2026 жылғы қазанда Қазақстанның сыртқы саясаты мен экологиялық күн тәртібіндегі маңызды мәселелер халықаралық кездесулерде көтерілді. 15 қазанда Әзербайжанның Баку қаласында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен және Израиль Президенті Ицхак Герцогпен кездесті, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.
Қатармен келіссөзде инвестициялық және энергетикалық жобаларды іске асыруға, ал Израильмен кездесуде сауда-экономикалық және инвестициялық байланыстарды кеңейтуге басымдық берілді.
16 қазанда Арменияның Ереван қаласында өткен COP17 аясындағы Биоалуантүрлілік бойынша көшбасшылар саммитінде Мемлекет басшысы табиғатты қорғау, экологиялық мәдениет және сирек жануарлардың популяциясын қалпына келтіру мәселелерін көтерді. Сонымен қатар Каспий итбалығының саны бір ғасырда 1 миллионнан 270 мыңға дейін азайғанын айтып, халықаралық қоғамдастықты бірлескен шараларды күшейтуге шақырды.
Қатармен серіктестік: инвестиция мен энергетика
15 қазанда Бакуде Қасым-Жомарт Тоқаев Қатар Мемлекетінің Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәнимен кездесті. Ақорданың хабарлауынша, тараптар екіжақты ынтымақтастықты нығайту және бірлескен инвестициялық әрі энергетикалық жобаларды іске асыру мәселелерін талқылады. Сондай-ақ халықаралық және өңірлік күн тәртібі, соның ішінде Таяу Шығыстағы ахуал жөнінде пікір алмасты.
Қатармен ынтымақтастық Қазақстанның инвестициялық байланыстарын кеңейтуге бағытталған. Дегенмен ресми хабарламада нақты жаңа келісімдер мен инвестиция көлемі көрсетілмеген. Сондықтан алдағы міндет – уағдаластықтарды нақты жобаларға айналдыру.
Израильмен байланыс: сауда және инвестиция
Сол күні Бакуде Мемлекет басшысы Израиль Президенті Ицхак Герцогпен кездесті. Тараптар сауда-экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты кеңейту мүмкіндіктерін талқылады.
Қасым-Жомарт Тоқаев Израиль Президентінің сәуір айында Астанаға жасаған сапары екі ел арасындағы байланысты нығайтуға серпін бергенін айтты. Ицхак Герцог те Қазақстанға сапарын оң бағалап, екіжақты ынтымақтастықты дамытуға мүмкіндік мол екенін жеткізді.
Кездесуде халықаралық мәселелер де қозғалды. Израиль Президенті Қазақстанның Бейбітшілік кеңесіне қосылуын құптады.
Екі елдің негізгі мақсаты – сауда-экономикалық және инвестициялық байланыстарды кеңейту. Ал нақты нәтижелер бірлескен жобалардың іске асуына байланысты.
Жаңа Конституцияда экологиялық мәдениетке қандай орын берілген?
COP17 саммитінде Қасым-Жомарт Тоқаев табиғатты қорғау мен экологиялық мәдениетті қалыптастыру Қазақстанның мемлекеттік саясатының маңызды бағыты екенін атап өтті.
"Ел тарихында алғаш рет жоғары экологиялық мәдениет қалыптастыру мемлекеттіліктің негізін құрайтын қағидаттардың бірі ретінде Ата заңымызда бекітілді", – деді Президент.
Мемлекет басшысының айтуынша, азаматтардың табиғат пен оның ресурстарына ұқыпты қарауы және қоршаған ортаны қорғау жауапкершілігі конституциялық қағидаттарда көрініс тапқан.
"Табиғат байлығын сақтау экономикалық өрлеумен қатар жүруі керек екеніне сенімдіміз", – деп атап өтті Қасым-Жомарт Тоқаев.
Бұл ұстаным табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен экономикалық дамуды қатар алып жүру қажеттігін көрсетеді.
"Таза Қазақстан": экологиялық жауапкершілік
Президент COP17 саммитінде "Таза Қазақстан" жалпыұлттық бастамасына да тоқталды. Оның айтуынша, бұл қозғалыс тазалық шараларынан кең ауқымды құндылыққа айналып келеді.
"Бұл қозғалыс қарапайым экологиялық тазалық ауқымынан шығып кетті. Оның азаматтардың дүниетанымы мен өмір салтына ықпал ететін жалпыұлттық идеологияға айналып келе жатқаны қуантады", – деді Мемлекет басшысы.
Экологиялық мәдениет сенбілікпен ғана шектелмейді. Ол табиғи ресурстарды үнемдеу, қоршаған ортаға зиян келтірмеу және табиғи байлықты келешек ұрпаққа сақтау жауапкершілігін қамтиды.
Киік саны 4,7 миллионға жетті
Қазақстанның табиғатты қорғаудағы нәтижелерінің бірі – киік популяциясының қалпына келуі. Президенттің мәліметінше, 2003 жылы елімізде небәрі 21 мың киік болса, 2026 жылдың көктемінде олардың саны 4,7 миллионға жеткен. Қазір әлемдегі киіктердің шамамен 98 пайызы Қазақстан аумағында мекендейді.
"Егер елімізде 2003 жылы небәрі 21 мың бас киік болса, биыл көктемге қарай бұл көрсеткіш 4,7 миллионға жетті", – деді Президент.
Киік санының өсуі табиғатты қорғау жұмыстарының нәтижесін көрсетеді. Сонымен қатар жануарлардың мекендеу ортасын сақтау мен популяциясын тұрақты бақылау маңызды болып қала береді.
Қар барысының саны 190 басқа дейін өсті
Қазақстанда ерекше қорғауға алынған жануарлардың бірі – қар барысы. Президенттің айтуынша, өткен ғасырдың 90-жылдары жойылып кету қаупіне жақын болған бұл жыртқыштың популяциясы бүгінде шамамен 190 басқа жеткен.
"Қар барысын қорғау және жүйелі ғылыми мониторинг шараларының нәтижесінде оның популяциясы шамамен 190-ға дейін көбейді", – деді Мемлекет басшысы.
Президент қар барысы мекендейтін аумақтардың шамамен 70 пайызы Қазақстандағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарға жататынын атап өтті. Алдағы міндет – жануардың мекендеу ортасын қорғап, ғылыми бақылауды жалғастыру.
Тұран жолбарысы мен Пржевальский жылқысын қайта жерсіндіру
Қазақстан сирек жануарларды табиғи ортаға қайтару бағытындағы жұмыстарды да жалғастырып жатыр.
Президенттің мәліметінше, 2026 жылғы шілдеде жетпіс жыл ішінде алғаш рет жолбарыс Қазақстанның табиғи ортасына жіберілген. Бұл іске Ресей, БҰҰ Даму бағдарламасы, Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры және басқа халықаралық серіктестер қолдау көрсеткен.
Сонымен қатар Пржевальский жылқысын қайта жерсіндіру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұл бағытта чех, неміс және мажар серіктестерімен бірлесіп жұмыс атқарылуда.
Жобалардың мақсаты – сирек жануарларды табиғи ортаға қайтарумен қатар, олардың ұзақ мерзім бойы тіршілік етуіне қажетті жағдай қалыптастыру.
Каспий итбалығы: 1 миллионнан 270 мыңға дейін азайды
COP17 саммитінде Президент Каспий теңізінің экожүйесін қорғау мәселесін көтерді. Оның айтуынша, соңғы бір ғасырда Каспий итбалығының саны 1 миллионнан 270 мыңға дейін азайған.
"Каспий итбалығының жойылу қаупі ерекше алаңдатады. Соңғы ғасырда Каспий итбалығының саны 1 миллионнан 270 мыңға дейін азайған", – деді Мемлекет басшысы.
Президент Каспий маңындағы бес мемлекетті және халықаралық қоғамдастықты итбалықты сақтап қалу үшін бірлескен шараларды күшейтуге шақырды. Сондай-ақ Арал теңізінің тағдырын еске салып, табиғи ресурстарды жауапсыз пайдаланудың ауыр салдары болатынын атап өтті.
"Каспий теңізінің Арал тағдырын қайталауына жол бермеуіміз қажет", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Қазақстан Каспий теңізінің су ресурстарын сақтауға бағытталған халықаралық бағдарлама қабылдау туралы бастама көтеріп отыр. Бұл бастамаға теңіз маңындағы бес мемлекеттің қатысуы көзделген.
Табиғатты қорғау үшін халықаралық ынтымақтастық қажет
Президент сирек жануарларды қорғаумен қатар, табиғи мекендеу орталарын қалпына келтіру және ерекше қорғалатын аумақтарды кеңейту мәселелеріне тоқталды.
Қазақстан Халықаралық сирек түрлерді қорғау және биоалуантүрлілікті сақтау қорын құру бастамасын көтеріп, оны он жылға арналған ұлттық бағдарламамен толықтыруды көздеп отыр. Сонымен қатар Ұлттық генетикалық биоалуантүрлілік банкін құру жұмыстары жүргізілуде.
Мемлекет басшысы су ресурстарын басқару саласындағы халықаралық ынтымақтастықты да маңызды деп атады. Қазақстан бұған дейін БҰҰ жүйесінде Халықаралық су ұйымын құруды ұсынған.
Сондай-ақ Президент Биоалуантүрлілік жөніндегі конвенция хатшылығының өңірлік кеңсесін Алматыда орналастыруды ұсынды. Бұл Орталық Азия елдеріне ғылыми тәжірибе алмасуға және табиғатты қорғау жобаларын бірлесіп дамытуға мүмкіндік береді.
Қасым-Жомарт Тоқаев табиғатты қорғауда озық технологиялардың рөлін де атап өтті. Ол Alem.AI халықаралық жасанды интеллект орталығын биоалуантүрлілік деректерін талдау, алдын ала ескерту жүйелерін әзірлеу және мамандар даярлау үшін пайдалануды ұсынды.
"Астанадағы Alem.AI халықаралық жасанды интеллект орталығын бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізу, биоалуантүрлілік деректерін талдау, алдын ала ескерту жүйелерін әзірлеу, сала мамандарын даярлау платформасы ретінде пайдалануды ұсынамыз", – деді Президент.
Экономикалық даму мен табиғатты қорғау қатар жүруі керек
Қатар және Израиль басшыларымен кездесулерде инвестициялық, энергетикалық және сауда-экономикалық ынтымақтастық мәселелері талқыланды. Ал COP17 саммитінде табиғи ресурстарды сақтау мен экологиялық жауапкершілікке басымдық берілді.
Қатармен бірлескен инвестициялық және энергетикалық жобаларды іске асыру перспективалары қарастырылса, Израильмен сауда-экономикалық және инвестициялық байланысты кеңейту мәселелері көтерілді. Экологиялық күн тәртібінде Қазақстанның табиғи байлығын қорғау, сирек жануарлардың популяциясын қалпына келтіру және Каспий экожүйесін сақтау үшін халықаралық күш-жігерді біріктіру қажеттігі айтылды.
"Бізге шынайы серіктестікке, бөліп-жармауға негізделген, ең бастысы, нақты нәтижелерге қол жеткізуді көздейтін халықаралық ынтымақтастық керек", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президенттің мәлімдемелерінен Қазақстанның экономикалық дамуды табиғатты қорғау міндеттерімен қатар қарастыратынын аңғаруға болады. Ал алдағы нәтиже инвестициялық және энергетикалық уағдаластықтардың іске асуына, экологиялық бастамалардың орындалуына және халықаралық серіктестермен бірлескен жұмыстың жалғасуына байланысты.
