/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 440,47 Brent 36,55
Егінді нәрлендіруде доңыз қиын пайдалануға рұқсат етілмеді

Егінді нәрлендіруде доңыз қиын пайдалануға рұқсат етілмеді

Шұжық шығаратын алпауыт шектеуді жойғызбақ ниетте.

19:01 01 Тамыз 2020 1613

Егінді нәрлендіруде доңыз қиын пайдалануға рұқсат етілмеді

Автор:

Жанат Ардақ

Адамдар дүкен сөресіне қойылған өнімдердің «тарихын» білмейді: қалай жасалғанын, оның шикізатын өсіру үшін қандай химия қолданылғанын, қай жерде сақталғанын анықтау қиын. Тауар қаптамасында құрамы ғана көрсетіледі. Бұл ретте белгілі бизнес нысаны және жауапты билік органы алмасқан хаттар тұтынушы үшін қызық жайттан хабар береді.

Шұжық өндірісінде жетекші орындағы кәсіпорындардың бірі «Рубиком» ЖШС өзі ойлап тапқан химиялық өніміне «тіркеу/қайта тіркеу туралы куәлікті» алуға өтініш берген екен. Ол өнімі – «шошқа тезегі негізіндегі органикалық тыңайтқыш» (толық атауы – «Удобрение органическое на основе свиного навоза. Жидкая и твердая фракция бесподстилочного свиного навоза») деп аталады.

Бірақ куәлік алып, өнімін пайдалануы үшін химиялық заттың қауіпсіз екенін растап, тіркеу рәсімінен өтуі тиіс. Рұқсаты бар кәсіпорындардың өзі дүркін-дүркін осындай рәсімді бастан кешіп, қайта куәландырылады. Себебі, бұған дейін қауіпсіз саналып келген өнім жаңа заман талабы бойынша адам денсаулығы мен өміріне қауіпті деп танылуы ықтимал.

Қалай болғанда, құзырлы меморган доңыз нәжісінен жасалған тыңайтқышқа куәлік беруден дәлелді түрде бас тартыпты. 2020 жылғы 23 шілдеде жолданған «Бас тарту туралы себептемелі жауапта» (мотивированный отказ) кәсіпорынның осыған қажетті құжаты толық еместігі көрсетілген. Атап айтқанда, сәйкестілік сертификатын, осы қызмет түріне лицензиясын және CT-KZ сертификатын ұсынуы қажет.

Компанияда ол құжаттар болмай шықты. «Рубиком» кәсіпорнының бас директоры Елена Осинская мұны негізсіз санайды.

«Осы құжаттарды сұратуы негізсіз. Біріншіден, химөнім құжаты бұрын тіркелген, қайта тіркелуі керек. Ал «Техникалық реттеу туралы» заңы бойынша бұрын тіркеуге алынған химиялық өнімді тіркеу туралы куәлік өнімнің талаптарға сәйкестілігін растайтын құжатқа жатады. Екіншіден, органикалық өнім өндірісі лицензияланатын қызмет түрлеріне кірмейді. Үшіншіден, тауардың шығу-тегі туралы СТ-KZ сертификаты еркін экономикалық аймақтан тысқары немесе еркін қоймадан Қазақстанның өзге аумағына шығарылатын тауарларға беріледі. Сондай-ақ ол сертификат отандық өндірушілердің тендерге ұсынатын тауарына алынады», – дейді Елена Осинская.

Бұл компания шошқа қиынан жасалған химиялық өнімімен мемлекеттік сатып алуларға қатысуды жоспарлап отырған жоқ.

Алайда жауапты меморганның бұл қадамы заңға толық сәйкес екені анықталды. Бұған Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитетінің басшысы өз жауабында жан-жақты тоқталды.

Комитет төрағасы Марат Қарабаевтың түсіндіруінше, «Химиялық өнімнің қауіпсіздігі туралы» заңы химөнімдердің және оның өмірлік циклі процестерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету ісін реттейді. Бұл – біріншіден, қазақстандықтардың өмірі мен денсаулығын, екіншіден қоршаған ортаны қорғау үшін қажет. Әйтпесе, кім көрінген қолдан химиялық өнім жасап, оны егінге, жерімізге төге берсе, оның арты неге соқтыратыны белгілі.

«Сондай-ақ бұл – химиялық өнімнің қауіпсіздігіне қатысты тұтынушыларды жаңылыстыратын әрекеттердің алдын алу үшін керек. Аталған заңның 14-бабына сәйкес, заңнамада белгіленген химиялық өнімнің қауіпсіздігіне және оның өмірлік циклінің процестеріне қойылатын талаптарды өтінім берушілер, яғни өндірушілер, өнім жеткізушілер, импорттаушылар орындауға міндетті. Олар химөнімнің Қазақстан заңнамасына сәйкестігін және қауіпсіздігін растауға тиіс. Ондай құжаты жоқ химиялық заттарды қолданысқа жібере алмаймыз. Жалпы, заң бойынша химиялық өнім дегеніміз – табиғи ресурстардан бөлудің немесе химиялық реакцияларды пайдалана отырып, шикізатты түрлендірудің технологиялық сатыларынан өткен өнім. Осы тұрғыдан алғанда, «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заңы бойынша химиялық өнім өндірісі лицензиялауды талап етеді», – деді Индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитетінің төрағасы.

Сондықтан М.Қарабаев сәйкестілік сертификаты, лицензия секілді қосымша құжаттарды талап ету негізді екенін жеткізді.

Колбасаның түр-түрін шығаратын «Рубиком» өндіріске керекті малдарды да өзі өсіреді. Сонымен бірге, еті шұжыққа қолданылатын шошқа және сиырды асырап бағу үшін кәсіпорынның өзі егін салады, жемазық дақылдарын өсіреді. Журналистерге сұхбатында Елена Осинская өз кәсіпорнының қалдықсыз өндірісімен мақтанды.

«Бізде Еуропалық жетекші өндірушілердің құрал-жабдықтары орнатылған. Мәселен, мал қиын кессондық жою жүйесі енгізілді. Біздің өндіріс қалдықсыз болып есептеледі. Жануарлардың тезегі арнайы цехтарда қайта өңделеді, содан кейін лагуналарда ұсталып, органикалық тыңайтқыштар түрінде біздің егістіктерімізге төгіледі», – деді ол.

Компания сол егістіктерден алынған астықты тек өзі тұтынумен шектелмейтін көрінеді.

«Біз арпа, бидай, тритикале шөбі секілді негізінен жемазық өндірісі үшін керекті дақылдарды өсіреміз. 20 мың гектар жеріміз бар. Қолымызда ауқымды алқаптық болуы ауыспалы егіс жүргізуге мүмкіндік береді. «Джон Дир», «Вектор» секілді өнімділігі жоғары ауыл шаруашылығы техникасына иеміз. Егістігіміздің ірі көлемде болуы арқасында төл кешенімізді қамтумен шектелмей, өзіміз өсірген дәнді дақылдарды бүкіл республикалық нарыққа сатып келеміз», – деді «Рубиком» басшысы.

2009 жылғы жалпыұлттық санақ Қазақстанда мұсылмандардың үлесі 70,19%-дан асқанын (11,2 миллион адам) паш етті. Ендеше Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің шошқа қиы негізінде жасалған органикалық тыңайтқышты тіркеуден бас тартқаны бір жағынан, ризашылық сезімін тудырады. Дегенмен, егер «Рубиком» барлық құжаттарын тап-тұйнақтай етіп, толыққанды тапсырса, талпақ танау тезегінен жасайтын химөнімін егістікте пайдалануға рұқсат ала алады.

Жанат Ардақ


Telegram каналымызға жазылыңыз! 

Отандық өнім өндірушілерде диллерлік жүйе дамымаған

Минералды тыңайтқыш нарығы шетелдік өнім өндірушілерге тәуелді.    

01 Сәуір 2018 15:45 2093

Отандық өнім өндірушілерде диллерлік жүйе дамымаған

Жер қарайып, шөптің басы қылтия салысымен алыс-жақын шет елдердегі тыңайтқыш шығаратын зауыттардың өкілдері Қазақстанның түкпір-түкпірін аралап, өз өнімдерін жарнамалауға кірісетіні мәлім.

Кеше Ресейдің оңтүстік-шығыс аймағын тыңайтқышпен қамтамасыз етіп келген «Глицерол» тыңайтқышын шығаратын компания өкілдері Алматыға келіп, Алматы, Жамбыл және Оңтүстік Қазақстан облысының аграрларымен кездесті. Олар бұған дейін Қостанай облысында болып, облыс әкімімен кездескен, бірнеше шаруа қожалықтарында болып, келісімшарттарға қол қойған. «Глицерол» тыңайтқышын шығаратын компания өкілі, Ресейдегі «Золотой колос» минералды тыңайтқыштар зауытының технологы Алексей Ульчин бізбен әңгімесінде Қазақстан аграрларымен жұмыс істеу тиімді әрі сенімді екенін айтады. Себебі, РФ немесе Беларусьте дайындалған тыңайтқыштар біздің елдің климатына да, жер бедеріне де сәйкес келеді екен.

«Қазақстанға тыңайтқыш өнімдері ҚХР, Германия және ЕО елдері, Бразилиядан әкелінеді. Бірақ РФ тыңайтқыштарына деген сұраныс басым. Себебі онда өсімдіктің эволюциялық-табиғи жолмен жерден нәр алатын мүмкіндігін қосымша қоректендіретін дәрумендер жеткілікті. Жалпы РФ мен Беларусьтің тыңайтқыш шығаратын кәсіпорындары кешегі КСРО кезіндегі тәжірибені сақтап қалды», – дейді ресейлік зауыттың өкілі.

Ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Рақымжан Елешов Қазақстанда 1 гектар жерге 4,9 келі тыңайтқыш қолданылатынын айтады. Көрші қырғыз елінде бұл көрсеткіш – 22 келі, ал Өзбекстанда – 150 келі, Ресейде 39 келі екен.

Рақымжан Елешов осы тұста Қазақстанда экологиялық әрі органикалық таза өнім шығару керек деген ұстанымның салдарынан минералды тыңайтқыштарды егіннің жауы көретіндер билікте де, кәсіпкерлер арасында да көбейіп кеткенін айтады.

«Бұл қате пікір. Жерді нәрлендірмей, жерді сауықтырмай жерден мол өнім күту, қазақша айтқанда, «қашпаған қашардың уызынан дәметкенмен» бірдей. Таза органикалық заттар алу керек деген кейбір мамандардың пікірі де дұрыс. Дегенмен, таза органикалық өнім алу үшін оған ерекше жағдай, арнайы таза жер керек. Сондықтан жоғары деңгейдегі үлкен егістіктерден таза орга­никалық заттар алу үшін әртүр­лі өсімдіктерді әрқандай жер жағдайында егіп, ғылыми және прак­тикалық тәжірибеде сынақтан өткізу керек. Қосымша нәрлендіру арқылы ғана жерді тозудан сақтап қаламыз. Бұл үшін тыңайтқышта химиялық-синтетикалық құрамның аз болғанын бақылау маңызды», ,– дейді академик.

Ауыл шаруашылығы министрлігі ұсынған мәліметтерде 2017 жылы минералды тыңайтқышты сатып алу үшін 13 млрд теңге бөлінгені айтылады. Бұл көрсеткіш 2016 жылмен салыстырғанда 2 млрд теңгеге көп екен. Аталған қаржы 277 мың тонна минералды тыңайтқыш сатып алуға жұмсалыпты. 277 мың тонна тыңайтқыш бүкіл егістік жерлердің 11 пайызын бір рет қана тыңайтуға жетеді екен.

Мамандар қолданы­лып жүр­ген гербе­циттердің басым бөлігі шет елдерден әкелінетіндігіне алаңдаулы. Себебі оның сапа­лы өнім екеніне 100 пайыз көз жеткізе алмайды екенбіз. Елі­­міз­де «Казфосфат», «КазАзот» сияқ­ты тыңайтқыш өн­ді­ретін агрокомпаниялар өздері шығарған минералды тыңайтқыш­тарын шет елдерге экспорттайды. Бағасы қымбат болғандықтан, ішкі нарықта әркімнің қолы жете бермейді.

«Сол себепті қант қызыл­шасы, күріш, жүгері, картоп егіс­­тік­терінде өсімдікке ке­рек­ті калий мен фосфор мөлшері төмендеп кеткен», – дейді фермерлер.

Жамбылдық кәсіпкер Тимур Сегізбаевтың пайымдауынша, мемлекет фермерлерге субсидия беруге әрқашан дайын тұратынын айтады. Бірақ, осы тұста мемлекеттік немесе министрлік деңгейінде тағы бір рет пысықтап алатын жайттар бар екенін ескертеді. Кәсіпкердің пайымдауынша, фермерді тұқым немесе минералды тыңайтқыштың қай елден алатыны қызықтырмайтын сияқты. Мемлекет пен фермер арасындағы байланыс тек қаржылай қолдаумен ғана шектеліп қалған.

«Егер мемлекет отандық тұқым немесе минералды тыңайтқыштарды сатып алғандарға көтерме бағамен субсидия берсе, бұл отандық өнім өндірушілерге үлкен қолдау болып, бағаның импорттық өнімдермен теңесуіне жол ашар еді. Бұл тәжірибе барлық елдерде бар. Олар отандық өнім өндірушілерді осындай жолмен қолдап, мемлекеттік тапсырыспен қамтамасыз ете алады. Бізде мемлекеттің фермерге көмегі субсидия берумен шектелсе, отандық минералды тыңайтқыш шығаратын компаниялар әлі ұйықтап жатыр. Жүгіріп жүріп нарық көзін іздеп, өрісін ішкі нарықтан іздеу жағы кемшін», –дейді Тимур Сегізбаев.

Жиынға қатысқан кәсіпкерлер, шынында да субсидияның шетелдік тыңайтқыш өндірушілерге, әсіресе Өзбекстанның өнім өндірушілеріне көптеп берілгеніне алаңдайтынын айтады. Тапсырыстың жоқтығы отандық тауар өндірушілер нарығының құлдырауына алып келеді.

«Қазақстанда өндірілген минералды тыңайтқыштар импортқа бағытталған. Содан кейін монополия деген тағы бар. Ішкі нарықта қалыптасып отырған жағдай минералды тыңайтқыштарды шығаратын аймақтық деңгейдегі шағын зауыттардың көптеп ашылуына кедергі келтіріп отыр», – дейді оңтүстікқазақстандық кәсіпкер Сайлау Мұсабаев.

Отандық минералды тыңайтқыштар қайда?
Олар ешқайда жоғалған жоқ. Бірақ өрісін ішкі нарыққа емес, импортқа бағыттаған. 2017 жылғы деректер бойынша, минералды тыңайтқыштағы импорттың үлесі 83 пайызға жетіпті. Қалған 17 пайыз – отандық өнім. Керісінше, 2017 жылдан бастап минералды тыңайтқыштар импорты 5,4 пайызға өскен.

«Қазақстандық фосфордың сапасы өте жоғары. Шетелдік зауыттар оны ірі партиямен сатып алып, құрамын түрлі тыңайтқыштармен байытып, қымбат бағаға сатады. Ішкі нарықта қазақстандық тыңайтқыш өндіріп отырған компаниялар өнім құрамын байытып, түрін әртараптандыратын кез келді. Сол кезде ғана оған деген сұраныс көбейіп, баға арзандайды», – дейді мамандар.

Кәсіпкер Арман Әділдаевтың айтуынша, отандық минералды тыңайтқыштардың өз елімізде сұранысқа ие болмауының себебі – жоғары бағада емес, минералды тыңайтқыш түрлерін көптеп шығаруға ықылас танытпауында. Мысалы «Карметкомбинат» металл қалдығынан тек қана сульфат-аммоний шығарады, «тыңайтқыштардың түрін көптеп шығару, зауыттың міндеті емес» деп біледі. Ал Өзбекстанда аммиак селитрасымен қоса карбамид, КАС, (карбамид-аммиак қосындысы) өндірілсе, «КазАзот» аммиак селитрасынан басқа ештеңе шығармайды.

«Мемлекеттік индустриалды бағдарлама бойынша «Казфосфат» жылына 500 мың тонна фосфор калий шығаратын цех ашты. Осыған орай «КазАзоттың» карбамид немесе КАС шығаратын мүмкіндігі бар. Олар осы мүмкіндікті неге пайдаланбайды. Биотехнологияның мүмкіндігі минералды тыңайтқыштарға да жетті. Әлем химия емес, биорганикалық тыңайтқыштарға басымдық бере бастады. Қазақстанда биорганикалық тыңайтқышқа сұраныс өте жоғары», – дейді Арман Әбілдаев.

Арман Әбілдаевтың айтуынша РФ, Украина және Өзбекстандағы ірілі-ұсақты минералды тыңайтқыштар шығаратын Қазақстанда сауда нүктелері бар. Олар осы арқылы маусым кезінде Қазақстанның алыс аймақтарына барып, өнімдерін жарнамалай алады. Олар өнімдерін өткізу үшін фермерлермен компромистік шешімдерге баруға дайын. Мысалы, аймақтық деңгейде семинарлар өткізеді. Семинарға қатысқан фермерлердің аты-жөндерін жазып алып, оларға өз өнімдерін сынама ретінде поштамен тегін жібереді. Жыл бойы байланыстарын үзбейді. Ғаламторда шетелдік минералды тыңайтқыш шығаратын зауыт диллерлердің Қазақстаннан нарық көзін іздеген жазбаларынан көз сүрінеді.

«Глицерол» тыңайтқышын шығаратын «Золотой колос» минералды тыңайтқыштар зауыты Қостанай облысы фермерлерімен келісімшартқа қол қойып үлгерген. Бүгін жамбылдық және шымкенттік фермерлермен байланыс орнатты. Біздің тыңайтқыш шығаратын отандық зауыттардың елде өз өнімдерін қалай тарататынын білмеймін. Бізде диллерлік жүйе дамымаған. Тауар өндірушілердің әрбір аймақта диллерлері, қоймасы болуы керек. Ішкі нарықтың қажеттілігін отандық өнімдермен жабу үшін осы жүйені қайта жаңғыртуымыз керек. Бұл бизнестің күретамырына қан жүгіртеді» – дейді Арман Әбілдаев.  

Гүлбаршын Сабаева, Алматы

Мамандар ГМО-дан келер қауіпке алаңдаулы

Қазақстанға осы мәселеге қатысты кешенді мемлекеттік бағдарлама қажет.

30 Наурыз 2017 12:33 2410

Мамандар ГМО-дан келер қауіпке алаңдаулы

Сырттан ішкі нарығымызға еркін еніп жатқан түрлі азық-түлік өнімдерінің сапасын бағамдамай тұтына берудің түбі жақсылыққа апармайды. Кәсібін дөңгелетіп, пайда табу үшін жарамдылық мерзімін қолдан ұзартып, құрамына жасанды қоспалар қосатын елдердің өнімі ұлт денсаулығына қаншалықты зиян келтіріп жатқанын ешкім де саралап отырған жоқ. Табиғи таза азық-түлікті өндіруге географиялық орналасу мен климаттық жағдай жағынан, топырақ сапасы жөнінен қабілетті бола тұра біз неге шетелдерден ГМО (гендік модификацияланған организмдер) тұнған тағамдар қабылдаймыз? Болашақ ұл мен қыздың бедеулігі мен белсіздігі, түрлі қауіпті кеселдер халық санының баяғыда-ақ қарыштап өсіп кетуіне кедергі келтіріп, жасына жетпей жер жастандырып жатқан жоқ па?

«Ауыл» партиясы өткізген «Қазақстан ауыл шаруашылығы ғылымы мен өндірісінің таңдауы – ГМО-дан ада өмір» атты дөңгелек үстелде еліміздің осы саладағы бетке ұстар ғалымдары мен экологтары, сарапшылар, білім мен ғылым, денсаулық сақтау, инвестиция және даму министрліктерінің өкілдері осындай үндеу тастап, ауылшаруашылық өнімдерінің айналымына, тасымалына, құрамын анықтауға қатаң бақылау қою, сол жұмыстарды заңмен нықтап бекіту туралы ұсыныстар жасады.  Елімізге алыс және жақын шет елдерден импортталып келіп жатқан ГМО-сы бар өнімдерді қауіпсіз деп айту қиын. Арнайы заңнамалық құжаттарды, қаптамасына белгілеп көрсетуге тиіс жазба ережелерін қадағаламастан әзірге мұндай өнімдер ішкі нарығымызға еркін енуде. Мұның бір себебі тағам құрамындағы ГМО мөлшерін анықтайтын зертханалардың жетіспеуі.

«Ең басты қауіп – азық-түлікпен қатар ГМО қолдану технологиясы тұқым, тыңайтқыш, химикаттар түрінде көрініс тауып, топырағымызды залалдап жатыр. Адам денсаулығына бұдан зор қатер болмас. Елбасының өзі Үкімет пен ауылшаруашылығы саласына экологиялық таза өнімдерін шығару туралы  нақты тапсырма берді.  Экологиялық таза азық-түліктің құрамында ГМО, синтетикалық консерванттар, жасанды дәмдеуіштер мен хош иістендіргіштер, химиялық тыңайтқыштар, құрт түсуге қарсы дәрі-дәрмектер болмайды. Сондықтан дәні де таза болады. Өкінішке орай, бүкіл әлемде құрамында ГМО бар өнімдер көп тарауда. Қазақстанда бұл мәселеде құқықтық нормативтік актілер де жетілдірілмеген, бүгінгі көтеріп отырған тақырыбымыз осыған тікелей байланысты – деді «Ауыл» ХДПП төрағасы, сенат депутаты Әли Бектаев.

Шетелдік тәжірибеде ГМО-ға қатысты ең либералды заң АҚШ-та қолданылады екен. Еуроодақ құрамындағы елдерде ГМО компоненттері қосылған азық-түліктерді өндіруге және импорттауға қатаң шектеулер қойылған. Ережеге сәйкес құрамындағы ГМО қоспасы 0,9 %-дан асқан барлық өнімді таңбалау керек. 2004 жылы Еуроодақ 4 жасқа дейінгі балалардың тағамдарына ГМО қосуға тыйым салды. Франция, Италия және Греция елдерінде ГМО қоспасы бар кез келген азық-түліктің сыртына тайға таңба басқандай жазып қою талап етіледі. Жаңа Зеландия және Африканың көптеген елдерінде ГМО-сы бар өнімдерге мораторий жарияланған. Қытай мен Үндістанда да ГМО азық-түлігін қолдануға белгілі бір шектеулер бар.

Сол себепті жиында баяндама жасағандардың айтуынша, Қазақстанда да  сырттан әкелінетін тұқымдар мен егістікке қажетті материалдардың құрамындағы бөгде гендерді анықтайтын, егіс алқаптарына мониторинг жүргізетін, ГМО-ға қатысы бар қызметтерді тіркеу, импорт пен экспорт шарттарын, оларға рұқсат беру жүйесін қадағалайтын кешенді мемлекеттік бағдарлама қажет.

«Біз не жеп жүргенімізді өзіміз білмейміз. Кешенді мемлекеттік бағдарлама жасалуы қажет. Елдің биологиялық қауіпсіздігі туралы заң шығару керек деп санаймыз. Кедендік бақылау бекеттерін Қазақстанға сырттан келетін өнімдердің құрамындағы ГМО қоспасын анықтайтын зертханалық базалармен жабдықтау, биологиялық және генетикалық қауіпсіздік мәселелерін реттейтін арнайы мемлекеттік мекеме ашу, эрозияға ұшыраған ауылшаруашылық жерлерінің мониторингін жүргізу, азық-түлік құрамындағы ГМО қоспаларын анықтайтын зертханалар ашу туралы ұсыныстарымызды ел үкіметі мен парламент назарына ұсынуға жолдаймыз», – деді ҚР бас мемлекеттік санитарлық дәрігері, ҚР Денсаулық сақтау министрлігі қоғамдық денсаулықты қорғау комитеті төрағасының міндетін атқарушы Жандарбек Бекшин.

ГМО-ға қарсы шығушылар елімізге сырттан келетін өнімдердің химиялық және биологиялық құрамын әбден зерттеп анықтайтын зертханалар жұмысын жолға қойып, бізге ГМО өнімдерінің қаншалықты қажет екенін анықтап алғанға дейін ГМО өнімдерінің тасымалына мораторий жариялау керек деп отыр.

«Халқымыз үшін өте өзекті мәселені көтеріп отырмыз, еліміздің болашағы үшін бей-жай қарай алмайтын жағдай. ГМО не үшін керек бізге? Қазақстан сырттан келетін ГМО өнімдерінсіз-ақ өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ете алады. Сата алмай жатқан астығымыз бар. Қазақстан картоп өндіру мен көкөніс өсіру және бақша шаруашылығы бойынша алғашқы ондық елдерінің қатарына кіреді. Біздің ең басты артықшылығымыз сол – өнімдеріміздің табиғи тазалығында. Нарығымыз да кішкентай, бізге ГМО өнімдері не үшін әкелінеді? Сондықтан мен түбегейлі ГМО азық-түліктерінің тасымалына қарсымын», – дейді Алматыдағы Картоп және көкөніс шаруашылығы қазақ ғылыми-зерттеу институтының бас директоры Теміржан Айтбаев.

Халық денсаулығы мен қауіпсіздігі үшін ГМО өнімдері тасымалын заңмен реттеу қажеттілігін алға тартушылардың қаупі мен алаңдаушылығы тегін емес. Өйткені бүгінгі ел нарығына сырттан келіп жатқан өнімдердің қайсысы зиян, қайсысы залалсыз екенін санмен де, сапамен де ешкім нақты басып айта алмайды. Оны зерттеп жатқан ешкім жоқ. Ал нақты айта алмау – қауіп жоқ деген сөз емес, қауіп қаншалықты асқынғанын бағдарлай алмай қалу деген сөз екені мәлім. Сол себепті де ГМО өнімдерін сырттан әкелу, қолдану, өсіру, тұқым қорынан ГМО-сы бар дақылдарды алып тастау жөніндегі Гендік модификацияланған организмдері бар өсімдік пен мал өнімдерінің сауда айналымын және биологиялық қауіпсіздігін реттейтін Заң қабылдау арқылы ғана осы мәселеде айқындылыққа қол жеткізе аламыз.

Райхан Рахметова