Бүгінде тұрғын үй бағасының қымбат болуы, жалақы мәселесі, қажетті алғашқы жарнаның жиналмауы адамдарды еріксіз пәтер жалдап тұруға итермелейді. Бұл ретте қазірдің өзінде тірнектеп тапқан табыстың бір бөлігін болашақ пәтердің игілігі үшін жинап жатқандар да бар. Шілдеден бастап ипотека бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің шекті деңгейі 25%-дан 20%-ға дейін түседі. Бір жағынан бұл жақсы жаңалық болып көрінгенімен, алайда ескеретін дүниелер де баршылық, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.
Өзгеріске сәйкес, енді банктер шілдеден бастап ипотекалық несиені 20%-дан жоғары мөлшерлемемен бере алмайды деген сөз. Жаңа талап тек алдағы уақытта рәсімделетін ипотекаларға ғана қатысты болады. Ал бұған дейін берілген несиелердің пайыздық мөлшерлемесі өзгеріссіз қалады. Бұған дейін ипотека бойынша екі ставка болатыны хабарланды. Егер ипотеканың бастапқы жарнасы 30 пайыздан асса, онда шекті ставка 20 пайыз, жарна 30 пайыздан аз болса – 25 пайыз. Алайда бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім жарияланбады.
"Жылдық тиімдісыйақы мөлшерлемесінің төмендеуі – несие беру талаптарын қатаңдату кезеңінің бір бөлігі. Банктер ендінегізінен төлем қабілеті жоғары, сенімді қарыз алушылармен ғана жұмыс істейтін болады. Салдарынан ипотеканың қолжетімділігі төмендеуі мүмкін. Ал сенімді әріқаржы жағдайы тұрақты қарыз алушылар үшін жағдай жақсаруы ықтимал: пайыздық мөлшерлемелер төмендеп, несиелер арзандайды. Бірақ мұндай қарыз алушылардың саны әрдайым шектеулі екенін ескеру керек", – деп жазады Krisha.kz.
Осы тұста "ипотекалық талаптардың қатаңдауы тұрғын үй нарығында бағаны түсіруге ықпал ете ме, әлде керісінше сұранысты ғана қысқарта ма" деген сұрақ туындайды.
"Ипотекалық талаптардың қатаңдатылуына келсек, егер ол адамдар көп қатысатын ипотекаға қатысты болса, әрине ол сұранысты түсіреді және ұсыныс енді тұрғын үй құрылысын салушылар, құрылыс компаниялары тарапынан акциялар ойлап табуға тура келеді. Үй бағасын түсіреді деп айта алмасам да, үйдің қымбаттату қарқынын тоқтатады. Бізде тұрғын үйдің жыл сайын 6-7 пайызға немесе инфляция деңгейінде 11-12 пайызға қымбаттау темпі бар. Барлық нарықтағы негативті өзгерістер үйдің бағасын арзандатпайды, бірақ қымбаттауды тоқтатады. Баға да бір орында қалып қояды. Бұл стагнация деп аталады, сонда инфляцияның өсуінен бағаның өсуі қалады. Егер ипотекада шектеулер көбейсе, олар, әрине, көп адамның ипотека алуын тоқтатады", – деп есептейді сарапшы Айбар Олжай.
Оның айтуынша, бүгінде ресми табысты есепке алудан басқа альтернатива жоқ.
"Өйткені бейресми табыс тұрақсыз. Адамның бейресми табысына сеніп оған кредит беру мүмкін емес, себебі бұған заң мүмкіндік бермейді", – деді сала маманы.
Жоғары бастапқы жарна халықтың баспана алу мүмкіндігін қаншалықты шектейді?
"Жарнаға қатысты екі түрлі ой бар. Біріншіден, жарна тым жоғары болса, халық оны жинап үлгере алмайды. Бірақ жарна тым төмен болса, кейін ипотеканы алған адамдар қарызды төлемей, қиналуы мүмкін. (…) Жарнаны жинай алған адам белгілі бір дәрежеде өзінің ақша жинай алатын мүмкіндігін көрсетеді. Сондықтан ол ипотека жүйесіне кіргізіледі. Егер адам алғашқы жарнаны жинай алмаса, ипотеканы қалай төлейді деген сұрақ туындайды. Былай қарағанда бастапқы жарнаны аз төлеген адам қарызды көбірек төлейді, сол кезде оған қатысты тәуекелдер болуы мүмкін. Яғни, ол кішкене тәуекелі жоғары клиент. Жарнаны көбірек берсе, демек адам кредитін азайтады, оның кішкене тәуекелі азаяды. Тәуекелі жоғары клиентке көбірек процентпен қымбатырақ несие беріледі. Себебі оның кез келген уақытта төлемей қалуы ескеріледі", – дейді сарапшы.
Айбар Олжайдың пікірінше, алғашқы жарнасы көп және қаржылық жағдайы тұрақты адамның тәуекелі аз деп есептеледі.
Үйді қашан сатып алған тиімді?
Бұл сұраққа нақты жауап беру қиын. Сарапшылардың айтуынша, егер адам ипотеканың ай сайынғы төлемін тұрақты түрде төлей алса және бастапқы жарнасы жеткілікті болса, үйді қазір алған тиімді болуы ықтимал. Ал егер қазір ондай мүмкіндік болмаса және ипотека ай сайынғы бюджетке ауыр салмақ салса, несие қамытын кию де шешім емес.
