/img/tv1.svg
RU KZ
Hang Seng 23 182,08 KASE 2 209,51
FTSE 100 5 415,50 РТС 1 049,88
DOW J 21 056,82 Бидай 551,40
Теңге құлады, енді не болады?

Теңге құлады, енді не болады?

Валюта бағамы, экономика жағдайы туралы сарапшылар болжамы. 

10 Наурыз 2020 17:56 2988

Теңге құлады, енді не болады?

Автор:

Жанат Ардақ

Өз мәлімдемесінде Ұлтты банк төрағасы Ерболат Досаев коронавирус жайын ауызға алды. Қытай дертінің не қатысы бар? Әлемді жайлаған індет салдарынан әлемде, әсіресе, шың елінде өндіріс тоқыраған. Сөйтіп, мұнай және қуат көздеріне деген сұраныс та төмендеді. Сұраныс төмендесе, сатып алушы азайып, баға арзандайды. Нарық заңы.

Осыған орай 8 наурызда «ОРЕС+» елдері бағаны көтеру мақсатында мұнай өндірісін де қысқарту туралы мәмілелесу үшін құрылтай шақырды. Алайда Ресей бұған дейінгі кезеңде «қара алтын» өндірісін азайту кесірінен біраз нарықты жоғалтып алғанын алға тартып, мәмілелесуден бас тартқан. Келіссөздердің тығырыққа тірелуі кесірінен осының алдында әр бөшкесі 52 доллардан сатылған мұнай бағасы бірден 33,94 долларға дейін құлады. Нәтижесінде, Қазақстанның ұлттық валютасы Ресей рублімен бірге құнсызданып сала берді.  

Кеше түнде Шымкенттің айырбас пункттері валюта сатуды тоқтатқан. Өзге қалаларда да АҚШ долларын табу мұңға айналыпты. «Ұлттық банк валюта сатуға тыйым салып, мораторий жариялапты» деген де қауесет тарады. Бірақ оны билік жоққа шығарды. Дүйсенбіде Нұр-Сұлтан мен Алматыда да валюта іздеп сенделгендер қарасы қалың болды. Айырбастау бекеттерінің біразы долларды сатпай, ұстап қалған. Сатқандары 1 доллар үшін 400 теңгеге дейін сұрады.

Қазіргі кезде елордада валюта сататын орындарының жеткілікті саны жұмыс істеп тұр. Қарбалас байқалмайды. Доллар бағамы 396–398 теңге аралығында құбылады. Үкімет оны оң жаққа өзгерту шараларын қабылдауда. Әйтсе де, кейбір сарапшылар теңгенің тұғыры көп нығая қоярына сенбейді.

«Мысалы, бүгін таңертең мұнай бағасы 6%-ға көтеріліп, $36,54 межесіне жетті. Одан еліміздің ұлттық валютасы беки түскен жоқ. Бұған Ұлттық банктің 10 наурыздан бастап базалық ставканы 9,25 пайыздан 12 пайызға дейін жоғарылатқаны да қуатты әсер ете алмай тұр. Ұлттық банк бұл қадамға «сырттан төнген тәуекелдердің теріс ықпалы аясында баға тұрақтылығын сақтап қалу» үшін барғанын мәлімдеді. Әсері қайда? Оның орнына енді Қазақстанда қарапайым қазақстандықтарға арналған ипотека, кәсіпкерлерге берілетін несие қымбаттап шыға келеді. Себебі, банктер, басқалар 12 пайыздан арзан кредит бере алмай қалады», – дейді экономист-ғалым Болат Сейілбек.

Қаржыгер, бизнесмен Айдан Кәрібжанов девальвация келе жатқанын білдірді.

«Барлығы да сол туралы ойлап отыр, бірақ айтуға қорқады. Барлығы мұнай бағасы мен рубль бағамына үреймен қарап отыр. Меніңше, теңгені шұғыл девальвациялау керек. Әйтпесе, Ұлттық қордағы ондаған миллиард доллар босқа шығындалып кетеді», – дейді Айдан Кәрібжанов.

Ол ұлттық валютаны ары қарай құнсызданудан сақтап қалам деп Ұлттық банктің нарыққа доллар төгу, интервенция жасау ниетін құптамайды.

Қаржыгер мұнай бағасының құлдырауы Қазақстанда да, Ресейде де бюджет табыстарының күрт кемуіне әкелетініне назар аудартты.

«Ресейде билік шығыстарды, әлеуметтік және әскери бағдарламалар шығындарын қысқартпайды. Ендеше бір жол қалады: станокты іске қосып, ақша басу. Бұл инфляцияға, рубльдің сабан ақшаға айналуына соқтырады. Яғни, мұнай табыстарының төмендеуін мемлекет девальвацияланған рубльдегі қолдаудың артуымен өтейді. Осылай бірнеше жыл шыдап, коронавирусты және америкалық тақтатас мұнайын өндірушілерді артта қалдыруға болады. Содан кейін мұнай бағасы қайтадан шарықтап, бақуатты заман туады. Мұнай мен рубльдің жағдайы болашақта да Қазақстан экономикасына тікелей ықпал ететінін түсіндіріп жатудың қажеті жоқ», – дейді Айдан Кәрібжанов.

Оның байламынша, қазір қиын болғанымен, кейін ол игілікке айналады.

Айтқандай, «қара алтын» бағасының төмендігі қазақ еліне де қолайлы деген пікірлер айтылуда: сонда Үкімет мұнай өндірісінен өзге салаларға басымдық беріп, экономиканы әртараптандырады. Өйткені осы наурызда басталған күйзеліс Қазақстан экономикасының сол бұрынғыдай мұнайға тәуелді екенін паш етті.

Экономист Олжас Құдайбергенов бағалардың бұрынғы қалпына кері қайтуы мүмкіндігін жоққа шығармайды.

«Жаһандық нарықта тауарлардың көбі небары 3-4%-ға ғана арзандады, ал мұнай құнының құлдырауын 30 пайыздан асып кетті. Бұған Ресей мен Сауд Арабиясы арасындағы кикілжің түрткі болғаны мәлім. Мұнай алпауыттары төбелесуде. Егер олар алда өзара келісімге келе алса, мұнай бағасы биікке өрлей жөнеледі. Келіспесе, Brent маркасының 32 долларға дейін арзандауы – тек басы ғана болмақ. Жалпы, мұнай бағасының құлдырауы, коронавирус эпидемиясы, карантин, ЖІӨ өсуінің баяулауы, логистикалық және өндірістік тізбектердің бұзылуы – осының барлығы әлемде алапауыт дауыл туғызуы ғажап емес. Қазақстанға стандарттан тыс дағдарысқа қарсы шараларға баруға тура келеді», – дейді Олжас Құдайбергенов. 

Әлеуметтік желілерде пікір білдірген қазақстандықтар «жинақты енді қандай валютада сақтау керек?» деген сауал күлкі туғызатынын айтады. Себебі, алдыңғы девальвациядан сауығып үлгермеген бұқарада басыартық қаражат жоқ. Ал, мамандар «долларда, еурода, юаньда, алтында сақтаңыз» деген ескі кеңестерін жалықпай қайталап жатыр.

«Мен Мәскеудемін. Ресейде доллар қымбаттағанымен сауда орындары өз жұмысын сол баяғыдай байсалды жалғастырып жатыр. Салондардағы көліктердің, дүкендердегі тұрмыстық техниканың бағасы өзгеріп кеткен жоқ. Ал Қазақстанда доллармен бірге бәрі қымбаттайтыны мәлім. Сондықтан елді толғантатыны – мемлекеттің баға көтерілуіне жол бермеуі. Егер бұл биліктің қолынан келмесе, онда бұрыннан созылған дағдарыс үстінен жаңасы басып, жұртшылықты жаншып тастауы ықтимал. «Қара алтынның қарғысы» дегеннің кері сол болмақ», – дейді экономист Болат Сейілбек.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Доллар 440 теңге: валюта бағамы қалай өзгереді?

Экономист Қасымхан Қаппаров теңге бағамының күрт өзгеруін девальвацияға теңеді.  

16 Наурыз 2020 14:27 1662

Доллар 440 теңге: валюта бағамы қалай өзгереді?

Фото: Максим Морозов

13 наурызда Қазақстанда коронавирустық инфекция тіркеліп, 15 наурызда төтенше жағдай жарияланды.

Халық індеттің алдын алу шараларын күшейтіп, әбігер болып жатқанда доллар бағамы күрт жоғарылады. 16 наурызда еліміздің ақша айырбастау пунктерінде 1 доллар орта есеппен 430 теңгеге сатыла бастады.

Қазақстан қор биржасындағы 16 наурыздағы алғашқы сауда 435 теңге көрсеткішінен басталды. 
Бұл өзгерістерді экономист Қасымхан Қаппаров девальвацияға теңеп отыр. Оның сөзінше, АҚШ валютасының 430-440 теңгеден сатыла бастауы Ұлттық банктің теңгені еркін айналымға жібергенін көрсетеді. 

«Ұлттық банк теңгені еркін айналымға жіберді. 2020 жылғы девальвация басталды. Реттеушіде теңге бағамын ұстап тұратын қолма қол қор жоқ. Бұл соңғы 5 жылда Ұлттық банктің қорды басқару саясатын дұрыс жүргізбегенінің нәтижесі. Қазір қордың 70%-ы алтыннан тұрады. Әлемдік нарықта оның бағасы төмендеп келеді», – дейді сарапшы. 

Осы орайда Ұлттық банк еркін бағамды белгілеу бойынша хабарлама таратты. Сондай-ақ, нарықтағы жағдайға мониторинг жүргізуін жалғастыратынын, қажет болса бағам ауытқуларын реттеу құқығын өзіне қалдыратынын атап өтті. 

«Қазіргі сәттен бастап жаңа іргелі жағдайларды ескере отырып, Ұлттық банк еркін бағам белгілеу және инфляциялық таргеттеу саясатына сәйкес тепе-тең бағамның қалыптасуына ықпал етуге ниеттеніп отыр. Ұлттық банк ішкі қаржы нарығындағы жағдайды бұдан әрі тұрақтандыруға қажетті құралдарға ие. Қажет болған жағдайда, сыртқы сектор тарапынан теріс салдарды тежеу үшін қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бірлескен және үйлестірілген шаралар қабылдануы ықтимал»,  – деп жазылған хабарламада. 

Қасымхан Қаппаров доллар бағамы 450-500 теңгеге тұрақтағанда ғана жағдай Ұлттық банкке тиімді болады деп есептейді. Сондықтан сарапшы қандай бағаммен болса да, АҚШ валютасын сатып алуға кеңес берді.

«Алдағы уақытқа болжамым 1 доллар 450 теңгеден 500 теңгенің арасында болады. Тек осы дәліз Ұлттық банк қорының өз деңгейінде қалуына мүмкіндік береді. Егер мұнай бағасы барреліне 40 доллардан төмен көрсеткіште қалып қойса, девальвацияның екінші кезеңін, яғни 1 доллар - 600 теңгеден саудалануын күтуге болады. Сондықтан ешкімді тыңдамай қандай бағаммен болса да,  доллар сатып алыңыздар. Себебі бұрынғы баға орнына келмейді»,  деді сарапшы. 

«DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаев теңгенің құнсыздануын нақты ақпараттың жоқтығы мен үрейдің салдарынын болған өзгеріс деп есептейді.  

«Коронавирус белең алуда, мұнай арзандауда, осыған қоса Ұлттық банк базалық мөлшерлемені сол қалпы қалдырып, нарық доллар бағасын өзі белгілесін деп еркін айналымға жібергенін хабарлады. Нәтижесінде биржадағы сауда туралы ақпарат жоқ, ақша айырбастау пунктері жабылуда, халық пен кәсіпкерлер үрейлене бастады. Билік осы қысымды көріп тұрып логикасыз әрекетке барды. Жалпы Ұлттық банк теңгені ақырындап еркін айналымға жіберудің орнына девальвация жасады. Енді нақты бағамды, ары қарай не істеу керегін ешкім білмейді. Нарық мемлекет басшысының үндеуін күтеді», – дейді сарапшы. 

Құралай Құдайберген

 

«Байбалам салуға негіз жоқ»

Сарапшылар теңге бағамына байланысты болжамдарымен бөлісті. 

11 Наурыз 2020 17:32 1393

«Байбалам салуға негіз жоқ»

Коронавирустық инфекцияның салдарынан құлдырай бастаған мұнай бағасы жыл басынан бері ең төменгі көрсеткішке жетті. Демалыс күндері Brent маркалы «қара алтын» шамамен 30%-ға арзандап,  бір баррелі  31 долларға саудаланды. Нәтижесінде  аталған өзгерістер бірден валюта бағамына әсер етті. Қазақстан қор биржасындағы кешкі сауда қорытындысы бойынша теңге шамамен 3%-ға әлсіреп, 1 доллар үшін 394 теңгеге тұрақтады.

Бұл ретте  сарапшы Расул Рысмамбетов үрейге беріліп ақша айырбастау  пунктеріне барып, доллар сатып алудың қажеті жоғын айтады. Оның пікірінше валюта бағамы бүгін немесе ертең емес, жұма немесе келесі аптаға  қарай тұрақталады.

«Егер 100 доллар немесе 1000 доллар сатып алсаңыз, бұл қауіпті емес. Ал 20-30 мың  доллар айырбастасаңыз тәуекел жоғары. Тіпті шығынға батуыңыз мүмкін», – дейді қаржы кеңесшісі.

Әйтсе де, сарапшы қазіргі кезде халық ақша айырбастау пунктеріне ағыла қоймайды деп ойлайды.  Расул Рысмамбетовтың сөзінше қарапайым адамдарда айтарлықтай көп қаржы жоқ.

«Меніңше, қазір Ұлттық банк пен Үкімет әлеуметтік ахуалды ретке келтіру үшін арнайы шаралар қабылдай бастайды. Өйткені теңге бағамының құбылуы импорттық тауарлар бағасына әсер етеді. Бұл халық сырттан келетін өнімдерге тәуелді болғандықтан, өте маңызды. Сонымен қатар халықта долларға айырбастайтындай көп ақша жоқ. Сондықтан шетел валютасына сұраныс күрт өсе қоймас», – дейді сарапшы.

Ал «DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаевтың пікірінше, сарапшылар болжамына қарамастан қор биржасындағы нәтиже жаман емес. Сонымен қатар ол Ұлттық банктің мұнай бағасы ретке келгенше, теңгені құлдыраудан сақтайтын қоры жеткілікті деп есептейді.

«Мен бизнес иелері мен халыққа байбалам салуға негіз жоқ екенін айтқым келеді. Қазақстан және Ресей қор биржасында сессиялар басталды. 450-500-600 теңге деген қорқынышты болжамдарға қарамастан, таңғы сауда 400 теңгеден төмен көрсеткішпен ашылды. Біздің ойымызша,  Ұлттық банк нарыққа араласып отыр. Сонымен қатар көрші Ресей валютасы да құнсызданды. Дегенмен Ресейдің Лондондағы эмитеттерінің  бағасы жоғарылады. Бұл көрші рубльге қолдау болды. Сондықтан бүгін барлығы тұрақты болады. Ал кешегі күн әлемдік нарықта «қара дүйсенбі» деген атпен қалды. Енді инвесторлар коронавирус туралы жағымды ақпараттар күтеді. Ал әлемдік нарық соңғы күндері болған жаңалықтарды саралай бастайды», – дейді сарапшы.

Сонымен қатар Мұрат Қастаев ұзақмерзімді болжам жасауға болмайтынын айтады. Сондықтан сарапшы алдағы аптадағы теңге бағамына байланысты ойымен бөлісіп:

«Сыртқы нарықтағы тұрақсыздық ұзақмерзімді болжамдар жасауға мүмкіндік бермей отыр. Ал ондай қадамдарға баратындар – жорамал жасайтындар. Сондықтан мен тек алдағы бірнеше апта туралы айта аламын. Осы аралықта доллар 405-420 теңге шамасында болады. Бұл көрсеткіш 380 теңге көрсеткішінен 5% ғана жоғары болғанымен, халық пен бизнес үшін психологиялық тұрғыдан әсер етеді. Ал әлемдік қор нарығы үшін бұл 5-20% көлемінде шығын», – дейді сарапшы.

Экономист Қасымхан Қаппаровтың сөзінше, валюта бағамы мұнай бағасының тұрақтануына байланысты құбылады.  Сарапшының пікірінше, қара алтын бағасы баррелі үшін 25-30 долларға төмендеп қайта көтерілсе, бұл аса қауіпті емес. Бағаның 35-40 доллар көрсеткішінде бірнеше ай бойы қалып қоюы қауіпті.

«Барлық мәселе шикізат бағасының құлдырауы қанша уақытқа созылатынында. Егер мұнай бағасы қазіргі деңгейде қалса, Ұлттық банкке сыртқы жағдайларға теңгені бейімдеуге тура келеді. Онда девальвация болды. Әдетте, реттеуші 20% деңгейінде девальвация жасайды. Онда бір доллар 500 теңге көрсеткішіне тұрақтайды. 2014 жылы реттеуші 10 ай бойы доллар бағамын қалыпты деңгейде ұстап тұрды. Бұл жолы қорымыз 3 айға ғана жетеді. Қазақстанның алтын-валюта қоры екі бөліктен тұрады. Оның бірі – 9,5 млрд доллар еркін айналымдағы валюта. Ал екіншісі шамамен 19 млрд доллар - алтынмен сақталған қор. 9,5 млрд доллар бұл айтарлықтай көп қаржы емес. Ол тек үш айға жетеді», – дейді экономист.

Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: