Халықаралық валюта қорының 2025 жылғы қорытындысы бойынша, ел жалпы ішкі өнімнің сатып алу қабілетінің паритеті (ЖІӨ ППС) көрсеткішімен 973 млрд АҚШ долларына жетіп, әлемде 36-орынға ие болды. Бұл көрсеткіш Қазақстанды Орталық Азиядағы жетекші экономикалардың бірі ретінде айқындайды, деп жазады inbusiness.kz сайты.
Экономика ғылымдарының кандидаты, доцент Юлия Баеваның пікірінше, бұл нәтиже экономиканың тек ауқымын ғана емес, сонымен қатар соңғы жылдары жүргізіліп жатқан экономикалық саясаттың, инвестициялық белсенділіктің және цифрлық трансформацияның әсерін көрсетеді. Дегенмен, экономиканың сапалық дамуын толық бағалау үшін институционалдық көрсеткіштерге, бәсекелестік деңгейіне және бизнес ортаның ашықтығына да назар аудару қажет.
Қазақстанның қазіргі даму кезеңі экономиканы әртараптандыру, жаңа салаларды дамыту және халықаралық капиталды тарту мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған. Елдің тұрақты сыртқы саясаты мен реформалар бағыты инвестициялық тартымдылықты арттыруда маңызды рөл атқарады.
– Қазақстанның ЖІӨ-нің сатып алу қабілетінің паритеті бойынша әлемде 36-орынға көтерілуі нені білдіреді? Бұл көрсеткіш институционалдық өзгерістерді қаншалықты көрсетеді?
– Халықаралық валюта қорының 2025 жылғы деректеріне сәйкес, Қазақстанның ЖІӨ-сі (ППС бойынша) 973 млрд АҚШ долларын құрады және ел осы көрсеткіш бойынша әлемде 36-орынға ие болды.
ЖІӨ-нің ППС көрсеткіші әртүрлі елдердің экономикаларын салыстыруда маңызды, өйткені ол сатып алу қабілетін ескере отырып, өндіріс көлемі мен өмір сүру деңгейін анағұрлым дәл бағалауға мүмкіндік береді. 2018 жылдан бері Қазақстан бұл рейтингте өз позициясын тұрақты түрде жақсартып, 45-орыннан 36-орынға дейін көтерілді. Бұл динамика бірнеше факторлардың ықпалымен қалыптасты: қолайлы сыртқы экономикалық жағдай, экспорттық тауарларға жоғары сұраныс, мемлекеттік инвестициялардың артуы және цифрлық технологиялар арқылы жаңа нарықтық мүмкіндіктерді игеру. Сонымен қатар, ЖІӨ ППС көрсеткіші негізінен экономиканың сандық өсімін сипаттайды. Сондықтан экономиканың сапалық дамуын бағалау үшін бәсекелестік деңгейі, меншік құқықтарының қорғалуы және институционалдық орта сияқты қосымша көрсеткіштерді де ескеру қажет.
– Қазақстанның қазіргі көрсеткіштері тұрақты және технологиялық экономикаға көшуге дайын екенін көрсете ме?
– Экономиканың тұрақты моделіне көшу бірқатар өзара байланысты көрсеткіштер арқылы байқалады.
Біріншіден, мұнай-газ секторынан тыс салалардың қарқынды дамуы маңызды. Бұл тек өндіріс көлемінің өсуімен ғана емес, олардың ЖІӨ-дегі және экспорт құрылымындағы үлесінің артуымен де өлшенеді. Әсіресе өңдеу өнеркәсібі, IT-сектор және жоғары қосылған құны бар қызметтер ерекше мәнге ие.
Екіншіден, экспорт құрылымының әртараптануы – маңызды белгі. Яғни, шикізаттық емес тауарлардың үлесінің артуы экономиканың сыртқы баға конъюнктурасына тәуелділігін төмендетеді.
Үшіншіден, институционалдық сапаның жақсаруы: көлеңкелі экономиканың қысқаруы, бейресми жұмыспен қамтудың азаюы және бизнес ортаға деген сенімнің артуы.
Сонымен қатар мемлекеттік қаржының тұрақтылығы да маңызды көрсеткіш болып табылады.
– Қазақстан экономикасы халықаралық капиталды тартуға қаншалықты дайын?
– Халықаралық капиталдың терең тартылуы, ең алдымен, шикізаттық емес секторлардың дамуына байланысты. Қаржы, логистика, IT сияқты салалардың өсуі күрделі қаржы құралдарын қолдануға деген сұранысты арттырады.
Қазақстан экономикасы бұл тұрғыда белгілі бір деңгейде дайын екенін көрсетеді. Қаржы нарығы біртіндеп дамып келеді, ал жаңа қаржы құралдарын енгізу бағытында жұмыстар жүргізілуде. Бұл өз кезегінде халықаралық инвестицияларды тарту мүмкіндіктерін кеңейтеді.
– Қазақстанның ішкі реформалары мен сыртқы саясаты оның инвестициялық имиджіне қалай әсер етеді?
– Қазіргі таңда әлемде геосаяси тұрақсыздық күшейіп отырғаны белгілі. Осындай жағдайда Қазақстан көпвекторлы, прагматикалық сыртқы саясатты ұстанып отыр.
Бұл бағыт елдің саяси тұрақтылығын сақтауға және халықаралық әріптестермен байланысты нығайтуға мүмкіндік береді. Мұндай саясат инвестициялық тартымдылықты арттырып, Қазақстанды сенімді серіктес ретінде қалыптастырады.
