/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 23 724,20 РТС 1 155,49
Hang Seng 24 275,22 FTSE 100 5 842,66
KASE 2 251,70 Өнеркәсібі 1 484,00
«ArcelorMittal» халықтан жиналған 750 вагон металды қабылдамай отыр

«ArcelorMittal» халықтан жиналған 750 вагон металды қабылдамай отыр

Елімізде 100 мың адам металл теріп күнелтіп жүр. 

12 Наурыз 2020 17:03 2757

«ArcelorMittal» халықтан жиналған 750 вагон металды қабылдамай отыр

Автор:

Есжан Ботақара

Металл сынығының экспортына тыйым салу елдегі қара металл қалдықтарының бағасын түсіріп, 100 мың адамды нәпақадан айырады. Қайталама металлургия өнеркәсіп иелерінің одағы БАҚ өкілдерін жинап, осындай мәлімдеме жасады. Төрт жыл бұрын осындай тыйым енгізіліп, кейін қайта күшін жойған болатын. Халықтан металл сынықтарын жинап, оны сыртқа сатумен айналысатын компаниялар сол тыйымның қайта күшіне енуіне  қарсы. Олар мұндай шетін шараға «ArcelorMittal» бастаған металлургиялық компаниялар мүдделі болып отыр деп есептейді.

«Қара және түсті метал сынығының экспортына тыйым салынбақшы. Бұл мәселенің әлемдік дағдарыстың жаңа толқыны басталып жатқанда талқыланып жатуының өзі орынсыз. Қазақстан да осы әлемнің бір бөлшегі болғандықтан, аталмыш дағдарыстан қорғану үшін керек. Мемлекет басшысы 9 наурыздағы шұғыл жиында да тапсырма беріп, жұмыс орындарын сақтауды қатаң тапсырған болатын. Біздің елімізде жыл сайын 5 млн тонна металл сынығы қордаланады. Ал өз ішіміздегі металл сынығын тұтыну деңгейі 1,7 млн тонна ғана. Сонда экспорттық әлеуетіміз орасан деген сөз. Металл сынығын бізде жұмысы жоқ қарапайым тұрғындар жинайды. Олардың қазіргі саны 100 мыңға жетеді. Егер тыйым күшіне енсе, осы халық нәпақадан айырылады. Кейбірі көлеңкелі кәсіпке көшіп, қылмысқа араласуы мүмкін», – дейді қауымдастық төрағасы Владимир Дворецкий.

Одақ төрағасы металл сынығының нарығында көлеңкелі ұйымдардың көп екенін жасырмады. Елдегі 7000 метал қабылдау пунктінің 90 пайызы тасада жұмыс істеп отырған көрінеді. Қауымдастықтың атына осы мәнде көп сын айтылатыны да белгілі.

«Егер мемлекет экспортқа әрі қарай да рұқсат берсе, осы көлеңкедегі пунктердің бәрін нарық бетіне шығарып, темір-терсек теріп өзін асырап жүрген тұлғалардың атынан салық пен зейнетақы төлемдерін, міндетті медициналық жарна аударатын боламыз. Бұл әлемдік практикада бар. Агенттік салық деген термин де бар. Ол үшін біздегі зейнетақы мен медициналық сақтандыру төлемдерін реттейтін қосымша актілер енгізсек болды», – дейді ол.

Металл қалдығын сатушылар экспорттың бұл түріне тыйым салу көпе-көрнеу лобби деген пікір айтты.

«Төрт жыл тыйым болған кездің тәжірибесі бар. Тыйым салынса, елдегі металлургия өндірісі артады деген болатын. Керісінше, кемітіп жіберді. Металл сынығын жинау 3 есе азайды. Мұның бәрі өкілетті органға белгілі. Бірақ металлургтердің айтқанынан шыға алмай отыр. 4 жыл тыйым болған кезде біз 4 млн тонна металл сынығын кәдеге жаратпай тастадық. Қазір бір тонна металл сынығының бағасы 100 мың теңге болады. Сонда 400 млрд теңге экономикаға түспеген. Сонда мұны кім лобби жасап отыр, кім оны орындап отыр деген сұрақ туындайды», - дейді Владимир Дворецкий.

Қазақстанда шамамен 150-250 млн тонна металл қоры бар екен. Әлемдік тәжірибеде соның 3,5 пайызы жарамсыз күйге түсіп, қалдық пен сыныққа айналатын көрінеді. Осы есеппен алсақ, жылына 5 млн тонна металл сынығы қордаланады. Қауымдастық өкілдерінің айтуынша, экспортқа қарсы болып отырған  «ArcelorMittal», «KSP Steel», «Кастинг», «Шымкент-Темір» компаниялары қазір экспорттан артылған сынықтардың өзін игеріп әкете алмай отырған көрінеді.

«Тыйым салсақ, металл теріп жүрген адамдардың жағдайы не болады? Металлургтер бағаны түсіріп жібереді. Оның әсері тізбек бойынша қарапайым терушілерге жетеді. Олар ай  сайын шамамен 70-100 мың теңге тауып жүр. Оның өзі ілдебайлап күн көруге ғана жетеді. Сонда ірі кәсіпорындар халыққа «сендер бұрынғыдан 20 мың теңге аз ала тұрыңдар, ал біз миллиардтарымызды көбейтіп алайық деп отыр», - дегенді де айтты.

Ақтөбелік металл сатумен айналысатын саудагерлердің атынан сөйлеген Асқар Бейсенғалиев экспортқа қарсы болып отырған металлургиялық компаниялар өз ішімізде шикізат жетпейді деген сылтау айтқанымен, оны негізсіз деп отыр.

«Бұл зауыттар пойызбен жеткізіп берген металды уақтылы түсіре алмайды. Ал ақшасын 3 айға дейін кешіктіреді. Мысалы, «ArcelorMittal» компаниясына жөнелтілген 750 вагон қазір стансаларда қаңтарылып тұр. Олар «ҚТЖ» басшылығына хат жазып, аталмыш вагондардың жүгін түсіруге тыйым салу керектігін мәлімдепті. Себебін сұраса, қабылдап үлгермей жатырмыз деген. Осыдан-ақ біздегі металлургиялық компанияларға біздің өнім қаншалықты қажет екенін көруге болады. Мұнай бағасымен бірге металл сынығының құны да құлдырап кетті. Қазір елдегі металл сынығының бір тоннасы 60 мың теңгеден сатылып жатыр. Ал экспорт бағасы бұдан жоғары. Ақтөбедегі темір сатушыларға сонау батыстан Теміртауға дейін пойыз жалдап тасу тиімсіз. Сол себепті экспорт тоқтатылмауы керек. Әйтпесе, өңірде жұмыссыздық көбейіп, қылмыс артып, экология нашарлай береді», - дейді ақтөбелік кәсіпкер.

Есжан Ботақара

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Металл сынығын шетелге шығаруға тыйым салынады

Үкімет қара және түсті металдардың сынығы мен қалдықтарын шетелге шығаруға екі жылға тосқауыл қоятын болды.

19 Тамыз 2018 09:53 2459

Металл сынығын шетелге шығаруға тыйым салынады

Инвестициялар және даму министрлігі «Қара және түсті металдар сынығы мен қалдықтарын әкетуге қатысты кейбір мәселелер туралы» бұйрық жобасын жариялады. Бұл құжат осы салаға жауапты инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбектің, ұлттық экономика министрі Тимур Сүлейменовтың және қаржы министрі Бақыт Сұлтановтың бірлескен бұйрығы көрінеді.

Сонымен бірге оның «Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігі туралы» заңының 22-бабы 2-тармағының 1) тармақшасына және 6-бабы 1-тармағының 11) тармақшасына сай келетіні айтылған.

Құжатта «Қазақстан аумағынан екі жыл мерзімге қара және түсті металдардың сынықтары мен қалдықтарын (Еуразиялық экономикалық одақтың сыртқы экономикалық қызметінің тауарлық номенклатурасының коды 7204, 7404 00, 7602 00, 8548 10 210 0, 8548 10 290 0, 8548 10 910 0), сондай-ақ бұрын қолданыста болған және өз ресурсын тауысқан құбырларды, рельстерді, теміржол төсемдері мен жылжымалы құрамның элементтерін (ЕЭО СЭҚ ТН кодтары 7302, 7303, 7304, 7305, 7306, 8607) автомобиль көлігімен әкетуге тыйым салынсын» делінген.

Мораторийден тек «легирленген болаттың қалдықтары мен сынықтары, оның ішінде тотығуға төзімді болат (ЕЭО СЭҚ ТН кодтары 7204 21 1 00 0, 7204 21 900 0) және өзгелері (коды 7204 29 000 0)» ғана босатылады.

Бұл бұйрықтың орындалуын қамтамасыз ету әдеттегідей жалғыз емес, бірден екі ведомствоға – инвестициялар және даму министрлігінің индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті мен қаржы министрлігінің мемлекеттік кірістер комитетіне жүктеледі. Ал мораторийдің енгізілгені жөнінде көлік-тасымал саласы жан-жақты хабардар болуы және тыйым салынған тауарды сыртқа заңсыз тасымауы үшін осы екі орган көлік комитетімен бірлесіп, құжатты жүзеге асыру бойынша өзара әрекет тәртібін анықтауға және үйлесімді түрде қимылдауға міндетті.

Ақыр соңында, «осы бұйрықтың орындалуын бақылауға және сәйкес бағыттары бойынша жетекшілік етуге» ұлттық экономика, инвестициялар және даму, қаржы министрліктерінен бір-бірден вице-министр бөлінбек.

Бұл нормативтiк құқықтық актiнiң не себепті қабылданатынына түсініктеме берген инвестициялар және даму министрлігі оның біріншіден, «ішкі нарықты шикізатпен қамтамасыз ету», екіншіден, «метал сынығы мен қалдықтарын қабылдайтын пунктерді, олардағы жұмыс орындарын, «көлеңкелі» айналымдарын заңдастыру», үшіншіден, «салықтық алымдардың түсуін толықтыру» үшін қажет екенін алға тартады.

Бұдан бөлек ведомство «осы нормативтiк құқықтық актіні қабылдау республикалық немесе жергiлiктi бюджет шығыстарының ұлғаюына соқтырмайтынын» мәлім етті. Құжат жобасы үш министрлік арасында өзара келісу рәсімдерінен өткізілген көрінеді.

Қара және түсті металл сынықтарын сыртқа сатуға мораторий ел тарихында бұған дейін де енгізілген. Бірақ ол мерзім әдетте жарты жылды, әрі кетсе, бір жылды ғана қамтитын. Осы жолы ел үкіметі бұл экспорт түрін бірден екі жылға «қатырып» тастағалы отыр.

Министрліктің түсіндіруінше, мұндай бұйрық нарықта қалыптасып отырған жағдайға жүргізілген талдау нәтижесінде туындапты. Өйткені Қазақстанда жиналатын металл сынықтары мен қалдықтары Қытай мен Ресейге тасылатындықтан отандық өндірушілерге «металлолом» жетпей қалып, олардың толық қуаттылыққа жүктелмеу және өсу бойынша жоспарлы көрсеткіштерге қол жеткізбей қалу қаупі туындаған.

Бірақ мұны әрине, металл сынықтарымен айналысатын бизнес өкілдері құптамайды. Қайталама металлургия өнеркәсіпшілері республикалық одағының төрағасы Владимир Дворецкий тәуелсіздіктің ширек ғасырдан астам уақытында Қазақстанда метал сынықтарына қатысты дәл осындай тыйым салу шаралары 8 рет енгізілгенін айтады.

«Бізде жиналатын қара метал сынықтары ішкі тұтыныстан бірнеше есе асып түседі. Ал кейбір метал сынықтарының түрлері елімізде өңделмейді де. Демек сыртқа шығаруға шектеу енгізу бұл өнімге деген ішкі нарықтағы бағалардың төмендеуіне соқтырады. Өйткені біздің металлургиялық зауыттар оларды қабылдап алу бағасын арзандатады. Тиісінше кәсіпкерлер табысын жоғалтады, олар енді тыйым енгізілгенге дейінгі көлемде өнімін сата алмайды. Біздіңше, бұл металлургтердің мүдделерін ілгерілету болса керек. Олар метал сынықтарын сатып алуда ақшаларын үнемдегісі келеді», – дейді ол.

Владимир Дворецкий Қазақстанның өзіне қанша көлемде қара және түсті металл сынықтары мен қалдықтарының керектігі және шетелдік нарыққа қанша сатуға болатыны осыдан он жыл бұрын басы ашылған мәселе екенін алға тартады.

«Он жыл бойы сала 3-тен 3,5 миллион тоннаға дейін осындай сынықтар мен қалдықтарды жинап келеді. Ал ішкі тұтыныс 1,5 миллион тонна ғана. Осы кезге дейін сегіз рет енгізілген тыйым салуға қарамастан, біз салық кодексіне қатысты үлкен өзгерістер жасауға қол жеткізе алдық. Сол шаралардың өзі бұл саланы толығымен заңдастыруға, металл сынықтары мен қалдықтары ағынын «көлеңкеден» күнгейге шығаруға, ең бастысы 100 мың өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамды заңды негізде кәсіпкер ретінде тіркеуге мүмкіндік береді», – деген пікірде қайталама металлургия өнеркәсіпшілері одағының төрағасы.

Сала мамандары тыйым салулармен мәселе шешілмейтініне сенімді.

«Атамекен» КҰП қайталама металлургия өнеркәсіпшілерінің байламдарын құптайды.

«Бұл мәселе әртүрлі диалог алаңдарында әлденеше рет көтерілді. Кәсіпкерлер палатасы Қайталама металлургия өнеркәсіпшілерінің одағы ұсынған, метал сынықтары мен қалдықтарын сатумен және тасумен айналысатын, өзін-өзі жұмыспен қамтыған халықты заңдастыруға, саладағы барлық субъектілерді «көлеңкеден» шығаруға бағытталған заңнамалық бастамаларын қолдайды. Бұл шаралар металлургиялық зауыттарды шикізатпен қамтамасыз етуге, халықтың өмір сапасын жақсартуға, бюджетке түсер кірісті арттыруға ықпал етуге тиіс. Оның үстіне бұл саланың тұрақты жұмыс жасауына да жол ашар еді», – деп қысқа қайырды «Атамекен» ҰКП басқарма төрағасының орынбасары Елдос Рамазанов.

Ал кейбір сарапшылар метал сынықтарының шетелге кетуіне шектеу қоюды қолдайды.

Сарапшы Олег Дергачев шамамен миллион тонна метал сынығы заңсыз түрде Ресейге және басқа да елдерге жеткізілетінін айтады.

«Нәтижесінде, бұл елдер біздің қара және түрлі-түсті металдарды қайта өңдеуден қыруар пайда табады. Бұдан қазақстандық металлургиялық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігі төмендейді. Бізде жиналатын метал сынықтары сыртқа арзанға кетіп, солтүстік көршіде жұмыс орындарын құруға ықпал етеді. Олардың зауыттары арзан метал сынықтарымен қамтамасыз етіліп, одан жасалатын арзан металл бұйымдары біздің нарыққа ағылады, қазақстандық нарықтағы жағдайды күрделендіреді», – дейді ол.

Бақыт Көмекбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: