DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 286,33 Brent 36,55
95 мың адам ғана зейнетақы жинағын алуы мүмкін

95 мың адам ғана зейнетақы жинағын алуы мүмкін

6,6 млн салымшының зейнетақы жинағы 1 млн теңгеге жетпейді. 

18 Қыркүйек 2019 12:18 18559

95 мың адам ғана зейнетақы жинағын алуы мүмкін

Автор:

Абылай Бейбарыс

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) пайда болғаннан бері инвестициялық табысы 56,1%-ға, ал инфляция деңгейі 56,5%-ға жетті. 2019 жылдың I жартыжылдығында БЖЗҚ активінің нақты кірісі 0,09%-ды құрады. Теңгенің 2,5 есе құнсызданғанын ескерсек, қордағы ақшаның берекесі болмай тұрғанын түсіну қиын емес. Бұл Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі Рахым Ошақбаевтың пікірі.

Оның дерегінше, еліміздің 8 млн азаматы жұмыспен қамтылған. Алайда 2,5 млн адам ғана зейнетақы жарнасын жыл он екі ай үзбей аударады.

«6,6 млн салымшының зейнетақы жинағы 1 млн теңгеге жетпейді. 282 мың адамның ғана салымы 5 млн теңгеден асады. БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинағын оқуға немесе үй сатып алуға 95 мың адам ғана пайдалануы мүмкін», – деді Рахым Ошақбаев.

Оның дерегінше, БЖЗҚ әкімшілік шығындарға қыруар қаржы жұмсайды және салымшылардың жинағынан комиссия алады.

«БЖЗҚ зейнетақы активтерін басқармаса да, инвестициялық табыстан 45 млрд теңге комиссия түрінде кіріс көреді. Бір жылда әкімшілік шығындарға

20 млрд теңге жұмсайды. Квазимемлекеттік ұйымның дәл осындай ақша жұмсауын ақылға қалай сыйғызуға болады?! Салыстыру үшін айтайын, 81мемлекеттік мекемеден құралған қаржы министрлігі жылына әкімшілік шығындарға 6 млрд теңге ғана жұмсайды. Сонда қалай, БЖЗҚ есеп комитетінің бақылауына, назарына алынбай ма?», – деді Рахым Ошақбаев.

Естеріңізге салайық, Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына жолдаған жолдауында халыққа зейнетақы жинағындағы қаржыны пайдалануға рұқсат беру бастамасын көтерді. Осыған орай Үкімет пен  Ұлттық банк жыл соңына дейін зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалану тетігін ойлап табуға міндеттелді.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетовтың мәлімдеуінше, БЖЗҚ-да 10 млн адамның 10 трлн теңгесі бар.  

«Зейнетақы жинағы кімге, қандай шартпен берілетіні пысықталып жатыр. Түрлі нұсқалар талқылануда. Қабылданған шешім жыл соңында жарияланады», – деді министр. Ал премьер-министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаев зейнетақы қорындағы ақшаның бір бөлігін азаматтарға берер кезде олардың жасы мен жинағының сомасы ескерілетінін айтты.

«Шоттағы ақша адамның өмірінің соңына дейін жете ме, бұған мән берілуі керек», – деді премьер-министрдің орынбасары.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жұбайлар жинақ біріктірсе, зейнеткерлікке ерте шығуы мүмкін

Үкімет үй бикелеріне зейнетке шығудың жақсы тәсілін ұсынбақ.

23 Мамыр 2020 14:25 1182

Жұбайлар жинақ біріктірсе, зейнеткерлікке ерте шығуы мүмкін

Фото: Комсомольская правда Казахстан

Бұл жобасын Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Президент тапсырмасын орындау аясында іске асырмақ.

Мемлекет басшысы Қ.Тоқаев Үкімет алдына зейнетақы жүйесінің тиімділігін арттыру міндетін қойды. Осы орайда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Ұлттық банкпен және БЖЗҚ-мен бірлесіп, азаматтардың зейнетақы жинақтарын баспана сатып алуға пайдалануы мәселесін пысықтауға кірісті. Келесі апталарда ол мәселенің де анық-қанығы жария етілуге тиіс.

Ал М.Әбілқасымова ведомствосы бұл тапсырмаға басқа жағынан келіп отыр. Жобасы да дайын: «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне сақтандыру нарығын және бағалы қағаздар нарығын реттеу мен дамыту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы тұжырымдамасын ұсынды. Парламент қабылдаса бұрын-соңды болмаған бірнеше маңызды жаңалық өмірге енбек.

Біріншіден, зейнетақы аннуитеттерінің тетігі жеңілдейді. Қазіргі кезде ерлер – 11,3 млн теңге жинаса, 55 жаста, ал әйелдер – 15,5 млн теңге жинаса, 51,5 жаста зейнеткерлікке шыға алады. Осы меже – «жеткіліктілік сомасы» (ЖС) деп аталады.

Бұл сома қайдан шыққан? Агенттіктің түсіндіруінше, заңнамаға сәйкес зейнетақы аннуитетті бойынша зейнеткерге ай сайын төленетін ең төменгі төлем көлемі 2020 жылғы 1 сәуірден бастап 40 мың 441 теңгеден төмен болмауы тиіс. Себебі, бүгінде ең төменгі зейнетақы мөлшері осындай. Бұл ретте әлеуметтану және медицина ғылымдары ерлерге қарағанда әйелдер көп жасайды деп санайды.

Осылайша, 11,3 млн теңге зейнетке шыққасын ер адамға шамамен 280 ай немесе 23 жылдай бойы төлем төлеуге жетеді. Ал әйел адамдардың 15,5 миллион теңгесі зейнетақылық төлемді 383 ай немесе шамамен 32 жыл бойы алуына жарайды. Яғни, зейнетке шыққаннан кейін ерлер – 78 жасқа, ал әйелдер – 83,5 жасқа дейін өзін-өзі зейнетақымен қамтамасыз еткен болып шығады.  

Сарапшылардың айтуынша, саланың проблемасы да осы: бұқараның кедей болуы, жинақтау жүйесіне деген сенімнің жоқтығы, көлеңкелі экономика үлесінің жоғарылығы, Ұлттық банк пен БЖЗҚ жұмысының нашарлығы кесірінен қазақстандықтардың басым бөлігі «жеткіліктілік сомасын» қартайғанша жинай алмайды.

«Менің байламымша, өмірінің бел ортасына қарай осынша көп жеткіліктілік сомасын азаматтардың шамамен 2 пайызы ғана жинай алады. Яғни, 51-ден аса бейнетінің зейнетін көре алатын нәзік болмыс иелері, 55 жаста ауыр жұмыстан бойын босата алатын ерлер өте-мөте аз. Оның өзінде бұл – не жоғары жалақы алған топ-менеджерлер, не кәсіпкерлер. Олар аннуитет аясында сақтандыру компаниясынан ай сайын аударылатын 40 мың теңгеге тіпті зәру емес. Сондықтан ЖС межесін төмендете түскен маңызды. Бұл соған шын зәру адамдарды қамтуға мүмкіндік береді. Уәкілетті орган осы бағытта жұмыс жүргізуде», – дейді қаржыгер, бұрын жеке жинақтаушы зейнетақы қорын басқарған маман Дмитрий Жеребятьев.

Ол 51,5–55 жаста аннуитет арқылы ерте зейнетке шыққан адам ары қарай жұмыс істеуін жалғастыра алатынын еске салды. Олай болса, ай сайынғы 40 мың теңгеге күні қарамайды, өмір сүруіне жалақысы да жетуге тиіс. Ал ең төменгі зейнетақы көлеміндегі әлгі төлемді тәуекелді құралдарға, мысалы, акцияларға батыл инвестициялап, табыс табуына мүмкіндік бар.

Әйтпесе, аннуитетсіз, заң бойынша Қазақстанда ерлер 63 жаста ғана зейнетке шыға алады. Әйелдердің зейнеткерлік жасы жыл сайын 6 айға өсіп, 2027 жылы 63-ке теңелмек. Яғни, оларға да 63-ке дейін күткенше, 51 жаста зейнеткерлікке шығу мүмкіндігін пайдаланып, жинақты ерте ала бастау әлдеқайда тартымды болса керек.

Осы мақсатта Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жеткіліктілік сомасын төмендетуге кірісті.

«ЖС бізде ең төменгі зейнетақы мөлшеріне қарай анықталады. Ал «ең төменгі зейнетақы» Қазақстанда Президенттің саяси шешімдеріне байланысты ұдайы өсіп отырады. Болашақ зейнеткерлер болса, солай жиі өсе беретін ЖС-ті қуып жете алмайды. Ендеше ЖС-ті минималды зейнетақыға телуді қою керек. Атап айтқанда, қазіргі уақытта мемлекеттің көптеген әлеуметтік төлемі «ең төменгі күнкөріс» (ЕТК) шегіне байланған. Жалғыз БЖЗҚ-дан аударылатын төлем ғана әлгінде айтылғандай, ЕТЗ мөлшеріне сүйенеді. Нәтижесінде, елде ЕТЗ өскен сайын халықтың зейнетақы аннуитетін пайдалану мүмкіндігі азая береді. Сол себепті осы төлемді де ЕТК-мен байланыстыруға көшсек, аннуитет үшін қажетті зейнетақы жинағының көлемі 24%-ға төмендейді», – деп хабарлады қаржылық реттеу агенттігі.

Демек, осы өзгерістен кейін ерлер 55 жасқа шейін 9,1 млн теңге, ал әйелдер 51,5 жасқа дейін – 12,5 млн теңге жинаса жеткілікті болады.

Агенттіктің есептеуінше, ЕТЗ-дан ЕТК-ға көшу ерте зейнетке шыға алатын қазақстандықтар санын 2 еседен астамға ұлғайтуға мүмкіндік береді екен.

Жаңа тұжырымдаманың тағы бір жаңалығы бар: ол Қазақстанда «бірлескен, ерлі-зайыптыларға арналған аннуитетті» енгізеді.

«Зейнетақы аннуитеті өнімдерінің түрін көбейту мақсатында бірлескен аннуитетті енгізу ұсынылады. Ол зейнетақы аннуитеті шартына қазіргідей тек бір адамның ғана емес, жұбайлардың қатысуын қарастырады. Бірлескен аннуитет ерлі-зайыптылардың әрқайсысы жеке-жеке жинаған зейнетақы ақшасын біріктіруге және аннуитет шарты бойынша кірістерді қайта бөлуге мүмкіндік ұсынады», – делінген құжатта. Бұл нені білдіреді?

«Егер ері мен әйелінің бірінің зейнетақы жинағы өмірді сақтандыру компаниясының аннуитеттік өнімін сатып алуға жеткіліксіз болса, ал екіншісінің жинағы керісінше, асып тұрса, онда ол бірлескен зейнетақы аннуитеті арқылы зайыбына көмектесе алады. Осылайша, екеуі де өмір бойғы төлемдерге бірге қол жеткізеді», – дейді М.Әбілқасымованың агенттігі.

Бұл – Қазақстан ойлап тапқан жаңалық емес. Дания, Швеция, Норвегия секілді Скандинавия елдерінде бірлескен аннуитеттер ерікті түрде – жас жұбайлардың өзара келісімі бойынша қолданылады. Ал Чили, Мексика, Аргентина секілді қызуқанды Латын Америкасы елдерінде аннуитеттің бұл түрі – міндетті! Оны олар әзілдеп, «нақсүйер зейнетақысы» (пенса пара аманте, орысша «пенсия для любовницы») деп атайды. Өйткені азаматтық некеде тұрып, үй шаруашылығымен ғана айналысатын үй бикесіне де көп жұмыс жасайтын ері арқасында зейнеткер атануына жол ашады.

Жанат Ардақ

Үкімет зейнетақы жинақтарын үлестіруге кіріседі

Президент тапсырмасы қоғамда серпіліс туғызды.  

11 Мамыр 2020 21:38 997

Үкімет зейнетақы жинақтарын үлестіруге кіріседі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ТЖ режимін қамтамасыз ету жөніндегі мемкомиссияның қорытынды отырысында Қазақстан азаматтарына баспана жағдайларын жақсарту үшін зейнетақы жинақтарының бір бөлігін пайдалануға рұқсат ететінін айтты. Ол мұндай тапсырманы былтыр да берген болатын. Алайда шенеуніктер мен сарапшылар оның егжей-тегжейін талқылауды созбалаңға салып, соңын сиырқұйымшақтандырып жіберді.

Сондықтан Қ.Тоқаев енді тек бір жарым ай ғана мерзім берді: Үкіметке 1 шілдеге дейін нақты шешім қабылдауды жүктеді.

Халық бұл хабарды бір жағынан қуанышпен, екінші жағынан күмән-күдікпен қарсы алды.

«Мемлекеттің айналдырған 42,5 мың теңгені пандемия мен төтенше жағдайдан зардап шеккен халыққа қалай бергенін бақыладым. Оны қажетсініп, сұрағандардың бәріне бірдей бермеді. Бір алғандары екінші айда да алады деп алдап, олардың көбін шөміштен қақты. Мына бастама да соның кебін кимесіне кім кепіл?! Мен 2,5 жыл бұрын жасым жетіп, зейнетке шықтым. Мемлекеттен ештеңе де сұрамаймын. Бірақ зейнеткер болған күні жинағымда 5,5 миллион теңге міндетті зейнетақы жарнасы жиналғанын білдім. БЖЗҚ маған ай сайын 48 мың теңгеден аударып тұрады. Бүгінде шотымда 5,4 миллиондай қаражат қалды. Егер осындай қарқынмен жинағымды қайтаратын болса, түпкілікті есеп айырысар кезге жетпейтін түрім бар», – дейді зейнеткер Владимир Кадинов.

Ол мемлекеттен сол ақшасын өз бетінше жұмсауға мүмкіндік беруді сұрайды.

Кейбір азаматтар жарна нысанасын тек баспанамен шектеуге болмайды деген пікірде.

Кәсіпкер Қанат Орынбек қазіргі күрделі жағдайда Үкіметтен зейнетақы жарнасының бір бөлігін несиені жабу үшін беруді сұрайды.   

Әлемде зейнетақы жинағын тек үй алуға ғана емес, сондай-ақ емделуге, жоғарғы білім алуға және басқа да мақсаттарға жұмсауға пайдалану тетіктері көзделген. Алайда Қазақстанда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі, БЖЗҚ, Ұлттық банк өкілдері, тәуелсіз сарапшылар және басқасы кірген жұмыс тобы зейнетақы активтерін қолданудың баламалы жолдарын қарастырмады. 

Кәсіпкер зейнетақымен қамтуға жететін «актуарлық минимум» сомасынан (ерлерге шамамен 10 млн теңге) артылған қаражатты қазақстандықтарға берешек батпағынан шығуға көмек ретінде бағыттауды ұсынады.

«Мысалы, менің 50 миллион теңгеден асатын зейнетақы жинағым бар. Зейнетке шыққасын қанша өмір сүрерімді кім біледі. 10 миллион теңге жететін болса, қалған 40 миллион мемлекетке неге керек? Бүгінде менің атымда үлескерлік құрылысқа, үй салуға және тұтынушылық мақсатта алған кредиттерім бар. Оларды тиісінше жылдық 14%, 21% және 50% ставкамен өтеймін. Табысымның үлкен бөлігі осы несиелерді жабуға кетеді. Төрт баламның бірі университетте, бірі – ақылы мектепте оқиды. Оқу ақысы да ұдайы қалта қағады. Балаларым төл бизнесін ұйымдастыруға қызығушылық білдіріп жүр. Төл капиталы мен кепілзаты жоқтарға жеңілдікті заем алуға бірде бір мемлекеттік бағдарлама мүмкіндік бермейді. Салдарынан, жастар экономиканың басқа салаларында ұйлығысуға мәжбүр», – дейді Қ.Орынбек.

Ол билік зейнетақы жинағының артылған бөлігін еш шартсыз алуға мүмкіндік берсе, ақшаны кредиттерін қайтару үшін банкке апаратынын айтады.

«Жалғыз мен ғана емес, көп адам сөйтер еді. Осылайша, мемлекеттен көмек сұрап отырған банктердің айналымдық қаражаты көбейіп шыға келеді. Банктердің экономиканы несиелендіру мүмкіндігі артады. Одан жаңа жобалар қаржыландырылып, жаңа жұмыс орындары құрылар еді. Ендеше БЖЗҚ-да босқа жатқан қаражат біріншіден, ел экономикасына жұмыс жасайды, екіншіден, кәсіпкерлерді қолдауға бағытталады, үшіншіден, білім алатын, кәсіпкер болатын жас мамандардың көбеюі есебінен елдегі адами ресурстардың дамуына серпін береді. Яғни, азаматтардың жинақтары мультипликативтік тиімділік әкеледі. Осындай тәсіл анағұрлым әділ әрі тиімді болады», – деді ол.

Сарапшылар үкіметтік жұмыс тобында зейнетақы жинағының бір бөлігін тек баспанасы жоқ азаматтардың ғана пайдалануына рұқсат ету ұсынысы болғанын білдірді. Егер жаңа жұмыс тобы сол сүрлеумен кетсе, тағы да халықтың ашынысын тудыруы мүмкін. Әрі президенттік бастама аясын қатты шектеп тастайды.

Жанат Ардақ

 

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: