/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 23 724,20 Hang Seng 24 275,22
FTSE 100 5 842,66 KASE 2 249,72
РТС 1 139,64 Өнеркәсібі 1 484,00
ОПЕК 60-қа жете ала ма?

ОПЕК 60-қа жете ала ма?

Коронавирус пен баға соғысы кесірінен мұнайға тәуелді елдердің табысы күрт азайып, әлемдегі ең сәтті картель күйрейді деген қауіп туындап отыр.   

19 Наурыз 2020 17:06 1320

ОПЕК 60-қа жете ала ма?

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Халықаралық Энергия Агенттігі (ХЭА) бірер күн бұрын жариялаған баяндамасында мұнай бағасының құлдырауы шикізат экспорттайтын «осал» елдердің кірісін 85 пайызға қысқартатынын ескертті. Бүгінде коронавирус пандемиясына байланысты көмірсутегіне сұраныс күрт азайып отыр. Ал, Ресей мен Сауд Арабиясы, осы жағдайға қарамастан, өндірісті қысқартуды тоқтатып, жақында баға соғысына кіріскені белгілі.

Штаб-пәтері Парижде орналасқан ХЭА-ның мәлімдеуінше, мұнай нарығының күйреуінен ең көп зардап шегетін мемлекеттер – Эквадор, Ирак, Нигерия. Сондықтан оларға тіпті Халықаралық валюта қорының көмегі қажет болуы мүмкін.

«Егер баға қазіргідей барреліне 30 долларды төңіректеп тұра берсе, «осал» өндірушілердің табысы 50-85 пайызға төмендейді», – дейді осы агенттіктің басшысы Фатих Бирол.

Сонымен қатар, ХЭА мұнай мен газдан түскен табысқа аса тәуелді Алжир мен Анголаға да қауіп төніп тұрғанын атап өтті. Бұл елдердің жағдайы Саудия мен Ресей әлемдік нарықта клиенттерін көбейту үшін өндіріс қарқынын тіпті арттырғанда, одан сайын нашарлауы ғажап емес. Айта кетсек, әр-Рияд сәуірде өндірістің тәуліктің көлемін 9,7 млн баррельден 12,3 миллионға дейін жеткізуді көздеп отыр.

Осынау дағдарыстан Ирак ай сайын 4 млрд доллар жоғалтып, мемлекеттік қызметкерлерге жалақы, қарттарға зейнетақы төлеу жолында қиындыққа душар болуы мүмкін. Ал, Нигерияның жалпы ішкі өнімі жан басына шаққанда өз көлемінің үштен бір бөлігін жоғалтса, Эквадор осыған дейін де шығындарын қысқарта бастағанды. Баяндамада мұнай бағасының арзандауынан ең қатты жапа шегетін елдер қатарына Қазақстан кірмеген.

«Олардың баға соғысы – Қазақстан үшін де проблема»

Дегенмен, кейбір сарапшылардың пікірінше, энергетикалық шикізаттың күрт арзандауы қазақ экономикасын жолдан тайдырып, теңгені еркін құлдырауға итермелеп отыр.

Айта кетсек, Қазақстан үшін мұнай – валюта әкелетін үлкен ресурс. Көмірсутегінің құны түскенде, сырттан келетін «жасыл ақша» азайып, доллар кейінгі күндері 440-450 теңгеге сатыла бастады.

Осы айда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қазақ үкіметінің бюджет қысқарған күннің өзінде де әлеуметтік төлемдерді жалғастыру міндеттемелерін орындайтынын мәлімдеп, экономиканы тұрақтандыру мен ұлттық валютаны қорғау мақсатында шұғыл жауап беру тобын құруға бұйрық берді.  

Сондай-ақ Қазақстан экономикасының өсімін қолдау үшін пайыздық үстеме 2,75 %-ға көтеріліп, 12 %-ға дейін жеткізілді. Сонымен қатар, теңгені тұрақтандыру жолында миллиондаған долларлық интервенция жасалғаны белгілі.

Кейбір мәліметтерге қарағанда, Қазақстан бюджеті үшін мұнай нарығының 50-55 доллар болғаны тиімді. Демек, Ресей мен Саудия арасындағы баға соғысы шикізат құнын 30 доллардан да төмендетіп, елімізге кері әсер етіп отыр.

«Баға соғысы – бюджеті 55долларлық мұнайға негізделген Қазақстанның да басын ауыртып отырған проблема. Қазақ үкіметі ғаламдық энергетикалық саясат тұрақсыздығына шығыны мол құрылымдық экономикалық реформа жүргізіп қана қарсы тұра алады», –дейді Глазго университетінің Орталық Азияны зерттеу орталығының аға дәріскері Лука Анчески Жапонияның Тhe Nikkei Asian Review газетіне берген сұхбатында.

Қазақстан мұнайсервистік компанияларының бас директоры Нұрлан Жұмағұловтың ойынша, шикізат бағасының құлдырауынан мұнай компанияларының бюджетке төлемдері үш есеге азаюы, тіпті нөлге дейін түсуі мүмкін.

Тағы бір айта кететін жайт, Қытай - Қазақстанның Ресейден кейінгі №2-ші сауда серіктесі. Коронавирус эпидемиясына байланысты ақпан айында екі жақ арасындағы сауда-саттық айтарлықтай баяулаған. Еліміздің индустрия министрлігінің дерегінше, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда биыл Қытайдан тауар тасымалдау деңгейі 43 %-ға немесе 150 421 тоннаға кеміпті. Ал, Қазақстан энергетика министрі Нұрлан Ноғаевтың дерегінше, Қытайға газ экспорты 20-25 %-ға қысқарған.

ОПЕК-тің дәурені өтті ме?

Биылғы жылдың соңында Мұнай Экспорттаушы Елдер Ұйымы – ОПЕК өзінің 60 жылдығын атап өтуі керек. Қазір энергетикалық картельдің сол күнге жете алатынына күмән туындап отыр.

Осыған дейін ОПЕК әлемдегі ең сәтті ұйым саналды. Бірақ Сауд Арабиясы Ресеймен тайталасып, өндірісті қысқартудан бас тартқаннан кейін, әлем қоймаларын мұнай басып кетті. Ал, тым арзан шикізат ОПЕК-тің өзге мүшелеріне мүлде тиімсіз. Мәселен, Саудия оны қымбаттатпай-ақ, мейлінше көп шығарып та табысқа кенеле алады. Алайда картельдің басқа елдерінде мұндай мүмкіндік жоқ. Сонда ОПЕК оларға не үшін қажет?

«ОПЕК сонау 1960 жылы құрылғанда, оның басты мақсаты – «өз мүшелерінің мүддесін жеке де, ұжымдасып та қорғау» еді. Бұл мақсат оның 2012 жылы қайта қаралған статусынан да маңызды орын алды. Бірақ Сауд Арабиясының кейінгі кездердегі әрекеттері осы мақсатқа қарсы тұрып, мұнай бағасын бір аптада 40 %-ға жуық түсіріп жіберді. Әрине, бұл – ОПЕК-тің ұжымдық мүддесіне қайшы шешім», – деп хабарлайды «Блумберг» агенттігі. 

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

АҚШ қысым жасап, Саудия мен Ресейді дегеніне көндірді

ОПЕК+ мұнай өндірісін тәулігіне рекордтық – 10 миллион баррельге дейін қысқартуға келісті.  

10 Сәуір 2020 11:07 936

АҚШ қысым жасап, Саудия мен Ресейді дегеніне көндірді

ОПЕК пен оның Ресей бастаған одақтастары бейсенбі күні өздерінің мұнай өндірісінің бестен бірін қысқартуға келісті. Олар енді осындай қадамға Құрама Штаттар мен басқа да өндірушілер барады деп күтіп отыр.  Шикізат шығаруды шектеудегі мақсат – коронавирус дағдарысынан құлаған көмірсутегі бағасын қайта көтеру.

ОПЕК пен одақтастар (OPEC+) бірлесіп, мұнай өндірісін тәулігіне 10 млн баррельге азайтуға тиіс. Соңғы онжылдықтардағы ең терең энергетикалық дағдарысты еңсеру үшін АҚШ бастаған өзге экспортерлер  тәуліктік өндірісті тағы 5 млн баррельге кемітеді деген үміт бар.

Айта кетсек, вируспен күрес ұшақтарды қондырып, көлік қолдануды шектеп, экономикалық белсенділікті мейлінше азайтқандықтан, қазір әлемде отынға сұраныстың күндік көлемі 30 млн баррельге немесе 30 %-ға төмендеп отыр.

Бұған дейін мұнай өндірісі тәулігіне 15 млн баррельге қысқартылған емес. Алайда көптеген сарапшының ойынша, осының өзі әлем қоймаларын шикізатқа тез толудан қорғай алмайды. Әзірге осынау күрделі мәселені шешуге ешқандай ниет танытпаған АҚШ президенті Дональд Трамп ОПЕК-тен ұсынысты азайтуды талап етіп, сес көрсетіп отыр.

Жақында жасаған бір мәлімдемесінде Америка президенті әлемде шикізат бағасының түсуінен АҚШ-тың мұнай индустриясының құлдырап жатқанын алға тартып, өндірісті қысқартпаса Сауд Арабиясына қарсы санкция жариялайтынын ескертті. Айта кетсек, бүгінде Құрама Штаттарда көмірсутегін өндірудің өзіндік құны әлемдік бағадан жоғарылап барады.

Ақ үйдің бір өкілі айтқандай, Трамп Ресей президенті Владимир Путинмен, Саудия королі Салманмен телефон арқылы сөйлескен. Содан кейін Вашингтон ОПЕК+  альянсының нарыққа «маңызды белгі» бергенін мәлімдеді.

Дегенмен, ОПЕК-те, Ресей де қазіргі ғаламдық ауқымды дағдарыс тұсында өндірісті қысқарту мәселесін барлық өндірушінің бірлесіп шешкенін талап етіп отыр.

«Біз ОПЕК+ клубына кірмейтін өндірушілер де ертең G20-дың кездесуінде қабылданатын шешімдерге қосылады деп күтеміз», – дейді Ресейдің жоғары лауазымды келіссөз жүргізушісі Кирилл Дмитриев «Рейтер» агенттігіне берген сұхбатында.

ОПЕК+ клубының бейсенбідегі келіссөздері бүгін Сауд Арабиясында «Үлкен Жиырмалық» елдері энергетика министрліктерінің кездесуіне ұласады. ОПЕК пен Ресейдің мәлімдеуінше, сол жиында өзге өндірушілер өндірісті тәулігіне тағы 5 миллион баррельге қысқартуға уағдаласуы тиіс.

Соңғы 18 айдағы минимумға дейін арзандаған Brent маркалы мұнай сәуірдің 9-да шамамен 32 долларға саудаланды. Яғни, 2019 жылдың соңынан бері ол өз құнының жартысын жоғалтып отыр.

Осының нәтижесінде Ресей тәрізді бюджеті шикізат экспортына тәуелді  мемлекеттерде ұлттық валюта құнсызданып, импорттық тауарлар қымбаттап, инфляция күшейіп барады.

ОПЕК+ тің құжаттарында көрсетілгендей, ОПЕК мемлекеттері мен Ресей, Қазақстан тәрізді елдердің басын қосқан ОПЕК+ тобы бірлесіп, мұнай өндірісін алдағы мамырдан маусымға дейін тәулігіне 10 миллион баррельге қысқартып отырмақ.

Жаңа келісім бойынша, осы одаққа кіретін елдердің әрқайсы мұнайды бұрынғыдан 23 %-ға аз шығарса, Ресей мен Сауд Арабиясы күндік норманы 2,5 млн баррельге, ал Ирак 1 млн баррельге дейін кемітуі мүмкін.

Жүре-бара...

Аталған құжатта көрсетілгендей, ОПЕК+ мұнымен шектеліп қалмай, өндірісті жүре-бара  тағы да қысқартпақ, яғни шілде-желтоқсан аралығында тәулігіне 8 млн баррельге, 2021 жылдың қаңтарынан 2022 жылдың сәуіріне дейін тәулігіне 6 млн баррельге дейін азаяды.

ОПЕК+ өкілдерінің сөзінше, әлемде мұнай өндірісін қысқарту пәтуасына Құрама Штаттардың қосылуы өте маңызды. Алайда Трамп әкімшілігінің мәлімдеуінше, өндіріс алдағы екі жылда табиғи жолмен өзі де азаяды. 

Мұнай шығарудан Саудия мен Ресейді басып озған АҚШ бейсенбі күні ОПЕК+ келіссөздеріне шақырылды. Бірақ сол видеоконференцияға Вашингтонның өкілдері қатысты ма, қатыспады ма – ол жағы белгісіз. Диалогқа Бразилия, Норвегия, Канада да шақырылды.

Дегенмен, Канаданың мұнайлы өлкесі – Альберта провинциясы өндірістің онсызда қысқарғанын алға тартып, ОПЕК тарапынан мұнайды азырақ шығару туралы ұсыныс түспегенін хабарлап отыр.

Соңғы келіссөздер қарсаңында Мәскеу мен әр-Рияд өндірісті қысқартуға келісе алмай, Сауд Арабиясы сәуірде тәулігіне 12,3 млн баррель мұнай шығара бастап, өндірісті наурыздағы деңгейден 2,3 млн баррельге асырып жіберді. Ал, Ресейдің мұнай өндірісінің тәуліктік көлемі  11, 3 млн баррельге жетіп отыр. Осылайша, 2016 жылы қабылданған өндірісті қысқарту туралы келісім күйреп тынды.  

ОПЕК+ тобының құжатына жүгінсек, екі жақтың қазіргі позициясы бұрынғыдан өзгерек.

«Біз арамыздағы қарама-қайшылықты артқа тастадық. Қабылданатын келісімнің маңызы зор болады. Және де ол уағдаластық мұнай нарығын қайда жандануға бастайын деп отыр», – дейді Дмитриев.

АҚШ-тың бірнеше штаты сирек пайдаланылатын құқығын қолданып, жекеменшік компанияларға мұнай өндірісін қысқартуға бұйрық береді деген болжам бар.

Сауд Арабиясына оралсақ, егер ол өндірісті қысқартудан бас тартса, АҚШ сенаторлары Ақ үйден әр-Риядқа санкция жариялауды, Пентагон әскерін корольдіктен әкетуді және Саудия мұнайына импорттық тарифті көтеруді талап етуі мүмкін.

Арыс Әділбекұлы

Қазақстан мұнай бағасының құлдырауына іштей дайын болды

Валюта бағамының күрт құбылуынан қарапайым халық зардап шегеді. 

11 Наурыз 2020 09:16 1938

Қазақстан мұнай бағасының құлдырауына іштей дайын болды

ОПЕК-тің 2020 жылдың соңына дейін мұнай өндірісін тәулігіне тағы 1,5 млн баррельге түсіру туралы ұсынынан Ресей бас тартқан тұста Сауд Арабиясы мұнай бағасын төмендететінін және мұнай өндіру көлемін тәулігіне 9,7 млн баррельден 12 млн баррельге жеткізетінін жариялады. Мұның салқыны біздің елге тиді. Доллар күшейіп, теңге әлсіреп, Президент үкіметті, үкімет Ұлттық банкті қозғады. Осылайша аяқ астынан «аласапыран» басталды да кетті.

Обалы не керек, билік басындағылар мұнай бағасының арзандауы мен доллар бағамының жоғарылауы қарапайым халықтың жонынан таспа тілмейтінін және бұл үшін кешенді шаралар жүзеге асырылатынын айтты.

Президенттің пәрменімен министрлер кабинеті мен Ұлттық банк тайлы-тұяғымен іске кірісіп, жоспарын жариялады. Премьер-министр Асқар Мамин ұлттық компаниялар мен мемлекттік органдарға шетел валютасын сатып алу операцияларын жүргізуге шектеу қоюды тапсырса, Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаев базалық мөлшерлеме 12%-ға көтерілетінін мәлімдеді. Ал премьер-министрдің бірінші орынбасары-қаржы министрі Әлихан Смайылов сәуір айында 2020-2022 жылдарға арналған республикалық бюджет қайта қаралып, республикалық бюджеттің шығындары қысқаратынын жариялады.

Бұл кезде Ресей ОПЕК-пен неге тілтабыса алмағанын түсіндіріп жатты.

Ресей тарапы ОПЕК келісімінің бұған дейінгі талабын орындағандарын, келісімнен өздері шықпағанын, шығу туралы шешімді Сауд Арабиясы қабылдағанын және Сауд Арабиясы мұнай өндірісінің қысқаруынан келетін шығынды ОПЕК-ке кірмейтін елдердің есебінен өндіргісі келетінін алға тартты.

Мәселенің мән-жайын анықтау үшін біз мамандарға жүгіндік.

Макроэкономикалық зерттеулер орталығы директорының міндетін атқарушы Қуаныш Бейсенғазиннің байламынша, мұнай бағасының төмендеуі қысқамерзімді құбылыс.

«Бұл жағдайға макроэкономикалық немесе жаһандық қаржы дағдарысы түрткі болған жоқ. Кері құбылыс ОПЕК аясындағы Ресей мен Сауд Арабиясының ұстанымынан туды. Шынтуайтына келгенде арзан мұнай Сауд Арабиясына да, Ресейге де тиімсіз. Таяу арада екі ел келісімге келеді деп үміттенеміз. 2016 жылдан бері өндірісін кеміте отырып, ОПЕК+  мұнай бағасын тұрақтандырып келеді. Бүгінгі таңда АҚШ тақтатастан мұнай өндіріп отыр. Сондықтан оған энергетикалық ресрустардың арзандағаны тиімді. Себебі оның бюджеті шикізат бағасына тәуелді емес. Ал Сауд Арабиясында мұнай көп. Олардың да ештеңесі кетпейді. Бұл жерде ұтылатын - Ресей, – деді директордың міндетін атқарушы.

Қуаныш Бейсенғазиннің сөзінше, біздің ел мұнай бағасының құлдырауына іштей дайын болды.

«Бұған дейін коронавирус салдарынан Қытайдың мұнайға деген сұранысының қысқаратыны болжанды. Антидағдарыс

бағдарламасы әзірленіп, түрлі шаралар кешені қабылданды. Президент барлық мемлекетті органдарға нақты тапсырма берді. Үкімет пен Ұлттық банк мәлімдеме жасады. Сондықтан қатты дүрлігуге негіз жоқ деп ойлаймыз», – деді ол.

Экономист Сергей Домниннің пікірінше, валюта бағамының аяқ астынан және күрт құбылуынан қарапайым халық зардап шегеді.

«Алыпсатарлар ел ішінде мақсатты түрде дүрбелең туғызып, халықты адастырады. Қалтасында азын-аулақ ақшасы бар адамдар жаппай валюта айырбастау пнктеріне барып, қымбат бағаммен шетел валютасын сатып алады. Уақыт өте келе валюта бағамы бұрынғы қалпына келеді. Азаматтар сол кезде ғана пайда табуға деген құмарлық пен қаржылық сауатсыздықтың қақпанына түскенін түсінеді. Бұл кезде барлығы кеш болады. Себебі валюта бағамымен ойнатын алыпсатарлар кірісін көбейтіп, қалтасын қампайтып үлгереді. Дәл қазір әліптің артын бағу керек. Жанталасып валюта айырбастау пунктеріне жүгірудің қажеті жоқ», – деді экономист.

Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығының директоры Олжас Төлеуовтің түсіндіруінше, мұнай нарығында «баға соғысы» жалғаса беретін болса, әлем экономикасына кері әсерін тигізеі.

«Мұнай бағасының дәл осылай құлдырамағанына бірнеше жылдың жүзі болды. Бұл Ресейді ОПЕК-тің талабына көндіру үшін жасалып жатқан шараға ұқсайды. Мұнайдың бағасы төмендей беретін болса ақша, қаржы нарығы тығырыққа тіреледі», – деді директор.

Олжас Төлеуов қазіргі жағдайдың Қазақстанға әсері қандай болатынын да баяндады «Ұлттық банк теңге бағамын 385-390 деңгейінде ұстап тұруы мүмкін.

Бұл үшін қор жеткілікті. Алтын валюта қоры, Ұлттық қор бар. Теңге осы бағамда тұрса, рубльге қарсылығы күшейеді. Егер, қаржы реттеушісі теңге бағамын еркін айналымға жіберсе, 1 доллар 400 теңге шамасында болуы мүмкін. Біз қазіргі жағдайдың уақытша болуын тілеуіміз керек. Мұнай бағасы мен теңге бағамы дәл осылай тұра беретін болса, экономикамызға ауыр болады», – деді ол. 

Экономист Сапарбай Жобаевтың ойынша, Саудия ОПЕК+ ұсынысын қолдамағаны үшін Ресей мен Қазақстанды мұнай нарығынан шеттету мақсатында Brent маркалы мұнай бағасын төмендетті. Салдарынан теңге мен рубль құнсызданды.

«Теңге бағамын 395-400 ден асырмау керек. Мұнай бағасы алдағы уақытта қайта көтеріледі деп үміттенеміз. Долларды биржада сатып, 1 рубльді 5,5  теңгеден түсірмеуге тырысу керек. Ал қарапайым халық ақша айырбастауға жүгірмей, сабыр сақтауға тиіс», – деді маман.  

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: