетелдік интернет-платформалар Қазақстанға 118,4 млрд теңге салық төледі]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/apple-temu-sheteldik-internet-platformalar-kazakstan-byudzhetine-118-4-mlrd-tenge-toledi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/apple-temu-sheteldik-internet-platformalar-kazakstan-byudzhetine-118-4-mlrd-tenge-toledi</guid>
                <description>Бұл туралы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті мәлім етті.
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Цифрлық қызметтер салығы енгізілгелі бері шетелдік интернет-компаниялар Қазақстан бюджетіне жалпы 118,4 млрд теңге аударды, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.

2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда қазақстандық пайдаланушыларға электрондық қызметтер көрсететін немесе интернет арқылы тауар сататын шетелдік компанияларды салық салу тетігі қолданылуда.

Бұл тетік тұтынушымен тікелей жұмыс істейтін жаһандық онлайн-платформаларға (B2C форматы) қатысты. Мұндай компаниялар Қазақстанда тіркелуге және қосылған құн салығын (ҚҚС) 12% мөлшерлемемен төлеуге міндетті. Бұл шара отандық және шетелдік цифрлық қызметтер жеткізушілері үшін әділ бәсекелестік ортасын қалыптастыруға бағытталған.

Бүгінгі күні Қазақстанда 118 шетелдік резидент емес компания есепке қойылған, олардың қатарында әлемнің ірі платформалары бар.

2025 жылы тағы 20 компания қосылды, олардың ішінде:


	Chess.com – шахмат әуесқойларына арналған халықаралық платформа;
	OpenAI, L.L.C. – ChatGPT сервисінің әзірлеушісі;
	Canva Pty Ltd. – онлайн-дизайн платформасы;
	Microsoft Ireland Operations Limited – Microsoft компаниясының бөлімшесі;
	Canyon Bicycles GmbH – кәсіби велосипед өндірушісі.


Салық қолданылғаннан бері шетелдік цифрлық компаниялар жалпы 118,4 млрд теңге төледі, соның 48,6 млрд теңгесі – 2025 жылы түсті. Бұл өткен жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда 20 млрд теңгеге көп.

2025 жылғы ең ірі ҚҚС төлеушілер:


	Valve Corporation – 8,6 млрд ₸;
	Apple – 8 млрд ₸;
	Temu – 6,2 млрд ₸.


Ұқсас цифрлық қызметтер салықтары көптеген дамыған елдерде қолданылады:


	ЕО – бірыңғай e-VAT жүйесі;
	Ұлыбритания, Үндістан, Канада – арнайы цифрлық салықтар;
	Австралия, Жапония, Сингапур – шетелдік компанияларға арналған жеңілдетілген онлайн-тіркеу.


Қазақстанның моделі ЭЫДҰ ұсынымдарына және жаһандық үздік тәжірибеге толық сәйкес келеді.


	Өзбекстан – 2020 жылдан бері шетелдік цифрлық қызмет жеткізушілерден 12% ҚҚС алады;
	Қырғызстан – 2022 жылдан бастап ұқсас режимді енгізд;
	Ресей – 2024 жылдан резидент емес компаниялардың цифрлық сервистеріне 18% ҚҚС белгіледі.


Осылайша, өңір елдері цифрлық экономиканың шынайылығына бейімделіп, салық әділдігін қамтамасыз ету және ұлттық мүдделерді қорғау бағытында белсенді шаралар қабылдауда.

«Цифрлық ҚҚС» енгізу Қазақстанға цифрлық саланы тиімді реттейтін елдер қатарына қосылуға мүмкіндік берді. Бұл шешім бюджет түсімдерін ұлғайтты, шетелдік компаниялардың қызметін ашық етті және қазақстандық ІТ-кәсіпорындар үшін бәсекелестік жағдайларын теңестірді.

ҚР ҚМ Мемлекеттік кірістер комитеті Қазақстан экономикасының мүддесінде цифрлық ортадағы салықтық әкімшілендіру құралдарын одан әрі жаңғыртуды жалғастырады.
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Айдана Абаева</dc:creator>
                <pubDate>Thu, 06 Nov 2025 10:25:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/mN7TGYJJ.webp"   type="image/webp"   length="129950"  />
                            </item>
                    <item>
                <title><![CDATA[Елімізде көп ұзамай несиеге қатысты жаңалық қолданысқа енеді]]></title>
                                <link>https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-kop-uzamaj-nesie-molsherlemelerin-tomendetetin-zhana-adisteme-koldanyska-enedi</link>
                <guid isPermaLink="true">https://inbusiness.kz/kz/news/elimizde-kop-uzamaj-nesie-molsherlemelerin-tomendetetin-zhana-adisteme-koldanyska-enedi</guid>
                <description>Мұндай жақсы жаңалықты Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова айтып отыр. 
</description>
                <content:encoded><![CDATA[Оның сөзінше, 2026 жылдың 1 шілдесіне дейін Ұлттық банкпен бірлескен жаңа әдістеме дайын болады, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты. 

Банктер мен банк қызметі мәселелері бойынша заң жобасы талқылау барысында депутат Тілектес Адамбаев өткен заңдарда тұтынушылық несие мөлшерлемелерін 46 пайызға, ал ипотека мөлшерін 25 пайызға дейін төмендету мүмкін болғанын еске салды. 


– Жаңа банктердің, оның ішінде шетелдік банктердің нарыққа шығуын жеңілдететін шаралар қабылданды. Енді жаңа заңда біз банктердің лицензиялау жүйесін одан ары жеңілдетуді көріп отырмыз. Базалық лицензия енгізілмек. Осыған байланысты қаржы нарығындағы бәсекелестікті арттыру шаралары несиелік мөлшерлемелерді төмендетуге әкеле ме? – деп сұрады ол. 


Өз кезегінде Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова былтыр жылдық тиімді мөлшерлемелердің бәрі төмендетілгенін растады. 


– Кепілсіз тұтынушылық несие бойынша мөлшерлеме 56-дан 46 пайызға, ипотекалық несие бойынша мөлшерлеме 30-дан 25 пайызға, ал кепілді несиелер бойынша мөлшерлеме 40-тан 35 пайызға дейін төмендетілді. Биыл ипотекалық несие бойынша мөлшерлемені одан ары 20 пайызға дейін төмендеттік. Бірақ, қазан айында Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 18 пайызға дейін көтерді. Сол себепті, банктердің көбі ипотекалық несиені тоқтатты. Сондықтан бұл норманы қолдануды 2026 жылдың 1 шілдесіне дейін тоқтаттық. Оған дейін Ұлттық банкпен бірлесіп, жаңа әдістеме әзірлейміз. Жаңа әдістеме бастапқы жарнаның көлеміне байланысты болады және сараланған мөлшерлеме бекітіледі, – деді агенттік басшысы. 


Ол тұтынушылық несие бойынша тура осы бағытта жұмыс істей беретінін жеткізді. Агенттік басшысы жаңа әдістеме әзірлегеннен соң бәсекелестік артып, мөлшерлеме төмендей түсетініне сенеді. 
]]></content:encoded>
                <dc:creator xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Рыскелді Сәрсенұлы</dc:creator>
                <pubDate>Wed, 05 Nov 2025 14:58:00 +0500</pubDate>
                                    <enclosure  url="https://inbusiness.kz/uploads/2025-11/PsYjiEep.webp"   type="image/webp"   length="88220"  />
                            </item>
            </channel>
</rss>
