/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Ауылда еңбекке қабілетті әйелдер санының өсімі 0 %

Ауылда еңбекке қабілетті әйелдер санының өсімі 0 %

Әйелдердің экономикалық мүмкіндіктері зерттелді. 

09:46 03 Желтоқсан 2019 4796

Ауылда еңбекке қабілетті әйелдер санының өсімі 0 %

Автор:

Нұржан Көшкін

Қазақстан ауылдарында тұратын әйелдердің жай-күйіне қатысты ақпараттар БАҚ беттерінде, әлеуметтік желілерде сирек айтылады. Осы олқылықтың орнын толтыру үшін, Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығының (AERC) зерттеушілері ауыл әйелінің тұрмыс-тіршілігімен танысып, еліміздің ауылдарындағы әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін зерделеді.

Зерттеу жұмысы Қазақстандағы «ауыл әйелдерінің жағдайы қалада тұратын әйелдер мен ауылдағы ер адамдарға қарағанда осал» деген болжамға сүйеніп жүргізілген. Осындай гипотеза жасалуына ауыл тұрғындарының табысының төмендігі, жұмысқа орналасу мүмкіндігінің шектеулігі, әлеуметтік қызметтер мен инфрақұрылымның төмендігі, үйде қосымша шаруашылықтың болуы және көптеген отбасының үлкен болып келуі әсер еткен.

63 жастан асқан әйелдер саны ерлерден екі есе көп

Өткен жылдың басында Қазақстан халқының саны 18,2 млн адамға жеткен. Оның 8,8 миллионы (48,4%) ер адам болса, әйелдер 9,4 миллион (51,6%). Жалпы статистикалық мәліметтер елімізде әйелдердің көбірек екенін көрсетеді. Дегенмен жас ерекшелігіне мән берер болсақ, 0 жастан 62 жасқа дейінгі ер-азаматтар саны басым. Ал 63 жастан асқан адамдар арасында әйелдер ерлерден екі есе көп екені анықталған. 

Еңбекке қабілетті әйелдер санының өсімі 0%.

Зерттеу нәтижесі ауыл тұрғындарының қалаға көшіп жатқанын көрсетті. 2009–2018 жылдар аралығында ауылда 15-64 жас аралығындағы еңбекке қабілетті әйелдер санының өсімі 0%-ды көрсеткен. Ауылдық жерлерден білікті кадрлардың кетуі ауылдағы еңбек өнімділігінің төмендеуі мен өмір сүру деңгейінің нашарлауына әкеп соқтыруы мүмкін. Ал қалаларда инфрақұрылым, құрылыс және әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне қысым түсуде.

Азық-түлікке ауыл тұрғындары көбірек қаржы жұмсайды

Ауылда тұратын адамдар мал ұстап, бақша өсіргенімен, азық-түлікке қала тұрғындарынан қарағанда көбірек қаржы жұмсайды екен. 2017 жылы қала тұрғындары табысының 45,1%-ын ас ішуге жұмсаса, ауылдықтар тамаққа табысының 49,5%-ын шығындаған. Кейбір мәліметтерге сүйенсек, Қазақстан азаматтарының басым көпшілігі табысының жартысына азық-түлік алады. Тіптен еліміздің 16% тұрғыны тапқан-таянғанының барлығына дерлік тамақ сатып алады.

Ал дамыған елдерде табыстың 15-20% ғана азық-түлікке жұмсалады деген мәлімет бар. Елімізде азық-түлік бағасының қымбаттауы да тоқтамауда. Биылғы жылдың қараша айының соңына дейінгі жағдай бойынша, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасы 10,1%-ға өскен. Ұлттық экономика министрлігі Бәсекелестікті қорғау және дамыту комитеті азық-түлік бағасын тұрақтандыруда әртүрлі шара қолданып жатқанын айтуда.

«Бағаларды төмендету үшін саланы дамытуға жауап беретін мемлекеттік органдардың тауар нарығын толтыру, нарық субъектілерінің саны мен өндіру көлемін ұлғайту, мемлекеттік қолдау шараларын қабылдау тұрғысында әрекет ету қажет. Бағалардың өсуінің объективті факторлары аясында нарық субъектілері өзінің үстем жағдайын теріс пайдаланып, бағаларды негізсіз көтере алады», – дейді комитет басшысы Рустам Ахметов.

Жұмыстың жоқтығынан жұмыссыз жүр

AERC зерттеуі көрсеткендей, жұмыссыздық мәселесінда ауыл мен қала әйелдерінің арасында айтарлықтай айырмашылық байқалмайды. Қалада тұратын барлық әйелдердің 5,2%-ы жұмыссыз жүрсе, ауылда бұл көрсеткіш 5,7%. Ер адамдарға қарағанда төмен жалақы алдан басқа әйелдерге жұмыс табу да қиынырақ. Бұл жағдай оларды атаулы әлеуметтік көмек алуға көбірек жүгінуіне мәжбүр етуде. Жұмыссыз жүруінің себебі ретінде ауыл әйелдері жұмыс таба алмайтындығын айтады.

«Ауылдағы еңбекке қабілетті жастағы әйелдердің саны азаюда, әрі олар  экономикалық өмірге белсенді қатыспайды. Әйелдер көбінесе мемлекеттік қызмет, білім беру, денсаулық сақтау және сауда саласында жұмыс істейді. Сол себепті әйелдердің жалақысы ерлерден 30% төменірек. Ауылдық жерлердегі инфрақұрылымның дамуы әйелдер бизнесін жандандыру үшін шешуші фактор. Сонымен қатар, Қазақстанда гендерлік теңдік саясатының басымдығы төмен, атқарушы билік деңгейінде мәселелерді жете түсінбеушілік бар», – дейді AERC ғылыми жетекшісі Жақсыбек Күлекеев

Нұржан Көшкін

Ауылдағы әрбір үшінші әйел бизнес туралы ойламайды

Өйткені табыс аз, банктер несие бермейді деген пікірде.  

17 Маусым 2020 18:47 1193

Ауылдағы әрбір үшінші әйел бизнес туралы ойламайды

Бұл туралы  Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығы жүргізген арнайы сауалнама нәтижесінде белгілі болды. Зерттеу қорытындысын таныстырған Қазақстан әйелдері аграрлық одағының атқарушы директоры Ләззат Асқарованың айтуынша, орталық ауыл әйелдерінің бейнесін жасауды көздеген.

«Сауалнамаға ең шалғай ауылдардан тартып 1500 әйел қатысты. Нәтижесінде олардың табыс тауып пен бизнес ашу үшін несие алуға болатынына сенімдерінің төмен екенін анықтадық», – дейді  Ләззат Асқарова.

Мысалы, ауыл адамдарының 50%-ы жан адам басына шаққанда 3 мыңнан – 30 мың теңгеге дейін табыс табады. 50 мыңға дейін табыс табатындар 25%. 

Сонымен қатар ауыл әйелдерінің 25%-ы үй шаруасында, 22%-ы бюджеттік салада, 17%-ы жеке салада, 12%-ы зейнеткерлер. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар 7,2%. Уақытша жұмыссыздар 8,2%.

«Мұндай зерттеулер ауылда проблеманың көптігін көрсетеді. Ең жағымсыз көрсеткіш - ауыл әйелдерінің 90% еңбекпен қамтуды арттыру бағытындағы мемлекеттік шараларға мүлдем қатыспаған. Ал қалған 10%-ы бюджетте жұмыс істейтіндер мен мұғалімдер. Оларға бизнес бағытындағы шаралар қажет емес», – дейді спикер.

Зерттеуге қатысқан әйелдердің тек 13%-ы ғана несие алатынына сенімді. 27% алуға мүмкіндігі бар деп есептейді. Қалғанының қарыз алатынына мүлдем сенімі жоқ. Әрбір үшіншісі ауылда табыс аз, банктер несие бермейді деп ойлайды. Өйткені олардың 15%-ның микро және басқа қарызы бар. Яғни, бизнес туралы ойлауға мұршасы жоқ.

«Біз сондықтан ауыл әйелдерін тәжірибелік тұрғыдан оқытуды ойластырып отырмыз. Қазір ауылда дүкеннің сүтін сатып алады. Біздің мақсатымыз - ауыл әйелдерін өз өнімдерін тұтынумен қатар бизнеспен айналысып, өзін-өзі қамтамасыз етуге бағыттау. Бұл әйелдердің өзін-өзі бағалауын ғана арттырмайды, ауылшаруашылығының да дамуына ықпал етеді», - дейді Қазақстан әйелдерінің аграрлық одағының атқарушы директоры. 

Ауыл әйелдерінің кәсіпкерлігін қолдау тақырыбындағы брифингте «Жасыл экономика» және G-Global дамыту коалициясының басқарма төрағасы Салтанат Рахымбекова мұндай бастамаларды қолдайтынын айтты.

Оның сөзінші коалиция әйелдер кәсіпкерлігін дамытумен  7 жылдан бері айналысып келеді. Олар 8 бағыт бойынша көмек көрсетеді. Атап айтсақ, ауыл әйелдерін оқыту, бизнес жобалар жасауға жәрдемдесу, сол арқылы конкурстарға қатысуға, грант алуға, мемлекеттік көмекті алуға бағыт сілтеу.

«Маусым айынан бастап блиц-тренинг өткізе бастадық. Мақсатымыз 14 облыстағы 10 мың ауыл әйелін қамту. Бұл мақсатта «Жеке қосалқы шаруашылық» атты онлайн мектеп аштық. Бұған дейін «Ауыл өнімі» жобасын іске қосып, 7 облыста «Жасыл технология» орталығын аштық. Ауыл әйелдерінің форумын өткізіп жүрміз. Табысты 100 ауыл әйелі туралы арнайы кітап шығарамыз. Мұның бәрі ауыл тұрғындарын оның ішінде әйелдерді қолдауға бағытталған», – дейді каолицияның басқарма төрағасы.

Спикерлердің айтуынша «Жеке қосалқы шаруашылық» фермерлік онлайн-мектебінде кез келген адам жылыжайда саңырауқұлақ, көкөніс өсіру, құс өсіру, ара шаруашылығы және басқа да пайдалы істер бойынша тегін оқи алады.

«Мұндағы мақсатымыз – ауыл тұрғындарының кәсіппен айналысып, табысының артуына ықпал ету. Бұл бағытта әр облыста біздің табысты кейіпкерлеріміз бар. Яғни, қарапайым адамдар да табысты кәсіпкерге айнала алады», – дейді спикер.

Құралай Құдайберген

Ауыл әйелдері әлеуметтік осал топқа жата ма?

Әйелдер экономиканы өркендетеді.  

16 Қазан 2019 21:26 2977

Ауыл әйелдері әлеуметтік осал топқа жата ма?

Соңғы жылдары әйелдер құқының қорғалуы және олардың кәсіпкерлікпен айналысуы мәселесі жиі көтерілуде. Көпбалалы аналар саяси өзгерістердің қозғаушы күші ретінде қоғамға әсер ете алатынын көрсетіп жатыр. Қазіргі ауыл әйелінің тұрмысы қандай? Қандай кәсіппен айналысады? Не толғандырады? Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығы (AERC) мамандары ауыл-аймақты аралап, әйелдердің тұрмыс-тіршілігін зерттеп қайтты.

AERC директоры Жәнібек Айғазиннің айтуынша, ауыл әйелдері әлеуметтік тұрғыда ең осал топқа жатады.

«Біріккен ұлттар ұйымы 2018 жылы зерттеу жүргізіп, ауыл әйелдерін әлеуметтік тұрғыда ең осал топ екенін анықтаған. Ауылда және қалада тұратын әйелдер мен ер адамдарды әлеуметтік төрт топқа бөліп қарастырсақ, ауыл әйелдері ең әлсіз болып есептеледі. Әрине, ауылда үй шаруашылығына қарау керек, табыс аз, ал негізгі ресурстар алыста. Осылардың барлығы теңсіздікке әкелуде», – дейді Жәнібек Айғазин.

Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығының ғылыми жетекшісі Жақсыбек Күлекеевтің айтуынша, осындай зерттеулер жүргізу маңызды.

«Ауыл әйелдерінің жай-күйін бір-екі зерттеумен ғана толық білу мүмкін емес. Басты мақсатымыз – осы салада ақпарат жинау. Өйткені ауыл әйелдерінің тұрмысы жайында ақпарат аз. Осы зерттеу материалдары Президенттен бастап, Премьер-Министр, вице-премьерлерге, барлық министр мен депутатқа жолданады. Бұл еңбек еліміздегі әйелдерге қатысты дұрыс саясат жүргізілуге қызмет ететін ақпататтық база болатындығына сенімдімін», – дейді орталықтың ғылыми жетекшісі.

«Қазақстанда көптеген елдердегідей әйелдер саны басым. Олар мектепте, университетте ерлерден қарағанда жақсырақ оқиды. Алайда қоғамдық өмірге келгенде, әртүрлі себептерге байланысты жоспарларын соңына дейін орындай алмай жатады. Сол себепті Қазақстанда әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін ұтымды пайдаланар болсақ, елдегі экономикалық өркендеу де жоғарырақ болады», – дей отырып ғалым ауыл әйелдеріне қатысты жинаған мәліметтерін жариялады.  

Дереккөз: AERC

Зерттеушілер ұсынған мәліметтердің барлығы жағымды деуге келмейді. Соның ішінде, отбасында орын алатын зорлық-зомбылық та, әйелдерге әлімжеттілік жасау да ауылдық жерлерде аз емес. Тіпті, елдегі әйелдердің 15%-дан астамы кей жағдайларда күш көрсеткенді орынды санайды екен. Ал ауылдық жерлерде әйелдердің 21%-ы осыған келіседі. Жалпы, 2018 жылы Қазақстанда орын алған барлық қылмыстың 38%-ы әйелдерге қарсы жасалған.

 

Дереккөз: AERC

Нұржан Көшкін