/img/tv1.svg
RU KZ
РТС 1 099,76 Hang Seng 24 251,27
FTSE 100 5 704,45 DOW J 22 850,91
KASE 2 214,78 Мыс 4 976,95
Бизнес, махаббат пен сатқындық туралы: «Atameken Business» телеарнасында «Арпалыс» телехикаясы

Бизнес, махаббат пен сатқындық туралы: «Atameken Business» телеарнасында «Арпалыс» телехикаясы

04 Қараша 2019 10:59 7108

Бизнес, махаббат пен сатқындық туралы: «Atameken Business» телеарнасында «Арпалыс» телехикаясы

Автор:

Саян Абаев

«Atameken Business» телеарнасы  өз көрермендеріне, тағы да бір, қызықты да мазмұнды жобаны ұсынбақшы. 2019 жылдың 4 қарашасы күні арна эфирінде кешкі прайм уақытында «Арпалыс»  телехикаясының  көрсетілімі басталады.

Телехикая оқиғасы консалтинг компаниясын басқаратын Айдын есімді бизнесмен өмірінің шым-шытырман шақтарын баяндайды. Оның бизнесі өз ісін жаңадан ашқысы келетін жас кәсіпкерлерге көмек көрсету бағытында құрылған. Дамып келе жатқан фирманың  Мирас есімді жетекші маманы, аяқ астынан жұмыстан кетіп қалады. Айдынның компаниясына қаржы саламыз деген инвесторлар маңызды келісімшарттарға қол қоюдан бас тартады. Бас қаһарман өзі жылдар бойы құрып, жетілдіре түскен бизнесін қаржылай күйреуден сақтап қалғысы келеді. Хикаяның өне бойы (15 бөлім) бас кейіпкер инвестор іздейді, ұжымдағы мамандар да қолдау күтеді. Бизнесі құрдымға кетудің алдында тұрса да, Айдын кәсіпкерлерге көмектесуден бас тартпайды.    

Кәсібіндегі қиыншылықтарға жеке өміріндегі проблемалар қосылады. Компанияға Гауһар есімді жаңа маман  жұмысқа тұрғаннан бастап, Айдын мен оның қызы Камилланың арасы бұзылады.

Бұл хикаяда қастерлі достықты да, ыстық махаббатты да табасыз, «әке мен баланың» бітіспес дауын да, сайқал сатқындықты да көресіз. Жобаның ерекшелігі –  сюжеті өзгеріп, кенеттен күтпеген бағыт алады. Оқиғасы шиеленісіп, бас қаһарманның мінезін аша түседі де, оның  бизнесте кездесетін күрделі мәселелердің шешімін қалай табатынын ұтымды көрсетеді. Телехикая авторлары жеке кәсіптегі жандардың қандай қиындықтардан өтіп, қандай қадамдарға баратынын, жетістікке қандай жолмен жететінін  шынайы да қызықты суреттей білген.   

Бұл сериалды түсіруге «Atameken Business» бас директоры Қанат Сахариянов пен арнаның бас продюсері Әлия Баймұхамедова ұйытқы болды.  Олардың көпжылдық теледидарлық тәжірибесі мен біздің көркемдік идеяларымызды біріктіре отырып, осы жобаны жүзеге асыруды ұйғардық. Сериалға қатысуға белгілі қазақстандық әртістермен қатар жас, дарынды, актерлерді  шақыру туралы шешім қабылданды. 

Жобаның бас продюсері Азамат Атагелдиев: «Телехикаяда ойнауға белгілі әртістерді, талантты,  келешегінен үміт күттіретін жастарды да шақырдық. Басты ролдерді Нартай Сауданбекұлы, Сайлау Камиев, Нарқыз Тамабай мен Гүлнар Ормановалар сомдайды. Жақсы жоба жасап шықтық деп ойлаймын. Отандық медиарнарықта кәсіпкерлердің өмірі мен тірлігін сыйпаттайтын телехикаялар әлі де аз. Әрине, бұл сияқты кәсіпкердің қиын-қыстау, қызықты да еліктіргіш өмірі туралы әңгімелейтін жобалар көрермен үшін қажет-ақ. Бұл бағытта «Atameken Business» арнасының рөлі орасан зор. Телехикая көрерменнің көңілінен шығады деген үмітіміз бар», – дейді.

«Atameken Business» телеарнасының эфирінде жұмыс күндері көрсетіліп тұратын «Арпалыс» хикаясын жіберіп алмаңыздар!

Саян Абаев

https://inbusiness.kz/ru/images/original/37/images/Yv2W1J2O.jpg https://inbusiness.kz/ru/images/original/37/images/4HjTZusR.jpg https://inbusiness.kz/ru/images/original/37/images/Fa6tfW4n.jpg https://inbusiness.kz/ru/images/original/37/images/RKOqY8ER.jpg https://inbusiness.kz/ru/images/original/37/images/moAo3X4S.jpg

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

«Қазіргі киноның деңгейі 1915-1920 жылдардан алысқа ұзап кеткен жоқ»

Қырғыз-қазақ киносының феномені атанған Болот Шамшиев abctv.kz тілшісіне сұхбат берді.

03 Желтоқсан 2018 14:39 3840

«Қазіргі киноның деңгейі 1915-1920 жылдардан алысқа ұзап кеткен жоқ»

– Болот аға, қазір кино да, киноға деген көзқарас та өзгерді. Қазіргі қырғыз киносы жайлы не айтасыз?

– Алғашқы кезде – көрдім. Қазір бұл кезеңді сарапшылар «көше киносы» деп баға беріп жүр ғой. Режиссерлер мен сценаристердің өтініші бойынша пікір айтып жүрдім. Бірақ менің «дипломатиялық көзқарасым» көп адамға жақпады. Олар менен «керемет» деген баға күтті. Киноның құндылықтарын «Қасқырдың апаны» немесе «Қараш-қараш оқиғасына» қарап бағалап үйренген көңіл басқаша айта алмасы анық. Тіпті тырыссам да өз-өзімнен аттап кете алмаймын ғой. Бұл біраз адамдарға жақпады.

– Сіздің кеше мен бүгінді салыстыра алатын мүмкіндігіңіз бар. КСРО жүйесі кезінде қырғыз киносының бәсі басым болды. «Қараш-қараш оқиғасы» халықаралық қауымдастықтар тарапынан жоғары бағаға ие болды.

– Мұның себебі не демексің ғой? Себеп – жалғыз. «Кырғызфильмде» тіпті кинопавильон да болған жоқ. Идея болды, бас болды, камера болды...

– Бұған режиссерлердің қырғыздың тарихын кино тілінде өрнектесем деген ықыласын қосыңыз.

– Қырғыз киносының даңқын көтеріп тұрған фактор осы ғой. Бірақ КСРО кезінде киноны мемлекет қаржыландырды. Қазір мемлекет тарапынан қолдау аз. Жастар бюджеті аз, жеңіл-желпі тақырыптарды айналдырып кетті. Қазір киноны ұялы телефонмен де түсіруге болады. Соған қарап «жастар өнердің өз заңдылығы» деген шеңберден аттап кетуге болмайтынын біле ме деп ойлап қоямын. Өнер, киноарена – киелі ұғым. Киноның ағзасында қан бұлқынып тұруы керек. Ал қазір ол қан емес, әлдебір қосынды сияқты. Мұны «кетчуп» деуге болатын шығар. Тәуелсіз киноның қазіргі беталысы қуантпайды мені.

– Журналистерге берген сұхбатыңызда «дилетанттар киноға жолай алмайтын» депсіз.

– Әуелі киностудияның, сосын КСРО Мемлекеттік киностудияның сүзгісінен өтетін. Бұл шығармашылық сүзгі ғана. Сонан кейінгі процесте сценарист сынақтан өтіп келген адамдарды басқа инстанцияда сынақтан өткізеді. Осылардың бәрінен іріктеліп шыққандар ғана кино түсіру алаңына жіберіледі.

Қазір кинода қызық-қызық ұстанымдар байқалып қалады: мемлекеттің қаржысына түсірілген киноны кинопрокатқа шығаруға тек мемлекет қана мүдделі. Түсіруші топ – кино түсіру немесе тапсыру туралы актіге қол қойса, болды. Менеджмент әлсіз. Сондықтан, қазіргі киноның деңгейі 1915-1920 жылдардан алысқа ұзап кеткен жоқ.

– Киноның бағын ашатын актерлер тобы ма, әлде идеясы ма?

– Ресейлік досым Никита Михалковтың «жаман актер болмайды, сауатсыз режиссер болады» деген сөзі бар. Киноға қатысқан актердің жауапкершілігі менің мойнымда. Режиссердің миы, бұл ретте миллион деректерді сиғыза алатын база тәрізді. Актерді қай жерде қалай көрсету, тіпті жарықты қай қырынан түсіру керектігін жұмыс барысында түйсікпен басқарып отырмасаң, еңбегің еш кетеді...

– Қырғыздар Шыңғыс Айтматовтың шығармаларынан қанша кино түсірді деп санауға саусағымыз жетпейді. Біздің білетініміз, бізге жеткені – 12 кино. Мұхтар Әуезовті де өкпелеткен жоқсыздар. Сөйте тұра «Әуезовтің әрбір шығармасы киноға сұранып тұр» деген сөздеріңіз бізге жетті.

– Кәсіби драматургия немесе киносценаристер бізде де, сіздерде де аз. Жылт еткен дүние су түбінде, қыры қырланбай жатқан асыл тас тәрізді.

Қырғыз киноиндустриясы үшін Айтматов флагман болды. Біз Айтматовқа қарап бой түзедік. Оны түсіну үшін, кино тілінде зерделеу үшін Айтматовтың әлеміне енуің керек.

Мен кезінде «Қараш-қараш оқиғасын» түсіргенде талантты режиссер Толомуш Өкеев «Көксеректі» экрандады. Екі шығарма да – Мұхтар Әуезовтікі.

Қырғыздар Шыңғыс Айтматовтың түгелдей дерлік шығармасын киноға айналдырды. Әуезовтың «Абай жолы» драмалық киноға сұранып тұр. Оралхан Бөкейдің шығармаларына, тіпті сценарий жазудың керегі жоқ. Қазақстан кинорежиссерлеріне жақсы кино түсіруге барлық мүмкіндік жасалған. Киноның әртүрлі жанрларын дамыту керек, қазақтың батырлары жайында телехикаялар түсіруге мүмкіндік бар.

«Қараш-қараш оқиғасынан» кейін қазақ-қырғыз классиктерін экранға шығару науқаны басталатын шығар деп үміттенген едім. Өкінішке қарай, қырық бес жылдың ішінде осы тақырыпқа шындап бет бұрған режиссерлерді аз көрдім.

– Жоспар бойынша «Қараш-қараштың» бюджеті 350 мың сомнан аспау керек, түсірілім кезінде өзгерістер еніп, бюджеті жарты миллионнан асып кетті дейді. Сол рас па?

– Рас. Бірақ кино өзін-өзі жүз есе ақтады. КСРО-ның барлық елдері, оған қоса Германия, Франция сатып алды. Париждегі атақты Канн фестивалінде көрсетілді. Қырғыз бен қазақ киносында «Қараш-қараштан» басқа Каннда көрсетілген кинотуынды аз.

– «Қасқырдың апаны» болған оқиға ізімен түсірілген бе?

– Ия, өмірде болған оқиға. 1960 жылдары есірткі трафигі жайлы айтпақ түгілі, түс көруге де болмайтын. «Қазақфильм» алғашқыда идеяны қабылдамады. Бірақ киноны түсірдік. Жаман шықпаған тәрізді.

«Қасқырдың апаны» көп кесілді. Мәскеу апиын туралы көрсетілетін тұстарды қайта жасауға мәжбүрледі. Қадыр ақынның сөзімен айтқанда «шындықты өткізу үшін аздап өтірік қосуға» тура келді.

– Қазақ-қырғызға ортақ болып кеткен Шыңғыс Айтматовты жақыннан таныдыңыз. Ұлы Шыңғыс да тарихқа айналып кетті. Сіз білген Айтматов қандай еді?

– Мен білетін авторлардың ең жақыны еді. Айтматов шығармаларының көп экрандалу себебі кино түсіру барысында сюжеттердің орын ауыстыруына қарсылық білдірмейтін.

– Айтматов қырғыз кинематографистер одағы төрағасы лауазымын пайдаланып, шығармаларын экрандады деген сөздер де айтылды.

Бұл – жала! Айтматовта парасат пен ұлылық тұнып тұрды. Оның шығармасын экрандағысы келгендер қырғызда көп болды.

– Сіз режиссерсіз, киносценариссіз. Өзіңізге қайсысы жақын?

– Кино түсіріп жүргенде маған түсіру алаңы жақын еді. Себебі алаңда жүріп, киноның бағытын ойнатуға тырысамын. Ресейлік кинорежиссер, досым Георгий Данелия кезінде «Мен сценарий жаздым. Кино түсіру мен үшін қызық емес» дегенде сенген жоқ едім. Қазір үйде отырғаныма, кино түсіруден қол үзіп қалғаныма біраз болып қалды. Қазір маған киносценарий жазу түсірілген кино сияқты болып қалды.

Реті келгенде жұмысын енді бастап келе жатқан кинематографистерге сценарий мықты болса да ол тек жартылай дайын дүние екенін, оның сыртқы сипатын кино жұтып қоятынын айтатынмын.

– Демек, соңғы нүктеге дейінгі әсер ететін факторлар көп қой...

– Әрине, ол актерлер, қоршаған орта. Егер, сценарий мазмұнымен музыка үндессе, соңғы нүкте басқаша қойылады. Киноның өз заңдылығы бар. Жазушы – мазмұн, суретші – форма мен түс, актер сезіммен толықтырады. Ал осының бәрін жинақтап, авторлық идеясына бағындыратын – режиссер.

 – Сіз актерлерді таңдаған кезде оған қандай рөл лайықты екенін алдын-ала сезетін бе едіңіз?

 – Басқаша болуы мүмкін емес. Бізде актерлер аз. Голливудқа барып, актерлермен таныстыруды өтінген кезде олар таңқалып, қалаған актерді таңдап ала беруге болатынын айтты. Менің «онымен танысуым керек, сценарийді соның болмысына қарай лайықтауым керек» деген ұсынысым өтпеді. Олар мұндай ұсақ-түйекке бас ауыртпайды екен. Актерлерді тандаған кезде оның қандай тілді меңгергеніне, көзі мен шашы қандай түс екеніне ғана назар аударылады.

– Әрбір режиссердің жанына жақын актері болады.

– Басқаша болуы мүмкін емес. Олар бар еді. Көпшілігі о дүниелік болып кетті.

– Сіздің киноларыңызда Суйменкул Чокморов жиі түскен. Қазақ актерлері Чокморовтың өнердегі тұсауын сіз кесті дейді. Алғаш Чокморовпен қалай кездестіңіз?

– Алғаш рет «Асуда атылған оқ» оқиғасын түсіру кезінде кездестім. Жастар арасында мен іздеген кейіпкермен сырт келбеті үйлесіп тұрған жанды көрмедім. Қиялымдағы Бақтығұлды қолыма шарқ ұрып іздеуіме тура келді. «Алғашқы ұстаздағы» Болот Бейшенәлиевтың болмысы нәзік. Мен іздеген сырт келбеті мығым, бұлшық еттері ойнап тұрған кейіпкерге мүлдем ұқсамайды. Арада біраз өткенде Суйменкулды кездестірдік. Бірақ оны киноға түсіруге келістіру оңай болмады. Оны Бақтығұл рөліне дайындауға 1 жыл кетті...

– Сіз түсірген «Мергендер» киносында Әлияның рөлін ойнаған Айтұрған Темірованың да кинодағы бағын сіз аштыңыз.

– (Күліп) Одан қазақ бауырлар зиян көрді ме? Қазақтар Айтұрғанды осы кинодан кейін «өзіміздің Әлия» деп кетті.

– «Рөлдің зомбиі» дейді сізді қазақ актерлері.

– Бұдан қазақ-қырғыз киносы зиян шеккен жоқ. Басты рөлді сомдайтын актердің жанынан бір елі қалмай, кейіпкердің табиғатына байлап тастаймын. Сол кезде актердің кейіпкерінің табиғатына енуі процесі эволюциялық жолмен өтеді.

– «Асуда атылған оқ» Мұхтар Әуезов пен Тұрар Рысқұлов кездесуінің желісі негізінде түсірілді. Оның көп бөлігі цензурадан өтпей, кесіліп қалды дейді.

«Ақ кеме», «Қасқырдың апаны» және «Асуда атылған оқ» бір мезгілде түсірілді. Кино түсіру 1967 жылы басталды. 1968 жылы оны қайта жасап шықтым. Бұл жоғарыдан түскен пәрмен болды. Кино эфирге 1969 жылы шықты. Рас, қысқарды. Кесілді. Бірақ киноны экрандаудың өзі олжа болды.

– Кейін Мосфильмге» барып, қысқартылған нұсқамен қайта толықтыруға мүмкіндік болды ма?

– Жоқ. Екі киноның да экранға шығуға рұқсат етілмеген пленкалары көз алдымызда өртелді.

Цензурадан кейінгі көңіл-күй қалай болды? Іштен шыққан баланың мүгедек болып қалғанындай сезімде болған жоқсыз ба?

– Енді... ондай сезім болды. Әрбір кинодан кейін осындай сезімді бастан кештім. «Асуда атылған оқта» әу бастағы ойлаған нұсқаның тек 30-40 пайызы ғана қалды. Жанымның жапырағын жұлып алғандай күйде болдым алғашқы жылдары. Кейін, араға жарты ғасыр салған соң ғана мойынсұндым ғой.

– Дегенмен, 1960-1990 жылдар қазақ-қырғыз режиссерлерінің алтын дәуірі болып тарихқа еніп кетті. Оның бірден орнай қоймайтыны, біреудің себеп болғаны анық. Сіздің сол кездегі қазақ басшысы Дінмұхамед Қонаевтың қабылдауына кіріп, бұйымтайыңызды айта алатын мүмкіндігіңіз болды ма?

– Димекеңді сағынышпен еске алатындар қырғызда да көп. Ондай мүмкіндік бізде болған жоқ. Біз тек жақсы киноларды түсірумен ғана айналыстық. Бұл сыйластық сол кездегі екі ел басшыларының достығының нәтижесі.

– Біздің елдің қырғыз бауырларға деген көзқарасы мен сеніміне селкеу түскен кезі жоқ. Есімдері тарихқа айналып кеткен жақсыларымыздың көзін көрдіңіз. Баяғы достықтың ақ жалауын аттандатып, атқа қонбайсыз ба?

– Бұл сұрақты өз еліңіздің басшыларына қойыңыз. 1990 жылдары аймақтық киностудия құру туралы ұсыныспен шықтым. Назарға ілінбеді. Қазақ, қырғыз тарихында түйісіп жатқан тұстар көп. Біздер, өнер өкілдері халықтың арасын ашатын емес, достыққа бастайтын бағытта жұмыс істеуіміз керек. Қазір біз салған күре жол қайта жаңғырды. Екі елдің режиссерлерінің бір-біріне деген ықыласы оң.

 – Нағыз кино туындысының қоғамға әсерінің көрінісін қалай көз алдыңызға елестетесіз?

– Егер өзім түсірген кино тұрғысынан келер болсам, «Қасқырдың апанын» көрген бала киноны көрген соң «мен нашақор немесе есірткі тасымалдаушы болмаймын» деген шешімге келсе, үкімет кинематографияға деген көзқарасты өзгертсе. Егер жас режиссерлерде білім болмаса, қаржыландырылмаса, жақсы кино қайдан шығады. Жас режиссерлерге қарап, Айтматовтың әлеміне жүрексінбей сүңгіп кеткен өзімді іздеймін.

– Сіз өзіңізді таптыңыз ба?

– Талантты балалар бар. Мемлекеттің көшін алға жылжытатын жастарды тәрбиелеу керек. Талант талантқа қарап бой түзейді. Бір-бірін асқақтады. Мен «Қараш-қараш» оқиғасын 26 жасымда түсірдім. Қазір бұл киноға әлемдік сарапшылар кинематографияның алтын көмбесі деп баға беріп жатыр. «Ақ кемені» 36 жасымда аяқтадым. 37 жасымда КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты болдым.

– Біздің толқынның таңдайында сіз жасаған, Асанәлі Әшімов жасап кеткен киноның тәтті дәмі қалды. Қазіргі киноны қалай қабылдайсыз?

– Рас, біз жасаған кино 1970 жылдары дүниеге келген ұрпақтың таңдайында қалды. Себебі оларда бір-бірімен салыстыру мүмкіндігі бар. Кино көруге дайындықпен келген ұрпақ. Олар дайынды жұта салумен шектелмейді. Өзінің сүзгісінен өткен дәм ретінде қабылдағысы келеді. Сенің толқының барын бағалауды біздің толқыннан үйренді. Ал қазіргі жастарда таңдау құқы мол. Олар киноға аш емес. Отандық киноға қарны тоймаса, қажетін шетелден алады. Бұрын көрермен кинодан өзін танитын. Қазір біз көрерменді адастырып алдық. Қартиналар есепке немесе саясатқа құрылған. Көрерменге тереңге жүзуге, ойландыруға мүмкіндік бермейді. Қазір әлемдік киноинустриядағы негізгі жанр – драма – зат есім, қалғандары толықтауыш пен пысықтауыштар.

– 2010 жылдардың бас кезінде қырғыз басылымдарында «Манас» жырын экрандау мәселесі жиі айтылды.

– Манасты экрандау жайлы арман ол жайлы документалды фильм түсірген күннен басталды. Қазір Манасты түсіруге тәжірибе жетеді. Бірақ бәрі қаржыға байланысты. Бір кездері киноның бюджетін 3 млн рубль деп есептегенбіз. Қазір ол 10 млн рубльден асып кетті. Манасты экрандау үшін елді көрші елдермен іздеуге тура келеді. Мәселені қырғыз басшыларының көрші елдермен байланысы шешеді. Бұл жерде бар мәселе қаржыға ғана байланысты емес. Манас жайлы бір-бірін жоққа шығаратын пікірлер көп. 1952 жылдары бай-манаптардың өкілі деді. Тіпті көрші елдердің кейбір басылымдары Сталин, Берия және Манас» аттарын қатар қойып жазыпты. Мұндай көзқарас Манасты ғана шырмаған жоқ. Алғашқы қырғыз әліппесі, кітаптары да осы көзқарастың тұтқыны болды.

Қазір Манас қоры ашылды. Экрандау мәселесі кешігіп жатыр. Тек «Манас» қана кешігіп жатқан жоқ. Шыңғыс Айтматовтың «Жан пидасын» экрандау да кешеуілдеп жатыр.

– Болот Шәмшиев «Жан пиданы» экрандайды» деген сөз бізге де жеткен еді.

– Шыңғысты, «Жан пиданы» кім экрандағысы келмейді. Тіпті жапон режиссері Акира Куросава да кезінде Айтматовтан рұқсат сұрапты. Киноны қазір бастап кетуге болар еді. Қаржы мәселесіне келгенде тұйыққа тіреліп тұрмыз. Сосын «Жан пиданың» басты кейіпкері – қасқырлар ғой. Қасқыр дрессировкаға көнбейді. Питомниктен алу оңай емес. Айтматов айтып кеткен қасқырлар тобын қайдан табамыз.

– Қырғыз-қазақ режиссерлерінің иық тіресіп қатар жүрген күндерінен қалған белгі – екі елдің де киноиндустриясының алтын қорына айналды. Қырғыздың «Құрманжан датқасы» қазақтың төріне озды. Әзиз Бейшәналиевті қазақ өзіміздің бала дейді. Қазақтың классикалық кино қоржынына алтыннан көмбе салған Болот Шәмшиевті кейінгі буын қазақтардан кім бауырына тартып жүр?

– Ермек Тұрсыновты бауырымнан кем көрмеймін. Кездескен кезде «Бейбарыс сұлтанды» экрандамақ болып жүргенін айтты. Алла өмір берсе, Ермектің «Бейбарысынан» да менің қолтаңбамның ізін байқап қалатын шығарсыздар.

Әңгімелескен Гүлбаршын Сабаева

«Барлығын билеп-төстегім келіп тұратын қасиетті қазақтардан сіңірген сияқтымын»

Анам менің бойымдағы өзгерісті шығыс әйелі ретінде қабылдай алмады. 

02 Тамыз 2018 08:35 4241

«Барлығын билеп-төстегім келіп тұратын қасиетті қазақтардан сіңірген сияқтымын»

Ресейлік режисер, қазақтың жиені Егор Кончаловский Abctv.kz тілшісіне эксклюзивті сұхбат берді. 
Танымал отбасыдан шыққан кейбір өнер өкілдері «талантымыз бізден де талантты ата-анамыздың тасасында қалып қойды» деп ақталып жатады. Бұл туралы не айтасыз?

– Голливуд пен Боливудта бұл құбылыс баяғыдан бар. Кейбіреулер алғашқы туындысымен топ жарып шығады да, бірден мойындалады. Ендібіреулер «таныла алмай қалдым» деп өкпесін кімге артарын білмей жүреді. Талантың тас жарып жатса, әулетіңнің атақ-даңқына сай болу үшін  туыңды биік желбіретуге тиіссің. Бұлай болмаса, бағыңды басқа салада сынау керек. Әкенің, ананың, ағаның немесе басқа туысқанның даңқы мен дәрежесі кез келген адамға алғашқы кезде ғана жол ашады. Кейінгісі адамның өзіне байланысты. Қазіргі заманда актердің өнердегі тағдырын  көрерменнің талғамы шешеді. Ал көрерменнің   талғамымен санаспай, атақ-даңқтың жалына жармасқандар сайқымазаққа айналады. Бізде мұндайлар көп.

Танымал әулетке тікелей туыстық қатынасы бар адамдардың өмірі  немесе өнердегі мансабы өзгелерге қарағанда жеңіл болатын шығар.

– Сырт көзге солай көрінеді. Сіздің нені меңзеп отырғаныңызды түсіндім.

Біздің әулетте атақты адамдар көп. Оларды талантыңмен таң қалдыру қиын. Менің туыстарым ешқашан арзан абырой әперетін шешім қабылдамайды. Себебі Кончаловский-Михалковтарға құнсыз пиардың қажеті жоқ.

Сіз тегін иемденіп жүрген тұлғалар шығармашылығыңызды қалай бағалайды?  

– Осы сұрақты маған 10 жыл бұрын қойсаңыз, оның жауабы мен үшін де, көрермен үшін де маңызды болар еді. Қазір жасым 50-ден асты. Мені отбасыммен, туыстарыммен тек шығармашылық емес, бауырлық фактор байланыстырады. Арамыздың ашылып кетуіне себеп болған емес. Ал шығармашылығыма келер болсақ, олардың сын айтуына немесе пікір білдіруге толық құқы бар. Оларға менің киноларым жақын деп ойламаймын. Себебі әкемнің де, ағаларымның да жасаған дүниелері менің туындыларыма ұқсамайды. Бұл қалыпты жағдай.

Әкеңіз бен ағаңыздың киноларын сырт көз ретінде сынай аласыз ба?

– Бұл сұраққа жауап беруге әлі дайын емеспін. Ішкі дауысымның 100 түрлі жауабы бар. Бірақ оның бірде-біреуін ақылым қабылдай алмайды. Ағам Никита Михалковтың ертеректе жасаған кинолары көбірек ұнайды. Бірақ ішкі дауысым әкем жасаған кинолар маған жақын екенін айтады. Бірақ  оларды бір-бірінен бөліп, салыстырғым келмейді. Себебі екеуі де өз жанрын және көрерменін тапқан адамдар.

Сіз Кончаловскийдің емес, Қазақстанның бір қиырында, қарапайым актрисаның отбасында дүниеге келсеңіз, өміріңіз қалай өрбір еді деп ойлайсыз?

– Бұлай болуы мүмкін емес. Мен өз отбасыммен және менімен бірге туған бауырларым және туысқандарыммен мақтанамын. Кончаловский-Михалковтардың отбасында дүниеге келу тағдырыма алдын-ала жазылып қойған.

Сіздің жетістіктеріңізді Кончаловскийлердің атағымен салыстыратындар Қазақстанда да, Ресейде де көп қой...

– Бұл – тағдыр. Мен мұндай көзқарасқа үйренгенмін және сонымен өмір сүріп келемін. Соңғы кездері мұндай пікірге мүлде назар аудармайтын болдым.

Сізге Кончаловскийлердің қайсысы көбірек әсер етті?

– «Әсер етті» деген сөздің көп қыры бар. Турасын айтсам, оларды ұстазым болды немесе көзқарасыма немесе мен жасаған киноға атсалысты деп айта алмаймын.

Сіз отбасында анаңыздан өзге кімге жақынсыз?

– Бәрінен бұрын атама жақын болдым. Себебі тұңғыш немересімін. Ал тұңғыштардың орны бөлек. Атама мен жасаған кинолар ұнайтын. Мен үшін маңыздысы, атам өзінің немересі деген анықтауышты лайықты алып жүре алғаныма көз жеткізіп кетті.

 Ел ішінде әкеңіз Андрон Кончаловский мен ағаңыз Никита Михалковтың кинолары да, мінезі де  бір-біріне ұқсамайды деген пікір бар.

Олардың мінезінде ұқсастық көп. Осылай бола тұра олар бір-бірінен алыс. Никита Михалков тек орыстың киносына, тарихына және сондағы адамдардың өміріне  басымдық береді.

Анаңыздың өскен ортасының сіздің болмысыңызға және шығармашылығызға қандай әсері болды?

– Анам өскен ортадан географиялық жағынан алыста болдым. Сондықтан әсері болды деп айта алмаймын. Анамның екі ағасы мен әпкесі Қазақстанда тұрады. Олармен жиі араласа алмадым. Анам көп балалы ортада өсті. Нағашы атамыз әскери қызметте болғандықтан, үнемі көшіп-қонып жүрді. Отбасылық өмірлеріне әскери қатал тәртіптің ықпалы басымырақ болды. Анамның мінезінен, болмысынан атамыздың мінезі байқалатын. Осы мінез анам арқылы маған дарыған секілді.

Сіз анаңыз Наталья Арынбасаровамен бір шаңырақта тұрасыз ба?

– Менің анамдай адаммен бірге тұрмау мүмкін емес. Анам дәмді ас дайындаған күн біз үшін мереке, анамның немерелері дегенде шығарға  жаны бөлек. Ресейдегі өмірі анамның қанымен бірге берілген шығыстық менталитетіне кері әсер ете алмады. Осыған қатты қуанамын.

Сіз осыдан 4  жыл бұрын кездескен кезде орыстарда шығыстық менталитет басым екенін айттыңыз. Өзіңіз жас күніңізден Ұлыбританияда, әкеңіз - АҚШ-та, анаңыз - Ресейде тұрды. Бұл фактор шығыстық менталитеттің өзгеруіне әсер еткен жоқ па?

– Рас, Азияға да, Ресейге де ес білгесін, ақыл тоқтатқан  соң келдім. Сондықтан маған ресейліктердің де, азиялықтардың да үлкендерге деген қарым-қатынасы жат болып көрінді. Тіпті ата-анамен, жақын адамдармен араласудан да қалыппын. Анам менің бойымдағы өзгерісті шығыс әйелі ретінде қабылдай алмады. Мен олқылықтың орнын толтыру үшін

анама және өзімнің отбасыма арнап үлкен үй салдым.

Бізде мұндай үйді қара шаңырақ дейді...

– Қазір анам тұратын үйдің біз тұрған үйден тек есігі ғана бөлек. Бұл анамның қалауы. Бірақ тәулік бойы біргеміз, бірге тамақтанамыз, басқаша болуы мүмкін емес қой.

Киногер, жазушы және журналист биліктің тапсырысын орындаумен ғана күн көреді деген пікірге алып-қосарыңыз бар ма?

– Мен өзім үшін жауап берейін. Көңілім соқпаған дүниеге қолым бармайды. Мұны көрермен экраннан сезіп қояды. Экранның киесінен қорқамын. Егер сіз айтпақшы биліктің тапсырмасы сенің көзқарасыңмен үйлесіп жатса, онда неге қорқуға немесе бас таруға  тиіссің. Мысалы Андрон  Кончаловский «Сибириадасын» мемлекеттік тапсырыспен түсірген. Бұл кино Канн кинофестивалінде гран-при алды. Мен Оскар сыйлығын алу үшін ғана ірі жобаларды қолға алатындардың әрекетін қабылдай алмаймын. Бюджеті көп жобалармен жұмыс істеуді және жақсы кино түсіруді бәрі армандайды. Ал еңбектің әлемдік деңгейде бағалануы Құдайдың қолында.

Сіздің армандауға да қорқатын, бірақ мазаңызды алып, жаныңызға жай таптырмай жүрген жоспарларыңыз бар ма?

– Автобиографиялық кино түсіргім келеді. Сонан соң моңғол шапқыншылығына дейінгі және одан кейінгі Орталық Азия тақырыбына тереңдеп барғым келеді. Осы тақырып арқылы өзімді танығым келеді. Тамырымызда кімнің және қай тайпаның қаны тулап жатқаны бәрімізге қызық қой. Бір ұлтқа тиесілі емес екенімді болмыс-бітімімнен білемін. Бірақ бұл мен үшін жеткіліксіз. Мен өзімді моңғолдың қаны араласқан азиялықпын деп айта аламын. Қазақстанда өзімді қазақ ретінде сезінемін. Мені көрген адам қазақтан ажырата алмайды. Кейде отбасылық демократия дегенді белден басып, барлығын билеп-төстегім келіп тұратын қасиетті қазақтардан сіңірген сияқтымын. Бұл менің еркіме бағынатын немесе еркімдегі қолдан басқарылатын  мінез емес, қаннан берілген қасиет шығар.

Жарты ғасырдан соң киноның қазіргі бағыты өзгеруі мүмкін бе?

– Киноны өзгерту үшін өзіміз өзгеруіміз керек шығар. Себебі кино біздің өміріміздің кері жаңғырығы ғой. Ендігі жарты ғасырдан кейінгі киноның қандай болатынын болжау қиын емес шығар. Ол үшін трендте жүрген кино бағытынан хабардар болу қажет.

Дегенмен түйсігіңіз не дейді?

– Блокбастер жанр ретінде сақталып қалады. Тарихи жанр да басым бағытқа айналуы ғажап емес.

Қазіргі трендтегі кинолар қандай көрерменге арналған?

– 3 D форматы киноға көрермен тартудың әзірге ең тиімді жолы болып тұр. Бұл жүйе батыс елдерінде кеңінен қолданылаа бастады. Қазіргінің жастары киноның мазмұнына емес, техникалық әсеріне, компьютерлік шешімге көп көңіл бөледі. Бұл тақырыпта соңғы нүктені технологиялық прогрес қоюы әбден мүмкін. Егер кино мен IT арасында үйлесім болса, әр сериясы 2-3 минуттан тұратын, метроның бір аялдамасынан екінші аялдамасына жеткенше көріп үлгеретін млн сериялы кинолар жасалуы мүмкін. Себебі мобильді контент киноның хронометражына әсер етпей қоймайды.

Сіз батыстың киносынан қорғану арқылы жаһанданудан және өзін-өзі жоғалтып алудан мемлекеттің араласуымен ғана қорғана аламыз дегенді айтып жүрсіз. Қалай ойлайсыз, мемлекеттің қолында идеологиялық экспансиядан қорғанудың тетіктерін заңдастырып беретін құрал бар ма?

– Мұндай құралға ие мемлекеттер жер бетінде саусақпен санарлық. Француз бен Қытайдың киноиндустриясы жақсы дамыған. Олар жылына 800-1000 кинокартина шығарады. Оларға Оңтүстік Шығыс Азияның кинонарығы жететін еді. Қытайдың киносы бізге де келіп жатыр. Бізді батыстың ықпалынан мемлекет қана қорғайды. Өзін-өзі жоғалту деген тізгініңнен айырылып қалу деген сөз. Кинода тізгінді өзгеге беріп қойған ұлтты, мемлекетті басқару оңай. Себебі киноға 20-30 жас аралығындағы жастар барады. Бұл жастағы буын енді 10-15 жылда мемлекетті басқарады.  Киноның  мазмұнын тағы да батыстан көшіре бастадық. Киногерлер   кинотехнология көмегімен экшн немесе блокбастер түсіруге басымдық бере бастады. Басқаша айтқанда батыстан ұрлауға да, үйренуге де қымсынбайтын болдық.

ЕАЭО елдеріне ортақ кинокеңістік қажет екенін айтып жүрсіз, бұл өткенге оралу емес пе?

– Қазір көп елдер өз тарихын зерделеуге ерекше назар аударып жатыр. Кез келген тақырыптың түйіні бір-біріне көрші қонған елдердің тарихы түйіскен жерден басталады. Кино – өнер. Оның табиғаты өте сезімтал.  Киноның  табиғатымен үндесе алмайтын идеяны тықпаласақ, шошытып аламыз. Қазір ТМД елдерінде коммерциялық кинолардың бәсі басым, құны қымбат. Мұны түсінетіндер аз.

Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан Гүлбаршын Сабаева

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу:

Ұқсас материалдар