/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Нассим Талеб: «Бизнеске барыңыздар»

Нассим Талеб: «Бизнеске барыңыздар»

Қазақстандық кәсіпкерлер неден қорықпауы керек? Неге шағын бизнестен бастағандар бәрінен рақымшыл келеді?

13:32 19 Маусым 2017 1781

Нассим Талеб: «Бизнеске барыңыздар»

Автор:

Бақыт Көмекбайұлы

Астанада болып қайтқан әлемге мәшһүр тәуекел-менеджері, экономист, ғалым, «Қара аққу» теориясының және бірнеше әлемдік бестселлерлердің авторы Нассим Николас Талебтің АЭФ аясында қызықты әрі мазмұнды дәріс оқыды. Одан барша қазақстандық бизнесмендер өз қажетіне жарар кеңесті табары даусыз.

Нассим Талебтің «Қара аққу. Болжамсыздық белгісінің астында» атты кітабы әлемдегі 27 тілге аударылған және дүниежүзі бойынша 3 миллионнан астам данасы сатылған. Академиялық жолға түскенге дейін ол Credit Suisse First Boston, UBS, BNP-Paribas, Indosuez секілді жаһандық ірі қаржылық институттарда жауапты лауазымдар атқарған.

Ғалымның теориясы бойынша «қара аққуларға» әлемдік дамуға ықпал ететін, бірақ пайда болуы бұған дейін болжана алмаған оқиғалар жатады. «Қара аққулардың» мысалы ретінде ол Бірінші Дүниежүзілік соғысты, Кеңес одағының күйреуін, Интернеттің ендірілуі мен дамуын, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі Нью-Йорктегі «Егіз-мұнаралар» аталған Дүниежүзілік сауда орталығының заңғар ғимараттарына лаңкестердің шабуылын жатқызады.

Ғалым болжанып болмайтын оқиғалар әр кәсіпкердің өмірінде кездесіп тұратынын айтады. Кез келген қиындық бизнесменді шыңдайды. Бұл жолда ол тіпті банкроттықтан да қорықпауы керек.

«Біз тренажер-залына барғанда бұлшық еттерімізге жүктеме түсіреміз, бұдан ағза стреске ұшырайды, бірақ соның арқасында ол күшті бола түседі. Бизнес те ұдайы түрде осалдыққа қарсы жаттығып отыруы қажет. Сонда ол «қара аққулардан» пайда тауып, оны да қажетіне жаратып отырады. Сонда кез келген күйзелістер қатерлерімен қатар мүмкіндіктерін де ұсынбақ», – деді Нассим Талеб.

Оның байламынша, «экономикаларды шектен тыс тұрақтандыру әлемдік дағдарыстарға соқтырады».

«Мен он жыл бұрын «қара аққулар» туралы айтқанда, осындай дағдарыстар себептерін сипаттағанбыз. Оны қарапайым сөзбен түсіндіре кетейін. Егер сырқат бөбекті педиатриялық бөлімде ішіне ешқандай микроб ене алмайтын жабық бокста өсірсе, бала одан шыққанға дейін жақсы сезінеді. Бұл экономикаға да қатысты. Бизнесмендер барлығын тек өз басынан кешіріп, теория емес, тәжірибе жүзінде ғана біле алады. Егер сіз мейрамхана ұстасаңыз және әлемдегі ең озық химиктерді шақырып, олардың қандай химиялық қосылыстар денсаулыққа пайдалы екені туралы кеңесіне сүйенсеңіз, бәрібір ең дәмді асты әзірлеп шыға алмайсыз. Бұл үшін ас түрлерін өзіңіз жасап, әртүрлі дәмдерді араластырып көруіңіз қажет», – деді Нассим Талеб.      

Ол мысалға әлемдегі ең ірі экономикалардың көш басында тұрған Америка Құрама Штаттарын келтірді. АҚШ-тың бұл жағдайға қалай жеткенін түсіндірді:

«Неге Америка өз халқының білімі мен техникалық біліктілігі өзге батыстық елдермен салыстырғанда, ең төменгі деңгейде болғанына қарамастан, соңғы жүз жыл ішінде осынша алға озып кетті? Өйткені Америка адамдарды дамуға мәжбүр етеді. Америкалық дипломат, саяси қайраткер әрі өнертапқыш Бенджамин Франклин мырза айтқандай, «Америка барлық секторларда адамдардың қателікке деген құқығын мойындайды». Егер іс сәтсіздікке ұшырағанына қатысты түсінік болса, ол қателіктің ары қарай өрбіп, алапат салдарларға соқтыруын күтпей-ақ, кеш болмай тұрғанда соны мойындаған дұрыс. Бұл ертерек қимылдауға мүмкіндік береді», – деді профессор Нассим Талеб.

Жасыратыны жоқ, Қазақстанда әлдебір «индустриялдық-инновациялық» кәсіпорынды салтанатты түрде ашуын ашып алады да, оның өніміне нарықта сұраныс табылмаса, оны жабу орнына, ары қарай жұмыс жасатудың жолын іздеп, ел қаржысын да босқа шығындайды. Ақыр соңында, бірнеше жылдан соң, ол кәсіпорын миллиардтаған шығын келтіріп барып, ақыры жойылады. Бұл банктерге де қатысты: дәл қазір қайтарылмайтын қарыз батпағына батып кеткен белгілі қаржылық ұйымды мемлекет құтқарып қалуға қаржы төгіп жатқаны мәлім.

Нассим Талеб АҚШ-та тіпті Lehman Brothers (активті 691 миллиард доллар болған), WorldCom (активті 103,9 миллиард доллар болған), General Motors (активі 91 миллиард болған) секілді әлемдік алпауыттар да банкрот болғанын алға тартады.  

«Мысалы, Нью-Йоркте жыл сайын дәрменсіздікке ұшыраған  жүздеген мейрамхана жабылып, орнына басқа бизнес бой көтереді. АҚШ экономикасында жаңа кәсіпорындардың көбі үнемі банкрот болып жатады. Халықты ғылымға оқытқан дұрыс. Мен мұны жақтаймын. Бірақ сонымен бірге адамдарға айту керек: кәсіпкерлікке барыңыздар. Сонда іскерлік пен қателік қатар жүретінін түсінесіздер, онсыз болмайды. Сәтсіздікке ұшырап барып, қайта көтерілген бизнесмендерді құрметтеу қажет. Американың әлемдегі ең қуатты елге айналуының астарында да осы жатыр: себебі, АҚШ-та – бизнестегі банкроттық деңгейі ең жоғары болып табылады. Өзін нарықта таба алмаған кәсіпорындар уақыт жоғалтпай, жабылады, оның орнына икемді, сұранысқа ие, жаңа технологияларды ендіретін басқа компания құрылады. Соның құрылуына жол ашылады. Міне, сондықтан да озық, ең соңғы технологиялар Құрама Штаттарда және осы тәжірибені ұстанатын дамыған елдерде пайда болады. Қазақстандық кәсіпкерлерге менің рекомендациям осы» деді Нассим Талеб.

Тәуекел-менеджері ретінде ол басқа да кеңестер берді. Оның айтуынша, бұл сонымен қатар кәсіпкерлер кез келген сынға морт сынып, дәрменсіздікке ұшырауға бейім тұруы керек дегенді білдірмейді.

«Осалдыққа қарсы тұруға, төзімділіктеріңізді нығайтуға ұдайы күш салыңыздар. Сіздің компания «қара аққуларға» және олардың салдарларына төтеп бере алатындай икемді болуға тиіс. Әр қиындықтың астарынан өздеріңізге оңтайлы мүмкіндіктер мен жағдайларды іздеңіздер. Бұл үшін өмірге деген позитивті көзқарас керек» – деді ол.

Нассим Талеб әсіресе, шығыс адамдарының өмірге тез бейімделгіш келетінін, ізгі бизнес жүргізуге табиғатынан бейіл тұратынын айтады:

«Коммерция, бизнес, леванталық базарлар (Леванта – Сирия, Ливан, Израиль, Иордания, Палестина, Мысыр, Түркия секілді Жерорта теңізінің шығыс бөлігіндегі елдердің жалпы атауы) – міне, іскер адамдардың жарқырай ашылатын орындары осы. Бизнеске келген, әл-ауқат жиған адамдар жақсы қырларынан да көбірек танылады, олардың біразы адал, кешірімшіл, сенімді және жаңаға санасы ашық тұлғаларға айналады. Таяу Шығыстағы саны аз христиандар ортасынан шыққан адам ретінде мен бұған кепілдік бере аламын. Әсіресе, ұсақ бизнестен бастаған адамдардың көбі төзімді әрі рақымшыл келеді. Өйткені олар ірі бизнеске дейін өсу жолында талай қиындықтарды бастан кешірді және қателіктерден сабақ алып, алға басуды, өкпе-реніштерді тез ұлғаятын қар жентегіндей жоғары сүйремей, кешірімшіл болуға үйренеді», – деп түйді доктор Нассим Талеб.

Бақыт Көмекбайұлы

Әлемдегі 370 млн адам мамандығын ауыстыруға мәжбүр болады

Нұрсұлтан Назарбаев жақын болашақта әлемнің қалай өзгеретіні туралы көзқарасымен бөлісті.  

16 Мамыр 2019 13:37 1737

Әлемдегі 370 млн адам мамандығын ауыстыруға мәжбүр болады

Фото: akorda.kz

ХІІ Астана экономикалық форумының ашылу салтанатына қатысқан Қазақстанның Тұңғыш президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жақын болашақта әлемнің қалай өзгеретіні туралы айтып берді. Оның айтуынша, бұдан былай халық саны экономиканың өсіміне анау айтқандай әсер етпейтін болады. Бұл ретте, еңбек өнімділігі экономиканың негізгі драйверіне айналмақ.

«Соңғы 50 жылда дамыған елдердің жалпы ішкі өнімінің жыл сайынғы өсімінің тек үштен бірі ғана халықтың табиғи өсімі есебінен алынып отыр. Ал қалғаны еңбек өнімділігінің есебінен қамтамасыз етілуде. Бұл ретте, әлемдік сарапшылар еңбек өнімділігіне ден қойған елдер алдағы жүз жылдықта бәсекеге қабілетті болады деген сенімде. Алдағы он жылдықтан бастап еңбек өнімділігінің өсімі жылына кем дегенде 2 пайызды құрайтын болады. Оның шамамен 60 пайызы цифрлық технологиялар арқылы қамтамасыз етілмек», – деді Қазақстанның Тұңғыш президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев.

Елбасы атап өткендей, бүгінде адами капиталға деген талап күшейіп, білім беру процесі жаңарып келеді. Осы орайда мобильді, креативті адам капиталы экономиканың негізгі аспектісіне айналып отыр.

«Дәл осы қасиеттер мемлекеттер арасындағы жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім деңгейінің 10-30 пайызға дейінгі айырмашылығын қамтамасыз етуде. Технологиялардың қолжетімділігі нәтижесінде әлемдік экономикадағы жұмыс уақытының тең жартысы автоматтандырылды. Осыған байланысты 2030 жылға қарай әлем бойынша 370 млн адам қайта оқытудан өтіп, мамандығын ауыстыруға мәжбүр болады. Бұл көрсеткіш жаһандық жұмыс күшінің 14 пайызын құрайды», – дейді Қазақстанның Тұңғыш президенті.

Нұрсұлтан Назарбаевтың сөзінше, жаңа технологиялардың енуімен кейбір мамандықтар жойылып, жаңа мамандықтар пайда болмақ.

«Табыс деңгейі төмен және орташа елдердің өзінде көптеген адамдар 30 жыл бұрын біз естіп-білмеген жаңа мамандықтар бойынша жұмыс істеп жүр», – деп нақтылады Елбасы.

Тұңғыш президенттің пікірінше, бір қарағанда әлемдік экономиканың дамуы тұрақты болып көрінгенімен, оның астарында күрделі, өткір мәселелер жатыр.

«Биыл әлемдік экономиканың даму қарқыны бұған дейін жасалған болжамнан, яғни 3,9 пайыздан 3,6 пайызға дейін төмендеп отыр. Ал Халықаралық валюта қоры экономиканың даму қарқыны одан ары, 3,3 пайызға дейін төмендейді деп болжам жасауда. Біз қазір АҚШ пен Қытай, Еуропа арасындағы сауда шиеленістеріне куә болып отырмыз. Сондай-ақ АҚШ пен Ресей арасындағы санкциялық текетірестерді де байқап отырмыз. Бұған ядролық қауіпсіздік пен қару-жарақ саласындағы халықаралық келісімдердің бұзылуын қосыңыз. Қару-жарақ тартыстары ешкімге жақсылық әкелмесі анық», – деді Елбасы.

Осы орайда, Нұрсұлтан Назарбаев әлемдік державалардың көшбасшыларын тиімсіз санкциялар режимінен тікелей диалогқа көшу маңызды екенін еске салды.

«АҚШ, Ресей, Қытай, Еуроодақ өкілдері арасында қалыптасқан геосаяси дағдарыстан шығу жолын талқылайтын уақыт келді. Қазақстан мұндай келіссөздер үшін тиімді алаң бола алады. Мен бұл жайында аталған мемлекеттердің көшбасшыларымен әңгімелестім», – деді Қазақстанның Тұңғыш президенті.

Нұрсұлтан Назарбаев әлемдік экономика 07-08 пайыздық өсімді жоғалтатын болады дейді. Міне, осы аралықта әлем жаһандық әлеуметтік-экономикалық және технологиялық трансформация кезеңіне аяқ басады. Бұл барлық мемлекеттерге жаңа сын-тегеуріндер мен мүмкіндіктерді ала келмек. Тұңғыш президенттің сөзінше, бұл кезеңде қалаларға басымдық берілмек.

«Экономикалық өсім бағытында қалалардың алар орны ерекше. Бүгінде 4 миллиардтан астам адам немесе әлем халқының 55 пайызы қалаларда тұрып жатыр. 2050 жылға қарай бұл көрсеткіш тағы ұлғаймақ. Осылайша, әлемдегі 10 адамның жетеуі қалада тұратын болады. Қазір инвестициялар мемлекеттерге емес, қалаларға тартылуда», – деді Елбасы.

Бұл ретте, Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан да әлемдік трендтіғың анымен дамып келе жатқанын жеткізді. Оның айтуынша, ел халқының дені қалаға қоныс аударуда.

«Астана 1 миллион 200 мың халқы бар қалаға айналды. Еліміздің ең ірі қаласы – Алматы. Алматының халқы 2 миллионнан асты. Былтыр халқының саны 1 миллионды құрайтын қалалардың қатарына Шымкент қосылды. Тағы екі қаланы осы деңгейге жеткізетін боламыз. Олар – Ақтөбе мен Қарағанды. Қалалардың дамуы Қазақстанның әлемдік деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етпек», – деді Нұрсұлтан Назарбаев.

Фархат Әміренов

Елордада ХІІ Астана экономикалық форумы басталды

2008 жылдан бері форумға әлемнің 150 елінен 50 мыңға жуық делегат, оның ішінде 20-дан аса Нобель сыйлығының лауреаты қатысқан.

16 Мамыр 2019 10:01 1948

Елордада ХІІ Астана экономикалық форумы басталды

Фото: Серікжан Қобыланбаев

ХІІ Астана экономикалық форумы (АЭФ) жұмысын бастады. Форум алғаш рет 2008 жылы ұйымдастырылған болатын. АЭФ 11 жыл ішінде әлемдік экономика мен қаржы жүйесін жетілдіру, дамыту мәселелерін талқылайтын ең беделді халықаралық платформалардың біріне айналды.

Осы уақыт аралығында форумға әлемнің 150 елінен 50 мыңға жуық делегат, оның ішінде 20-дан аса Нобель сыйлығының лауреаты қатысқан. Шара аясында 20 млрд АҚШ долларынан астам сомаға 300-ден аса меморандум мен келісім жасалған.

Биылғы форумға әлемнің 74 елінен 5 мыңнан астам делегат қатысуда. Олардың қатарында экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (2018) Пол Ромер, Халықаралық валюта қорының басқарушы директоры Кристин Лагард, бейбітшілік саласы бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (2007) Рае Квон Чунг, Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас хатшысының орынбасары, БҰҰ-ның Азия және Тынық мұхитқа арналған экономикалық және әлеуметтік комиссияның атқарушы хатшысы Армида Алишахбана бар.

Форум тарихында алғаш рет студенттер мен жастар іс-шараға тегін қатысуға мүмкіндік алып отыр. Олар үшін арнайы формат – AEFTalks әзірленген. Онда Нобель сыйлығының лауреаттарымен және саяси қайраткерлермен ашық дәрістер мен кездесулер ұйымдастырылмақ.

Сонымен қатар, биылғы форум аясында елімізде бұрын соңды өткізілмеген жаңа форматтағы іс-шаралар жоспарланған. Атап айтқанда, алғаш рет қаржы министрлері мен мемлекеттердің орталық банктерінің басқарушылары үшін Халықаралық Валюта Қорының қатысуымен дөңгелек үстел өткізіледі.

Еске сала кетейік, ХІІ Астана экономикалық форумының тақырыбы – «Ынталандырушы өсу: адамдар, қалалар, экономикалар».

Кристин Лагардтың айтуынша, Астана экономикалық форумы сияқты іс-шаралар өңірлік ынтымақтастыққа арналған платформа болып табылады.

«АЭФ сияқты форумдар жаһандық мәселелерді талқылауда маңызды рөл атқарады. Мұндай шаралар креативті шешімдер ұсынады және өзгерістер енгізеді», – дейді 2016 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты, 2010-2018 жылдардағы Колумбия президенті Хуан Мануэль Сантос Кальдерон.

Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас хатшысының орынбасары Армида Алишахбана Астана экономикалық форумы халықаралық деңгейдегі көшбасшылардың басын қосатын маңызды платформалардың біріне айналғанын атап өтті.

Фархат Әміренов