/img/tv1.svg
RU KZ
Hang Seng 23 139,49 KASE 2 175,54
DOW J 22 332,03 FTSE 100 5 563,74
РТС 958,54 Алтын 1 639,70
Шетелдік инвесторлар неге Қазақстанды таңдайды

Шетелдік инвесторлар неге Қазақстанды таңдайды

Дамыған мемлекеттерге салынған инвестиция 27%-ға азайып, дамушы мемлекеттерде керісінше 2%-ға артты. 

28 Қараша 2019 14:22 5823

Шетелдік инвесторлар неге Қазақстанды таңдайды

Автор:

Құралай Құдайберген

2018 жылы әлемдегі тікелей шетелдік инвестиция (ТШИ) көлемі 13,4%-ға қысқарып, 1,3 трлн долларды құрады.  Ал дамыған мемлекеттерге салынған тікелей инвестициялар 27%-ға азайып, 2004 жылдан бергі ең төменгі көрсеткішті көрсетті. Еуропаға құйылған ТШИ екі есеге қысқарды. Ал дамушы мемлекеттерді қаржыландыру керісінше 2%-ға артып, 54%-ға жетті.

Инвестициялар ағыны көбейген осындай мемлекеттер қатарында біздің еліміз де бар. 2018 жылы Қазақстанға тартылған ТШИ көлемі 15,8%-ға өсіп, 24,3 млрд долларды құрады.

Жылдан-жылға ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігі мен инвесторлар үшін тартымдылығы артып келеді. 2019 жылдың қазан айының соңындағы көрсеткіштер бойынша елімізде 16,8 мың шетелдік компания жұмыс істеуде. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда  (14,3 мың компания) 18,1%-ға жоғары. Естеріңізге сала кетсек, биыл Қазақстан жаһандық бәсекеге қабілетті елдер рейтингінде 4 сатыға жоғары көтеріліп, ТОП-55 тізіміне кірді.

Сонымен қатар еліміз Дүниежүзілік банктің Doing Business 2020 рейтингінде 25 орынға тұрақтады. Бұл тізім мемлекеттегі инвесторларға қолайлы он көрсеткіш негізінде жасалады.

Бұдан бөлек 2017 жылы елдің инвестициялық тартымдылығын арттыру мақсатында бірыңғай оператор – «Kazakh Invest» Ұлттық компаниясы» АҚ-ы құрылды. Ол 2027 жылы қайта өңдеу секторын қаржыландыруға кем дегенде 91 шетелдік ірі компанияны тартып, сырттан келген инвесторлардың тұрақтауына жағдай жасамақ.

Жалпы егемендік алғаннан бері Қазақстан экономикасына 320 млрд доллар ТШИ салынған. Оның 80%-ы, яғни, 250,2 млрд доллары соңғы 10 жылда құйылған. Бұл статистика инвестициялық саясаттың тиімділігін көрсетеді. ТШИ-дың ең көп тартылған кезеңі 2012 жыл (28,9 млрд доллар) болса, 2018 жылы бұл көрсеткіш 24,3 млрд долларды құрады. Ал 2019 жылдың бірінші жартысындағы Қазақстанға құйылған ТШИ көлемі 12,1 млрд долларға жетті. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 12,5 млрд доллар болатын.

Қазақстанға ең көп қаржы салған елдер

Елімізге ең көп қаржы салған Нидерланд мемлекеті (2018 жылы 7,4 млрд доллар, 2019 жылдың бірінші жартысында 3,4 млрд доллар). 2018 жылы аталған ел қаржыландырған танымал инвестициялық жобалардың бірі – Farm Frites зауыты. Кәсіпорын Алматы облысында картоп өсіріп, қайта өңдеуге ден қойған. Жоба 2020 жылы іске қосылады. Оның жалпы құны 165 млн доллар.

Инвестиция көлемі бойынша екінші орында 2019 жылдың бірінші жартысында 3 млрд доллар (2018 жылы 5,3 млрд доллар) қаржы салған АҚШ тұр. Құрама Штаттар елімізде ауа райын болжап, оның өзгеруін онлайн-режимінде бақылап отыруға негізделген метео орталықтар салуды қаржыландырды.  Жобаның жалпы құны 6 млн доллар деп бағаланып отыр. Шығынның 75%-ын инвесторлар өтеді.

Ал инвесторлар үштігін жартыжылда 1 млрд доллар көрсеткіш салған (2018 жылы 2,5 млрд доллар) Швейцария қорытындылайды. Қазіргі кезде елімізде 40-тан астам ресми швейцариялық кәсіпорын тіркелген. Оның ішінде танымал Nestle, ABB, Novartis компанияларын атауға болады.

 

Шетелдік инвесторлар қандай салаларға қызығушылық танытуда?

Жалпы инвестициялардың тең жартысы тау-кен өндірісіне құйылған. 2019 жылдың алғашқы тоғыз айында бұл салаға 4 трлн 151,6 млрд теңге қаржы тартылған. Бұл негізгі салымдардың 48,4%-ы. Өткен жылдың сәйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 25,8% болатын. Әсіресе, мұнай-газ саласын қаржыландыру көлемі артқан.

Қазақстанның қай өңірі инвесторлар үшін тартымды?

Бірнеше жылдан бері инвестиция тарту бойынша көшбасшы өңір - Атырау облысы. Мұнайлы өлкеге 2019 жылдың алғашқы тоғыз айында жалпы инвестицияның 37%-ы, яғни, 3 трлн 178,8 млрд тенге қаржы салынды. Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда инвестиция көлемі 9,8%-ға артты. Одан кейін қаржы көп тартылған өңірлер қатарында Қарағанды, Қызылорда, Алматы облыстары бар.

Инвесторларды Қазақстанда не қызықтырады?

Doing Business сарапшылары инвесторлар тұрақтылық, тиімді жобалар, сәтті географиялық орналасу мен бизнесті қолдау шараларына баса назар аударатынын айтуда. Яғни, кәсіп ашып, жүргізу тәртібінің жеңіл әрі ыңғайлы болуы маңызды. Бұл ретте Қазақстанның Кәсіпкерлік кодексінде отандық немесе шетелдік қаржы салушы деген бөліністің жоғы да инвестициялық климатқа жағымды әсер етеді.

Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

«S-класс» көлік мінбесе, елшінің ісі бітпей ме?

Дипломатиялық қызметтік көлік құны 8 млрд теңгеден асады. 

27 Қаңтар 2020 16:12 3759

«S-класс» көлік мінбесе, елшінің ісі бітпей ме?

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметтің кеңейтілген отырысында мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектордың бюджет есебінен қымбат көліктер мен жиһаз алуына, астатөк форумдар өткізуіне ұзақ мерзімді мораторий жарияланатынын айтты. Бұл жаңалықты қарапайым халықтың неліктен жылы қабылдағанын төмендегі сандармен түсіндіруге болады. Мемлекеттік органдар көлік сатып алуға ғана жыл сайын миллиардтап ақша жұмсайды. Мұны біз Қаржы министрлігінің дерегіне сүйеніп айтып отырмыз. Мысалы, 2018 жылы осы мақсатқа республикалық бюджеттен  99,5 млрд теңге шығындалған. Жергілікті әкімдіктер де бұл жағынан елордалық басшылардан қалысар емес. Өңірлік бюджеттерден көлік сатып алуға бір жылда 23,7 млрд теңге жұмсалған.

Көлікке көп шығындалатын органның бірі – Сыртқы істер министрлігі. Мемлекеттік реестр сайтындағы мәліметке сүйенсек,  Қазақстан елшіліктерінің иелігінде 2017 жылы 607 көлік болса, 2018 жылы олардың саны 510-ға азайған. Ресми деректерде СІМ-нің 62 елдегі өкілдіктерінің көліктері туралы мәлімет бар. Бір қызығы, АҚШ-тағы елшіліктің көліктері туралы ақпарат жоқ.

Көлікке ең бай қазақстандық дипломатиялық корпус – Ресейдегі елшілік. Ресми Мәскеудегі СІМ өкілдері 51 көлік тізгіндеп жүр. Сыртқы тауар айналымының бестен бір бөлігі осы Ресеймен жасалады. Екінші тұрған Қытайдағы елшілік қызметкерлері 34 автомобиль тізгіндеп жүр. Сыртқы сауда айналымының 14,8%-ы оңтүстіктегі көршімізге тиесілі.  Бюджет есебінен 21 көлік ұстап отырған Түркиядағы елшілігіміз үшінші орында тұр. Бұл елмен сауда айналымы жалпы үлестің 3,2%-ын алып отыр. 4-орынға 18 көлікпен  Франциядағы елшілік, бесінші орынға 16 көлігі бар Өзбекстандағы корпус жайғасқан. Беларусь елінде - 14, Қырғызстан  мен Біріккен Араб Әмірліктерінде 12 көлік тіркелген. Алғашқы ондықты 11 көлік иеленген Үндістан мен Литвадағы елшілік түйіндеп тұр. Әзербайжан, Италия, Украина, Чехия және Жапониядағы дипломатиялық қосында – 10 көліктен тіркелген. Египет, Израиль, Иран, Катар, Малайзия, Польша, Сауд Арабиясы, Тәжікстандағы елшіліктердің әрқайсында 9 көліктен бар. Аустрия, Германия, Кувейт қосындарында 3 көлік, Ливан, Молдова және Оңтүстік Корея корпусында 2 көлік, Канада, Сирия, Эстонияда 1 көлік тіркелген.

Көлік паркі ең қымбат елшілік те Ресейде. Мұндағы автомобильдер құны – 2 млн долларға жеткен. Қытайдағы елшілік – 1,2 млн доллардың, Түркиядағы елшілік 1,07 млн, Беларусь еліндегі корпус 723мың , Франциядағы қосын 660 мың, Өзбекстан дағы елшілік 655 мың, БАӘ қосыны 633 мың, Қырғызстандағы елшілік 582 мың, Жапония дағы корпус 509 мың доллардың көлігін сатып алған.

СІМ соңғы үлгіге әуес

СІМ-нің көлік сатып алу саясатына зер салған адам тек соңғы үлгідегі көліктер сатып алуға тырысатынын көреді. Тіркелген көліктердің  99%-ы шыққан жылы сатып алынған. Солардың ішінде ең қымбат темір тұлпарды Беларусьтегі елшілік өкілдері тізгіндеп жүр. 2012 жылы сатып алынған Lexus LX 570 көлігі 151 мың долларға түскен. Ал Оңтүстік Африкадағы елшілік 2014 жылы MERCEDES-BENZ S400 көлігін 148 мың долларға сатып алған. Үшінші  орында Түркіменстандағы елшіліктің 140 мың долларға сатып алған MERCEDES-BENZ  350 көлігі тұр.  БАӘ-дегі қосын 2013 сатып алған MERCEDES BENZ S400 L көлігі ел бюджетіне $139,7 мың доллар шығын келтірген. Ташкентте тіркелген тағы бір MERCEDES BENZ S400 көлігі 104 мың долларға шыққан.

Бұл мәліметтер ең қымбат көлікті ТМД елдеріндегі елшіліктер тізгіндеп жүргенін көрсетеді. ТМД-дағы қосындарда 13, Таяу Шығыстағы елшіліктерде 5, Азия мен Африкада 3, Еуропада 6 қымбат көлік тіркелген.

Сыртқы істер министрлігіне қарасты 510 автомобильдің  202-сі (40%) Toyota маркалы.  Сондай-ақ 102 Mercedes, 50 BMW, 38 Volskwagen, 12 Audi, 10 Kia, 10 Nissan, 7 Hyundai, 7 Lexus маркалы көлік бар. Қалған 72 автомобильдің маркасы әртүрлі.

Көлік құны тауар айналымынан қымбат

Кейбір елшіліктердің көлігінің бағасы арадағы тауар айналымының көлемімен қарайлас. Мысалы, Катар мен Қазақстан арасындағы тауар айналымы 2018 жылы 423 мың доллар болған. Ондағы елшілік қызметкерлерінің астындағы 9 көліктің ортақ бағасы 208 мың доллар. Ал Эфиопиядағы дипломаттарымыз көлік алуға кеткен шығынның өзін ақтамай отыр. СІМ балансындағы ең қымбат көліктің бірі осы елдегі елшілікке тиесілі. Меrcedes-Benz S400L AMG көлігі 2014 жылы 126,6 мың долларға сатып алынған екен. Бұл елмен арадағы тауар айналымы 82 мың доллар ғана. Жалпы аталмыш елшілік өкілдері жалпы құны 218 мың доллар болатын 5 көлік мініп жүр.

Қазына есебінен жайлы көлік тізгіндеп, жағасы жайлауда жүрген елшіліктер Индонезиядағы дипломатиялық корпустан үлгі алса, қанеки? Бұл елдегі СІМ өкілдері темір тұлпар орнына велосипед таңдапты. Олар әзірге халықтың салығынан түскен қазынаға үнеммен қарайтын жалғыз елшілік боп тұр.

Қымбат көлік қыруар инвестиция әкеле ме?

Елшілік өкілдерінің астындағы көлік пен тауар айналымының арасында қандай байланыс болуы мүмкін? Мысалы, 2018 жылы Франциямен арадағы тауар айналымы 3,9 млрд доллар болса, Оңтүстік Кореямен тауар айналымы 3,2 млрд доллар болған. Париждегі Қазақстан өкілдері 18 көлік тізгіндеп жүрсе, Корея Республикасындағы елшіліктің балансында 2 көлік қана бар. Швейцария (2,8 млрд доллар) мен Өзбекстандағы  (2,5 млрд доллар) елшіліктердің көрсеткіштері де осыған ұқсас. Дей тұрғанмен, ресми Ташкенттегі СІМ өкілдері 16 көлік ұстаса, Женевадағы дипломаттар 8 көлікті місе тұтып жүр.

Қарабайыр қисынға салсақ, қымбат көлік тізгіндеп жүрген елшілік өкілдері елге қыруар инвестиция тартуы керек емес пе? Бірақ дипломатия дейтін дүние ондай қағидаттарға бағынбайтын сыңайлы... СІМ балансындағы ең қымбат саналатын көліктердің бірі Израильдегі елшілік балансында тұр. Mercedes Benz S 450 көлігін елшілік 2018 жылы 101 мың долларға сатып алған. Ұлттық банк дерегіне сенсек, осы жылы Тель-Авив тарапы Қазақстан экономикасына 600 мың доллар салған.

Иорданиядағы елшіліктің баласында 2011 жылы 107 мың долларға сатып алынған Mercedes Benz S 350 маркалы көлік бар. Бұл елден экономикамызға 2018 жылы 300 мың доллар инвестиция тартылыпты.  Ал Сауд Арабиясындағы елшілік өкілдері 9 көлік тізгіндеп жүр. 2018 жылы бұл елден келетін инвестиця көлемі 2017 жылмен слаыстырғанда 2 млн долларға кеміген. Норвегиядағы елшілік 2013 жылы 11 мың долларға Mercedes Benz S 400 көлігін сатып алған. Сол жылы экономикамызға 19,2 млн доллар тартылса,  2014 жылы инвестиция көлемі $38,8 млн долларға артқан. 2018 жылы инвестиция көлемі 1,1 млн теңгеге жеткен. Елшілер мінген көлікті инвестиция көлемімен салыстырып қарайтын болсақ, автомобиль паркі қымбатқа түскен елдердің көбі экономикамызға мардымсыз қаржы құйғанын көруге болады. Ал Қазақстан үшін негізгі инвестиция донорлары – Ресей, Қытай, Нидерланд, АҚШ және Швейцария.

Елшілік қызметкерлерінің мінген көлігі ғана емес, баспанасы мен қамсыз өмірі де елдегі салық төлеушілердің мойнында екенін ұмытпаған жөн.

Майра Медеубаева

Аударған – Есімжан Нақтыбайұлы

«Нұрлы жер» павлодарлық кәсіпкерлерді қызықтырмайды

Павлодар облысы жылжымайтын мүлік секторына инвестиция тарту бойынша республикада соңғы орында келеді. 

24 Қаңтар 2020 15:55 1592

«Нұрлы жер» павлодарлық кәсіпкерлерді қызықтырмайды

«Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры «Нұрлы жер» тұрғын үй құрылысы бағдарламасы бойынша жеке құрылыс салумен айналысатын кәсіпкерлердің кредитін субсидиялаумен айналысады. Осылайша, қор мемлекеттік бағдарламаға қатысатын бизнесмендерге қолдау білдіруге бейілді. Алайда, Павлодар облысында бұл мүмкіндікті ұтымды пайдаланатын кәсіпкерлердің қатары тым аз. Сондықтан, «Даму» қорының жергілікті филиалы мен әкімдіктер жаңа құрылыс салушыларды іздеуге мәжбүр.

Деректерге сүйенсек, былтыр Павлодар облысында жылжымайтын мүлік секторына 25,8 млрд теңге инвестиция тартылған. Бұл республика бойынша ең төмен көрсеткіш. Мәселен, Нұр-Сұлтан қаласында бұл бағытқа 427,4 млрд теңге инвестиция бағытталған.

«Өкінішке қарай, Павлодар облысында «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасына қатысуға ниетті құрылыс салушылар жоқ. Әйтпесе бағдарламаға қатысқан кәсіпкерлердің 7 пайызға дейінгі пайыздық мөлшерлемесін мемлекет субсидиялап береді. Алайда, павлодарлықтар бұл мүмкіндікті пайдаланбай отыр», – дейді «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры Павлодар өңірлік филиалының директоры Айнагүл Байдәулетова.

Десе де, 2019 жылдың қорытындысы бойынша Қордың өңірлік филиалы 1029 жобаға 31,8 млрд теңге көлемінде қаржылық қолдау көрсеткен. Сонымен қатар, Павлодар облысы жобаларды субсидиялау және кепілдендіру бойынша өңінлер арасында топ бастап тұр.

2019 жылы пайыздық мөлшерлемені субсидиялау тетігін 250 жоба пайдаланған. Бұл көрсеткіш 2018 жылмен салыстырғанда 468 пайызға жоғары. Кәсіпкерлерге шамамен 1,2 млрд теңге көлемінде субсидия төленген. Субсидияланған жобалардың 46 пайызы ауылдық елдімекендерге тиесілі. Аталған көрсеткіш 2018 жылғы деңгейден төрт есе жоғары.

Өткен жылы жалпы сомасы 3 млрд теңгеге кепілдік беру бойынша 185 келісімшартқа қол қойылған. 2018 жылы небары 885 млн теңгеге кепілдік беру бойынша 71 келісім жасалған болатын. Сонда 2018 жылмен салыстырғанда кепілдендіру бойынша қол қойылған келісімшарттар 161 пайызға ұлғайып отыр. Жалпы, көп қаржыландырылған салалар бойынша өңдеу өнеркәсібі алда тұр.

«Иә, облыс бойынша оң динамика байқалып отыр. Демек, кәсіпкерлер мемлекеттік бағдарламаларға сенім арта бастады. Десе де, 2018 жыл мен 2019 жыл арасындағы айырмашылық жер мен көктей. Осыған түсінік бере кеткен дұрыс. 2018 жылы облыстың көрсеткіштері тым төмен болды. Оның үстіне 2018 жылы жүзеге асырылуға тиіс жобалардың біразы 2019 жылға шегерілді. Осы себепті айтарлықтай айырмашылық орын алды», – деді филиал басшысы.

Шынында да, 2018 жылы Павлодар облысы бойынша небары 22 жоба кепілдендіріліп, 18 жоба субсидияланған болатын. Мұндай төмен көрсеткіш 2018 жылғы қаржыландыру дефицитімен байланысты. Соған қарамастан, мемлекеттен субсидия алуға ниетті кәсіпкерлердің саны күрт көбейіп, кезек 2018 жылға ауысқан.    

Жоғарыда аталып өткен деректердің барлығы «Бизнестің жол картасы – 2020» мемлекеттік бағдарламасына қатысты. Бұл бағдарлама шағын және орта бизнес субъектілерін қолдауға арналған. Бағдарламаға сәйкес, кәсіпкерлер жұмыс орындарын сақтап, жаңа жұмыс орындарын құруға тиіс. Әсіресе, кәсіпкерлер экономиканың шикізаттық емес секторында жаңа жобаларды жүзеге асыруы керек.   

Деректерге сүйенсек, «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасының қатысушылары 2010-2018 жылдар аралығында мемлекет қазынасына 77,99 млрд теңге салық төлеген. Ал осы аралықта мемлекет тарапынан берілген субсидиялардың көлемі 13,31 млрд теңгені құрады. Демек, мемлекет қаржысы өз тиімділігін көрсетті. Яғни, мемлекеттің 1 теңгесі 6 теңге көлемінде салықтық түсім әкелген. Бұдан бөлек, 12,2 мың жұмыс орны ашылған.

Кәсіпкерлікті қолдауға арналған бағдарламаның бірі – «Еңбек». Мемлекеттік бағдарлама арқылы бизнес субъектілері жылдық алты пайызбен жеңілдетілген кредит ала алады.  2019 жылы «Еңбек» бағдарламасы бойынша Павлодар облысына 543,6 млн теңге бөлінген болатын. Аталған сомаға 57 жоба рәсімделген. Оның 52-сіне кепілдік берілді. Қаржыландырылған жобалардың дені сауда саласын қамтып отыр. Жобалардың 39 пайызы осы салаға тиесілі. Биыл бұл бағдарламаға 862,1 млн теңге бөлінген.

«Даму» қорының өңірлік филиалы биыл 2,13 млрд теңгеге жобаларды субсидиялауды және 150 млн теңгеге кепілдік беруді жоспарлап отыр.

Фархат Әміренов

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: