/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 400,36 Brent 36,55
Жарнамада сыра мен бойжеткенді байланыстыруға рұқсат жоқ

Жарнамада сыра мен бойжеткенді байланыстыруға рұқсат жоқ

Телеарналардағы ішімдік жарнамасына қойылған 15 жылдық тыйым жойылады. 

10:09 30 Қыркүйек 2019 3826

Жарнамада сыра мен бойжеткенді байланыстыруға рұқсат жоқ

Автор:

Жанат Ардақ

Бұл ретте ішімдік туралы мультфильм түсіруге жол берілмейді. Бұл сыра мен шарапқа жасөскіндердің қызығушылығын оятпау үшін жасалмақ.

Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі ішімдік жарнамасының көрсетілетін уақыты мен оған қойылатын жаңа талаптарды түсіндірді. Сондай-ақ басқа да егжей-тегжейі енді белгілі болуда.

Ведомствоның БАҚ саласындағы мемлекеттік саясат департаментінің директоры Бақнияз Қарашина жаңа заң жобасының бес басты жаңалығын жария етті. Біріншісі, баспасөзді, яғни газет-журналдарды қосылған құн салығын (ҚҚС) төлеуден босату ұсынылады. Бірақ бұл игілікті пайдалану үшін газеттің не журналдың веб-нұсқасы болуы шарт.

Екіншіден, бірыңғай мемлекеттік ақпараттық жүйе қалыптастырылады. Жергілікті атқарушы органдарға да өңірлік деңгейде мемлекеттік ақпарат саясатын жүргізу, яғни бюджеттік қаражатты үлестіру үшін тендер өткізбеуге рұқсат етілмек. Әйтпесе, бұл саясатта мемлекеттік сатып алу байқауын өткізбей, бюджет қаражатын қалаған телеарна мен газетке тарату құқығын әзірге тек ақпарат министрлігі пайдаланады. Алда ондай құқық әкімдерге де берілмек. 

«Үшінші өзгеріс – сыра мен шараптың тауарлық белгісін немесе атауын отандық бұқаралық ақпарат құралдарында жарнамалауға қойылған тыйым алып тастауға, төртіншісі – уәкілетті органның мемлекеттік қатысымдағы теле-радиоарнаның хабар тарату тілін анықтау өкілеттігін бекітуге қатысты. Осы төртіншісі, ақпаратқа қол жеткізу туралы заңнама жетілдіріледі», – деді Бақнияз Қарашина.

Оның айтуынша, тек Қазақстан аумағында өндірілген алкоголь жарнамасы үшін ғана тыйым жойылмақ. Шетелдік арақ-шараптың пиарына ары қарай да жол берілмейді. Шенеунік интернетте және спутник арқылы көрсетілетін ресейлік-шетелдік телеарналарда онсыз да «ащы су» жарнамасы жүріп жатқанын, ал қазақстандық арналар ондай табыстан қағылғанын алға тартты.

«Телеарналарда мұндай жарнама түнгі 22:00-ден таңғы 06:00-ге дейін көрсетуге рұқсат етілетін болады. Жарнама алкогольді шектен тыс тұтыну зиян екені туралы міндетті ескертумен қоса беріледі. Ал осындай жарнамалық роликтен кейін саламатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған ролик те көрсетіледі», – деп сендірді департамент басшысы.

Айтқандай, темекі және темекі бұйымдарын жарнамалауға қойылған тыйым ары қарай сақталады. Рас, темекі магнаттары бұл тыйымды product placement тәсілі, мәселен, кинофильмдерде және басқа телеөнімдерде басты кейіпкердің темекі қорабын алып, шылым шегуі арқылы айналып өтуде.

Сыра мен шарап жарнамасын телеарналарға қайтару үшін жауапты министрлік Парламентке және қоғамға арналған тұтас түсініктемені жария етті.

«Ұсынылып отырған норманың негізгі мақсаты – отандық БАҚ-ты қолдау. Өйткені көптеген БАҚ субъектілері жарнама қаражаты есебінен жұмыс істейді. Жарнамадан түскен табыс журналдардың 60-ын, газет көлемінің 70%-ын, ал теле және радиобағдарламалардың эфир уақыты шамамен 100%-ын құрауы мүмкін. Өз кезегінде, БАҚ-тағы жарнамадан табыс алу мүмкіндігі жаңалықтар лентасы мен бағдарламаларының сапасына тікелей әсер етеді. Алайда Қазақстанда «Жарнама туралы», «БАҚ туралы» заңдар арқылы 2004 жылдан бері алкоголь өнімін жарнамалауға тыйым салынған. Бұл ретте ЕАЭО елдерінде, атап айтқанда Беларусь, Армения және Қырғызстанда БАҚ-та алкогольсіз өнімдерді жарнамалауға тыйым салынған жоқ», – деп дамыған елдердің емес, одақтастардың тәжірибесімен дәйектейді ақпарат және қоғамдық даму министрлігі.

Оның байламынша, бұл жағдай алкогольсіз өнім өндіруші отандық кәсіпкерлер үшін де, отандық БАҚ үшін де тең емес жағдай жасайды.

Жалпы, Арменияда телекомпанияларға тек жергілікті алкогольді ішімдіктерді ғана жарнамалауға рұқсат беріледі. Мысалы, армян коньягі тәулік бойы жарнамалануы мүмкін.  

Қырғыз көршіде мұндай жарнама түн ортасында ғана, яғни сағат 00:00-ден 7:00-ге дейін паш етіледі.

Алайда Үкімет отандық сыра мен шарап магнаттарына өз тауарларының атаулары мен брендін жарнамалауда «прайм-таймның» шетіне ілігіп қалуға мүмкіндік бермек. Атап айтқанда, телеарналар осы жарнаманы тек жергілікті уақытпен таңғы сағат 06.00-ден түнгі сағат 22.00-ге дейінгі кезеңде көрсетпесе болды. Қалған уақытын тегіс сыра-шарап жарнамасына арнаса да өз еркі. Әйткенмен, мереке және демалыс күндері бұған толық тыйым салынады.

Газеттер мен журналдарға өздерінің бірінші және соңғы беттерінен басқасында ішімдікті жарнамалауға рұқсат.

Жаңа заңға сәйкес, өнімнің өзін жарнамалауға болмайды, тек тауарлық маркасы мен аталымын ғана.

Ондай жарнамада балалар мен жасөспірімдерді көрсетуге және мультипликация не анимация түрінде түсіруге болмайды.

Роликте жарнамаланатын өнімнің емдік қасиеттері бар деп сендіруге, шексіз тұтынуға үндеуге, оны ішпейтіндерді айыптап, мазақтауға, өзге адамдармен, мысалы бойжеткенмен өзара қарым-қатынастарды нығайтуға ықпал етеді деп айтуға тыйым салынады.

Жанат Ардақ

Дубайда туристер үшін заң жеңілдеді

Экономикалық жағдай Әмірліктерді алкогольдік ішімдіктер туралы заңды қайта қарауға мәжбүрлеп отыр. 

30 Қазан 2019 12:46 3666

Дубайда туристер үшін заң жеңілдеді

Біріккен Араб Әмірліктерінде арақ-шарап саудасы соңғы онжылдықта алғаш рет төмендеген шақта, Дубай өзінің спирттік ішімдіктер туралы заңын жеңілдетті. Осылайша, мұнда шетелдік туристер үшін мемлекет бақылауындағы дүкендерден алкоголь сатып алуға мүмкіндік туып отыр. Бұрын ондай сауда орындарына арнайы лицензиясы бар тұрғындар ғана кіре алатын.

Жаңа ережеге сәйкес, саяхатшылар алкогольге рұқсатты алғаш рет өздері ала алады. Бұл шешім Араб түбегіндегі мұнайға бай әмірліктердің экономикасы құлдырай бастағанда қабылданып отыр. Бір жағынан осы заң туристер тап болатын құқықтық проблемаларға нүкте қоюы керек. Дегенмен, қала-мемлекетте лицензиясыз шампан атуға, біреуге сыра ұсынуға жол берілмек емес.  

«Біріккен Араб Әмірліктері тұтынушылардың сатып алу әдеті мен демографияның әсерінен өзгеруге мәжбүр болып отыр», – деп жазылған Euromonitor International ұйымы жақында жариялаған баяндамада.

Дубай – Әмірліктердің тартымды жерлерінің бірі. Планетаның ең биік мұнарасы – Бурдж Халифаны тамашалап, Парсы шығанағы жағалауындағы курорттарда демалу үшін Дубайға жер шарының түкпір-түкпірінен жылына миллиондаған турист барады. Шетелдіктер бірнеше шақырым жол бойында қаз-қатар тізілген сауда орталықтарын қызықтап, жол таңдамайтын көліктермен шөл далаға саяхаттап, мейрамханаларға да бас сұғады.

Туристердің арасында алкогольдік ішімдіктерден ұрттайтын аз емес. Жалпы алғанда, Біріккен Араб Әмірліктері «ішу» жағынан Таяу Шығыста алдыңғы орында тұр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, мұнда тұтынылған алкогольді жан басына шаққанда жылына бір адамға 3,8 литрден келеді екен. Бұл статистканың араққа тыйым салған жеті әмірліктің бірі – Шарджаға да қатысы бар.

Алкоголь – әсіресе, мемлекет үшін үлкен бизнес. Елде бір шөлмек импорттық алкогольден 50 % салық алынса, Дубайда шарап дүкендері ішімдік сатып алғаны үшін қосымша 30 % салық төлейді. Мемлекет иелігіндегі Dubai Duty Free дүкендері әуежай терминалдарынан өткендерге былтыр 2 млрд доллардың тауарын сатқан екен. Солардың ішінде 9 млн шөлмек сыра, 3 млн шөлмек виски және 1,5 млн шөлмек шарап бар. Айта кету керек, мұнда duty-free алкогольдік өнімдерге ешқашан лицензия сұрамайды.

Барлар мен түнгі клубтар отельдердің ішінде немесе солармен байланыста жұмыс істейді. Тіпті Дубайдың Халықаралық Әуежайында берілетін спирттік ішімдіктің түбіртегі осы авиациялық терминалдағы қонақүйден келеді. Бірақ осындай шектеулерге қарамастан, алкоголь сататын мекемелер бейсенбінің кешінде, яғни, әмірлікте демалыс күндері басталғанда, үнемі адамға лық толы болады.

Алайда елдегі жағдай бірте-бірте өзгере бастады. Әлемде мұнай бағасының төмендеуіне, Дубайда тұрғын үй нарқының 30 %-ға қысқаруына және сауда соғысынан төнген қауіпке байланысты қала-мемлекетте жұмыс берушілер қатары да азайып отыр.

Бұл құлдырау арақ-шарап нарығына да әсер етуде. «Еуромонитордың» есебінше, Дубайда 2017 жылы  163,7 млн литр алкоголь сатылса, былтыр бұл көрсеткіш 161,5 млн литрге дейін төмендеген. Дегенмен мұнда туризм секторы ішімдік бағасын жоғары ұстап тұруға көмектесіп отыр.

«EXPO 2020-ға дейін саяхат пен туризм Біріккен Араб Әмірліктерінің алкогольдік ішімдіктер нарығының дамуында маңызды рөл ойнамақ. Дубай келесі жылы әлемдік көрме өткізетіні белгілі. Сол «ЭКСПО-дан» кейін ішімдік саудасына демографиялық жағдай көбірек ықпал ете бастайды», - дейді «Еуромонитор».

Жалпы соңғы жылдары жергілікті үкімет туристердің қамы үшін ішімдік тұтыну туралы ережелерді біршама жеңілдетуге кірісті. 2016 жылы Дубайда Қасиетті Рамазан айы кезінде күндіз арақ-шарап сатуға тыйым салатын заң жұмсартылды. Өйткені исламның ай күнтізбесі алдағы бірнеше жылда Рамазанды туристік маусымға, яғни, ерте көктем мен қыс айларына жақындатады.

Дегенмен,  Дубайда спирттік ішімдікті қандай мөлшерде тұтынсаңыз да, одан кейін көлік жүргізуге рұқсат етілмейді. Сонымен қатар алкогольге қоғамдық орындарда да тыйым салынған. Таяуда жарияланған ережеге сәйкес, дүкеннен сатып алынған кез-келген алкоголь «өзіңіздің отельдегі бөлмеңіз бен пәтеріңізде» ішілуі керек.

Арыс Әділбекұлы

Сырашылар миллиард литр межесіне жақындап келеді

Қазақстандық сыра нарығы барған сайын монополиялана түсуде.

18 Қараша 2018 17:35 1352

Сырашылар миллиард литр межесіне жақындап келеді

Отандық сыра өнеркәсібінің қорытындылары шықты. Оған сәйкес, елімізде «көбікті ішімдіктің» өндірісі жыл басынан бері 7%-ға артқан. Сонымен бірге, азаматтардың тұтыну көлемі де 9%-дайға ұлғайған. Сарапшылар қазақстандықтардың қымбаттаған арақ-шараптан кетіп, сыраға ден қоя бастағанын айтады.

Отандық сыра зауыттары спирті аздау осы ішімдіктің биылғы тоғыз айда 466,2 миллион литрін жасап үлгерді. Жыл соңына дейін ол 600 миллионға дейін жетіп қалуы ықтимал. Ар жағында миллиард та алыс емес.  

Айта кету керек, отандық өндірушілер ішкі сұраныстың 88%-дан астамын өздері жауып отыр. Олар сыртында бұл өнім Ресейден, Германиядан, Голландиядан, Англиядан, АҚШ-тан, Чехиядан және басқа да елдерден тасылады.

Сыра өндірісі Қазақстанда негізінен Жетісуда шоғырланған. Алматы қаласы мен облысы саладағы барлық өндірістің 62,2%-ын иеленеді. Бұл ретте Алматы қаласы 156 миллион литрін (бір жыл ішіндегі өсім 1%), ал Алматы облысы 134 миллион литрін (өсім – 6,5%) берді.

Осы қоңсылас екі өңірде «Carlsberg Kazakhstan» ЖШС («Ирбис», «Дербес», «Балтика» және басқа да 27-ден астам маркалар иесі), «Caspian Beverage Holding» АҚ («Алматинское Жигулевское», «Ячменное» секілді брендтер қожайыны), «Первый Пивзавод» ЖШС (Oettinger, «Золотая Кружка» сияқты маркаларға иелік етеді), «Эфес Қазақстан» («Старый Мельник», «Кружка свежего» тектес 15 маркасы бар) алматылық филиалы секілді ірі компаниялар өндіріс көрігін қыздыруда.

Өндірісінің ауқымы бойынша елімізде үшінші орынды алатын «Эфес Қазақстанның» бас кәсіпорны Қарағанды облысында орналасқан және жалғыз өзі биыл 75,4 миллион литр сыра қайнатты, бұл бір жыл бұрынғыдан 2,7%-ға көп.

Қазақстанда алғашқы сыра қайнату зауыттары Қазақ хандығы жойылып, еліміз Ресей империясының құрамына кіргеннен кейін, ХІХ ғасырдың ортасында қалалар мен станицаларда пайда болған. Ал Кеңес одағының ақырғы кезеңінде республикада 313 миллион литр (31,3 млн декалитр) сыра шығарылатын. Яғни, тәуелсіздік жылдарында бұл өнеркәсіп одан әлдеқайда қарқынды дамуда.

Дегенмен, кеңес кезіндегімен ұқсастығы сол, ол заманда сыра өндірісі толығымен мемлекеттің қолында болса, қазір мұнда екі алпауыт өз дегенін жасап отыр. Сарапшылардың дерегінше, қазақстандық аталған нарықтың бетбұрысы мен сипатын екі негізгі ойыншы – Сarlsberg Kazakhstan мен Efes белгілейді. Олардың жалпы үлесі шамамен 75%-ды құрайды.

Сarlsberg Kazakhstan Қазақстанда 1998 жылы «Ақ нар» деген атпен құрылған болатын. 2008 жылдан бастап әлемдегі үшінші ірі сыра қайнатушы компания саналатын халықаралық Сarlsberg Group құрамына кіреді. Компания жыл өткен сайын өндіріс көлемі мен нарықтағы үлесін ұдайы өрістетуі арқасында Efes-ті қуып жетіп қалды. Сarlsberg Kazakhstan сарапшылары қазірдің өзінде Алматы, Астана және Шымкент секілді үш мегаполис нарығын ен жайлап, осы өңірлерде көшбасшыға айналғанына сендіріп бағады.

1997 жылы негізі қаланған Efes Kazakhstan да 80 компаниядан тұратын халықаралық Anadolu Group тобына кіреді.

Елімізде сыра өндірісі тұрақты түрде артуда. Мәселен, 2013 жылы 460,6 миллион литр «көбікті ішімдік» жасалса, 2014 жылы бұл көрсеткіш 490 литрге, 2015 жылы 474,8 миллион, 2016 жылы 506,2 миллион, 2017 жылы 564,3 миллион литрге жетті.

Сондықтан инвесторлар мен халықаралық сыра концерндері үшін сектор тартымды болып қалуда.  

Сонымен бірге, бір алаңдататыны сол, кейінгі жылдары Қазақстанда сыра ішу көлемі жан басына шаққанда 28 литрден 32-ге дейін ұлғайған. Мұның негізгі себебі ретінде сыраны құйылмалы күйде сататын орындардың көбеюі және азаматтардың жыл сайын құны қымбаттап келе жатқан арақ-шараптардан спирті аздау ішімдіктерге ауысуы аталуда.

Осы орайда сыраның көршілерден және алыс шетелден арбаланатын импорт көлемі де серпінді түрде өсуде. Жыл басынан бері сырттан әкелінген сыра ауқымы өткен жылмен салыстырғанда, бірден 31,8%-ға артты. Бірақ соның өзінде импорт көлемі ішкі нарықтың тек 11,6%-ын құрайды.

Алайда бір қынжылтатыны сол, ішкі тұтыныс пен импорттың өсуі аясында отандық өнімнің жаһандық нарықтарға экспорты үштен бірге, 33,6%-ға кеміп кетті. Осылайша, жергілікті өндірушілер өз күш-жігерлерін толығымен дерлік отандық нарыққа бағыттауда және экспорттық экспансияға құлық танытып отырған жоқ деуге болады.

Нәтижесінде, 2018 жылғы 8 айда қазақстандық сыра қайнатушылар әлемдік «қара базарда» тек 2,9 миллион литр ғана өнім өткізе алды. Былтырғы жетістігі әлдеқайда мол, 4,4 миллион литр болған.  

Жалпы, қызуы жоғары ішімдіктермен қатар, сыраның бағасы да көтеріліп келе жатыр. Мәселен, 2017 жылы 6,3%-ға қымбаттаса, 2018 жылғы он ай қорытындысында тағы 8,3%-ға көтерілді. Келер жылы да осы үрдіс жалғаспақ.

Нақтырақ айтсақ, 2017 жылы сыра акцизінің (алымының) ставкалары 1 литрі үшін 39 теңгені құрап, 2016 жылғыдан бірден 50%-ға өскен. 2018 жылы жүктеме тағы 23%-ға ауырлап, 48 теңгеге жетті. Ал алдағы жылы акциз 18%-ға көтеріліп, 57 теңгеге жетеді.

Жанат Ардақ