15 мамыр – қазақтың тұңғыш әскери ұшқыш қызы, "Халық қаһарманы" Хиуаз Доспанованың туған күні. Оның есімі – қайсарлықтың, батылдықтың және Отанға адал қызмет етудің символына айналған тарихи тұлғалардың бірі, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.
Хиуаз Қайырқызы Доспанова 1922 жылы Гурьев облысында, қазіргі Атырау өңірінде дүниеге келген. Бала кезінен алғырлығымен көзге түскен ол мектепте үздік оқып, аспан әлеміне ерекше қызығушылық танытады. Арман қуған қайсар қыз Орал қаласындағы аэроклубта білім алып, запастағы ұшқыш куәлігін иеленеді. Сол кезеңнің өзінде авиация саласында қыз балалардың жүруі сирек құбылыс болатын.
Мектепті үздік тәмамдаған Хиуаз Мәскеудегі Н.Е.Жуковский атындағы Әскери-әуе академиясына түсуді армандады. Алайда жасы мен кейбір талаптарға байланысты ол оқу орнына қабылданбай, Бірінші Мәскеу медицина институтына оқуға түседі. Бірақ оның тағдырын медицина емес, аспанмен байланысты мамандық өзгертті.
1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Хиуаз Доспанова майданға өз еркімен сұранады. Осылайша ол аты аңызға айналған 588-ші түнгі бомбалаушы әуе полкінің құрамына қабылданды. Кейін бұл полк неміс әскерлері арасында "Түнгі мыстандар" деген атпен танылды. Полк құрамындағы барлық ұшқыштар мен штурмандар әйелдер болды.
Хиуаз Доспанова соғыс жылдарында Оңтүстік майданда, Солтүстік Кавказда, Украина мен Беларусь аумағында жауынгерлік тапсырмалар орындады. Ол түнгі уақытта жау шебіне бірнеше мәрте әуеден соққы жасап, әскери операцияларға белсенді қатысты. Батыр ұшқыш соғыс кезінде 300-ден астам жауынгерлік ұшу жасады.
Майдан даласында ол бірнеше рет ауыр жарақат алды. Әсіресе ұшақ апатынан кейін дәрігерлер оның қайта ұшатынына күмәнмен қараған. Соған қарамастан Хиуаз қайсар мінезінің арқасында сапқа қайта оралып, әскери қызметін жалғастырды. Жеңіс күнін Берлин түбінде қарсы алды.
Ерлігі үшін Хиуаз Доспанова Қызыл Жұлдыз, Қызыл ту, II дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, "Кавказды қорғағаны үшін", "Варшаваны азат еткені үшін", "Германияны жеңгені үшін" медальдарымен марапатталды. Ал 2004 жылы оған Қазақстанның ең жоғары марапаттарының бірі – "Халық қаһарманы" атағы берілді.
Соғыстан кейін Хиуаз Қайырқызы қоғамдық жұмыстарға белсене араласып, жастарды патриоттық рухта тәрбиелеуге үлес қосты. Ол өмірінің соңына дейін елдің қоғамдық-саяси өмірінен тыс қалған жоқ.
2008 жылы Хиуаз Доспанова дүниеден өтті. Ол Алматы қаласындағы Кеңсай зиратына жерленді.
Бүгінде Хиуаз Доспанованың есімі ел тарихындағы өшпес ерліктің символына айналды. Оның өмір жолы – батырлықтың ғана емес, арманға адалдық пен қайсар рухтың жарқын үлгісі.
