/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Арқалықтың бюджеті «Астана» футбол клубы бюджетінен екі есе аз

Арқалықтың бюджеті «Астана» футбол клубы бюджетінен екі есе аз

Қалаға қанша табыс тапса, тек сонша ғана жұмсау жүктелді.

16:11 01 Желтоқсан 2019 1325

Арқалықтың бюджеті «Астана» футбол клубы бюджетінен екі есе аз

Автор:

Жанат Ардақ

Бұл «Арқалық қаласының 2020–2022 жылдарға арналған бюджеті туралы» қалалық мәслихат шешімінде айтылады. Құжат 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.

Оған сәйкес, келесі 2020 жылға шаһардың кірістері – 4 миллиард 664 миллион 575 мың теңге көлемінде болып бекітілуде.

Оның ішінде салықтық түсімдер – 1,9 миллиард теңге, салықтық емес түсімдер – 29,4 миллион теңге. Қалған қаражатты қала негізгі капиталын, жергілікті меншікті сатудан табуға тиіс.

Арқалықтың шығындары тура 4 млрд 664 млн 575 мың теңге болады.

«Таза бюджеттік кредиттеу – 0 теңге. Қаржы активтерімен операциялар бойынша сальдо – 0 теңге. Бюджет тапшылығы немесе профициті – 0 теңге. Бюджет тапшылығын қаржыландыру немесе профицитін пайдалану – 0 теңге» делінген құжатта.

Бұл ретте түсінікті болуы үшін Арқалық бюджетін нұрсұлтандық «Астана» футбол клубымен салыстыра кетуге болады. ФК бюджеті таяуда ашық жария етілген болатын.

«Бұл құпия емес. «Астана» футбол клубының бюджеті былтырғыға қарағанда аздау. Өйткені президенттік клубқа құйылуға тиіс қаражаттың бір бөлігі Олимпиада қарсаңында ұлттық құраманы, федерацияларды даярлауға бағытталды. Біз бұған түсіністікпен қараймыз. Биыл бізге 9 миллиард теңге берілді. Шынында, өте үлкен бюджет емес», – деді «Астана» президенттік кәсіби спорт клубының бас директоры Асқар Баталов.

Өте үлкен емес шығар, бірақ бір ғана клубты ұстап тұруға мемлекет шығындап жатқан қаражат тұтас бір қаланы асырайтын бюджеттен екі еседен артыққа көп екені анықталуда.  

Бұл ретте Арқалықтың ауылдарын ұстап тұруға мемлекет бөлетін қаржы жалғыз футбол клубының бюджетінен 52 есеге кем!

«2020 жылға арналған қала бюджетінде Арқалық қаласы ауылдарының және ауылдық округтерінің бюджеттеріне берілетін субвенциялардың көлемі 170 млн 368 мың теңге сомасында көзделгені ескерілсін», – делінген мәслихат шешімі жобасында.

Арғы жылы бұл қаражат анау-мынау емес, 1 миллион теңгеге артпақ. Бұл елордалық футбол клубының кейбір ойыншыларының айлық жалақысынан да төмен.

Нақтылай кетсек, 2021 жылы қала бюджетінен Арқалық қаласы ауылдарын қаржыландыратын сома 171 млн 647 мың теңгені, ал 2022 жылы – 172 млн 706 мың теңгені құрамақ.

Ал ауылдарының саны жетерлік. Арқалық қаласы және оның бюджетіне Аңғар, Ашутасты, Аққошқар, Жаңақала, Екідің, Көктау, Мирный, Родина, Восточный, Фурманов, Үштөбе, Молодежный, Матросов, Целинный, Жалғызтал, Қайыңды ауылдары қарайды.

Демек, 170 миллиондай қаражат 16 ауылдың толыққанды өмір сүруіне жетпейді. Сондықтан елде 4-ші бюджеттің енгізілуі аясында қараң қалмай, тіршілігін жалғастыруға қажетті қалған қаржыны ауылдар өз бетімен табуға тиіс.

Егер «Астана» клубы доп қууға маманданса, ал 1 миллион 558 мың гектарға созылып жатқан Арқалықтың қызметі күрделірек. Қалада 10 миллиард теңгеден асатын сомаға өнеркәсіптік өнімдер өндіріледі. Оның басым бөлігі «Қазақстан Алюминийі» компаниясының еншісінде. Бір жыл ішінде 300,2 мың тонна боксит шығарылған. Кейінгі кездегі көрсеткіш тұрақты түрде осы көлемде сақталуда.

Оның сыртында 173 мың тонна саз өндіріледі. Бұдан бөлек, онда 3115 тонна құрама темірбетон, 2396 тонна бетон бұйымдары, құрылыс материалдарының өзге де түрлері, 852 тонна ұн жасалады.

Сондай-ақ жергілікті агроөнеркәсіптік кешендер, егіншілер мен фермерлер 13 млрд 256 млн теңгенің өнімін беріпті. Оның 8 миллиарды – егін шаруашылығының, ал 5,2 миллиарды – мал шаруашылығының еншісінде.

Арқалық маңы мен ауылдарында 19 мың 626 сиыр, 28 мың қой мен ешкі, 7 мың 21 жылқы, 5531 шошқа, 657 мың 202 үй құсы қалған. Рас, кейінгі жылдары мал басы 1–2 пайыз аралығында біртіндеп көбеюге бет алды. Таяу жылдары боксит кені таусылғасын, Арқалық ауыл шаруашылығы мен кәсіпкерлікке көбірек ден қоюы ықтимал.

Қалада 2700-ге жуық шағын кәсіпкерлік тіркелген. Оның 2093-і нақты жұмыс жасайды, өнім шығарып, қызмет көрсетеді. Шағын бизнес нысандарының саны былтырғыдан 106,1 пайызға ұлғайыпты.

Әкімдіктің дерегіне жүгінсек, Арқалықта 41 мың 370 тұрғын бар. Бір жыл ішінде 1 мың 970 адам көшіп келген, 2 мың 470 адам көшіп кеткен.

Бюджет мәселесіне келсек, әкім аппаратын ұстап тұру бір жыл ішінде 203 млн 997 мың теңгеге, ал мәслихат 20 млн 895 мың теңгеге түспек.

Жанат Ардақ

Үкімет Арқалықты құтқару «операциясын» бастады

Арқалық енді боксит орнына нефритоид пен алтын өндірісіне маманданатын болады.

15 Ақпан 2018 16:29 10264

Үкімет Арқалықты құтқару «операциясын» бастады

Әнеу жылдары ел үкіметі қалақұраушы жалғыз бір кәсіпорынға күні қарап қалған қалаларды жаппай құтқару науқанын бастап еді. Осы мақсатта тіпті «моноқалалар» деген терминді тауып, заң жүзінде бекітіп алған. Әйткенмен, одан не шыққаны және ақырғы нәтижелері туралы ақпараттар көпшілікке кең тарай қоймады.

Бірақ бір өндіріске басы тәуелді шағын қалалардың жағдайы қоғамды ары қарай толғантып отыр. Сондықтан таяуда бір топ депутат үкімет басшысы Бақытжан Сағынтаевқа хат жолдап, Арқалықтың тағдырына қатысты дабыл қақты.  

«Инвестициялар және даму министрлігінің геология комитетінің ақпараты бойынша «Қазақстан алюминийі» АҚ-ының Торғай боксит кен басқармасының қалақалыптастырушы кәсіпорны өндіретін боксит қоры енді екі жылдық белсенді өндіруге ғана жетеді. 2020 жылдан бастап, боксит өндірісінің көлемін қысқарту қарастырылуда және аталған кәсіпорында жұмысшылар қазіргі 834-тен 2023 жылға қарай 80 адамға дейін қысқартылмақ», – деді депутат Альберт Рау.

Рау мырза мәжіліс депутатының мандатын иеленгенге дейін өзі индустрия министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарған, яғни бұл тақырыпты жақсы біледі.

Оның айтуынша, қалақалыптастырушы кәсіпорынның өз қызметін тоқтатуы кесірінен Арқалық қаласы және жалпы алғанда, Қостанай облысы тау-тау проблемалардың астында қалатын көрінеді. Өйткені «өңірлік жалпы өнім (ӨӨЖ) көлемі құлдырайды, жергілікті бюджетке салықтық түсімдер күрт азаяды, қаладағы шағын және орта бизнес кәсіпорындарының қызметі мен өнімдеріне сұраныс төмендейді». Бұл ақыр соңында саладағы білікті кадрлардың мәжбүрлі түрде шетелге кетуіне соқтырмақ. Сондай-ақ Арқалықтың экономикалық белсенді, яғни аяқ-қолы балғадай, жұмысқа қабілетті ересек тұрғындары да өзге өңірлерге лек-легімен ауа бастауы ықтимал.  

«Мұның барлығы Арқалықтың қала мәртебесін, сонымен қатар Торғай өңірінің денсаулық сақтау және білім беру орталығы ретіндегі функциясын жоғалтуына әкелмек. Экономикадағы дағдарысты құбылыстар Торғай мен Ұлытау өңірі үшін кадрларды даярлайтын педагогикалық институттың, колледждің де қызметіне кері ықпал етеді. Жалпы, Арқалықта қалыптасып жатқан жағдай үкімет пен жергілікті атқарушы органдар жүргізіп жатқан Моноқалалар бағдарламасы шараларының тиімсіздігін айғақтайды. Өйткені бағдарлама шағын қалалардың жергілікті проблемаларын ғана шешеді, алайда олардың экономикалық базасының өсуіне септеспейді», – дейді Альберт Рау.

Бұрынғы әріптесінің сынына үкімет басшысы Бақытжан Сағынтаевтың өзі жауап қатты. Ол ұлттық экономика министрлігінің және Қостанай облысы әкімдігінің ақпаратына сілтеме жасай отырып, Арқалықты дамыту басқа құжат – «2020 жылға дейінгі Өңірлерді дамыту бағдармаласына» сәйкес жүзеге асырылып жатқанын айтады. Тиісінше, қала экономикасы «шикізаттық емес секторда «зәкірлі» инвестициялық жобаларды іске асыру арқылы әртараптандырылады». Бұдан бөлек, баламалы өнеркәсіптерді кеңейту бойынша шаралар қабылдануда екен. 

Атап айтқанда, үкіметтің дерегінше, қазіргі уақытта жалпы сомасы 5,9 миллиард теңге тұратын, 275 тұрақты жұмыс орнын құрған 2 «зәкірлі» жоба өмірге жолдама алды. Оның біріншісі аясында «АгроИнтерПтица» компаниясының құс фабрикасы жаңғыртылған көрінеді. Компания бұл жобасына 3,5 миллиард теңге инвестиция құйған. Жоба 2011 жылдың желтоқсанында іске қосылды. Онда 218 жұмыс орны ашылған. Оның толық жобалық қуаттылығы жылына 300 миллионға дейін жұмыртқа өндіруді қарастырады. Бірақ әзірше, 2017 жылдың 11 айы қорытындысында 110 миллионнан астам ғана жұмыртқа шығара алған. Рас, бұл осы кезеңдегі жоспарлы қуаттылығының 83%-ы көрінеді. Себебі, 2017 жылы 133,1 млн жұмыртқа өндіреді деп жоспарланған.

Екінші «зәкірлі» жоба 50 жұмыс орнын құруды көздейтін, «асыл тұқымды шаруашылық-репродуктор пен 3000 ірі қара малға арналған бордақылау алаңының» құрылысы болған. Оны «Нұр-Жайлау НС» компаниясы жүзеге асырды және 2,4 миллиард теңге қаржысын салды. Жоба 2013 жылдың маусымында қолданысқа берілді. Үкімет ұсынған ресми дерек бойынша 2017 жылдың 11 айы қорытындысында алаңнан «Зеңгі бабаның» 532 түлегі семіртіліп, союға аттандырылған. Осылайша, шаруашылық төл өндірісін өзінің жобалық қуаттылығынан асырып отыр. Өйткені жоба жылына 500 басты бордақылап, союды қарастырған. Жұмыс орнын құру жоспары да артығымен орындалып, 57-ні құрады.

Айтқандай, бұл жерде «зәкірлі жоба» деген көркем теңеуді қолдану арқылы үкіметтегілер өздерінше «креатив» танытып отырғанына назар аударта кету керек. Өйткені мысалы, кеме қандай да бір орында дамыл тауып, тоқтағанда теңіз түбіне зәкір тастайтыны мәлім. Дегенмен, 300-ге жетер-жетпес жұмыс орны ғана ашылған екі жоба қаланы құтқарып қалмасы, тұрғындарды өз «зәкірлерін» басқа өңірге барып тастаудан айныта алмасы сөзсіз. 

Сондықтан үкіметтің дерегінше, жергілікті атқарушы органдар Арқалықтың боксит өндірісіне дейін болған «бұрынғы маманданушылығын қалпына келтіру немесе жаңа маманданушылықты қалыптастыру» үшін жұмыс жасап жатқан көрінеді.

Бұл мақсатта Арқалықта бірнеше жаңа инвестициялық жобалар қолға алынады деп күтілуде. Нақтырақ айтсақ, Ақжал кен орнындағы нефритоидтарды өңдеу жүзеге асырылмақ. Жобаны бастау үшін 1,9 миллиард доллар инвестиция қажет. Оны «Ақ-Тас СК» компаниясы салуға әзір. Нәтижесінде, 88 кенші үшін жұмыс орны түзіледі. Жылына 4400 текше метр өнім шығарылады. Бұл жоба алдағы 2019 жылы іске асырылмақ.  

Сонымен бірге келесі жылы отқа төзімді заттар өндіретін, қуаттылығы жылына 48 мың тоннаға дейін баратын зауыт құрылысына «ОгнеупорХимстрой» ЖШС 900 миллион теңге салып, 67 жұмыскерді жұмысқа қабылдауға ниетті.  

Ал биыл іске қосылады деп жоспарланып отырған «Арқалық ет өңдеуші кешен» тәулік сайын 3 тонна шұжық өнімдерін, 1 тонна консерв өнімдерін нарыққа шығаруға, бұл іске 180 қызметкерді тартуға уәде етеді. Зауыт құрылысын оның қожайыны «Алюминстрой» жүргізуде. 

Бұлар сыртында 2020 жылға қарай Арқалық қаласында «Бройлерлік құс фабрикасын» салу көзделуде. «Арқалық құс  бройлері» ЖШС бұл жобаға 1 миллиард теңге қаржы жұмсап, 34 адамға жұмыс тауып беруге құлықты.

Жергілікті атқарушы органдардың мәліметінше, 2017 жыл қорытындысында Арқалықта 2 мың 772 шағын және орта кәсіпкерлік субъектісі тіркелген. Соның ішінде 2038-і жұмыс жасап тұрған көрінеді. 

Сонымен қатар, жақында облыс әкімдігінде Қостанай облысының оңтүстік аудандарының, яғни Амангелді, Жангелді, Наурызым аудандарының және Арқалық қаласының жұмыссыз тұрғындарын кәсіпкерлікке тартуға, сондай-ақ ірі бизнесмендердің мемлекеттік және өңірлік бағдарламаларға қатысуына арналған кеңес өтті. Оған халықаралық инвестициялық компаниялардың, қаржы институттарының өкілдері де шақырылды. Жиын қорытындысында өңір әкімдігі «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорымен бірге Арқалық қаласының және оған іргелес жатқан аудандардың шағын және орта бизнес субъектілерін несиелендірудің жаңа бағдарламасын іске қосу туралы шешім қабылдады. Бұл аумақтағы кіші бизнеске небары жылдық 1-2% ставкамен несие үлестірілмек. Жоба осы 2018 жылы басталып кетпек.

Бұған қоса, осы өңірді дамыту мақсатында инвестициялар және даму министрлігі 2017 жылдың 1 ақпанынан бастап, Қазақстанда алғаш рет «аустралиялық әдісті» пилоттық режимде іске қосты. Ол бойынша өңірде жер қойнауын игеру учаскелерін жеңілдетілген тәртіппен ұсыну үшін өтініштер қабылдануда. Министрліктің сайтында барлығы 8 мың 466 блок осылай таратуға қойылып отыр. Олардың жалпы ауданы 18 676,24 шаршы шақырымды құрайды.

Сондай-ақ инвестициялар және даму министрлігі 2017 жылдың соңында бюджеттік қаражаттар есебінен Түлкісай телімінде алтын іздеу жұмыстары аяқталғанын мәлім етті. Нәтижесінде, 5,3 тоннаға дейін алтын ресурстары және аса қымбат «сирекжер металдары» бар кен аймақтары барланған. Сондай-ақ министрлік пен «Қазгеология» арасындағы тікелей келіссөздер нәтижелері бойынша «Алтын-қазған кенішті алқабында» алтын және мыс барлау, ал «Ақбұлақ» телімінде сирекжер металдарын барлау ісі де контракт бекіту сатысына шыққан. 

Ведомство геологтар дерегіне жүгініп, бұл өңірдің жалғыз бокситтен басқа да қазына-байлығы зор екеніне сенеді. Мәселен, Арқалық қаласының солтүстігінде түсті және асыл металдар ресурсы бар деп болжануда. Оларды геологиялық жете зерттеу үшін былтыр жобалық-сметалық құжаттама түзілді. Шараны 2018 жылдың бюджетін қайта нақтылау арқылы қаржыландыру көзделуде. Аталған жұмыстар жүргізілгеннен кейін Арқалық айналасында минералды шикізаттың негізгі түрлерінің жаңа әрі перспективті телімдері мен кенішті аймақтары пайда болады деп күтілуде.

Үкімет бұл кендерді экспортқа тасу да енді қиынға түспейтініне назар аудартады. 2014 жылы 214 шақырымдық «Арқалық-Шұбаркөл» темір жол телімі іске қосылғалы бері бұл қала бұрынғыдай «тупик» болудан қалыпты. Қала енді Жезқазған қаласына және еліміздің оңтүстігіне де темір жолмен шыға алады.  2020 жылдан кейін «Арқалық-Державинск» автокөлік жолында да қайта қалпына келтіру жұмыстарын бастау жоспарда бар көрінеді.

Жанат Ардақ

Арқалық миллиардтың мазутын маздатып отыр

Қостанай облысының тұрғындары коммуналдық мекемелерге 482 миллион теңге  қарыз. Ал қырық күннен кейін мазуттың былтырдан қалған қоры таусылады.   

12 Қазан 2017 15:31 5760

Арқалық миллиардтың мазутын маздатып отыр

Торғай облысының орталығы кезінде дүрілдеп, жылу қазандығы гүрілдеп тұрған Арқалық кейін Қостанай облысына қарасты шағын шаһарға айналғанда жұрт жетім қыздың күйіне түсті.

Жыры бітпей келе жатқан  Арқалық-Шұбаркөл теміржол желісі 2014 жылы пайдалануға берілсе де, қала тұрғындары бұрынғыша мазутпен жылынып отыр. Ал салынғанына жарты ғасырдан асқан ескі жылу қазандығы жыл сайын жамалады.

«Республика бюджетінен 68 миллион теңге бөлініп, бүкіл жұмыс реттеліп қалды. Қазір ауа ысытқыш торабының жұмысы жүріп жатыр. Жабдықтары да, құбырлары да тозған жылу энергетикалық орталығының негізгі қорегі мазут екенін жақсы білесіздер. Бұл – Арқалық үшін қымбат отын», – дейді жергілікті жылу электр компаниясының өндіріс басшысы Нұрлан Әлин.

Қымбат отынның тасымалын қоса есептегенде  бір тоннасы 55 мың 976 теңгеге жетеді екен. Салдарынан  жылуға кететін шығын тұтынушылар жасап отырған төлеммен толық  өтелмейді. Мысалы бір жылдық отынға 1 миллиард 73 миллион теңге қажет болса, соның 634 миллионы мемлекеттен субсидия есебінде бөлінеді. Мұндай қайтарымсыз шығыннан құтылудың жалғыз жолы – қатты отынмен жанатын жылу орталығын салу екендігі 90-жылдардан бері айтылып келе жатыр. Бірақ...

«Мазут Атыраудың Ақжайық стансасынан тасымалданады.  Шұбаркөлдің көміріне көшетін болсақ, шығын азаяр еді.  Шұбаркөл Арқалықтан 215 шақырым жерде орналасқан. Бұл жерден тасымалданатын көмірдің тоннасы қымбат дегеннің өзінде 10 мыңнан сәл асуы мүмкін.  Орта есеппен қаланың бір жылу маусымында 24-25 мың тонна мазут тұтынылады. Енді есептейік, қаланы жылумен қамтамасыз ету үшін тоннасы 10 мың теңгеге көмір алған тиімді ме, әлде тоннасы 55 мың теңге тұратын мазут алған тиімді ме?» – дейді Арқалық жылу электр компаниясының директоры Амандық Әбішев.

Ал қала әкімі Амантай Балғариннің айтуынша, көмір арқылы жылу таратуы тиіс жаңа нысанның құны 6 миллиард теңгеге түскелі тұр. Мамандар оның техникалық, экономикалық зерттеулерін жасап жатқан көрінеді. Әйтпесе қазір ондағы мазутқа тәуелді тариф құны пәтердің әр шаршы метріне 132 теңге шамасында болып тұр. Егер Үкімет қорынан бөлініп тұратын қаржы болмаса, тариф 300 теңгеге дейін көтеріліп, 30 шаршы метр бір бөлмелі үйді жылытудың өзіне айына 10 мың теңгедей шығын кетеді. Ал қаланы көмірмен жылытар болса, бастапқы 132 теңгені Үкімет қаржысына иек артпай-ақ сақтап қалуға болады екен.

«Бізге диаметрі 800 мм құбырлар  да тиімсіз. Алайда қаланы жылытуды көмірге ауыстыру үшін қазандықты соған лайықтап қайта жасау керек. Бұл жұмыстың оңайлықпен жүзеге аспайтыны белгілі. Бұған қомақты қаржы қажет. Дәл қазір бізге үлкен қаржының бөлінбейтіні белгілі.

Қазір Арқалық жылу электр компаниясының отын сақтау орындарында 1 мың 448 тонна ғана мазут бар, қаланы қыс бойы толық жылумен қамтамасыз ету үшін тағы 23 мың тонна мазут қажет», – дейді қала әкімі Амантай Балғарин.

Таяуда жұмыс сапарымен аймақты аралаған Қостанай облысының әкімі Архимед Мұхамбетов жергілікті әкімдікке жылу қазандықтарын тағы бір қарап, маусымға дайындықты дұрыстап пысықтауды тапсырды. Сондай-ақ  ол жылу беру маусымына қатысты алқалы мәжілісінде тұрғындардың  қарызын да  өз етті. Айтуынша, Қостанай облысы тұрғындарының коммуналдық мекемелерге берешегі биыл 69 миллион теңгеге өсіп, барлығы 482 миллион теңгені құраған.

Қарыздың  73%-ы – жылу мекемесіне тиесілі.

Архимед Мұхамбетов өңірде борышкерлерден қарызды өндіріп алу үшін кешенді шаралар атқарылмайтынын сынады.  Облыс әкімінің сөзінше, тұтынушылар  қарыздарын қайтармаса жағдай дұрысталмайды.

Бүгінгі таңда Арқалықта былтырдан қалған отын қоры нақты 40 күнге ғана жетеді деген болжам бар. Қырық күннен соң қандай жағдай болатыны ешкім білмейді. Қалай болғанда да бұл жақсылықтың лебі емес.

Бұл туралы үкімет басшысына хат жолданып, Арқалыққа қосымша қаржы бөлу туралы мәселе көтерілді.

Қазір Арқалықтағы ағайын:  «Астанадағылар: «қырқына шыдағанда, қырық біріне де шыдамайсыңдар ма?» деп жүрмесе екен», –  деп алаңдап отыр.

Еркеғали Бейсенов