Мемлекет басшысының 2025 жылғы 8 қыркүйектегі жолдауында айтылған тапсырмасына сәйкес, Ауыл шаруашылығы министрлігі Үкімет атынан прогрессивті агроэкономика моделін енгізуде, деп жазады inbusiness.kz сайты.
Осы мақсаттарды жүзеге асыру нақты жоспарлауды талап етеді, сондықтан қазір Агроэкономиканы дамытудың 2026-2028 жылдарға арналған кешенді жоспары әзірленуде. Құжат ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруден бастап оны терең өңдеуге, сақтауға, логистикаға және экспортқа шығуға дейінгі толыққанды қосылған құн тізбегін құруға бағытталған. Негізгі басымдықтарға өңдеу өнеркәсібін дамыту, агроөнеркәсіптік кластерлер мен агрохабтар қалыптастыру, сондай-ақ өндіріс пен өткізу нарықтары арасындағы байланыстарды нығайту жатады.
Мұндай терең модернизация оны тұрақты, өнімді әрі бәсекеге қабілетті ету үшін бүкіл аграрлық секторды жүйелі түрде жаңартуды көздейді. Үкімет бұл бағытпен тығыз байланыста Мал шаруашылығын дамытудың 2026-2030 жылдарға арналған кешенді жоспарын мақұлдады. Ол мал басын арттыруға ғана емес, өнімділікті ұлғайтуға, сондай-ақ саланың экспорттық мүмкіндіктерін едәуір кеңейтуге мүмкіндік беретін сапалы өңдеуді жақсартуға бағытталған.
Жаңғыртудың маңызды құралы – Президенттің ауыл шаруашылығы техникасы паркін жыл сайын 8-10% деңгейінде жаңарту жөніндегі тапсырмасын орындау. Бұл шаруашылықтарды технологиялық қайта жарақтандыруға және заманауи машиналарды пайдалану есебінен шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.
Аталған жоспарларды жүзеге асыру үшін жануарлардың барлық түрінен асыл тұқымды мал басын сатып алуға жылдық 6%-бен ұзақмерзімді жеңілдетілген несие беру бағдарламасы іске қосылады. Сондай-ақ шаруашылықтардың айналым қаражатын қызмет түрлеріне шектеусіз толықтыру үшін жылдық 5%-бен жеңілдетілген несие беру бағдарламасы жұмысын бастайды. Жер мәселесіне ерекше назар аударылуда: еркін жайылымдардың әлеуетін тиімді пайдалану үшін шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту үшін 6%-бен бірыңғай несиелік өнім іске қосылады. Бұл құрал жерді суарудан бастап, жылжымалы вагондар мен басқа да қажетті шығындарды сатып алуға дейінгі инфрақұрылымды қаржыландыруға көмектеседі.
Ауыл тұрғындарына қаржы ресурстары қолжетімдірек бола түсуі үшін өңірлік әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорацияларды белсенді түрде тарту жоспарланып отыр. Осы ретте барлық несиелеу бағдарламалары өсімдік шаруашылығында сәтті қолданылып жүрген тәжірибе негізінде "Даму" институтынан кепілдік жүйесі түрінде қолдау табады. Шаруалар өздерінің кепілдікке қоятын мүлкі жеткіліксіз болған жағдайда несие сомасының 85%-ына дейін мемлекеттік кепілдік ала алады. Бұл шешім ауылдық жерлердегі мүлкі бұрын банктер тарапынан өтімді кепіл ретінде қабылданбаған шаруашылықтардың ресурстарға қол жеткізуіне мүмкіндік береді.
Қаржылық қолдаумен қатар ғылыми-тәжірибелік міндеттер де қатар шешімін тауып жатыр. Мысалы, қазіргі уақытта ірі қара малды эмбриондық жолмен көбейтуге арналған мамандандырылған зертхана ашу мәселесі пысықталуда.
Кешенді тәсіл ілеспе салаларды да қамтиды: шаруалар жүн мен тері өткізе алатын сервистік-дайындау орталықтарының жұмыс істеуі үшін қажет жағдайлар жасалып жатыр. Бұл мақсаттарға айналым капиталына жылдық 5% мөлшерлемемен қаражат бөлінеді. Сонымен қатар шикізатты зауыттарға үздіксіз жеткізуді қамтамасыз ету үшін қойма және көлік логистикасы мәселелері де шешілуде.
Техникалық жарақтандырумен қатар салаға жаңа кадрларды тарту және мал шаруашылығында еңбек ететіндер үшін лайықты әлеуметтік жағдайлар жасау шаралары да қарастырылған.
Бұл жұмыстардың нәтижесінде ірі қара мал басын 12 млн-ға, ұсақ мал басын 28 млн-ға дейін жеткізу, сондай-ақ ет экспорты көлемін екі есеге арттыру күтіледі. Экспорттық әлеуетті кеңейту аясында негізгі бағыттардың бірі өнімді Halal жүйесі бойынша сертификаттау болмақ. Бұл Қазақстанның Парсы шығанағы елдері мен басқа да мұсылман мемлекеттеріндегі премиум нарықтардағы позициясын нығайту үшін қажет.
Айта кету керек, барлық жаңа бастама қол жеткізілген нәтижелерге негізделеді – соңғы жылдары аграрлық сектор тұрақты өсім көрсетіп келеді. Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі қатарынан екінші жыл өсуде: 2025 жылы ол 5,9%-ға артып, 9,8 трлн теңгеге жетті, ал бір жыл бұрын өсім 13,6% болып, көлемі 8,3 трлн теңгені құраған еді. Бұл өсім өсімдік шаруашылығы өндірісінің 7,8%-ға және мал шаруашылығының 3,3%-ға ұлғаюы есебінен қамтамасыз етілді.
Мұндай қарқынды өсім көп жағдайда бұрын-соңды болмаған көлемдегі жеңілдетілген қаржыландырудың арқасында мүмкін болды. 2025 жылы АӨК-ті қолдауға 1 трлн теңгеге дейін қаржы бағытталды, бұл 2021 жылғы деңгейден 10 есе жоғары. Соның нәтижесінде шамамен 8,5 млн гектар егіс алқабы мемлекеттік қолдаумен қамтылды. Мемлекет басшысының 2025 жылғы 28 қаңтарда Үкіметтің кеңейтілген отырысында берген тапсырмасына сәйкес, биыл жеңілдетілген қаржыландыру көлемін 1,5 трлн теңгеге дейін жеткізу жоспарланып отыр. Сонымен қатар қаржының тиімділігін арттыру үшін субсидияларды толық бақылау мен цифрландыру жүйесі енгізілуде. Бұл жалған көрсеткіштерді болдырмауға және қаражаттың шаруаларға нақты жетуіне кепілдік беруге мүмкіндік береді.
Қаржыландыруды арттыру бойынша жүйелі жұмыс 2024 жылы Министрлік мемлекеттік қолдау тәсілдерін қайта қараған кезде басталды. Техника лизингі, маусымдық жұмыстарды қаржыландыру, өңдеу және мал шаруашылығы кәсіпорындарына көмек жылдық 5% мөлшерлемемен қолжетімді болды. Бұл тәжірибе жалғасады және қазірдің өзінде өз жемісін беруде: соңғы екі жылда елде –50 млн тоннадан астам рекордтық астық жиналды.
Басқа бағыттар бойынша да жоғары нәтижелер тіркелді: 1 млн тоннадан астам бұршақ дақылдары жиналды, ал майлы дақылдардың өнімділігі бір жыл бұрынғы 3,3 млн тоннаға қарағанда 4,8 млн тоннаға дейін өсті. Бұған мемлекеттің уақтылы көмегі, соның ішінде 2024 жылдың қазан айында егісті ерте қаржыландыру бағдарламасын іске қосу, сондай-ақ заманауи агротехнологияларды жаппай енгізу көмектесті. Бүгінгі таңда алынған өнім елдің ішкі қажеттіліктерін толығымен қамтып қана қоймай, экспорттың белсенді өсуіне жағдай жасауда.
Қазақстанның берік шикізаттық базасы және астық өндіруде айқын артық қоры бар, бұл шикізатты сол күйінде экспорттаудан оны терең өңдеуге көшуге толық мүмкіндік береді. Елде 183 млн гектар жайылым мен 27,2 млн гектар егістік алқапты қоса алғанда, орасан зор жер ресурстары бар. Қазіргі уақытта біз 70-тен астам елге ауылшаруашылық өнімдерін жеткіземіз, олар әлем бойынша жетекші орынға ие: мысалы, ұн экспорты бойынша әлемде екінші, күнбағыс майы бойынша сегізінші және дәнді дақылдар бойынша оныншы орында тұр.
Сыртқы нарықтардағы жетістіктерге ерекше назар аударылады: 2024-2025 маркетингтік жылы астық экспортының көлемі 13,4 млн тоннаға жетті. Бұл соңғы 20 жылдағы ең жақсы нәтиже. Жеткізу географиясы үнемі кеңейіп келеді: Иран, Әзербайжан және Қырғызстанға жөнелтілімдер жаңартылды, Мысыр, Марокко және Вьетнам нарықтары ашылды. Қазір Бельгия, Польша, Норвегия, Ұлыбритания және Португалия нарықтарына шығу жұмыстары жүргізілуде, сондай-ақ Парсы шығанағы елдерімен ынтымақтастық нығайтылуда.
Экспорттық стратегияның жалғасы ел ішінде шикізатты терең өңдеуді дамыту болып саналады. Қазір 5 млн тонна өңделген астықтың шамамен 510 мың тоннасы терең өңдеуге жұмсалады. 2025 жылдан бастап осы салада ауқымды инвестициялық жобалар жүзеге асады. Қазірдің өзінде жоғары технологиялық өнімдер шығаратын үш кәсіпорын жұмыс істейді – крахмалдан биоэтанолға дейін. 2028 жылға дейін жалпы инвестиция көлемі 2,6 млрд болатын тағы бес ірі зауытты іске қосу жоспарлануда, бұл мыңдаған жұмыс орындарын ашуға және аминқышқылдары мен витаминдер шығару есебінен өнім желісін кеңейтуге мүмкіндік береді.
Осылайша, озық агроэкономикаға көшу Қазақстанда агроөнеркәсіп кешенін дамытудың түбегейлі жаңа моделін қалыптастырады, мұнда технология мен терең өңдеу басты назарда. Осы кешенді шараларды жүзеге асыру өндірістің тұрақты өсімін қамтамасыз етеді және өнімнің қосылған құнын арттырады. Бұл елдің әлемдік нарықтағы позициясын нығайтады және ауыл халқының өмір сүру деңгейін тікелей арттыра отырып, біздің ауыл шаруашылығымыздың ұзақмерзімді бәсекеге қабілеттілігі үшін сенімді негіз қалыптастырады.
