Қазақстанның Халықаралық еңбек ұйымының "сұр тізіміне" енуі салдарынан елдің халықаралық инвестициялық ахуалы мен әлемдік аренадағы беделі айтарлықтай қауіпке ұшырап отыр. Жағдай тұрақты ойын ережелерінің жоқтығымен ушығып, соның нәтижесінде шетелдік серіктестер жергілікті нарыққа белгілі бір деңгейде сақтықпен қарап отыр, сондай-ақ бизнес, кәсіподақтар және мемлекет арасындағы үшжақты қатынастардағы теңгерімсіздікпен күрделене түсуде, деп хабарлайды inbusiness.kz сайты.
Бұл туралы 3 маусым күні өткен Atameken Business Forum алаңында қазақстандық белгілі кәсіпкер, "Парыз" жұмыс берушілер конфедерациясының өкілі Жұмабек Жанықұлов айтты.
Оның айтуынша, "Парыз" конфедерациясы соңғы үш жыл бойы Қазақстанның жаһандық қауымдастықтағы беделіне қатысты мәселелермен белсенді түрде айналысып келеді. Сол уақытта бизнес қауымдастық алғаш рет Қазақстан Халықаралық еңбек ұйымының "сұр тізімінде" екенін анықтаған. Бұл тізім – ратификацияланған конвенцияларды орындау бойынша жүйелі талаптар мен ескертулері бар елдердің тізімі.
"Мәселенің ауқымы түсінікті болу үшін айтайын, "қара тізімде" Солтүстік Корея немесе Венесуэла сияқты елдер бар. Ал "сұр тізімнің" өзі әлемдік капитал үшін өте жағымсыз сигнал. Біз келесі аптада тағы да ұйымның кезекті сессиясына қатысу үшін Женеваға ұшамыз, онда 195 мүше елдің өкілдері жиналады. Қазақстан осы тізімде болғандықтан, әлемнің түкпір-түкпірінен келген делегаттар – үкіметтер мен ірі бизнес өкілдері ашық түрде қысым көрсетіп, бізде міндеттемелердің қалай бұзылып жатқанын, мемлекет қалай әрекет етіп отырғанын, жұмыс берушілер мен қызметкерлер құқықтарында не болып жатқанын егжей-тегжейлі талқылайды. Бұл біздің инвестициялық имиджге айтарлықтай нұқсан келтіреді", – деді Жұмабек Жанықұлов.
Конфедерация беделді қорғау аясында үкіметпен және кәсіподақтармен бірлесіп Қазақстанда өркениетті үшжақты әріптестік (трипартизм) қалыптасып жатқанын халықаралық институттарға дәлелдеуге тырысуда. Осы мақсатта биыл арнайы жұмыс комиссиясы құрылып, оны ротациялық негізде "Парыз" конфедерациясы басқарып отыр. Бұл алаң өзекті мәселелерді жинақтап, талқылап, келісілген шешімдерді Республикалық үшжақты комиссияға ұсынуға арналған.
Жанықұловтың бағалауынша, бүгінде Қазақстандағы классикалық еңбек қатынастарында тараптардың мүдделері түбегейлі үйлеспейді. Кәсіподақтардың негізгі мақсаты – жалақы мен еңбекақыны үздіксіз көтеру. Мемлекеттің фискалдық мүддесі – салық жинау және міндетті төлемдерді енгізу. Ал бизнес осы екеуінің ортасында қалып отыр, себебі ол көбіне бұл талаптарды экономикалық тұрғыда тиімділік жоғалтпай орындай алмайды.
Инвестор үшін мемлекеттің бұл дауларда жиі кәсіподақтар жағын қолдап, жеке секторға шамадан тыс қысым көрсетуі ерекше алаңдаушылық туғызады.
"Ұлттық экономиканың айтарлықтай бөлігін квазимемлекеттік сектор құрайтындықтан, онда экономикалық орындылық деген түсінік әлсірейді – олар бюджетті еркін ұлғайта алады. Салдарынан нарықта жалақы мен еңбекақы бойынша қатты теңгерімсіздік пайда болады. Әр теңгені есептейтін жеке бизнес мұндай жағдайда не істерін білмей қалады", – деді конфедерация басшысы.
Жанықұловтың айтуынша, қазіргі жаһандық инвестор ел таңдау кезінде тек тарифтер мен салықтарға емес, Еңбек кодексіне де назар аударады. Қызметкерлермен қатынас, сондай-ақ шетелдік жұмыс күшін тартуды қатаң реттеу Қазақстан үшін ірі инвесторлар тұрғысынан ең күрделі мәселелердің біріне айналған.
Инвестор капитал тартудағы басты кедергінің бірі ретінде заңнама мен ережелердің тұрақсыздығын атады. Бұл жағдай халықаралық деңгейдегі кездесулерде де түсініксіз жағдайларға әкеледі.
"Біз серіктестермен жылына бір рет әртүрлі елдерде директорлар кеңесін өткіземіз. Сол кезде маған қойылатын бірінші сұрақ қазір әзілге айналып кетті: "Осы жолы не болды? Қазақстанда тағы не өзгерді? Қандай жаңалық бар?". Өкінішті жағдай, өйткені кейде оған жауап беру қиын. Мемлекеттік органдар ережелер жиі өзгеріп тұрған жағдайда адамдарды ұзақ мерзімді инвестиция салуға сендіру өте қиын екенін түсінуі тиіс. Соның салдарынан бізге жүйелі түрде ешкім келмейді, көбіне тек жағдайды толық білмейтіндер ғана келеді. Ал елге жүйелілік қажет", – деп түйіндеді Жұмабек Жанықұлов.
Бизнесмен шетелдік инвесторларды тарту тәжірибесімен бөлісе отырып, ірі компаниялар Қазақстан туралы ақпаратты мемлекеттік ресми есептерден емес, тәуелсіз және кәсіби БАҚ-тан алатынын айтты.
Ол осыған байланысты сарапшылар қауымдастығы мен ATAMEKEN BUSINESS сияқты іскерлік медиаға халықаралық деңгейдегі сараптаманы күшейтіп, шетелдік институттардың Қазақстаннан келетін шынайы әрі объективті талдауға сүйенуіне жағдай жасау қажет екенін ұсынды.
Atameken Business FORUM – бизнес пен мемлекеттік органдар өкілдері, сала сарапшылары қатысатын Atameken Business медиахолдингі ұйымдастырған сараптамалық алаң.
Форумның мақсаты – экономика және түрлі салаға қатысты мәселелерді талқылау, тәжірибе алмасу және Қазақстандағы іскерлік ахуалды жақсартуға ықпал ететін практикалық шешімдер әзірлеу.
