/img/tv1.svg
RU KZ
Барлық қалада қоғамдық көлікті тегін ету ұсынылды

Барлық қалада қоғамдық көлікті тегін ету ұсынылды

 Маңызды бастама қолдау тапса, ол 300 мың адамды қамтымақ. 

11:56 03 Желтоқсан 2019 28472

Барлық қалада қоғамдық көлікті тегін ету ұсынылды

Автор:

Жанат Ардақ

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі желтоқсан айы басында «Реттегіш құралдардың реттеушілік әсеріне талдау нәтижелері бойынша талдамалық нысан» деген ұзын атауы бар құжатты қоғамдық талқылауға шығарды.

Онда белгілі бір санаттағы азаматтарға Қазақстанның кез келген қаласында тегін жол жүру мүмкіндігін берудің есептемелері келтірілген.

Бұл әлеуметтік шараны «Қазақстанның кейбір заңнамалық актілеріне көлік мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы аясында іске асыру ұсынылады.

Бүгінде әр қала әкімдігі өздеріндегі автобустарда кімдердің тегін немесе жеңілдікпен жүретінін өз бетінше анықтайды және бұл артықшылық тек жергілікті тұрғындарға ғана берілген. Тиісінше, өзге өңірлерден келген қазақстандықтар ол игілікті пайдалана алмайды. Қазақстан секілді унитарлы мемлекетте бұл, әрине, нонсенс. Өйткені бір елдің азаматтары елдің әр қаласында кемсіту көреді.

Жаңа бастама осы олқылықты түзете алар еді.

«Қазіргі уақытта жергілікті бюджетте қаражаттың жоқ болуы немесе жетіспеуі салдарынан жергілікті атқарушы биліктер көпбалалы аналарға – «Алтын алқа» және «Күміс алқамен» наградталғандарға немесе бұрын «Батыр ана» атағын иеленгендерге, сонымен қатар І топтағы мүгедектерге қоғамдық көлікте жеңілдікпен жол жүру түрінде әлеуметтік қолдау көрсете алмауда. Бұл ретте көпбалалы аналар мен мүгедектерге жыл сайын инфляцияның өсуі, халық табысының құлдырауы, барлық әлеуметтік маңызды тауар мен қызметтің қымбаттауы қиындық келтіріп жатыр. Осыған байланысты аталған санаттағы тұлғаларға қоғамдық көлікте тегін жол жүру құқығын беру қажет», – делінген талдамалық нысанда.

Егер ұсынысты Парламент құптаса, жаңа әлеуметтік қолдау түріне қанша азамат ілікпек? Ведомствоның мәліметінше, қазір Қазақстанда «Алтын алқа», «Күміс алқа», «Батыр ана» атақтарының ие 235 мың 125 әйел, сондай-ақ І топтағы 66 мың 229 мүгедек бар.

Бұл жаңалық қашан енгізілуі мүмкін? Ол екі кезеңге бөлініп отыр. 1-кезеңде жаңа заң жобасы арқылы қолданыстағы «Автомобиль көлігі туралы» заңға өзгерістер енгізілуі керек. Заңды Парламент қабылдаса, онда министрлік 3 ай ішінде «Автомобиль көлігімен жолаушылар мен багажды тасымалдау қағидаларына» өзгеріс енгізіп шыға алады.

Бұған қоса, халыққа тағы бір сыйлық жасалуы ықтимал. Атап айтқанда, егер әлгі заң жобасын Парламент қолдаса, Үкімет еліміздегі барлық жасөспірімнің бүкіл қалада жеңілдікпен жүруін де енгізуге ниетті. Өйткені жергілікті бюджеттерде қаржы тапшылығы кесірінен «15–18 жастағы бозбалалар мен бойжеткендер мемлекеттің әлеуметтік қамқорлығынан тыс қалған». Тек 7–15 жастағы балалар ғана 50 % жеңілдікке ие.

Құжатта азық-түліктің қымбаттауы, инфляцияның шарықтауы, отбасы кірістерінің құлдырауы дәл осы санаттағы қазақстандықтарға соққы екеніне назар аудартылған. Себебі осы жастағы азаматтардың көбі мектепте немесе колледжде оқығандықтан жұмыс істемейді. Жұмысқа тұрғысы келетіндерін автобус билетінің қымбаттығы тоқтатады.

Сондықтан 15–18 жастағы азаматтарға барлық қалада, барлық қоғамдық көлікте 50 % жеңілдікпен жүруге мүмкіндік жасау ұсынылады. Қазақстанда осы жас аралығындағылар саны 917 мың 284 адамды құрайтыны анықталды.

Осы қадамның экономикалық тиімділігі де бар екен. Жеңілдік енгізілген жағдайда біріншіден, жастар автобустармен жиірек қатынап, автопарктердің табысын арттырады. Екіншіден, жас ұрпақтың қозғалу мүмкіндігі, мобильділігі артып, олардың жұмысқа тұруына жол ашылады. Мысалы, курьерлік жұмыстармен айналыса алады, қаланың өзге аудандарындағы жұмыс орнына құлашын кең жазуына болады. Осылайша, жеңілдік жасалуы олардың әлеуметтік жағдайының жақсаруына септеседі.

Жанат Ардақ

Жергілікті халық көлік картасына көндіге ала ма?

20 Тамыз 2020 10:58 1157

Жол картасының өзі халыққа қаншама шығын. 

Қыркүйек айынан бастап Қызылорданың қалаішілік автобустары электронды билет жүйесімен жұмыс істейтін болады. Бұл жаңалыққа қала халқына әдепкіде сыр білдірмегенмен жүйенің мәнісін түсіне келе әлеуметтік желілерде наразылықтарын білдіре бастады.

«Сараланған тариф әзірге сыйымдылығы жоғары маршруттық автобустарға енгізіледі де кейіннен қоғамдық көліктің барлық түріне қолданылатын болады» деп хабарлады қалалық әкімшілік. Ал «Қызылорда қалалық автопаркі» жол картасымен төлеу бағасы бұрынғы күйінде қалатынын, яғни 90 теңге. Ал қолма-қол есеп айырысу 120 теңге болады. Сондай-ақ стандартты автобус картасының құны 500 теңге, мектеп карталары 400 теңге. Оларды жүргізушілерден сатып алуға болатыны айтты. Яғни мегаполис қалалардағы тәжірибе енді Қызылорда да іске аса бастайды. Бірақ бұған облыс халқы дайын ба? Өйткені жол картасында ескеретін тұстар да, сабақ алар жайттар да аз емес.

Қалалықтар электронды билет беруді енгізуге және онлайн төлем жасауға қарсы емес. Бірақ автобустардың жағдайы, сервисі, жүргізушілер мен кондукторлардың мінез-құлық мәдениеті соған сай ма деген сұрақтарға әкімдік пен автопарк жауап берсінші дейді.

«Сараланған тариф бойынша 120 теңге өте қымбат. Сонымен қатар, зейнеткерлер, мүгедектер және Ұлы Отан соғысының қатысушылары үшін жеңілдіктер қарастырылмаған. Дәл қазір пандемия кезінде халық мұндай бағаны төлей алмайтынын ескеру қажет. Барлығы электронды төлемге бейімделіп, үйренгенше де уақыт қажет. Ал осы уақыт ішінде билеттерді 120 теңгеден сатып алуға тура келеді және бұл оңай емес, қарапайым халықтың қалтасына тиеді, ал ауылдан келгендерге тіпті қиын болуы мүмкін», – дейді мұғалім Әлия Болатбекқызы.

Осыдан үш жыл бұрын қалаішілік жол жүру бағасы 70-тен 90 теңгеге көтеріліп кетті. Баға уәжіне сол кезде автопарк өкілдері шығынға ұшырағандарын, автобустарды күтіп ұстауға ақша жетпейтіндігімен байланыстырған еді. Сонымен қатар, қала тұрғындарына қызмет сапасын ретке келтіріп, ескі автобустарды жаңалауға да уәде берген болатын. Бірақ одан бері ескі маршруттардың жаңарған түгі жоқ, дейді тұрғындар.

Автобустардағы бей-берекетке наразы халықтың тағы айтары, маршруттарда минуттық аралық сақталмайтыны, сағат 19.00-ден кейін қаланың кейбір бөліктерінде микроавтобустардың жүрмейтіндігі, салондардың тазалығы, билеттердің берілмейдігі, кондукторлар мен жүргізушілердің дөрекіліге және бір-бірімен жарысып, жолаушы жинайтын жүгенсіздігі де себеп.

Ал енді Қызылордада сатылымға шығатын автобус карталары неге қымбат? Осы жайды өзге қалалармен салыстырсақ. Мәселен, Нұр-Сұлтанда ересектерге арналған ұқсас картаның құны – 400 теңге, бірақ оның ішінде тегін бір сапардың жолақысы кіреді. Алматыда 500 теңге, оның да ішінде бір мәрте жүрер тегін жол кіресі бар. Семейде 400 болса, Атырауда 300 теңге тұрады. Ал Қызылордада 500 теңге және тегін бір реттік сапардың құны да жоқ. Егер ересектер үшін 500 теңгеден кем дегенде 100 мың автобус картасы сатылатынын ескерсек, Атырауда сатылған осынша көлемдегі карта құнынан 20 миллион теңге артық пайда түседі екен.

«Бізде жол жүру карталарының жағдайы әлі анық емес. Мамандардың пікірінше, карта пластикасының негізгі бағасы 100-ден 150 теңгеге дейін ғана екен. Ал тұрғындардан кәсіпкерлер қанша ақша сығып алатынын елестете аласыз ба? Ал көпбалалы аналар қайтпек?! Қарапайым математикалық есеп. Мәселен 4 оқу жасындағы баласы бар ана 1600 теңгеге 4 карта сатып алу қажет. Әрі қарай, балансты әрқайсысына жүктеуі бар. Жол картасының өзі халыққа қаншама шығын. Баға құнын түсіру керек, ал тегін берсе тіпті жақсы. Ешқандай жеңілдік пакеттері жоқ», – дейді қоғам белсендісі Талғат Телеубаев.

Электронды жүйеге өтуге келісім берген қалалық Қоғамдық кеңес пен қалалық мәслихат депутаттары болатын. Осы қалалық Қоғамдық кеңестің мүшесі Эрик Теңізбаев «Фейсбук» әлеуеттік желісінде :

«Мен қалалық Қоғамдық кеңестің мүшесімін және мен электронды билет беруді енгізу үшін дауыс бердім. Өйткені бұл қазіргі заманғы технологиялар, барлық төлемнің ашықтығы және бюджетке түсетін түсімдер артады. Барлық жол жүру ақысы, соның ішінде азаматтардың жеңілдік санаттары көрінетін болады. Ал жеке тасымалдаушылар өздерінің ескі автобустарын жаңарту үшін бюджеттен өтемақы, субсидия және дотация алуға үміткер бола алады. Сонымен қатар, жолаушылар үшін ақысыз төлем әлдеқайда ыңғайлы және жылдам», – деп жазды.

Қала әкімдігі мен «Қызылорда автопаркінің» электронды билеттеудің мәні мен мағынасы туралы егжей-тегжейлі түсіндірулеріне қарамастан, әлеуметтік желілер пікірталасқа толы. 


Біздің Telegram каналымызға жазылыңыздар! 

Нұрбек Дәуренбеков

Нұр-Сұлтанда – АстраПлат, Алматыда – Оңай, ал Семейде – Avtobys болмақ

24 Қараша 2019 16:26 4631

Семей қаласында қоғамдық көліктерде жүру ақысы екі есе көтерілуі ықтимал деген әңгімелер біраздан айтыла бастаған. Енді бұл шындыққа айналуда. 

Әлемге танымал полигон жанындағы шаһар тұрғындары онсыз да жоғары тариф төлеп келген болатын. Статистика бойынша жалпы алғанда, еліміздегі қалаішілік автобустар билетінің орташа құны шамамен 66 теңгедей. Ең қымбаты – Нұр-Сұлтан қаласы мен Өскеменде, яғни бұл қала тұрғындары 90 теңгеден төлейді. Бұлардан кейін жолаушылардан 80 теңгеден талап ететін қалалар  – Семей, Алматы, Қарағанды, Атырау, Қостанай және Петропавл.

Енді Семей де Нұр-Сұлтан әдісімен «дифференцияланған тарифті» енгізіп жатыр. Мәселен, елордада «АстраПлат» жол жүру картасымен төлейтіндерден 90 теңгеден алынса, ал «тірі» ақшамен төлейтіндерден автобусқа әр мінген сайын 180 теңгеден сұралады.

Ал Семейде жағдай қалай болмақ?

Қала әкімі Ермак Сәлімов қол қоятын «Семей қаласында жолаушылар мен багажды тұрақты қалалық автомобильмен тасымалдау маршруттарына сараланған тарифті белгілеу туралы» әкімдік қаулысы жобасының егжей-тегжейі жарияланды.

Оған сәйкес, біріншіден, жолаушылар мен багажды тұрақты қалалық автомобильмен тасымалдау кезінде көлік карталары арқылы жолақысын төлейтін жолаушылардан қазіргідей 80 теңгеден жинала береді. Бұл ретте 7 жастан 15 жасқа дейінгі балалар 40 теңге төлейді.

Екіншіден, қолма-қол ақшамен төлейтін адамдар үшін билет құны 160 теңгеге дейін бірден екі есеге көтерілмек.

Қымбатшылық балаларға да аяушылық танытпайды, мұғалімі уақытында картаны рәсімдемеген немесе онысын жоғалтып алған балалар, сондай-ақ өзге қалалардан келген картасыз балалар қоғамдық көлікке әр кірген сайын 80 теңге шығындамақ.

Қаулы жобасы 9 желтоқсанға дейін қоғамдық талқылауда болады.

Айтқандай, электронды билет жинаудан әкімдіктің күтері көп. Қаулыға түсіндірме жазбада бұл шара қаладағы қылмыстық жағдайды жақсартуға, «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын орындауға, Семей қаласының жолаушылар көлігі жұмысының экономикалық тиімділігін арттыруға, жергілікті бюджетке қосымша салық түсімін көбейтуге, нақты қанша жолаушыға қызмет көрсетілгенін бақылауға алуға мүмкіндік беретіні айтылған.

Қазір қалада «Avtobys» атты бағдарламалық өнім енгізілуде.

«Бүгінде Алматы қаласындағы «Innoforce solutions» компаниясы ұсынған жолақысына төлем жинаудың және оны бақылаудың автоматтандырылған жүйесін енгізу бойынша ұйымдастыру жұмыстары жүргізілуде. Оны ендіру үшін алматылық осы «Innoforce solutions» 450 млн теңге инвестиция салуда», – дейді Семей қаласының жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы Серікқали Жұманов.

Оның мәліметінше, алдында Қоғамдық көліктегі сараланған тарифті бекіту жөніндегі жұмыс комиссиясы тасымалдаушы компаниялардан тұрақты маршруттар бойынша есептемелерін сұратыпты.

«Тасымалдаушылар жолаушы тасымалы қызметінің тарифіне қатысты есептемелерін ұсынды. 42 бағыт бойынша орташа тариф 154 теңгедей болады. Ал қолданыстағы тариф – 80 теңге, жеңілдікпен жүрушілер үшін жолақы 50 пайызы көлемінде. Қазіргі кезде 7 жасқа дейінгі балалар, І топтағы зағип жандар алып жүретін адамымен қоса, ІІ топтағы зағип жандар және Ұлы Отан соғысының ардагерлері мен мүгедектері қоғамдық көлікте тегін жүреді. Жасы 70-тен асқан зейнеткерлер, 7–15 жастағы балалар барлық маршруттарда тарифтің елу пайызын төлеп, жеңілдікпен жүреді. Комиссия жолаушылар мен багажды тұрақты қалалық көлікпен тасымалдауға қолма-қол ақшамен төлеу кезінде ересектерге – 160 теңге, 7–15 жас аралығындағы балаларға – 80 теңге тариф белгілеу қажет деген қорытындыға келді», – дейді бөлім басшысы.

Қалада қоғамдық көлік электронды билеттеуге жаппай көшуге қызу дайындалуда. Әзірге жаңа жүйе 1 бағытта ғана енгізіліп, сынақтан өтуде.

Жалпы, Семей көшелерінде күн сайын 42 бағыт бойынша 321 автобус жолға шығады.

«Бір қарағанда, автобус жүргізушілері не кондуктор тарапынан болуы мүмкін жемқорлықты жоюға бағытталған бұл шара, шынында, жемқорлықтың әлдеқайда ірі көріністерін тудыруы ықтимал. Мысалы, әкімдік оны ендіретін, миллиардтаған ақшаны айналдыратын компанияны қалай таңдайтынын тұрғындар білмейді. Сонымен қатар бұрындары жергілікті биліктер автобус парктерінің сұрауымен билет құнын ең болмаса, 10–20 теңгеге көтеру үшін қаншама күш салатын. Қазір екі есеге көтере салады. Мысалы, елордада сараланған тариф деп, қолма-қол ақшамен есептесетіндер үшін 90-нан 180 теңгеге көтерді. Енді картамен есептесетіндер үшін де жол жүру ақысын 180-ге көтеру қажет деген әңгіме айтылуда. Онда картасыздарға 400 бола ма?» – деп алаңдайды экономист Асқар Ерболаев.

Қазіргі уақытта еліміз бойынша қоғамдық көлікте сараланған тариф Нұр-Сұлтан, Алматы, Атырау және Көкшетау қалаларында енгізілген.

Негізі, сараланған тариф орнату рәсімі қолданыстағы заңнама еш регламенттелмеген. Оны әр қала өз білгенінше белгілейді. Өйткені «Автомобиль көлігі туралы» заңының 19-бабының 2-1 тармағына сәйкес, тарифтер жергілікті билік шешімімен дифференцияланады.

Жанат Ардақ