DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 314,56 Brent 36,55
Арабтардың НАТО-сы құрылды

Арабтардың НАТО-сы құрылды

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Сауд Арабиясы Корольдігіне сапар жасады. Ел астанасы Эр-Риядта ол «АҚШ – Ислам әлемі» саммитіне қатысты.    

22 Мамыр 2017 18:41 1712

Арабтардың НАТО-сы құрылды

Автор:

Жаһан жұртшылығы тарапынан «теңдесі жоқ тарихи құрылтай» деп танылған бұл саммитке әлемдік «№1»-ші держава лидерінің сыртында 55 мұсылман мемлекетінің басшысы жиылған.

Нұрсұлтан Назарбаевпен қоса, бұл саммитке Орталық Азиядан Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев пен Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон барды. «Бейтарап Түрікменстан» басшысы бұл жиыннан да бейтарап қалды. Президенттік мерзімі түгесілуге таяған Қырғызстан жетекшісі Алмазбек Атамбаев қалыс қалды.   

«Әлемнің өзге өңірлері қарқынды дамып жатқанда, көптеген мұсылман елінің көштің соңында қалуы анық байқалды. Бір жарым млрд-қа жуық адамды құрайтын ислам дүниесі бүгінде мызғымас тұтастық құрай алмай отыр. Ислам дінінің діңгегі біртұтас екені бәрімізге ақиқат. Бірақ ислам әлемі даму үлгілерінің анағұрлым қайшылығы бар әртүрлі аймақты қамтиды» - осыдан тура алты жыл бұрын, 2011 жылғы 9 маусымда Астанада өткен VII Дүниежүзілік Ислам экономикалық форумында Қазақстан көшбасшысы Нұрсұлтан Назарбаев осылай деген болатын.

Енді міне, ислам әлемінің елдері бір тудың астынан табылудың қамын жасауға кірісті. Бұл жерде әрине, батыстық сарапшылар мен ақпарат құралдары оларды біріктірудегі басты рөлді АҚШ-тың жаңа президенті Дональд Трамптың есебіне жазуға жанталасуда. Тіпті солардың сарынына ерген ресейлік ақпарат құралдары алыстан күн сала қарап, «Трамп едет в Саудовскую Аравию объединять исламский мир» деп жар салуда.

Шынында, әрине олай емес. Ислам әлемінің көшбасшылары саналатын аса ауқатты, әлеуетті, жетекші араб елдері сол Американың «тақтатас-сланецтен» мұнай өндіретін өндірушілерінің бәсекеге қабілеттілігін жойып, нарықтан шығарып тастау үшін «қара алтын» бағасын аяусыз төмендеткені есте. Өткен жылдың соңында бұл баға өздеріне тиімсіз бола бастағанын аңғарып, арабтар ОПЕК аясында өзара келісіп, ұйымға кірмейтін өзге де мұнайшыл елдерді көндіріп, бағаны біраз тұрақтандырып алды.

Мұсылман үмбетін біріктірудің қазір басқа да қажеттілігі туындауда. Өйткені қазіргі заман бүкіл әлем үшін ауыр сынақтармен басталуда. Әсіресе, қауіпсіздікке қатысты проблемалар ушығуда. Соның ішінде терроризммен және діни радикализммен күрес мәселесі күн тәртібінде күйіп тұр. Бұл салада АҚШ-тың жаңа басшылығы Ислам әлемімен дос болудың маңызы зор екенін жақсы түсінген. Сондықтан Трамп мырза мұсылмандарға қарсы риторика арқасында президенттік орынтаққа қол жеткізгенімен, Ислам әлемінің бірігуі бастамасынан сырт қалмай, керісінше, оның көшбастаушылары тобынан табылуға ұмтылды.

Айтпақшы, өз тұсында Нострадамус «егер орыс елі мен ислам әлемі біртұтас одақ құрса, үшінші дүниежүзілік соғыс басталуы мүмкін» деп жорамал жасап кетіпті. Әрине соғыстың бетін аулақ дейміз, бірақ сарапшылар бұл мәселеде – Ислам әлемімен одақтасуда АҚШ-тың солтүстік көршіміздің алдын орап кеткенін жазуда.

Осы тұста тарихта бұрын-соңды болмаған тағы бір құбылыс орын алды. Өзінің бірнеше ғасырлық тарихында Америка Құрама Штаттарының президенттері ешқашан өздерінің бірінші сапарларын Таяу Шығыстан, соның ішінде барша мұсылман қасиет тұтатын үш жерді – Мекке, Мәдина және Арафат тауына иелік етуші Сауд Арабиясынан бастап көрмепті.

Ал Дональд Трамп президенттік лауазымға кіріскелі бергі өзінің тұңғыш шетелдік сапарын Сауд Арабиясынан және Ислам әлемінің жаһандық құрылтайынан бастап отыр. Ақ үйдің хабарлауынша, ары қарай Трамп мырза Израильге, Палестинаға, Ватиканға, Италияға сапарлайды. Одан кейін Брюссельдегі НАТО саммитіне және Сицилияда ұйымдастырылатын «Үлкен жетілік» (G7) саммитіне қатысады. Айтқандай, осы саммиттердің барлығына Ресей шақырылмаған. 

Егер «АҚШ – Ислам әлемі» саммитіне қайта оралсақ, онда негізінен терроризмге қарсы тұру мәселелері қаралды. Сарапшылардың мәлімдеуінше, қатысушы мемлекеттер жаһанға тамыр жайған лаңкестікпен халықаралық деңгейде бірлесе күресу бойынша жаңа серіктестік құру жайын талқылаған.

Халықаралық сарапшылар саммит қарсаңында «араб елдерінің төл НАТО-сы құрылады» деп жарыса жариялаған. Бұған негіз – АҚШ араб елдерінің қорғанысы үшін бұрын-соңды болмаған көлемде қару-жарақ бөлмек. Әрине тегін емес. Бірақ алпауыт державаның бұрынғы басшылары ондай қадамға ықылас таныта қоймайтын. Ал енді бұл ел басшылығына бизнесмен адам келіп отыр. Нәтижесінде, Эр-Риядта АҚШ президенті Дональд Трамп пен Сауд Арабиясы арасында 109,7 миллиард долларға қару-жарақ жеткізу туралы контракт бекітілді. Бұл туралы өз твиттерінде Ақ үй баспасөз хатшысы Шон Спайсер хабарлады. Оның бағалауынша, бұл – «АҚШ тарихындағы ең ірі бір жолғы әскери мәміле болып табылады».

Бұл мәміле жағалау аймақтарын патрульдеуге арналған соғыс кемелерін (LCS, Littoral Combat Ship), THAAD зымыранға қарсы жүйелерін, бронды транспортерларды, зымырандарды, бомбаларды және жабдықтарды жеткізуді қарастыратын көрінеді. АҚШ кейбір қару-жарақтардың өндірісін Сауд Арабиясы аумағына көшіруге де келісті. Осылайша, жетекші араб елі бұл қару түрлерін енді өзі жасай бастамақ. Бұл оның жат елдерге тәуелсіздігін нығайтпақ.

Саммит аясында Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев көптеген кездесулер өткізді. Бірқатар мемлекеттің басшыларымен және делегация жетекшілерімен қысқа келіссөздер жүргізді

Елбасының мәліметінше, біздің байтақ даламызға Ислам діні бұдан мың жылдан астам уақыт бұрын келді. Жаратқан иеміз Қазақстанға аса бір жомарттықпен тағылымды тарих, қолайлы географиялық мекен берген. Осылайша, елімізге ислам мен батыс өркениеттері арасында достық диалогқа дәнекер болудың тамаша мүмкіндігі ие.

Атап айтқанда, Нұрсұлтан Назарбаев АҚШ президенті Дональд Трамппен әңгімелесті. Әңгіме барысында екіжақты өзара іс-қимылдың негізгі бағыттары, соның ішінде сауда-экономикалық, саяси және мәдени-гуманитарлық салалардағы байланыстарды тереңдету перспективасы талқыланды. Екі ел президенттері күн тәртібіндегі халықаралық мәселелер жөнінде де пікір алмасты.

Сонымен қатар Қазақстан президенті мемлекетаралық ынтымақтастықтың түрлі мәселелері жөнінде Кувейт мемлекетінің Әмірі Сабах әл-Ахмад әл-Джабер ас-Сабахпен, Катар Әмірі шейх Тамим бен Хамад Әл Танимен, Бахрейн Королі Хамад бен Иса Әл Халифамен, Абу-Дабидің тақ мұрагері, Біріккен Араб Әмірліктері Қарулы күштері жоғарғы бас қолбасшысының орынбасары, шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен, Мавритания президенті Мохаммед ульд Әбдел-Әзизбен, Пәкістанның премьер-министрі Н.Шарифпен пікірлесті.

Нұрсұлтан Назарбаев Ислам ынтымақтастық ұйымының Бас хатшысы Юсеф бен Ахмед әл-Усайминмен өзара іс-қимылдың кейбір аспектілерін талқылады. 

Сондай-ақ Нұрсұлтан Назарбаев АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Рекс Тиллерсонмен жеке кездесті. Кездесуде Қазақстан Президенті мен АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы екіжақты ынтымақтастықтың қазіргі ахуалы мен оның кейбір аспектілерін дамыту перспективаларын талқылады. Нұрсұлтан Назарбаев пен РексТиллерсон мейлінше өзекті халықаралық мәселелер жөнінде де пікір алмасты. Мемлекет басшысы Қазақстан мен АҚШ арасындағы өзара іс-қимыл көптеген бағыттар бойынша дамудың жаңа сапалы деңгейіне көтерілетініне сенім білдірді.

Айтқандай, дәл осы кезде, бүгін Астанада Қазақстан мен Біріккен Араб Әмірліктерінің бизнес форумы өтті. Іскерлік шараны Қазақстанның сыртқы сауда палатасы еліміздің инвестициялар және даму министрлігімен, «Атамекен» КҰП және «Бәйтерек» холдингімен бірлесіп ұйымдастырды.

Форумға мәртебелі шейх, БАӘ сыртқы істер және халықаралық ынтымақтастық министрі Абдалла бен Заид Аль Нахаян, сондай-ақ Біріккен Араб Әмірліктерінің сауда-өнеркәсіптік палаталары мен инвестициялық компанияларының басшылары қатысты.

Біріккен Араб Әмірліктерінің ауқымды бизнес-делегациясының құрамында инвестиция, энергетика, машина жасау, ауыл шаруашылығы мен тағамдық өнеркәсіп, фармацевтика, жылжымайтын мүлік, құрылыс салаларындағы кәсіпкерлер болды.

Форум аясында «Қазақстан өнімінің экспорттық мүмкіндіктері» мен «Бірлескен қор құру» тақырыптарында панельдік сессиялар өткізілді.

Сонымен қатар, инвестиция, энергетика, машина жасау, ауыл шаруашылығы мен тағамдық өнеркәсіп, фармацевтика, жылжымайтын мүлік пен құрылыс саласына арналған В2В форматында кездесу өткізу үшін арнайы алаң да ұйымдастырылады.

Инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбектің айтуынша, Қазақстан БАӘ экономикасына 900 миллион доллардан астам инвестиция құйыпты. Ал Қазақ елі тәуелсіздік алғалы бері әмірліктер республикамызға 2 миллиард доллар инвестиция салған.

«Біріккен араб әмірліктері Қазақстан үшін Таяу Шығыстағы басты серіктестердің бірі болып табылады. Біздің қарым-қатынастарымыз достық пен өзара сенімге құрылған. Бүгінде біз екіжақты сауда-экономикалық қатынастардың үдемелі даму жолына шыққанын қанағат сезіммен атап өте аламыз. Тауарайналым көлемі бойынша БАӘ Таяу Шығыс елдері арасында бірінші орында тұр», – деді ЖеңісҚасымбек.

Оның мәліметінше, қазір елімізде әмірлік бизнесмендерінің қатысуымен шамамен 200 бірлескен кәсіпорын жұмыс жасауда.

Бизнес-форум қорытындысында Қазақстан мен БАӘ бірлескен бизнес-кеңес құруға келісті. Уағдаластық «Атамекен» КҰП пен БАӘ кәсіпкерлер палатасы арасында тиісті келісім түрінде рәсімделіп, тараптардың қолтаңбаларымен бекітілді.

Сонымен бірге Қазақстан араб әлемінің тағы бір көшбасшысы – Сауд Арабиясымен де осындай бизнес-форумдар өткізіп, келісімдерге қол қоюды жоспарлауда. Бүгінгі таңда бұл елдер ел үкіметі үшін үлкен қызығушылық тудыруда. Өйткені олар әлем бойынша триллион доллардан артық инвестиция салады екен. Ресми Астана мұсылмандық байланыстарды негізге ала отырып, осы қаржы ағынын қазақ еліне молынан тартуға бейіл.

Бақыт Көмекбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Nur Otan трансформацияланады

Нұрсұлтан Назарбаев партия қызметін заман талабына сай атқаруы тиіс екенін айтты.   

21 Тамыз 2019 11:25 781

Nur Otan трансформацияланады

Елордада Қазақстанның Тұңғыш Президенті-Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Nur Otan партиясы саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы басталды.

Бұған қатысты қаулыға Нұрсұлтан Назарбаев16 тамыз күні қол қойған болатын. Дәл осы күні Nur Otan партиясы саяси кеңесі бюросының отырысы өткен еді. Онда партия бағдарламаларының орындалу барысы мен алдағы кезеңге арналған жұмыстың басым бағыттары талқыланған.

«Бүгін біз ел дамуының негізгі бағыттары бойынша сөз қозғаймыз. Партияны ауқымды жұмыс күтіп тұр. Жыл басынан бері партияның 2 съезі ұйымдастырылып, 20 жылдығы аталып өтті. Президент сайлауында партияның үміткері жеңіске жетті. Бұл- біздің ортақ жеңісіміз.Nur Otan мемлекеттің өзекті әлеуметтік-экономикалық проблемаларын шешу жұмысын жаңғыртып, қызметін заман талабына сай атқаруы тиіс», – деді Нұрсұлтан Назарбаев кеңейтілген отырыстың ашылуында сөйлеген сөзінде.

Елбасы бүгінгі жиында Nur Otan партиясының сайлауалды бағдарламасы пысықталып, партияның трансформациясы тілге тиек етілетінін және саяси бюро мүшелерінің құрамына өзгеріс енгізілетінін жариялады.

Қанат Махамбет  

Елбасының әлеуметтік бастамасын бизнес қолдайды

Мемлекет басшысы «Нұр Отан» съезінде атқарушы билікке, партияға және «Атамекенге» нақты тапсырма берді. 

04 Наурыз 2019 09:28 4879

Елбасының әлеуметтік бастамасын бизнес қолдайды

Ұлттық кәсіпкерлер палатасы да аталмыш бастаманы іске асыруға дайын.

Елбасы денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қорғау салаларына қосымша қаражат бөлуді тапсырған болатын. Осы орайда шағын және орта бизнесті дамыту, жаппай кәсіпкерлікке бет бұру арқылы азаматтардың  тұрақты табыстарын арту мен жұмыспен қамтылуына тоқтала кетейін. 

Кәсіпкерлікке баулу мектеп жасынан басталып, жоғары оқу орындарында жалғасын табуы керек деп есептеймін.

«Атамекеннің» бастамасымен биылғы жылдың 1 қыркүйегінен орта мектептердің 10-11 сыныптарында «Кәсіпкерлік негіздері» пәні оқытылатын болады. Сондай-ақ, кәсіби белгілі бір бағытқа баулу жұмыстарын 7 сыныптан бастауды ұсынып отырмыз. Бұл ерте жастан оқушының бизнес жайлы ой-өрісін кеңейтуге, ата-анасымен бірлесе отырып, мамандықты дұрыс таңдауына көмектесетін болады.

Ел бойынша мемлекеттік және жеке колледждердің жалпы саны 800-ден астам. Олардың жылдық бюджеті 100 млрд теңгені құрайды. Осы оқу орындарында жарты миллионға жуық студенттер білім алуда.

Колледждердің жұмысы оқуды бітірген студенттерді жұмысқа тұрғызу деңгейімен өлшенуі керек. Ол үшін жұмыс берушілер  колледждердің рейтингісін анықтап, мемлекеттік тапсырысты сол рейтингтің нәтижесіне қарай бөлуді ұсынып отырмыз.  «Атамекен» мұндай рейтингті жоғары оқу орындары арасында  былтырғы жылдан бері жүргізуде.

Ұсынып отырған рейтингтен бөлек дуальді оқу жүйесін жұмыс берушілер кеңінен қолдануы тиіс, ал ол үшін экономикалық тұрғыда ынталандыру қарастырылуы керек. Бұл ретте өндірісте оқыту жұмыстарын жүргізіп отырған жұмыс берушілердің шығындары мемелекеттік тапсырыс есебінен өтелгені орынды болады. «Атамекеннің» ұсынысымен мұндай әдіс қысқа мерзімді (6 ай) курстар арқылы жұмыс мамандықтарын игеруге атсалысып отырған кәсіпорындарға қолданылуда. Қазіргі уақытта  200-ге жуық кәсіпорын біздің тізімге енгізілді.

Жоғары оқу орындары арасында 2018 жылы жүргізілген рейтингтің нәтижесін қарайтын болсақ, 130 жоғары оқу орнының тек тең жартысында жұмысқа орналасу көрсеткіші 60% құрайды. Аталмыш рейтинг абитуриенттер мен ата-аналардың оқу орнын таңдаудағы басты бағдарына айналуы тиіс, сондай-ақ мемлекеттік тапсырыстың бөлінуі барысында бұл ең басты көрсеткіш  болуы керек.

Елбасы «Атамекен»  мен Білім және ғылым министрлігіне үш жыл ішінде колледждер мен ЖОО жоғары курстағы 180 мың студентке кәсіпкерлік негізін оқытуды тапсырды. Бүгінде «Бастау бизнес», сондай-ақ басқа да оқу жобаларымыздың басын біріктірген Atameken Academy онлайн-платформасын іске қостық. Осылайша жоғары курс студенттері оқу орындарында бизнес-тренерлерімізден дәріс алып, онлайн-платформа арқылы қосымша білім алуына мүмкіндіктер жасалған. Оқу аяқталған соң студенттер жеке кәсібін бастауға гранттар немесе шағын несие  рәсімдей алады.

Білім беру жүйесіндегі қадамдарымызға қысқаша тоқталып өттім. Ал енді, ауылдық жерлердегі жұмыссыз жүрген және өзін-өзі жұмыспен қамтып жүрген азаматтарға бағытталған «Бизнес бастау» жобасы жайында кеңірек тоқталып өтейін.

Бұл міндетті іске асыру үшін 2016 жылы «Атамекен» демеушілер көмегі арқылы «Бастау бизнес» жобасын еліміздің бірнеше өңірінде қанатқақты жоба ретінде өткізген болатын. Жоба қойған міндетті ақтап, тиімділігін көрсетті. Қанатқақты жобаға қатысқандардың пікірлері оған дәлел. 

Осылайша, «Бастау бизнес» жобасы 2017 жылдан бері «Нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамыту»  бағдарламасына енген болатын.

2018 жылы еліміздің барлық аудан орталықтарында 28 мың адам «Бастау бизнес» жобасына қатысып, кәсіпкерлік негіздерінен білімін шыңдады. Оның ішінде 19,5 мың қатысушы бизнес-жоспарларын сәтті қорғап шықты. Егер пайыздық көрсеткішке шақсақ, бұл жобаға қатысқандардың 60%-ы, яғни 8 мың адам, шағын несиеге қол жеткізді. Салық мәліметтері көрсетіп отырғандай,  жобаға қатысып, кәсібін ашқандардардың 95%-ы бүгінде  салық төлеушілер қатарында. Бұл өте жақсы көрсеткіш.

Елбасымыздың тапсырмасына орай, биылғы жоспарланған 15 мың ауыл тұрғынын оқытумен қатар, жұмыссыз жүрген 40 мың ауыл жастары «Бастау бизнес» жобасына қатысатын болады. Жалпы сұраныстың артып отырғанын ескере келе,  жобаға бөлінетін қаражыны 20%-дан 30%-ға көтеруді ұсынамыз. Бюджеттен бөлінетін қаржының көлемі 63 млрд теңге болуға тиісті.  

Елбасы айтқандай, көпбалалы отбасыларға үйде отырып табыс табу мүмкіндіктері жасалады, қосымша гранттар мен шағын несиелер квотасы бөлінетін болады. «Атамекен» өз тарапынан көпбалалы отбасы мүшелерін кәсіпкерлікке оқытып, қарапайым бизнес-жоспарларды ұсынуға дайын. Үйде отырып қолөнер, кондитерлік өнімдер дайындау, киім тігу секілді кәсіпті жүргізуге мүмкіндіктер жасалады. Шығарған өнімдерін сату және тұрақты табыс жолын қалыптастыруға  Өңірлік кәсіпкерлер палаталары барынша көмектеседі.

Осы жұмысты жүйелі бағытқа қою үшін «Нәтижелі жұмыспен қамту және  жаппай кәсіпкерлікті дамыту» бағдарламасында көпбалалы отбасыларды қолдауға бағытталған, қажетті қаржы қарастырылған арнайы бөлім болуы керек.

Жергілікті тұрғындарды тұрақты табыспен қамтамасыз ету үшін арнайы өңірлік даму бағдарламалар қажет.

Елбасы осы мақсатта ақпан айында өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында Үкіметке, әкімдіктер мен «Атамекенге» нақты тапсырмалар берді. 

Өңірлік бағдарламалар әр аймақта бизнестің  жаңа әлеуетті бағыттарын анықтап, сол салада жаңа жұмыс орындарын ашуға түрткі болады.

«Атамекен» өткен жылы Атырау облысының әлеуетті мүмкіндіктерін анықтайтын  зерттеу жұмыстарын жүргізген болатын. Нәтижесінде Атырау облысында күнделікті тұрмысқа қажетті, жалпы соммасы 100 млрд  теңгеден асатын қарапайым тауарлардың сырттан әкелетіні анықталды. Ал, егер осы тауарларды сол өңірдің өзінде шығарар болсақ, шамамен 700 орта және шағын бизнес ашылып, 8 мыңға жуық адамға жұмыс орны ашылар еді. Дәл осындай жағдай басқа да өңірлерге де қатысты екеніне сенімдімін.

Қажетті қаржы бөлінер болса, бұл жұмысты барлық өңірлерде осы жылдың аяғына дейін шешуге болады.

Халықтың тұрақты табысының өсуі баға өсіміне тікелей байланысты екені белгілі. Бүгінгі күні инфляция 510 бағдар бойынша есептелуде. Дегенмен, халықтың басым бөлігі үшін  ең маңыздысы - азық-түлік пен киім-кешек, аяқ-киім бағасы. Бұл қажеттіліктер орта деңгейлі отбасындағы жалпы шығын үлесінің 60 %-дан астамына тиесілі.  Біз әлі де біраз тауарлар бойынша импортқа тәуелдіміз. Ал теңгенің құнсыздануы инфляцияға алып келеді. Мысалы, соңғы 5 жылда импорт көрсеткіші киім-кешекте - 85%, азық-түлікте - 36%, сусындар бойынша - 20%, жиһаз бойынша - 65% құрады.

Мемлекет басшысының импортты алмастыру және «қарапайым заттар экономикасын» дамытуға қатысты тапсырмасы да бар.

Сонымен қатар, «Нұрлы Жол» және «Нұрлы Жер» бағдарламалары арқылы тұрғын үй және жол салу құрылысында да импортты алмастыратын үлкен әлеует бар. Елбасының тапсырмасына орай тұрмыс деңгейі төмен отбасыларға қосымша 40 мыңнан астам пәтер салынатын болады, сондай-ақ елдімекендердегі жол желісін кеңейту де тапсырылды. 

2019 жылдың шілдесіне дейін әр мемлекеттік орган мен әкімдікке алдағы үш жылға арналған тұрғын үй және жол салу саласында жергілікті қамту үлесін арттыруға қатысты нақты  индикаторлар қойылуы қажет.

Тауар бағасының  тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін валюта айырбастау бағамының түсінікті болжамы қажет.  Өткен жылы мұнай бағасының тұрақтылығына қарамастан теңге 20 %-ға төмендеген болатын.

Осының салдарынан кәсіпкерлік секторын несиелеу қарқыны да бәсеңдеді. 2018 жылғы көрсеткіштерге сүйенсек, заңды тұлғаларға несие беру 4,6%-ға қысқарған, ал шағын бизнеске берілетін несие 15%-ға азайған. Нәтижесінде жыл басындағы несиелеу көрсеткіші  ішкі жалпы өніммен салыстырғанда небары  22%-ды құраған, ал, 2015 жылғы несиелеу көрсеткіші ішкі жалпы өніммен салыстырғанда 30%-дан астам болған.

Ұлттық банктің жаңа басшылығы алдында экономика саласын несиелеуге қатысты күрделі мәселенің шешімін табу міндеті тұр. Мәселенің шешімін табу үшін Үкімет, Ұлттық банк және «Атамекен» өзара жұмыс бағытын анықтайтын диалог құруы тиіс.  Бұл диалогты Үкімет жанындағы экономикалық саясат жөніндегі кеңесі алаңында өткізуге болады.

Ал банктер  бизнеске көзқарасын түбегейлі өзгертіп, сенімсіздіктен арылып, шағын және орта бизнеске жаңа ұсыныстар әзірлегені дұрыс. Елдегі 1,2 млн астам кәсіпкердің 80%-ы банк несиесін пайдаланбайды. «Атамекен» банктермен, даму институттарымен бірлесіп жаңа несие тұтынушылар тобын қалыптастыруға дайын. Осылайша, жеке ісін жаңа бастаған және бизнесін жүргізіп отырған кәсіпкерлердің іріленуі мен бизнес деңгейінің өсуіне қолайлы жағдай қалыптасады.

Банктегі жалпы несиелеудің төмендеуіне қарамастан тұтынушылық несие беру секторы артуда. 2018 жылы жеке тұлғаларды банк арқылы қаржыландыру көрсеткіші 17%-ға өскен. Сондай-ақ нарықта жеке тұлғаларға несие беретін түрлі онлайн-компаниялар мен ломбардтар саны көбейген. Алайда бұл сегмент микронесиелік ұйым ретінде тіркелмеген әрі шекті жылдық 56% мөлшерлемесімен шектелмеген. Мұның салдарынан тұтынушылық несие алушылар саны күрт артып, қарызға белшесінен батқандар саны көбейген.

Мұндай жағдайдың алдын алу үшін,  заңнамаға «Атамекен» несие алушылар құқығын қорғауға бағытталған ұсыныстарды  әзірлемек.

Ұлттық қордан әлеуметтік бағытқа бөлінетін қаржыдан бөлек, қосымша қаржы көзі көлеңкелі экономика, сыбайлас жемқорлыққа қарсы жүргізілетін жұмыс нәтижесінде арттырылатын болады.  Айтар болсақ, көлеңкелі сектор үлесі  ішкі жалпы өнімнің 26% құрауда.

Мемлекет басшысы кедендік әкімшілік етуден түсетін қор жайлы айтқан болатын.  Қытаймен екі ортадағы кедендік статистика көрсеткіштеріндегі айырмашылық 7 млрд АҚШ долларын құрап отыр.  Бұл дегеніміз, мемлекет бюджеті бір жылда 300 млрд  теңгеден астам кірістен құр қалуда деген сөз. Онымен қоса, жасырын импорт тұтынушыларға қажетті басты тауарлардың елімізде шығарылуына кедергі болуда, ол көлеңкелі сауданың басты салдары. Мұның шешімін кедендік барлық процедураларды цифрландыру арқылы жүргізу керек, сондай-ақ жасырын тауар тасу жолдарын жабуға қатысты қатаң шараларды қолдану арқылы  биылғы жылдың өзінде оң көрсеткіштерге қол жеткізе аламыз.  Басымдықты Қытайдан келетін импортқа қатысты кедендік әкімшілік қызметін жақсартуға  салған жөн.

Дегенмен, бақылауды күшейткеннің жөні осы екен деп, адал кәсіппен айналысып жүрген бизнеске бақылауды тым асыра қолданудың қажеті жоқ.

Мемлекеттік сатып алу жүйесінің тиімділігін де арттыру қажет.  Былтырғы жылы мемлекеттік сатып алудың жалпы көлемі 4,4 трлн теңгені құраған. Оның 75% конкурстан тыс,  сатып алулар бір қызмет тауар және жұмыс ұсынушыны таңдау арқылы өткен. Біздің Мониторинг орталығының мәліметі бойынша, кейбір тауар позициялары бойынша бір қызмет ұсынушыны таңдау әдісі арқылы жүргізілетін сатып алулар мен конкурс бойынша  өткізілген сатып алу арасындағы баға айырмашылығы 30%-ға дейін жеткен. Мемлекеттік сатып алулар соммасын 10% оңтайландыруды ұсынамыз, бұл 300 млрд теңгеге дейінгі қаржыны үнемдер еді. Квазимемлекеттік секторлардың сатып алуына да осы жұмысты жүргізуге болады. Осы жұмыстың аясында  сатып алулар саласын цифрландыру арқылы барынша ашықтықты  қамтамасыз етіп, қоғамдық бақылауды күшейту маңызды іс екенін атап өткім келеді.

Жерге қатысты салада басты мәселе  жер телімі жайлы ақпараттың жоқтығында. Бүгінгі күні бұл сала өте бұлыңғыр және жемқорлық әрекеттерге толы.

Мысалы, былтыр елдімекендерде 17 мың жер телімі жеке меншікке берілген. Оның тек бір мыңы  аукцион әдісі арқылы өткізілген. Өңірлерде жүргізілген сауалнама нәтижесіне көз салсақ, әрбір үшінші кәсіпкер жемқорлықпен кезігетінін атаған.

Әкімдіктер жер телімі жайлы ақпаратты интернет ресурстарына жариялап отыруға міндетті. Бірақ, бұл талаптарды сақтайтындар аз.

“Атамекен” әкімдіктермен бірлесе отырып 2019 жылдың соңына дейін жер телімдері жайлы ақпараттарды цифрландыруды ұсынады. 

Бизнеске ауыл шаруашылығына тиісті жер телімдерінің түсінікті әрі ашық жоспары қажет. Қай жер шабындық, қай жер жайылым, қай жер алқап дегендей. Әр ауданның бос жатқан жер телімдеріне қатысты  және  осы жер телімдерін бөлуді қарастыратын жер комиссиясының қызметі жайлы цифрлық ақпарат болуы тиіс. Қай жер кімдікі, қай жер телімі бос екендігі осы арқылы ашық көрініп тұруы тиіс. Осылайша кәсіпкерлер әкімдіктердің табалдырығын тоздырмай, шешімді онлайн түрде қабылдай алады. 

Жақсы мысал келтірейін, Қызылорда облысында Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы арқылы кәсіпкер жер телімдері жайлы мәліметті, инженерлік желілерге қосылуға қатысты барлық техникалық талаптар жөніндегі ақпаратты үш күн ішінде алады. Бұл оң тәжірибені барлық өңірлерде де енгізген жөн.

Сонымен қатар, институцияналдық және құрылымдық реформалар басты басымдықта болуы тиіс.

Сондықтан да сыбайлас жемқорлықты түбегейлі жоюдағы келесі қадам  - барлық мемлекеттік қызметтерді цифрлық жүйеге көшіру. Оған қоса өз ісін жетік білетін, кәсіби мамандардан құралған, кәсібилігіне сай тиісті еңбекақысы қарастырылған ықшамдалған мемлекет аппараты болуы тиіс. Кәсіпкерлер салық төлеуші ретінде сапалы қызмет алғанды қалайды. 

2018 жылы көлемді реформалау аясында  бизнеске қатысты мемлекеттік 540 бақылау-қадағалау функциясының 137-сі алынып тасталды, бизнесті  тексеруге  қатысты 17 мың талап, яғни 56% қысқарды, тексерушілер штатының бір мыңға жуығы қысқарды.

Бұл саладағы ендігі қадам – бақылауды автоматтандыру, яғни бұл жүйені тек заң бұзушыларға бағыттау. Сондай-ақ  мемлекеттік функцияларды өзін-өзі реттейтін ұйымдарға беру жолында да жұмыс жүргізілуде.

Нәтижесінде мемлекеттік органдардағы штат саны әлі де қысқармақ. Мысалы, дәл қазір 14 министрлікке қарасты 45 комитет бар болса, әрбір әкімдікте 26 басқармадан бар.

Бұл қанша ауыр болса да нәтиже беретін қажетті қадам. Осының арқасында министрліктер мен әкімдіктердегі  нағыз кәсіби мамандарға еңбегіне лайықты жалақы тағайындалып,  қағазбастылықтан арылуға болады. Бұл көптеген дамыған мемлекеттердің тәжірибесінде дәлелденген. Мысалы, Швеция мен Сингапурде жемқорлықпен күрес мемлекеттік қызметкерлердің айлығын нарықтағы мамандар еңбекақысынан айтарлықтай көтеруден бастаған.

Жемқорлыққа қарсы БҰҰ конвенциясында көрсетілгендей, заңсыз жолмен байыған мемлекеттік қызметкерлерді қылмыстық жазаға тарту мәселесін де қарастырған жөн. Егер мемлекеттік қызметкер немесе оның отбасы мүшелері табыстарын растай алмаса – бұл заңсыз табыс ретінде саналады.

Ықшамдалған  мемлекеттік аппараттан бөлек, экономикаға мемлекеттің қатысуын барынша төмендетуді ұмытпаған жөн.

Жекешелендіру жарияланғанымен, алға қойған міндеттер қажетті деңгейде орындалмауда. Жекешелендірудің екінші қарқыны аясында 321 млрд теңгеге нысандар сатылған, бірақ, тек «Самұрық-Қазынаның» активтері 25 трлн теңгені құрайды. Мемлекеттік компаниялардың иелігінің шағын ғана бөлігін жеке инвесторларға сату соңы олардың экономикадағы рөлінің төмендеуіне әкелмейтіні анық. Себебі, бақылау пакеті мемлекет қарамағында қала береді. 

Қазір мемлекеттік  компаниялардың 348 бағытта жұмыс істеуге рұқсаты бар. Көбінесе мемлекеттік кәсіпорындар экономиканың бәсекеге қабілетті саларында, айтар болсақ логистика, тасымалдау, сауда саласы секілді бағыттарда болып отыр.

Сондықтан да жекешелендіру жүргізілгенімен мемлекеттік сектордың тиімсіз активтері өсуде. Қаржы министрлігінің ақпаратына қарасақ, 6,6 мың квазимемлекеттік субъекті (АҚ, ЖШС, мемлекеттік мекемелер) кәсіпкерлікпен айналысуда. 

Мемлекетке заңнама арқылы рұқсат етілген бағыттар  тізімдерінің санын кемінде 2 есеге қысқарту керек.

Осыларды есепке ала отырып 2019 жылдың шілдесіне дейін мемлекет иелігінде қалатын республикалық коммуналдық, квазимемлекеттік ұйымдардың  шекті тізімі жасалуы керек. Жеке бизнес айналыса алатын барлық бағыт, бәсекеге қабілетті ортаға түсуі тиіс. Ал, қалған ұйымдарға қатысты әр нысанның мерзімін көрсете отырып, жекешелендіру жоспарын жасау керек. 

Съезд барысында Мемлекет басшысы мемлекеттік бағдарламалардың жүзеге тиімді асуын және Ұлттық қор мен бюджетті қадағалайтын мемлекеттік және қоғамдық институттардың жан-жақты бақылауының қажет екеніне аса назар аударды.

Осы мақсатта жұмыс тиімділігін бағалау және мемлекеттік бағдарламалар мен реформаларды бақылайтын орталық құруға тапсырма берді. 

“Атамекен” мемлекеттік емес ұйым ретінде аталмыш орталықтың жұмысына атсалысуға дайын.

Біз Үкіметпен, барлық деңгейдегі әкімдіктермен бірлесе отырып, бұл шараларды жүзеге асыруға әзірміз. Біздің алдымызда тұрған мақсат ортақ. Бұл мақсат - халықтың тұрақты табысын арттыру, жаңа жұмыс орындарын құру мен шағын және орта бизнесті дамыту.

Бірлесіп атқарар жұмыс ел экономикасына, халықтың әлеуметтік жағдайының көтерілуіне оң әсерін тигізетініне сенімім мол!

Тимур Құлыбаев

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: