"Заң мен тәртіп" қағидатын жүзеге асыру Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың "Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу" атты Жолдауында белгіленген мемлекеттік бағдардың орталық элементі болды. Президент азаматтардың қауіпсіздігі мен заңның үстемдігі – Әділетті Қазақстан құрылатын іргетас екенін атап өтті, деп жазады inbusiness.kz сайты.
Бүгінгі таңда бұл идеология нақты іс-әрекетке айналуда: мемлекеттік органдар құқық бұзушылықтарға жәй ғана ден қою тәжірибесінен алшақтап, олардың алдын-алуға көшуде. Бұл трансформацияның негізгі драйвері – құқық қорғау жүйесін цифрлық жаңғырту, яғни, интеллектуалдық бейнебақылау жүйелерін енгізу, процестерді автоматтандыру және ашық цифрлық сервистерді құру. Бұл тәсіл тәуекелдерді тиімді анықтап қана қоймай, сонымен қатар азаматтардың құқықтарын нақты қорғауды қамтамасыз ете отырып, бүкіл ел бойынша қауіпсіз орта қалыптастырады, сыбайлас жемқорлық факторларын барынша азайтуға мүмкіндік береді.
Қылмыстық ахуалды жаппай жақсарту және алдын алу құралдарын дамыту
Ішкі істер органдарының жұмысын құқық бұзушылықтардың алдын алуға қайта бағдарлау бүкіл республика бойынша қылмыс деңгейінің тұрақты және дәйекті төмендеуін қамтамасыз етеді.
2025 жылдың қорытындысы бойынша тіркелген қылмыстардың жалпы саны 6%-ға, яғни, 102,7 мыңнан 96,6 мың дерекке дейін қысқарды. Әсіресе, ең қауіпті қылмыстар елеулі түрде төмендеді, олар: аса ауыр қылмыстар – тонау, ұрлық, қарақшылық, кісі өлтіру, бұзақылық.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында қылмыстың жалпы деңгейі тағы 10%-ға төмендеді, бұл ретте цифрлық аналитика мен бейнемониторинг жүйелерін пайдаланудың арқасында қылмыстардың ашылу көлемі артты. Қоғамдық орындардағы құқық бұзушылықтар саны 2025 жылдың қорытындысы бойынша 9%-ға және 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында тағы 19%-ға қысқарды.
Құқықтық тәртіпті нығайтуға нөлдік төзімділік қағидатын дәйекті сақтау және бейнебақылау жүйелерін кеңейту арқылы қол жеткізіледі. Бұл бастама көше камераларын, аулалардағы, білім беру нысандарындағы және көлік тораптарындағы бақылау жүйелерін бірыңғай экожүйеге біріктіретін қоғамдық кеңістіктердің біртұтас цифрлық жабынын құруды көздейді. Бүгінде қылмыстардың басым бөлігі цифрлық технологиялардың көмегімен ашылуда.
2025 жылы 17 млн-нан астам әкімшілік құқық бұзушылықтың жолы кесілді, оның ішінде:
26,6 мың ұсақ бұзақылық фактісі;
215,8 мың қоғамдық орындарда алкоголь ішіп, мас күйде болу фактісі;
122,6 мың тыныштықты бұзу фактісі;
алкоголь өнімдерін сату қағидаларын бұзудың 7,8 мың фактісі.
2026 жылдың I жартыжылдығында 8,1 млн-нан астам құқық бұзушылықтың жолы кесілді, оның ішінде:
16 мыңнан астам ұсақ бұзақылық фактісі;
қоғамдық орындарда мас күйде болудың 117,6 мың фактісі;
64,4 мың тыныштықты бұзу фактісі;
алкоголь өнімдерін сату қағидаларын бұзудың 6 мың фактісі.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың "Таза Қазақстан" экологиялық бастамасы аясында жұмысқа шамамен 7 мың полиция қызметкері және 1,2 мыңнан астам мобильді топ тартылды. 2025 жылдан бері абаттандыру қағидаларын бұзудың 496 мың фактісі анықталып, қоғамдық орындарды ластаудың 119 мың фактісі тіркелді, 2,6 мың рұқсат етілмеген қоқыс орны жойылды. Қосымша бақылауды бейнеаналитикасы бар 27 мыңнан астам камера қамтамасыз етеді. Оның ішінде 568 камера қоқысты анықтауға, 205 камера түтінді бақылауға арналған, олардың көмегімен 20 мыңнан астам экологиялық құқық бұзушылық анықталды.
Әйелдер мен балалардың құқықтарын жүйелі қорғау, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу
Тұрмыстық зорлық-зомбылық және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар үшін жауапкершілікті күшейту құқықтарды қорғаудың алдын алу жүйесін нығайтуға мүмкіндік берді. Полиция тіркеудің анықтау принципін қолданады, онда әкімшілік іс жүргізу құқық бұзушылық фактісі бойынша қозғалады. Бұл мұндай жағдайларды жасыру және зардап шеккендерге қысым жасау қаупін азайтады, ал тараптардың татуласуына тек сотта және бір реттен артық емес рұқсат етіледі.
Алдын алу шаралары белсенді қолданылады. 2025 жылы 50 құқық бұзушыға зардап шеккендермен бірге тұруға уақытша тыйым салынды, ал 2026 жылдың басынан бері мұндай шара 51 адамға қатысты қолданылды. Полицияның өтінішхаты бойынша соттар 2025 жылы 987 адамды, ал ағымдағы кезеңде 1 514 адамды психологиялық түзетуге жіберді. Отбасылық-тұрмыстық саладағы құқыққа қайшы әрекеттері үшін 2025 жылы 82,4 мың құқық бұзушы, ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 45,1 мың құқық бұзушы жауапкершілікке тартылды. Кешенді профилактикалық шаралардың нәтижесінде 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында мұндай құқық бұзушылықтардың саны 7%-ға төмендеді. Жыл басынан бері 1 877 адам арнайы әлеуметтік көмек алды.
Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл және азаматтардың қаражатын қорғау
Ішкі істер министрлігі, Ұлттық банк, қаржы ұйымдары мен байланыс операторларының өзара іс-қимылы аясында 2026 жылдың басынан бері 3,5 мыңнан астам интернет-алаяқтық фактісі ашылды.
Антифрод-орталықтың мүмкіндіктері қаржылық залалдың алдын алуға және азаматтардың 1 млрд теңгеден астам қаражатын бұғаттауға мүмкіндік берді. Байланыс операторлары 163,2 млн алаяқтық телефон қоңырауын бұғаттады. Ал Мәдениет және ақпарат министрлігінің "Киберқадағалау" мемлекеттік жүйесі арқылы заңсыз 26 мың интернет-ресурстың жұмысы анықталып, олардың қызметіне тосқауыл қойылды. Сондай-ақ заңсыз call-орталықтар мен дропперлік желілерінің қызметі тоқтатылды.
Жастарды қорғау және есірткі бизнесіне қарсы кешенді іс-қимыл
Синтетикалық есірткінің таралуына жол бермеу негізгі төрт бағыт бойынша жүзеге асырылуда. Олар – нарколабораториялар мен жеткізу арналарының жолын кесу, интернет арқылы есірткі өткізуді тоқтату, қаржы ағындарын бұғаттау және жастар арасында ауқымды алдын алу шараларын жүргізу.
Жыл басынан бері 14,5 мыңға жуық есірткіге қарсы іс-шаралар өткізіліп, 2 млн-нан астам жас қамтылды. Жұмыс істеп тұрған 997 жазғы лагердің 727-сінде алдын алу жұмыстары жүргізілді. Білім беру және денсаулық сақтау органдарымен бірлесіп, 5,5 мыңға жуық акция, үкіметтік емес ұйымдар мен еріктілердің қатысуымен 1,5 мыңға жуық іс-шара ұйымдастырылды. "Жас сақшы" жастар бастамасы мен "Жас қорғау" жобасы дамып келеді.
Тәртіпті нығайту және жол қауіпсіздігі
Адам өмірін сақтау және жол-көлік оқиғаларының алдын алу жол қозғалысын бақылаудағы негізгі басымдық ретінде айқындалды. Жүйелі профилактикалық жұмыстар нәтижесінде 2026 жылдың 7 айында жол-көлік оқиғаларының саны 4%-ға, қаза тапқандар саны 16%-ға, жарақат алғандар саны 6%-ға азайды.
Жалпы жол қозғалысы ережелерін бұзудың 8,7 млн-нан астам фактісінің жолы кесілді. Өрескел құқық бұзушылыққа жол бергені үшін 18 мың жүргізуші басқару құқығынан айырылды, 15,5 мың адам әкімшілік қамауға алынды. Автожолдарда 31 мыңнан астам автоматты тіркеу жүйесі орнатылған. Олардың көмегімен 5,7 млн бұзушылықтың жолы кесілді. Сонымен қатар көліктердің техникалық байқаудан өтуі және сақтандыру полистерінің болуы бақылауға алынды.
Жүзеге асырылып жатқан кешенді шаралар заңдылықты нығайтуға, бұлтартпас жауапкершілікті қамтамасыз етуге және қауіпсіз қоғамдық орта қалыптастыруға ықпал етеді.
