/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 23 724,20 РТС 1 155,49
Hang Seng 24 275,22 FTSE 100 5 842,66
KASE 2 249,30 Өнеркәсібі 1 484,00
Қазақстан мұнай бағасының құлдырауына іштей дайын болды

Қазақстан мұнай бағасының құлдырауына іштей дайын болды

Валюта бағамының күрт құбылуынан қарапайым халық зардап шегеді. 

11 Наурыз 2020 09:16 1928

Қазақстан мұнай бағасының құлдырауына іштей дайын болды

Автор:

Абылай Бейбарыс

ОПЕК-тің 2020 жылдың соңына дейін мұнай өндірісін тәулігіне тағы 1,5 млн баррельге түсіру туралы ұсынынан Ресей бас тартқан тұста Сауд Арабиясы мұнай бағасын төмендететінін және мұнай өндіру көлемін тәулігіне 9,7 млн баррельден 12 млн баррельге жеткізетінін жариялады. Мұның салқыны біздің елге тиді. Доллар күшейіп, теңге әлсіреп, Президент үкіметті, үкімет Ұлттық банкті қозғады. Осылайша аяқ астынан «аласапыран» басталды да кетті.

Обалы не керек, билік басындағылар мұнай бағасының арзандауы мен доллар бағамының жоғарылауы қарапайым халықтың жонынан таспа тілмейтінін және бұл үшін кешенді шаралар жүзеге асырылатынын айтты.

Президенттің пәрменімен министрлер кабинеті мен Ұлттық банк тайлы-тұяғымен іске кірісіп, жоспарын жариялады. Премьер-министр Асқар Мамин ұлттық компаниялар мен мемлекттік органдарға шетел валютасын сатып алу операцияларын жүргізуге шектеу қоюды тапсырса, Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаев базалық мөлшерлеме 12%-ға көтерілетінін мәлімдеді. Ал премьер-министрдің бірінші орынбасары-қаржы министрі Әлихан Смайылов сәуір айында 2020-2022 жылдарға арналған республикалық бюджет қайта қаралып, республикалық бюджеттің шығындары қысқаратынын жариялады.

Бұл кезде Ресей ОПЕК-пен неге тілтабыса алмағанын түсіндіріп жатты.

Ресей тарапы ОПЕК келісімінің бұған дейінгі талабын орындағандарын, келісімнен өздері шықпағанын, шығу туралы шешімді Сауд Арабиясы қабылдағанын және Сауд Арабиясы мұнай өндірісінің қысқаруынан келетін шығынды ОПЕК-ке кірмейтін елдердің есебінен өндіргісі келетінін алға тартты.

Мәселенің мән-жайын анықтау үшін біз мамандарға жүгіндік.

Макроэкономикалық зерттеулер орталығы директорының міндетін атқарушы Қуаныш Бейсенғазиннің байламынша, мұнай бағасының төмендеуі қысқамерзімді құбылыс.

«Бұл жағдайға макроэкономикалық немесе жаһандық қаржы дағдарысы түрткі болған жоқ. Кері құбылыс ОПЕК аясындағы Ресей мен Сауд Арабиясының ұстанымынан туды. Шынтуайтына келгенде арзан мұнай Сауд Арабиясына да, Ресейге де тиімсіз. Таяу арада екі ел келісімге келеді деп үміттенеміз. 2016 жылдан бері өндірісін кеміте отырып, ОПЕК+  мұнай бағасын тұрақтандырып келеді. Бүгінгі таңда АҚШ тақтатастан мұнай өндіріп отыр. Сондықтан оған энергетикалық ресрустардың арзандағаны тиімді. Себебі оның бюджеті шикізат бағасына тәуелді емес. Ал Сауд Арабиясында мұнай көп. Олардың да ештеңесі кетпейді. Бұл жерде ұтылатын - Ресей, – деді директордың міндетін атқарушы.

Қуаныш Бейсенғазиннің сөзінше, біздің ел мұнай бағасының құлдырауына іштей дайын болды.

«Бұған дейін коронавирус салдарынан Қытайдың мұнайға деген сұранысының қысқаратыны болжанды. Антидағдарыс

бағдарламасы әзірленіп, түрлі шаралар кешені қабылданды. Президент барлық мемлекетті органдарға нақты тапсырма берді. Үкімет пен Ұлттық банк мәлімдеме жасады. Сондықтан қатты дүрлігуге негіз жоқ деп ойлаймыз», – деді ол.

Экономист Сергей Домниннің пікірінше, валюта бағамының аяқ астынан және күрт құбылуынан қарапайым халық зардап шегеді.

«Алыпсатарлар ел ішінде мақсатты түрде дүрбелең туғызып, халықты адастырады. Қалтасында азын-аулақ ақшасы бар адамдар жаппай валюта айырбастау пнктеріне барып, қымбат бағаммен шетел валютасын сатып алады. Уақыт өте келе валюта бағамы бұрынғы қалпына келеді. Азаматтар сол кезде ғана пайда табуға деген құмарлық пен қаржылық сауатсыздықтың қақпанына түскенін түсінеді. Бұл кезде барлығы кеш болады. Себебі валюта бағамымен ойнатын алыпсатарлар кірісін көбейтіп, қалтасын қампайтып үлгереді. Дәл қазір әліптің артын бағу керек. Жанталасып валюта айырбастау пунктеріне жүгірудің қажеті жоқ», – деді экономист.

Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығының директоры Олжас Төлеуовтің түсіндіруінше, мұнай нарығында «баға соғысы» жалғаса беретін болса, әлем экономикасына кері әсерін тигізеі.

«Мұнай бағасының дәл осылай құлдырамағанына бірнеше жылдың жүзі болды. Бұл Ресейді ОПЕК-тің талабына көндіру үшін жасалып жатқан шараға ұқсайды. Мұнайдың бағасы төмендей беретін болса ақша, қаржы нарығы тығырыққа тіреледі», – деді директор.

Олжас Төлеуов қазіргі жағдайдың Қазақстанға әсері қандай болатынын да баяндады «Ұлттық банк теңге бағамын 385-390 деңгейінде ұстап тұруы мүмкін.

Бұл үшін қор жеткілікті. Алтын валюта қоры, Ұлттық қор бар. Теңге осы бағамда тұрса, рубльге қарсылығы күшейеді. Егер, қаржы реттеушісі теңге бағамын еркін айналымға жіберсе, 1 доллар 400 теңге шамасында болуы мүмкін. Біз қазіргі жағдайдың уақытша болуын тілеуіміз керек. Мұнай бағасы мен теңге бағамы дәл осылай тұра беретін болса, экономикамызға ауыр болады», – деді ол. 

Экономист Сапарбай Жобаевтың ойынша, Саудия ОПЕК+ ұсынысын қолдамағаны үшін Ресей мен Қазақстанды мұнай нарығынан шеттету мақсатында Brent маркалы мұнай бағасын төмендетті. Салдарынан теңге мен рубль құнсызданды.

«Теңге бағамын 395-400 ден асырмау керек. Мұнай бағасы алдағы уақытта қайта көтеріледі деп үміттенеміз. Долларды биржада сатып, 1 рубльді 5,5  теңгеден түсірмеуге тырысу керек. Ал қарапайым халық ақша айырбастауға жүгірмей, сабыр сақтауға тиіс», – деді маман.  

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

ОПЕК 60-қа жете ала ма?

Коронавирус пен баға соғысы кесірінен мұнайға тәуелді елдердің табысы күрт азайып, әлемдегі ең сәтті картель күйрейді деген қауіп туындап отыр.   

19 Наурыз 2020 17:06 1314

ОПЕК 60-қа жете ала ма?

Халықаралық Энергия Агенттігі (ХЭА) бірер күн бұрын жариялаған баяндамасында мұнай бағасының құлдырауы шикізат экспорттайтын «осал» елдердің кірісін 85 пайызға қысқартатынын ескертті. Бүгінде коронавирус пандемиясына байланысты көмірсутегіне сұраныс күрт азайып отыр. Ал, Ресей мен Сауд Арабиясы, осы жағдайға қарамастан, өндірісті қысқартуды тоқтатып, жақында баға соғысына кіріскені белгілі.

Штаб-пәтері Парижде орналасқан ХЭА-ның мәлімдеуінше, мұнай нарығының күйреуінен ең көп зардап шегетін мемлекеттер – Эквадор, Ирак, Нигерия. Сондықтан оларға тіпті Халықаралық валюта қорының көмегі қажет болуы мүмкін.

«Егер баға қазіргідей барреліне 30 долларды төңіректеп тұра берсе, «осал» өндірушілердің табысы 50-85 пайызға төмендейді», – дейді осы агенттіктің басшысы Фатих Бирол.

Сонымен қатар, ХЭА мұнай мен газдан түскен табысқа аса тәуелді Алжир мен Анголаға да қауіп төніп тұрғанын атап өтті. Бұл елдердің жағдайы Саудия мен Ресей әлемдік нарықта клиенттерін көбейту үшін өндіріс қарқынын тіпті арттырғанда, одан сайын нашарлауы ғажап емес. Айта кетсек, әр-Рияд сәуірде өндірістің тәуліктің көлемін 9,7 млн баррельден 12,3 миллионға дейін жеткізуді көздеп отыр.

Осынау дағдарыстан Ирак ай сайын 4 млрд доллар жоғалтып, мемлекеттік қызметкерлерге жалақы, қарттарға зейнетақы төлеу жолында қиындыққа душар болуы мүмкін. Ал, Нигерияның жалпы ішкі өнімі жан басына шаққанда өз көлемінің үштен бір бөлігін жоғалтса, Эквадор осыған дейін де шығындарын қысқарта бастағанды. Баяндамада мұнай бағасының арзандауынан ең қатты жапа шегетін елдер қатарына Қазақстан кірмеген.

«Олардың баға соғысы – Қазақстан үшін де проблема»

Дегенмен, кейбір сарапшылардың пікірінше, энергетикалық шикізаттың күрт арзандауы қазақ экономикасын жолдан тайдырып, теңгені еркін құлдырауға итермелеп отыр.

Айта кетсек, Қазақстан үшін мұнай – валюта әкелетін үлкен ресурс. Көмірсутегінің құны түскенде, сырттан келетін «жасыл ақша» азайып, доллар кейінгі күндері 440-450 теңгеге сатыла бастады.

Осы айда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қазақ үкіметінің бюджет қысқарған күннің өзінде де әлеуметтік төлемдерді жалғастыру міндеттемелерін орындайтынын мәлімдеп, экономиканы тұрақтандыру мен ұлттық валютаны қорғау мақсатында шұғыл жауап беру тобын құруға бұйрық берді.  

Сондай-ақ Қазақстан экономикасының өсімін қолдау үшін пайыздық үстеме 2,75 %-ға көтеріліп, 12 %-ға дейін жеткізілді. Сонымен қатар, теңгені тұрақтандыру жолында миллиондаған долларлық интервенция жасалғаны белгілі.

Кейбір мәліметтерге қарағанда, Қазақстан бюджеті үшін мұнай нарығының 50-55 доллар болғаны тиімді. Демек, Ресей мен Саудия арасындағы баға соғысы шикізат құнын 30 доллардан да төмендетіп, елімізге кері әсер етіп отыр.

«Баға соғысы – бюджеті 55долларлық мұнайға негізделген Қазақстанның да басын ауыртып отырған проблема. Қазақ үкіметі ғаламдық энергетикалық саясат тұрақсыздығына шығыны мол құрылымдық экономикалық реформа жүргізіп қана қарсы тұра алады», –дейді Глазго университетінің Орталық Азияны зерттеу орталығының аға дәріскері Лука Анчески Жапонияның Тhe Nikkei Asian Review газетіне берген сұхбатында.

Қазақстан мұнайсервистік компанияларының бас директоры Нұрлан Жұмағұловтың ойынша, шикізат бағасының құлдырауынан мұнай компанияларының бюджетке төлемдері үш есеге азаюы, тіпті нөлге дейін түсуі мүмкін.

Тағы бір айта кететін жайт, Қытай - Қазақстанның Ресейден кейінгі №2-ші сауда серіктесі. Коронавирус эпидемиясына байланысты ақпан айында екі жақ арасындағы сауда-саттық айтарлықтай баяулаған. Еліміздің индустрия министрлігінің дерегінше, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда биыл Қытайдан тауар тасымалдау деңгейі 43 %-ға немесе 150 421 тоннаға кеміпті. Ал, Қазақстан энергетика министрі Нұрлан Ноғаевтың дерегінше, Қытайға газ экспорты 20-25 %-ға қысқарған.

ОПЕК-тің дәурені өтті ме?

Биылғы жылдың соңында Мұнай Экспорттаушы Елдер Ұйымы – ОПЕК өзінің 60 жылдығын атап өтуі керек. Қазір энергетикалық картельдің сол күнге жете алатынына күмән туындап отыр.

Осыған дейін ОПЕК әлемдегі ең сәтті ұйым саналды. Бірақ Сауд Арабиясы Ресеймен тайталасып, өндірісті қысқартудан бас тартқаннан кейін, әлем қоймаларын мұнай басып кетті. Ал, тым арзан шикізат ОПЕК-тің өзге мүшелеріне мүлде тиімсіз. Мәселен, Саудия оны қымбаттатпай-ақ, мейлінше көп шығарып та табысқа кенеле алады. Алайда картельдің басқа елдерінде мұндай мүмкіндік жоқ. Сонда ОПЕК оларға не үшін қажет?

«ОПЕК сонау 1960 жылы құрылғанда, оның басты мақсаты – «өз мүшелерінің мүддесін жеке де, ұжымдасып та қорғау» еді. Бұл мақсат оның 2012 жылы қайта қаралған статусынан да маңызды орын алды. Бірақ Сауд Арабиясының кейінгі кездердегі әрекеттері осы мақсатқа қарсы тұрып, мұнай бағасын бір аптада 40 %-ға жуық түсіріп жіберді. Әрине, бұл – ОПЕК-тің ұжымдық мүддесіне қайшы шешім», – деп хабарлайды «Блумберг» агенттігі. 

Арыс Әділбекұлы

Мұнайдың арзандауы бюджеттік жоспарды өзгерте ме?

Сарапшылар «қара алтын» бағасы жылдың екінші жартысына дейін тұрақталады деп отыр. 

25 Ақпан 2020 15:12 2149

Мұнайдың арзандауы бюджеттік жоспарды өзгерте ме?

Жыл басынан бері коронавирустың дендеуінен мұнай бағасы да күрт төмендей бастады. 2018 жылы орта есеппен Brent маркалы мұнайдың орташа бағасы бір баррель үшін 71,69 доллар болса, 2019 жылы бұл көрсеткіш 64,12 доллар шамасында тұрақтаған еді. Ал биылғы жылы баға құлдыраудан бастады. Bloomberg агенттігінің соңғы дерегіне сүйенер болсақ, Лондондағы ICE Futures биржасында Brent маркалы мұнай фьючерсі 2,8%-ға арзандап, бір баррелі 56,84 долларға бағаланды. Бағаның ары қарай қалай құбылатыны әлі белгісіз. «DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаев шикізат бағасының қалай өзгеретіні соңғы екі аптада белгілі болатынын айтады.

«Қытайдағы коронавирустың өршуі бірден мұнай бағасына әсер етті. Яғни, вирус жанармайды тұтыну көлемін төмендетті. Халық сапарлар санын шектеп, тауарлар мен қызметтерге сұраныс төмендеді. Сонымен қатар жүк тасымалы да азайды. Соған қарамастан, нарықта коронавирустың таралуы төмендейді деген үміт бар. Себебі инфекцияны жұқтыру қарқыны төмендеді деген ақпарат тарады. Сондықтан Brent маркалы мұнай бағасының бір баррелі 54 доллардан төмендемейді деп ойлаймын. Алдағы апталарда қара алтын бағасы динамикасының қалай өзгеретіні белгілі болады», – деді Мұрат Қастаев

«Мемлекеттік бюджет үшін мұнай бағасының бір баррелі 55 доллар болғаны тиімді. Ал бюджетті қайта қарау үшін мұнай бағасы бірнеше ай бойы  50 доллардан төмен болуы керек.  Әзірге коронавирустың таралуы биылғы жылдың екінші тоқсанынан ары аспайды, жылдың екінші жартысында әлемдік нарық қалыпқа келіп, дами бастайды деп ойлаймын. Сондықтан бюджет қайта қаралмауы мүмкін», – деді сарапшы.

Жалпы, жуырда ОПЕК+ келісіміне мүше елдердің техникалық комитеті шикізат бағасын тұрақтандыру мақсатында қара алтын өндірісін жыл соңына дейін төмендетуді ұсынды. Себебі экономикасы шикізатқа тәуелді елдер үшін мұнай бағасының құлдырауы тиімсіз.  Осыған байланысты Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының жетекші сарапшысы Рамазан Досов шикізат бағасы ОПЕК+ бастамасы жүзеге асқанда қалыпқа келе бастайтынын айтады.

«Қазіргі кезде шикізат нарығындағы талқыға түскен  негізгі тақырып ОПЕК+ ұсынысы бойынша Ресейдің мұнай өндірісін төмендетуі болып отыр. Жуырда Ресей энергетика министрі Александр Новак мұнай нарығындағы жағдайды сараптап, тиісті шешім қабылдау үшін Ресейге бірнеше күн қажет екенін мәлімдеді. Сондықтан ОПЕК+ шешімі жүзеге асса, бұған дейінгі шығынның бір бөлігі қалыпқа келуі мүмкін. Бұл ретте қаңтар айында Brent маркалы мұнай коронавирустың салдарынан 28,0%-ға арзандағанын айта кету керек», – деді сарапшы.

Сондай-ақ  Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының жетекші сарапшысы мұнай бағасының бұдан әрі төмендеуі мемлекеттің қаржы саясатына әсер етуі мүмкін екенін айтады.

«Мұнай бағасы біршама уақыт бойы 50 доллардан төмен болатын болса, мемлекеттің қаржы саясатына белгілі деңгейде әсер ететіні сөзсіз», –деді сарапшы.

Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: