DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 323,36 Brent 36,55
Мұнайдың арзандауы бюджеттік жоспарды өзгерте ме?

Мұнайдың арзандауы бюджеттік жоспарды өзгерте ме?

Сарапшылар «қара алтын» бағасы жылдың екінші жартысына дейін тұрақталады деп отыр. 

25 Ақпан 2020 15:12 3340

Мұнайдың арзандауы бюджеттік жоспарды өзгерте ме?

Автор:

Құралай Құдайберген

Жыл басынан бері коронавирустың дендеуінен мұнай бағасы да күрт төмендей бастады. 2018 жылы орта есеппен Brent маркалы мұнайдың орташа бағасы бір баррель үшін 71,69 доллар болса, 2019 жылы бұл көрсеткіш 64,12 доллар шамасында тұрақтаған еді. Ал биылғы жылы баға құлдыраудан бастады. Bloomberg агенттігінің соңғы дерегіне сүйенер болсақ, Лондондағы ICE Futures биржасында Brent маркалы мұнай фьючерсі 2,8%-ға арзандап, бір баррелі 56,84 долларға бағаланды. Бағаның ары қарай қалай құбылатыны әлі белгісіз. «DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаев шикізат бағасының қалай өзгеретіні соңғы екі аптада белгілі болатынын айтады.

«Қытайдағы коронавирустың өршуі бірден мұнай бағасына әсер етті. Яғни, вирус жанармайды тұтыну көлемін төмендетті. Халық сапарлар санын шектеп, тауарлар мен қызметтерге сұраныс төмендеді. Сонымен қатар жүк тасымалы да азайды. Соған қарамастан, нарықта коронавирустың таралуы төмендейді деген үміт бар. Себебі инфекцияны жұқтыру қарқыны төмендеді деген ақпарат тарады. Сондықтан Brent маркалы мұнай бағасының бір баррелі 54 доллардан төмендемейді деп ойлаймын. Алдағы апталарда қара алтын бағасы динамикасының қалай өзгеретіні белгілі болады», – деді Мұрат Қастаев

«Мемлекеттік бюджет үшін мұнай бағасының бір баррелі 55 доллар болғаны тиімді. Ал бюджетті қайта қарау үшін мұнай бағасы бірнеше ай бойы  50 доллардан төмен болуы керек.  Әзірге коронавирустың таралуы биылғы жылдың екінші тоқсанынан ары аспайды, жылдың екінші жартысында әлемдік нарық қалыпқа келіп, дами бастайды деп ойлаймын. Сондықтан бюджет қайта қаралмауы мүмкін», – деді сарапшы.

Жалпы, жуырда ОПЕК+ келісіміне мүше елдердің техникалық комитеті шикізат бағасын тұрақтандыру мақсатында қара алтын өндірісін жыл соңына дейін төмендетуді ұсынды. Себебі экономикасы шикізатқа тәуелді елдер үшін мұнай бағасының құлдырауы тиімсіз.  Осыған байланысты Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының жетекші сарапшысы Рамазан Досов шикізат бағасы ОПЕК+ бастамасы жүзеге асқанда қалыпқа келе бастайтынын айтады.

«Қазіргі кезде шикізат нарығындағы талқыға түскен  негізгі тақырып ОПЕК+ ұсынысы бойынша Ресейдің мұнай өндірісін төмендетуі болып отыр. Жуырда Ресей энергетика министрі Александр Новак мұнай нарығындағы жағдайды сараптап, тиісті шешім қабылдау үшін Ресейге бірнеше күн қажет екенін мәлімдеді. Сондықтан ОПЕК+ шешімі жүзеге асса, бұған дейінгі шығынның бір бөлігі қалыпқа келуі мүмкін. Бұл ретте қаңтар айында Brent маркалы мұнай коронавирустың салдарынан 28,0%-ға арзандағанын айта кету керек», – деді сарапшы.

Сондай-ақ  Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының жетекші сарапшысы мұнай бағасының бұдан әрі төмендеуі мемлекеттің қаржы саясатына әсер етуі мүмкін екенін айтады.

«Мұнай бағасы біршама уақыт бойы 50 доллардан төмен болатын болса, мемлекеттің қаржы саясатына белгілі деңгейде әсер ететіні сөзсіз», –деді сарапшы.

Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Баррель неге 0 доллар?

Америкалық компаниялар мұнайды клиенттерге ақы төлеп алдыра алмай жатыр. 

21 Сәуір 2020 12:07 2844

Баррель неге 0 доллар?

Дүйсенбі күні Американың шикі мұнайының құны 0 доллардан да төмендеп кетті.  Тарихта бұрын болмаған оқиға. Дәлірек айтсақ, көмірсутегінің баррелі бірден 50 %-ға арзандап, 0-ден - 30 долларға түсті. Яғни, трейдерлер мұнайдан құтылу мақсатында клиенттерге оның әр «бөшкесін» алғаны үшін тіпті 30 доллар төлеуге дайын. Бірақ осы ұсыныстың өзіне қызығушылық шамалы. Өйткені бүгінде мұнай сақтайтын орын табу мұң, ал сұраныс бұрынғыдай емес.  

Қазір әлемде коронавирус пандемиясына байланысты миллиардтаған адам үйде отыр және экономикалық белсенділік мейлінше төмендеп, дүниежүзілік нарықта артық мұнай шектен тыс көбейіп кетті.

«Нью-Йорк Таймс» газетінің дерегінше, әлем қоймаларында 6,8 млрд  баррель шикізат сақтайтын мүмкіндік бар. Бірақ соның 60%-ы толық. Өңдеуші зауыттар болса, мұнайды бензинге, дизельдік отынға айналдыруға аса ниетті емес. Себебі жанармайды сатып алатын көлік және тасымалдаушы компаниялар тоқтап тұр, адамдар бұрынғыдай ұшақтармен сапарларға аттанбайды, халықаралық сауда болса, күрт бәсеңдеп кетті.

Болжамдарға қарағанда, Кариб теңізі жағалауындағы, Оңтүстік Африкадағы, Анголадағы, Бразилиядағы, Нигериядағы энергетикалық шикізат сақтайтын қоймаларда алдағы бірнеше күнде орын қалмауы мүмкін. Осыған байланысты, трейдерлер  кемелерді жалдауға кірісті. «Рейтер» агенттігінің мәліметінше, бүгінге дейін жер шарында 160 млн баррель шикізат танкерлерге тиеліп, порттарда тұр.

АҚШ-тың өзінде де қолданылмаған мұнай тез көбейіп келеді. Мәселен, Оклахомадағы «Кюшинг» қоймасында оның көлемі бір аптада 9 %-ға өсіп, 61 млн баррельге жеткен.

Дүйсенбіде өткен брифингте президент Дональд Трамп мәлімдегендей, «АҚШ үкіметі 75 млн баррель мұнайды Стратегиялық Мұнай Резервіне жеткізу жолдарын қарастырып жатыр. Бұл қор 1973-1974 жылдардағы мұнай эмбаргосынан кейін құрылып, оған энергетикалық дағдарыстар кезінде қажет болатын шикізат сақталды.

Пайдасыз пәтуа

Бірнеше айдан бері планетада коронавирус пандемиясы өршіп тұр. Бұл жағдай – отынға сұранысты азайтып, мұнай бағасын түсірген негізгі фактор. Көмірсутегінің нарқын қайта көтеру үшін Ресей мен Сауд Арабиясы баға соғысын доғарып, осы айда мұнай өндірісін тәулігіне 9,7 млн баррельге қысқартуға келісті. Алайда бұл пәтуадан әзірге пайда болмай тұр.

Экономистердің есебінше, әлемде мұнайға сұраныс тәулігіне 29 млн баррельге азаяды. Бұл көрсеткіш – Саудия мен Ресей, Қазақстан ж.т.б (ОПЕК+) қысқартқан рекордтық көлемнен үш есеге жуық жоғары.

Дегенмен, Wall Street Journal газетінің хабарлауынша, Сауд Арабиясы мұнай өндірісін мамырды күтпей, мейлінше таяу арада қысқартуға кірісу жолдарын қарастырып жатыр.

Brent маркалы мұнайға келсек, ол жыл басынан бері 60 пайызға, Американың WTI сұрыбы 130 %-ға арзандады. Соңғысын өндіру тіпті маңызын жоғалта бастады деуге болады.

Rystad Energy орталығының дерегінше, АҚШ-та мұнай бағасы 20 долларға дейін түссе, 533,  ал  10 долларға дейін арзандаса, 1100-ден астам мұнай компаниясы 2021 жылдың соңына дейін банкротқа ұшырайды.

Ғалам экономикасының әсері

Ғаламдық өндірістің әлсірегені туралы деректер де мұнай бағасына қысымды күшейтіп отыр. Германия экономикасы қазір ауыр рецессияны бастан кешіп жатыр. Коронавирусқа қатысты шектеулер кесірінен оның тез арада қалпына келуі екіталай. Мұны осыдан бірер күн бұрын Bundesbank сарапшылары мәлімдеді.

Жапония экспорты болса, наурызда соңғы төрт жылдағы минимумға дейін азайған.

Мұнай бағасы қалпына келуі мүмкін бе?

Йә, тез арада қалпына келуі мүмкін. Америка мұнайының соншалықты құнсыздануына мамырда жеткізілетін шикізат нарқы себепші. Келесі айда сұраныс барынша төмендеп, ұсыныс артады деген болжам бар. Ал, бүгіннен бастап, трейдерлер маусымдық фючерстерді саудаға салады. Олар қымбатқа өтуі мүмкін. Себебі, жаздың бірінші айында Covid-19 дағдарысы біршама әлсіреп, экономикамлық белсенділік артып, әлемде энергетикалық отын тұтыну деңгейі айтарлықтай көтеріледі деген үміт бар.

PS. «Рейтер» агенттігінің хабарлауынша, сейсенбі күні WTI маркалы мұнайдың мамырда жеткізілетін партиясы 1,10 долларға дейін қымбаттаса, оның маусымдық тапсырысының бір баррелінің нарқы 22.15 долларға саудаланған.

Арыс Әділбекұлы

ОПЕК 60-қа жете ала ма?

Коронавирус пен баға соғысы кесірінен мұнайға тәуелді елдердің табысы күрт азайып, әлемдегі ең сәтті картель күйрейді деген қауіп туындап отыр.   

19 Наурыз 2020 17:06 2530

ОПЕК 60-қа жете ала ма?

Халықаралық Энергия Агенттігі (ХЭА) бірер күн бұрын жариялаған баяндамасында мұнай бағасының құлдырауы шикізат экспорттайтын «осал» елдердің кірісін 85 пайызға қысқартатынын ескертті. Бүгінде коронавирус пандемиясына байланысты көмірсутегіне сұраныс күрт азайып отыр. Ал, Ресей мен Сауд Арабиясы, осы жағдайға қарамастан, өндірісті қысқартуды тоқтатып, жақында баға соғысына кіріскені белгілі.

Штаб-пәтері Парижде орналасқан ХЭА-ның мәлімдеуінше, мұнай нарығының күйреуінен ең көп зардап шегетін мемлекеттер – Эквадор, Ирак, Нигерия. Сондықтан оларға тіпті Халықаралық валюта қорының көмегі қажет болуы мүмкін.

«Егер баға қазіргідей барреліне 30 долларды төңіректеп тұра берсе, «осал» өндірушілердің табысы 50-85 пайызға төмендейді», – дейді осы агенттіктің басшысы Фатих Бирол.

Сонымен қатар, ХЭА мұнай мен газдан түскен табысқа аса тәуелді Алжир мен Анголаға да қауіп төніп тұрғанын атап өтті. Бұл елдердің жағдайы Саудия мен Ресей әлемдік нарықта клиенттерін көбейту үшін өндіріс қарқынын тіпті арттырғанда, одан сайын нашарлауы ғажап емес. Айта кетсек, әр-Рияд сәуірде өндірістің тәуліктің көлемін 9,7 млн баррельден 12,3 миллионға дейін жеткізуді көздеп отыр.

Осынау дағдарыстан Ирак ай сайын 4 млрд доллар жоғалтып, мемлекеттік қызметкерлерге жалақы, қарттарға зейнетақы төлеу жолында қиындыққа душар болуы мүмкін. Ал, Нигерияның жалпы ішкі өнімі жан басына шаққанда өз көлемінің үштен бір бөлігін жоғалтса, Эквадор осыған дейін де шығындарын қысқарта бастағанды. Баяндамада мұнай бағасының арзандауынан ең қатты жапа шегетін елдер қатарына Қазақстан кірмеген.

«Олардың баға соғысы – Қазақстан үшін де проблема»

Дегенмен, кейбір сарапшылардың пікірінше, энергетикалық шикізаттың күрт арзандауы қазақ экономикасын жолдан тайдырып, теңгені еркін құлдырауға итермелеп отыр.

Айта кетсек, Қазақстан үшін мұнай – валюта әкелетін үлкен ресурс. Көмірсутегінің құны түскенде, сырттан келетін «жасыл ақша» азайып, доллар кейінгі күндері 440-450 теңгеге сатыла бастады.

Осы айда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қазақ үкіметінің бюджет қысқарған күннің өзінде де әлеуметтік төлемдерді жалғастыру міндеттемелерін орындайтынын мәлімдеп, экономиканы тұрақтандыру мен ұлттық валютаны қорғау мақсатында шұғыл жауап беру тобын құруға бұйрық берді.  

Сондай-ақ Қазақстан экономикасының өсімін қолдау үшін пайыздық үстеме 2,75 %-ға көтеріліп, 12 %-ға дейін жеткізілді. Сонымен қатар, теңгені тұрақтандыру жолында миллиондаған долларлық интервенция жасалғаны белгілі.

Кейбір мәліметтерге қарағанда, Қазақстан бюджеті үшін мұнай нарығының 50-55 доллар болғаны тиімді. Демек, Ресей мен Саудия арасындағы баға соғысы шикізат құнын 30 доллардан да төмендетіп, елімізге кері әсер етіп отыр.

«Баға соғысы – бюджеті 55долларлық мұнайға негізделген Қазақстанның да басын ауыртып отырған проблема. Қазақ үкіметі ғаламдық энергетикалық саясат тұрақсыздығына шығыны мол құрылымдық экономикалық реформа жүргізіп қана қарсы тұра алады», –дейді Глазго университетінің Орталық Азияны зерттеу орталығының аға дәріскері Лука Анчески Жапонияның Тhe Nikkei Asian Review газетіне берген сұхбатында.

Қазақстан мұнайсервистік компанияларының бас директоры Нұрлан Жұмағұловтың ойынша, шикізат бағасының құлдырауынан мұнай компанияларының бюджетке төлемдері үш есеге азаюы, тіпті нөлге дейін түсуі мүмкін.

Тағы бір айта кететін жайт, Қытай - Қазақстанның Ресейден кейінгі №2-ші сауда серіктесі. Коронавирус эпидемиясына байланысты ақпан айында екі жақ арасындағы сауда-саттық айтарлықтай баяулаған. Еліміздің индустрия министрлігінің дерегінше, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда биыл Қытайдан тауар тасымалдау деңгейі 43 %-ға немесе 150 421 тоннаға кеміпті. Ал, Қазақстан энергетика министрі Нұрлан Ноғаевтың дерегінше, Қытайға газ экспорты 20-25 %-ға қысқарған.

ОПЕК-тің дәурені өтті ме?

Биылғы жылдың соңында Мұнай Экспорттаушы Елдер Ұйымы – ОПЕК өзінің 60 жылдығын атап өтуі керек. Қазір энергетикалық картельдің сол күнге жете алатынына күмән туындап отыр.

Осыған дейін ОПЕК әлемдегі ең сәтті ұйым саналды. Бірақ Сауд Арабиясы Ресеймен тайталасып, өндірісті қысқартудан бас тартқаннан кейін, әлем қоймаларын мұнай басып кетті. Ал, тым арзан шикізат ОПЕК-тің өзге мүшелеріне мүлде тиімсіз. Мәселен, Саудия оны қымбаттатпай-ақ, мейлінше көп шығарып та табысқа кенеле алады. Алайда картельдің басқа елдерінде мұндай мүмкіндік жоқ. Сонда ОПЕК оларға не үшін қажет?

«ОПЕК сонау 1960 жылы құрылғанда, оның басты мақсаты – «өз мүшелерінің мүддесін жеке де, ұжымдасып та қорғау» еді. Бұл мақсат оның 2012 жылы қайта қаралған статусынан да маңызды орын алды. Бірақ Сауд Арабиясының кейінгі кездердегі әрекеттері осы мақсатқа қарсы тұрып, мұнай бағасын бір аптада 40 %-ға жуық түсіріп жіберді. Әрине, бұл – ОПЕК-тің ұжымдық мүддесіне қайшы шешім», – деп хабарлайды «Блумберг» агенттігі. 

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: