/img/tv1.svg
RU KZ
Hang Seng 23 182,08 KASE 2 209,51
FTSE 100 5 415,50 РТС 1 049,88
DOW J 21 056,82 Бидай 551,40
2020 жылы теңге бағамы қалай өзгереді?

2020 жылы теңге бағамы қалай өзгереді?

Ұлттық валютаға байланысты сарапшылар пікірі мен болжамдары. 

29 Желтоқсан 2019 09:27 4579

2020 жылы теңге бағамы қалай өзгереді?

Автор:

Құралай Құдайберген

2019 жылы ұлттық валютамыздың долларға шаққандағы бағамы айтарлықтай өзгерген жоқ. Қаңтар айында бір доллар 384 теңгеге бағаланса, күздің басында 390 теңгеге дейін құнсызданды. Жыл соңында ұлттық валюта 378 – 380 теңге көлемінде нығая түсті. Теңге бағамы 2020 жылы қалай өзгереді? Inbusiness.kz тілшісі көпшілікті толғандырған бұл сауалдың жауабын сарапшылардан сұрады.

Өтіп бара жатқан жылы доллар бағамын дәл болжаған тәуелсіз сарапшы Айдархан Құсайынов алдағы жылы да айтарлықтай өзгеріс болмайды деп есептейді. Сарапшының пікірінше бағам 390 теңгенің айналасында тұрақтайды.

«Тек 10 теңгеге ауытқу болуы мүмкін. Елімізде парламент сайлауы және басқа да саяси өзгерістер болса да ол доллар бағамына айтарлықтай әсер ете қоймайды. Өйткені елдің даму саясаты анықталып қойған. Ірі өзгерістер болмайды. Доллар бағамы осы күйінде қалады», –
 дейді Айдархан Құсайынов.

Сонымен қатар сарапшының сөзінше, доллар бағамының тұрақты болуы әлемдік экономикадағы өзгерістерге байланысты.

«Жаһандық экономика әдетте дамиды, кеңиді немесе бұл процестер тоқтайды. Ал қазір ол өте осал күйде. Сондықтан әлем елдері тұрақтылық күйін бұзып алуға қорқып отыр. Бұл үлкен өзгерістердің алдындағы тыныштық болуы мүмкін. Жалпы алғанда 2020 жылы барлығы қалыпты өрбиді», –
деп болжайды сарапшы.

«DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаев та 2020 жылы теңге бағамы тұрақты болатынын айтады. Сарапшының пікірінше ұлттық валюта ағымдағы жылы нығая түскен. Сондықтан бағам айтарлықтай құбыла қоймайды.

«2019 жылы ұлттық валюта дұрыс бағаланбай келді. Сыртқы нарықтағы мұнай мен экспорттық шикізат бағасының жоғары болуына қарамастан, теңге нығая қоймады. Ұлттық банк теңгені 360-370 теңгеге дейін түсірмей, осы қалпында ұстап тұрғаны дұрыс болды деп есептеймін. Соның нәтижесінде сыртқы нарықтағы жағымсыз жағдайларға қарамастан, ұлттық валюта төмендемей, нығая түсті. Мәселен, күздің басында әлемдік нарықта мұнай бағасы төмендеп, рубль құнсызданды. Бұл жағдайда Ұлттық банк теңге бағамын бір қалыпта ұстай білді. Теңге долларға шаққанда 390-нан төмендеген жоқ. Нәтижесінде қазір ұлттық валютаның девальвацияға ұшырауы мүмкін емес және оның құнсыздануына қарағанда, нығаю мүмкіншіліктері жоғары», – дейді Мұрат Қастаев.

Сарапшының сөзінше 2020 жылы теңге бағамы 370-410 теңге дәлізі шеңберінде ғана өзгереді. 

«Жылдың бірінші жартысында теңге нығая түседі, ал екінші жартысында аздап құнсызданады. Ұлттық валюта бағамы бір доллар үшін 450-500 теңге деңгейінде болады деген болжамдар мүмкін емес. Әйтсе де әлемдік нарықта тосын жағдайлар орын алу мүмкіндігін ешкім жоққа шығармайды. Алайда оны алдын ала болжау мүмкін емес. Ал әзірге 2020 жыл тұрақты болады деп болжап отырмын», – дейді Мұрат Қастаев.

Бұл ретте экономист Арман Байғанов керісінше келер жылы теңге құнсызданады деген пікірде.

«Америка валютасы теңгеге шаққанда қымбаттайды. Оған себеп ЕАЭО елдері арасында Қазақстанда кері сауда сальдосы қалыптасқан. Ресей рубльінің қысымы теңге бағамына әсер етеді. Девальвациялық қатер бар. Жыл сайын орта есеппен теңге 5-8%-ға құнсызданады. Нәтижесінде көгілдір отын бағасы қымбаттайды. Ресей рубльінің нығаюы теңгеге жағымсыз әсер етеді. Соған қарамастан ұлттық валюта 10-15-20%-ға құнсызданады деп ойламаймын. Тек 5-10 % пайыз төңірегінде өзгереді. Алайда мұнай мен басқа да ресурстардың бағысының өсуі бюджетке қосымша қаржы тартып, теңге бағамын тұрақтандыруы мүмкін»,-деп түйіндеді экономист.

Естеріңізге сала кетсек, соңғы 20 жылда доллар бағамы сан рет өзгерді. 1999 жылы бір доллар 85 теңгеден 130-140 теңгеге көтерілді. Ал 2009 жылы 120 теңгеден бірден 150 теңгеге құнсызданды. 2014 жылы ұлттық валюта 150 теңгеден 185 теңгеге қымбаттады. Ал 2015 жылдың тамыз айында елімізде ұлттық валюта еркін айналымға жіберіліп, 19 тамыз ұлттық валюта бір долларға шаққанда 188 теңгеге тұрақтады. Ал 20 тамыз күні бірден 255 теңгеге құнсызданып, жылды 340 теңгемен қорытындылаған.  Ал 2019 жыл теңге бағамының тұрақтылығымен есте қалатын болды.

Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Доллар бағамы шарықтай бере ме?

Сарапшылар теңге қайта қымбаттамайтынын айтуда.  

19 Наурыз 2020 18:53 1849

Доллар бағамы шарықтай бере ме?

Апта басынан бері құлдыраған теңге тағы құнсыздануын жалғастырды. Ақша айырбастау пункттерінде 1 доллар – 480 теңге рекордтық көрсеткішке жетті. Ал Қазақстан қор биржасында 19 наурызда өткен кешкі саудада 1 доллар – 448,50 теңгеге тұрақтады. Яғни наурыз айының басынан теңге 17%-ға құлдыраған.

Осы жайттарды ескерген Ұлттық банк Қазақстан қор биржасымен бірлесіп мәлімдеме жасады.

«Өткен тәулікте жаһандық қаржы нарығындағы валютаның құбылуы айтарлықтай артты. Brent маркалы мұнай бағасы барреліне 25 долларға төмендеп, бір тәуліктің ішінде 14%-ға, жыл басынан бері 60%-дан астамға құлдырады. Әлемдік қор және валюта нарықтары құлдырауын жалғастыру үстінде. Ресей рублі бір күннің ішінде 7,3%-ға, ал жылдың басынан бері 30%-ға әлсіреді. Осы жағдайлар бас банк пен қор биржасының шұғыл шешім қабылдауына әсер етті. Ішкі валюта нарығына сыртқы факторлардың тұрақсыздандыру ықпалын шектеу үшін және Қазақстан Республикасының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу мақсатында Ұлттық банк «Қазақстан қор биржасы» АҚ-мен бірге 2020 жылдың 19 және 20 наурызында теңге-доллар валюта жұбын Франкфурт аукционы түрінде сату шешімін қабылдады», – деп хабарлады Ұлттық банк.

Қарапайым тілмен айтқанда енді биржадағы сауда-саттық франкфурт аукционы үлгісінде жүргізіледі. Бұл техникалық жағынан теңгенің айтарлықтай ауытқымауына, бағам динамикасын қалыпты ұстап тұруға мүмкіндік береді. Алайда аталған жаңалықтан кейін ақша айырбастау пункттері бірден АҚШ валютасын саудалауды доғарды.

Сарапшылар мұның себебін доллардың ресми бағамы мен халық сатып алатын бағамның әр түрлі болуында деп түсіндірді.

Экономист Қасымхан Қаппаров  доллар бағамы өсуін жалғастыратынын айтады. Сарапшының пікірінше, реттеушінің ұлттық валютаны ұстап тұратын қоры жеткіліксіз. Сондықтан теңгенің тағы да құнсыздануына дайын болуымыз керек.

«Соңғы екі апта Ұлттық банктің шетел валютасымен сақталған қоры жеткіліксіз екенін көрсетті. Нәтижесінде ол теңгеге қолдау білдіре алмай отыр. Сондықтан менің 1 доллар – 500 теңге болады деген болжамым дәл келетіндей. Алдағы 30 күнде мұнай бағасы барреліне 40 доллардан төмен болса, 1 доллар – 600 теңгеге жетуі мүмкін», – дейді сарапшы.

«DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаев теңге мен мұнай бағасы көктемнің соңында тұрақтанатынын айтады. Сарапшының болжамы бойынша оған дейін ұлттық валюта долларға шаққанда 440-480 теңге дәлізінде құбылады.

«Ұлттық банк жағдайға араласпайтынын және теңге нарыққа бейімделетінін көсетіп отыр. Бұл қаншалықты рас оны коронавирустың таралуы тоқтап, теңге мен мұнай бағасы тұрақталған кезде бірақ білеміз. Яғни шамамен көктемнің соңына қарай. Болжам жасаудың мәні қалмады. Бағам күнде құбылады. Қазіргі кезде 1 доллар 440-480 арасында өзгереді», – дейді сарапшы.

Осы орайда Алматы кәсіпкерлер палатасының директоры Нариман Әбілшайықов доллармен бірге импорттық тауарлар бағасы көтерілетінін айтады. Себебі еліміз сырттан келетін тауарлар мен шикізатқа тәуелділі.

«2019 жылы Алматы қаласына 13,5 млрд долларға импорттық тауарлар әкелінген. Бұл 2018 жылмен салыстырғанда 4,7%-ға жоғары. Мәселен Алматыға жылына 1 216 тонна ұялы телефон сырттан келеді. Бұл ақшаға шаққанда 608 млн 670 мың доллар. Сонымен қатар 3,3 млн тонн немесе 72 млн 413 мың долларға табиғи газ импортталады. Бұдан бөлек 10 733 тонна дәрі-дәрмек шетелден келеді. Біздің көптеген тауар түрлерін еліміздің ішінде өндіруге дайын емес екеніміз анық», – дейді Нариман Әбілшайықов.

Құралай Құдайберген

Мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайды – Арыстанбеков

Экономикалық саясат институтының директоры, экономика ғылымдарының докторы Қайырбек Арыстанбеков доллардың қымбаттап, мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайтынын айтады.   

09 Наурыз 2020 23:23 2086

Мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайды – Арыстанбеков

Мұнай бағасының теңге бағамын шайқалтып кетуі әдеттегідей елдің көңілін күпті қылып, ертеңіміз не болады деген сауалдың қара бұлтын қоюлатып жіберді. Inbusiness.kz  жұрт ішінде ең көп тараған 7 сауалды іріктеп,  сарапшыларға қойып көрді. 

1. Мұнайдың бір баррелі  20 долларға дейін түседі деп жатыр. Мұндай жағдайда доллардың біздің валютаға шаққандағы реалды бағамы  900 теңгеден асады деген болжамдар айтыла бастады. Біздің мемлекет, соның ішінде Үкімет пен Ұлттық банк мұндай сценариге қаншалықты дайын деп ойлайсыз?

2. Бұл жолы теңге бағамын мемлекеттік тетіктермен реттеу әрекеттері қолға алына ма? Валюта бағамы алдағы 3 айда қандай дәлізде болады деп ойлайсыз? Осы мерзімде теңге бағамын реттеу мемлекет қазынасы үшін қаншаға түседі?

3. 2020 жыл – көптеген мемлекеттік бағдарламаларды түйіндейтін жыл. Индустриялы-инновациялық дамудың жаңа бесжылдығына өтер тұста мұнай бағасының құбылуы Қазақстанның экономикалық даму жоспарын қанша уақытқа тежейді немесе артқа лақтырып тастайды?

4. Атаулы әлеуметтік көмек, педагогтердің айлығын көтеру, 2022 жылға қарай дәрігерлердің орташа еңбекақысын 500 мың теңгеге жеткізу, зейнетақы реформасы, шағын және микробизнесті салықтан босату, МӘМС бойынша қабылданған жоспарлар не болады?

5. Осы аталған әлеуметтік міндеттемелер мен уәделерді орындау үшін қосымша қаржы қажет болса, қай көздерден алынуы мүмкін?  Неден үнемдеу тиімді? Қай жобалар мен бағдарламаларды шегере тұруға болады деп ойлайсыз? LRT  сияқты жобаларды кері қайырып қою орынды емес пе?

6. Бұл жолғы мұнай бағасының құлдырауын немен түсіндіруге болады? Сіздіңше қанша уақытқа созылуы мүмкін?

7. Бұл дағдарыс мұнайға тәуелді емес секторларға мемлекеттік қолдауды күшейтіп, ұлттық холдинг,  компанияларды жекешелендіруді жылдамдатуы мүмкін бе?

  Қайырбек Арыстанбеков мұнай бағасының төмендегенін қарапайым халық қуана қабылдауы керек деп есептейді. Бұл ойының бірнеше себебі бар көрінеді.

1. «Мұнайдың бір бөшкесі 20 долларға төмендейді, ұлттық валютаның бағамы 900 теңгеге дейін түседі деген болжамдар негізсіз. Менің ойымша, мұнай бағасы қысқа мерзімге ғана 20 долларға түсуі ықтимал. Ал орта мерзімде ондай болмайды деп есептейміз.  Ал Үкімет пен Ұлттық банк ықтималды түрде осындай сценарий болса, оған дайын емес деп ойлаймын. Өйткені мемлекеттің бюджеттік саясаты, мемлекеттің валюталық саясаты, ақша-несие саясаты, барлығы басқа сценариге бағытталған.

2. «Біз мынаны ашық айтып алуымыз керек. Ұлттық банк, яғни, регулятор осыған дейін «Еркін айырбас бағам саясаты жүргізіліп отыр» деп мәлімдеп келді. Шын мәніне келсек, статистика көрсеткендей, регулятор қиын ауытқу болған кезде валюталық интервенция жасағаны байқалып тұр. Өткендегі бір деректер бойынша 85 млн АҚШ доллары интервенцияға жұмсалған. Сондықтан, бізде еркін айырбас саясаты жоқ деуге болады.  Ал жалпы дәліз 380-410 теңгенің ортасында сақталады деп ойлаймын. Таяудағы 3 айда валюта бағамын ұстап тұру үшін мемлекет қазынасынан қанша ақша жұмсалады дегенде біз мынаны түсінуіміз керек. Ұлттық банкте қандай активтер бар? Бірінші, әрине мемлекеттік алтын валюта резеві. Екінші, Ұлттық қордан тиісті валюта активтерін пайдалану көзделген. Яғни, валюта бағамын реттеуге көмектесетін қазынаның екі қайнар көзі бар. Соны пайдалануы мүмкін. Ал тікелей реттеуге келетін болсақ, бұл интервенцияға байланысты. Мысалы 1 доллар 400-420 теңге болып,  күрт төмендеп кетсе, Ұлттық банк жағдайды реттеу үшін валюталық интервенция жасауы ықтимал. Яғни, валюталарды нарыққа сата бастайды. Бұл жерде, әрине қазынаға жүк түседі. Екіншіден, бұл жүк алтын валюта резервіне түседі. Үшіншіден, бұл мұнайдан түсіп жатқан Ұлттық қорға қол салуы өте ықтимал».

3. «Әрине мұнай бағасының бұл жолғы құбылуы осы жоспарларға ықпал етеді. Әлемде индустриялы-инновациялық даму стратегиясы ұлттық валюта бағамына сәйкестендіріледі екен. Өкінішке қарай, бізде ондай сәйкестендіру жоқ. Халықаралық тәжірибеде индустриялы-инновациялық бағдарламаның басты-басты 4 сатысы болады. Бірінші сатысы импортты алмастыруға, екіншісі экспортқа бағытталған.  Дүниежүзінде бағдарламаның бірінші сатысында валюта бағамы өте төмен есеппен алынған. Мысалы, бір доллар 380 теңге емес, 300 доллар болуы керек екен. Мемлекет 1-2 жыл шетелден технологияны алып, ішкі нарықты дамытқасын, экспортқа дайындалады. Осы кезде валюта бағамына өзгеріс енгізілуі керек екен. Яғни, 1 доллар 300 теңге емес, 400 теңге болуға тиіс. Осылайша валюталық бағам саясаты экспортты ынталандыруға бағытталуы керек. Өкінішке қарай, тәуелсіздік жылдары Ұлттық банктің валюта бағамы саясаты мен мемлекеттің индустриялы-иннвалциялық даму стратегиясы арасында осындай сәйкестілік, орындылық, тепе-теңдік сақталмады, еш уақытта болмады. Бұрын болмаған сәйкестік  мынандай жағдайда тіптен болмайды деп ойлаймын».

4. «Бізде бюджеттік шығындар тұрғысынан мемлекеттің 3 функциясы бар. Дәстүрлі функцияға қорғаныс, мемлекеттік аппарат, сот, құқық қорғау органдарына жұмсалатын қаражат көздері жатады. Екінші, әлеуметтік функцияға денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қолдаулар кіреді. Үшінші, заманауи функцияға индустриялы-инновациялық бағдарламаны қаржыландыру, сыртқы қарыздарды өтеу сияқты шығындар кіреді».

5. «Менің ойымша, әлеуметтік шығындарға бұл жолғы мұнай бағасының құлдырауы түбегейлі әрі дереу ықпал ете қоймайды. Өйткені жаңағы 3 функцияны салыстырсақ, бізде дәстрүлі функция бойынша қыруар қаражат көзделген. Ең алдымен соларды қысқарту керек. Бұл – мемлекеттік аппарат, бұл – құқық қорғау органдары, бұл – қорғаныс саласы. Бұдан басқа да қаражат көп жұмсалып жатқан баптар бар. Соларды қысқарту қажет. Екіншіден, мемлекеттің көлемін қысқарту керек. Мемлекеттің көлемі деген, макроэкономикалық тұрғыдан, елдің аумағы немесе халқының саны емес.  Бұл – Ұлттық банк, Үкімет және жергілікті бюджеттердің барлық шығындарының жиынтығы. Соны қысқарту керек.  Егер осындай жауапты бюджеттік саясат жүргізілсе, манағы айтылған әлеуметтік міндеттер, әлеуметтік нысандарды қаржыландыру мәселесі болмайды».

6. «Мұнай бағасының төмендеуі ең алдымен геосаяси факторлармен түсіндіріледі. Екіншіден, мұнай және мұнайға ұқсас тақтатас сияқты өнімдердің нарыққа көп шығарылуына байланысты. Үшінші себебі – энергияның балама көздерінің үлесі артып отыр. Тағы бір қосымша себеп ретінде ОПЕК пен ірі өндірушілер арасындағы түсініспеушілікті де     айтуға болады. Дегенмен, ОПЕК-тің әлемдік мұнай нарығындағы үлес салмағы біздің есептеуіміз бойынша 36-37 пайыз ғана екен. Қалғаны оған мүше емес елдердің үлесіне тиесілі.

Мұнай бағасының түсуі бізге қалай әсер етеді? Жақсы ма, жаман ба дегенге келетін болсақ, мен айтар едім, бұл бізге жақсы. Мұнай бағасының  түскені бізге өте пайдалы. Егер мұнай бағасы түссе, халық Үкіметке, биліктегі басшыларға экономикалық саясаттың сапасына қатысты талап қоя бастайды. Біздің есептеуіміз бойынша, мұнай бағасы 20 доллар болғанда да  жақсы дамыған мемлекеттер бар. Ондай 2000 жылдардың басында бізде де болған. Мұнай бағасы 20 доллар болғанда біз жақсы дамыдық. Бұл жерде мұнай бағасының төмен болуы Үкіметке қатаң шарттар қояды. Яғни экономикалық саясаттың сапасын арттыруға итермелейді. Сондықтан мұнай бағасының төмендегенін қуанып, қуанышпен қарсы алу керек.

7. «Ұлттық холдингтерді, квазимемлекеттік секторды, меніңше, қазір жекешелендіру онша қолайлы емес. Оларды жекешелендіру үшін нарықта еркін ақша айналымы болуы керек. Жеке секторда ақша өте көп емес. Жекешелендірудің басты – мақсаты мемлекеттік секторды азайту ғана емес, сонымен қатар, бюджетке кірістер енгізуі керек.  Ал біздің кәсіпорындарды сатып алатын нақты жеке сектордың ірі  ойыншылары жоқ. Әйтпесе, шетелден тарту керек. Ал  шетелден көп тартсаңыз, бұл экономикалық қауіпсіздікке тәуекелдер туындатады.  Жалпы жекешелендіру керек. Бірақ қазір оның уақыты емес сияқты.

Дайындаған –Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: