/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 23 724,20 Hang Seng 24 275,22
FTSE 100 5 842,66 KASE 2 249,72
РТС 1 140,44 Өнеркәсібі 1 484,00
Туризм алаңындағы экономикалық ұрыс

Туризм алаңындағы экономикалық ұрыс

Елімізге туристерді тарту үшін алдымен оларды не қызықтыратынын түсініп алуымыз керек.

19 Тамыз 2019 13:35 10574

Туризм алаңындағы экономикалық ұрыс

Автор:

Нұржан Көшкін

«Бізге туризм саласында ұлттық экономикалық идеология мен стратегия қажет»,- дейді кәсіпкерлік пен туризм саласында елорда журналистерінің біліктілігін арттыру бойынша өткен семинарда Экономикалық саясат институтының директоры, заң ғылымдарының кандидаты, экономика ғылымдарының докторы Қайырбек Арыстанбеков. Ғалымның Қазақстанда туризмді өркендету туралы айтқан ойларынан үзінді келтірдік.

Шетелдік туристен қалайша көбірек ақша алып қаламыз, соны ойлау керек.  Мысалы, кей кісілердің айтуынша, Оңтүстік Кореяда таксишіге валюта айырбастау пунктіне бару керек десеңіз, жақын жердегісіне емес, алыстағыға апарып, қалтаңызды қағады. Ал, Түркияда жалдаған гидіңіз алдымен арзан мейрамханаға, артынша орташа бағадағы жерге апарып ішкізіп-жегізеді, сосын түн жарымға қарай қымбат клубтан бірақ шығарады. Мәселе алдап соғуда емес стратегияда, яғни келген туристің көңілінен шыға отырып, ақшасын барынша алып қалу. Бұл – экономикалық ұрыс.

Туризм саласындағы экономикалық ұрыстың қаржы көрсеткіші қандай?

Статистикалық мәліметтерге сүйене отырып, осы көрсеткіштерді айқындайтын «төлем балансы» индикаторына жүгінейік. 2018 жылдың қорытындысы бойынша, Қазақстаннан 2,6 млрд доллар шамасында қаржы шет елге кетті. Ал, біздің елімізге былтыр 2,2 млрд доллар мөлшерінде қаражат кірді. Яғни, «экономикалық қоржынның» балансы – минус 432 млн АҚШ доллары. Ұтылып жатырмыз.

Тарихи тұрғыда қалай болды екен? Көз жүгіртейік  

Демек «Экономикалық майданда» жеңілудеміз.

Осындай ұрыста ұтылмас үшін қандай экономикалық стратегия мен саясат ұстану керектігін 1913 жылы 15 тамыз күні ұлы ғұлама Ахмет Байтұрсынұлы «Қазақ» газетінде былай айтқан:

«Қазақ жерінде өндіріс жоқ. Қазақ сыртқа көбіне шикізат өнімдерін шығарып жатыр. Ал сырттан сол шикізаттан өңделген дайын тауарларды 5-6 есе қымбатқа әкеліп, тұтынып жатырмыз. Бұл – надандықтың белгісі».  Ахмет Байтұрсынұлының осы айтқан «төлем балансының теориясын» біз пір тұтатын батыстың экономистері 1930-1940 жылдары ғана әзірлеген.

Неге біздің балансымыз минусқа кетіп жатыр? Тек туризм ғана емес, басқа да көптеген экономикалық категорияларда осы көріністі байқауға болады. Осының бәрі тұрақсыздыққа, девальвацияға әкелуде. Қай жерде сүріндік, не нәрсеге ұрындық?

Туризм үш экономикалық «ауру» аясында жүзеге асты.

Ата-бабамыз мұра етіп қалдырған Ұлы далада Қазақстан экономикасы ғасырлар тоғысқан 2000 жылдан бастап науқас болды, ол мынадай үш экономикалық ауруға шалдықты: кесте

 

Голланд ауруы кезінде көптеген кәсіпорындар ашылып-жабылды. Күшті теңге Қазақстан тауарларларын экспорттау үшін қымбат қылды. Тек 2014 жылы Ресей мен Украина арасындағы қақтығыстан кейін, мұнайдың бағасы түсті. Яғни «Голланд ауруы» мұнай бағасы жоғары болған кезде ұлғаяды. Венесуэла ауруында кейбір кәсіпорындар мемлекет қолына өтеді. Зимбабве ауруы кезінде БАҚ та, басқа да салалар мемлекет қадағалауына көшеді.

Осындай қайшылықтар кезінде туризмнің дамуына экономикалық макро орта қажет.

Елімізде туризм 6 кластерге бөлінеді, соның бірі – Нұр-Сұлтан қаласы. Елорда әкімдігі Нұр-Сұлтаннан шет елге қанша адам турист ретінде кетіп, қанша шетелдік турист келгенінің сальдосын шығарып, қаражатын есептуі керек. Ішкі туризмді қарастырмаймыз. Өйткені ол ел ішіндегі ақша. Бізге жоғарыда айтылған, шетелге ұтылып жатқан 432 млн АҚШ долларын қайтаруға бар күшімізді салуымыз қажет. Астана қаласында туризмді дамыту жөніндегі 2020 жылға дейінгі жол картасында 24 іс-шара қарастырылған, бірақ олар көбінесе ішкі туризмді дамытуға бағытталған.

Елімізге шетелдік туристерді тарту үшін алдымен оларды не қызықтыратынын түсініп алуымыз керек. Мысалы, қазақтың тойына бару – біздің мәдениетімізге қызығушылар үшін таптырмас бағдарламаға айналуы ғажап емес. Шетелдік турист тойға барса, көп эмоцияға тойып қайтары сөзсіз немесе Бозоқ тәрізді қорғандарды дамыта отырып, ежелгі ғұндар мәдениетін дәріптейтін түріктер мен венгрлердің, тіпті бүкіл түркі дүниесі тәу етіп келетін қасиетті мекенге айналдырсақ тамаша болар еді.

Жалпы, туристерге қызықты болатын қазақ дәстүрлерінің тізімін жасап, туристік пакеттер ретінде әр әлеуетті клиентке адресті түрде ұсыну керек. Наурыз мерекесін тойлаған кезде де, шетелдіктерге қолайлы болуы үшін халықаралық әуе билеттері бағасына жеңілдік жасап, басқа да іс-шараларды орайластыру қажет. Бұның барлығын жүйелі түрде жүргізген, абзал. Барлық мемлекеттік органдар, ұйымдар, жеке бизнес, әр қазақ азаматы еліміздің экономикасына саналы түрде қызмет етуі керек. Сонда біз осы экономикалық ұрыста жеңіп шығамыз. Әйгілі физик Нильс Бор айтқандай: «Хаосты жүйеге айналдыру үшін, хаостың ішіндегі бөлшектерді бір бағытқа қарай жылжыту қажет».

Нұржан Көшкін

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

2 млрд 700 млн теңгенің туристік жолдамасы кері қайтарылады

Еліміздің 4 мың азаматы туристік сапардан бас тартты. 

20 Наурыз 2020 11:51 1673

2 млрд 700 млн теңгенің туристік жолдамасы кері қайтарылады

COVID-19 пандемиясы әлем экономикасына қырғидай тиіп жатыр. Шығынға белшесінен батқан салалардың қақ ортасында туризм тұр.

Bloomberg агенттігі биыл жаһандық туризм индустриясы 1 трлн 7 млрд доллар жоғалтатынын жариялады. Ал туризм және әлемдік саяхат кеңесінің атқарушы директоры Глория Гевара саяхат және туризм секторындағы

50 млн адамға жұмыссыз қалу қаупі төніп тұрғанын мәлімдеді.

«2020 жылы әлем бойынша саяхатшылардың саны 25%-ға азайып, жұмыс орындары 12-14%-ға қысқаруы мүмкін. Бұл – 50 млн адам табыссыз қалады деген сөз», – деді Глория Гевара.

Коронавирустың кесірі отандық туризмге де ауыр тиді. Қазақстан туристер қауымдастығының директоры Рашида Шайкенованың сөзінше, туризм саласында жұмыс істейтін 80 мыңнан астам қазақстандық тығырыққа тірелді. Туристік агенттіктер қаржы тапшылығын сезіне бастады.

«Туристер биылғы саяхаттарына алдын-ала төлеп қойған ақшаларын қайтаруды талап етіп жатыр. Алдағы уақытта туристік агенттіктер қызметкерлеріне жалақы төлеу мәселесімен бетпе-бет келуі мүмкін», – деді Рашида Шайкенова.

Қазақстан туристер қауымдастығы директорының сөзінше, қоғамда сыртқы туризм тұралағанда, ішкі туризм дамиды деген түсінік бар. Бірақ дәл қазір бұлай болуы екіталай.

«Осы аптада Наурыз мейрамы басталады. Бұрын дәл осы уақытта ел азаматтары саяхатқа шығатын. Дәл қазір бұлай болмайды. Мұның зардабы тағы да туроператорларға тиеді», – деді Рашида Шайкенова.

Ел аумағына төтенше жағдай енгізіліп, шет мемлекетке шығуға шектеу қойылуына байланысты 5 526 адам алдын-ала жоспарланған туристік сапарларынан бас тартуға тиіс. Бұл туралы Мәдениет және спорт вице-министрі Өркен Бисақаев: «Дәл қазір отандық туризм индустриясы қиын жағдайды бастан кешіріп жатыр. Үкімет ел азаматтарының өмірі мен денсаулығына қауіп төндіріп, әрекетсіз, шара қолданбай отыра алмайды. Сондықтан 5 526 туристің шет мемлекетке шығуына шектеу қойылды. Олар 2 млрд 700 млн теңгенің туристік жолдамасын кері қайтарады. Бүгінге дейін еліміздің 4 мың азаматы туристік сапардан бас тартты. Туроператорлар туристерден алған ақшаларын толық көлемде қайтарып беруге тиіс», – деді Өркен Бисақаев.

Вице-министрдің мәлімдеуінше, туристік компаниялар үкіметке төтенше жағдай кезінде мемлекеттік қолдау көрсетуді сұрап, өтініш жолдаған.

«Бүгінгі таңда туризм саласына қолдау көрсетудің тиімді тәсілдері қарастырылып жатыр», – деді Өркен Бисақаев.

Оның дерегінше, қазіргі уақытта шет мемлекетте 4 556 қазақстандық турист жүр. Олардың 2 246-сы - Мысырда, 573-і - Біріккен Араб Әмірліктерінде, 466-сы - Таиландта, 244-і - Мальдив аралында, 216-сы -Үндістанда.  

Өркен Бисақаевтың айтуынша, қазір қазақстандық туристерді елге қайтару шарасы атқарылып жатыр.

«16 наурыз күні Шарм-эль-Шейх-Алматы бағытындағы әуе кемесімен елге 223 турист оралды»,  – деді вице-министр.

Айта кетейік 18 наурыз күні Гоа аралынан 235 қазақстандық турист жеткізілді. Бұл туралы денсаулық сақтау министрлігі ресми мәлімдеме жасады.

«Туризм және спорт комитеті «Туристік Қамқор» корпоративтік қорымен бірлесіп, шетелде жүрген туристерді елге қайтару туралы шешім қабылады. Отандастарымызды елге жеткізу үшін кезектен тыс 17 әуе рейсін ұйымдастыру жоспарланды. Алғашқы борт 17 наурызда Үндістанның Гоа аралына аттанып, 18 наурыз күні 235 туристі елге алып келді», – деп хабарлады денсаулық сақтау министрлігінің баспасөз қызметі.

Естеріңізге салайық, бұған дейін үкімет корновирус пандемиясының алдын алу үшін тұрақты халықаралық рейстерге тыйым салды.

Таяуда «Туристік Қамқор» корпоративтік қоры шет мемлекеттердегі қазақстандық туристерді елге жеткізу тәртібін түсіндірді.

«17 наурыздан бастап «Туристік Қамқор» корпоративтік қоры туристік коды бар азаматтарды елге қайтаруға кірісті. Алдағы 2 аптада SCAT, Air Astana авиатасымалдаушылары арқылы әлемнің 13 еліне 17 рейс жасалып, 4 мыңнан астам турист Қазақстанға қайтарылады. Елге оралу кезінде қиындыққа

тап болған туристер «Туристік Қамқор» корпоративтік қорының http://www.fondkamkor.kz  сайтына кіріп, «Туристерге шұғыл көмек» деген өтінімді толтырулары  немесе 8 (7172) - 27 - 91- 12 жедел желісі мен +7701 534 0580 WhatsApp номеріне  хабарласулары керек», – деп мәлімдеді  «Туристік Қамқор» корпоративтік қоры.

Абылай Бейбарыс

Мырзашоқы: келушілер көп, бірақ құрал-жабдық жетіспейді

Тау-шаңғы кешеніндегі ауызсу, қонақ үй және қар мәселесі қалай шешілуде?  

13 Қаңтар 2020 17:31 4576

Мырзашоқы: келушілер көп, бірақ құрал-жабдық жетіспейді

Фото: Ілияс Қанат

Қар мәселесі

Өткен жылдың қазан айында Баянауылдағы Мырзашоқы тау-шаңғы кешенін дамыту үшін қар мен қонақ үй керек деп жазған едік. Баянауыл ауданының әкімі Қанат Кәрімовтің айтуынша, дәл қазіргі уақытта қар мәселесі қолбайлау болып отырған жоқ. Қар тоқтату жұмыстары ойдағыдай жүргізілген.

«Мырзашоқыны сенімді басқаруға алған компания өкілдері былтыр Австрия еліне барып, тәжірибе жинап қайтты. Оның ішінде қар тоқтату, қар жинау мәселелеріне ерекше басымдық берді. Мәселені шешудің екі жолы бар. Біріншіден, тау басына қар тоқтатуға арналған арнайы торлар болады екен. Торлар қарды ұстап тұрады. Екіншіден, жасанды қар жасайтын арнайы жабдық сатып алу. Мұндай технология үшін су керек, әрине. Мырзашоқыға су тарту мәселесі биыл шешімін табады. Тиісінше, қарға қатысты мәселенің бәрі өздігінен-ақ күн тәртібінен түседі. Тағы да қайталап айтамын, дәл қазір қарға қатысты мәселе туындап отырған жоқ. Тау басына қар тоқтауға арналған қалқандар орнатылған», – деді Қанат Кәрімов.

Қонақ үй мәселесі

Мырзашоқыға келушілер қона жатып демалғанды жөн көреді. Алайда, тау-шаңғы кешенінде қонақүйлер, демалыс үйлері жоқ. Мырзашоқының етегіндегі Қаражар ауылында да келушілерге арналған үйлер қарастырылмаған. Аудан әкімінің сөзінше, биыл Қаражар ауылы мен Мырзашоқы кешеніне су тартылады. Содан кейін ғана қонақ үй құрылысы басталады.

«Ауыз су мәселесі реттелсе, биыл қонақ үйдің, демалыс орындарының құрылысы басталады. Тау-шаңғы кешенін жалға алған компанияға осы жағдай қолбайлау болып отыр. Әйтпесе, Мырзашоқыны дамытуды қолға алған ағайынды Тасболат пен Бекболат Әбуғожиновтардың қысқы туризмді дамытудағы тәжірибелері жеткілікті. Олар Екібастұз өңірдегі «Снежинка» кешенін жақсы дамытып отыр», – деді Баянауыл ауданының әкімі.

Жалпы, Мырзашоқыға ең жақын деген қонақ үй аудан орталығында орналасқан. Ал Баянауыл ауылы мен Қаражардың арасы шамамен 20 шақырымнан асады. Мырзашоқы тау-шаңғы кешенінің меңгерушісі Орынбай Өскенбаевтың айтуынша, туристердің дені Баянауылдағы қонақ үйлерге тұрақтайды. Сөйтіп, таңертең келіп, кешке дейін демалып, кері қайтады.

«Егер келушілер саны күрт көбейіп, тұрақты сақталатын болса, Баянауылдың сапаржайынан Мырзашоқыға дейін арнайы автобус қарастыратын боламыз», – дейді Қанат Кәрімов.

Ауыз су мәселесі

Жоғарыда атап өткен екі мәселенің оң шешілуі ауыз суға тікелей байланысты. Сондықтан, Қаражар мен Мырзашоқыға ауыз су тартылса, қар мен қонақ үй проблемасының түйіні өздігінен тарқайды.  

«Биыл «Таза ауыз су» бағдарламасы бойынша Қаражар ауылына су тартылады. Бұл мақсатқа 268 млн теңге бөлінді. Мердігер компанияны анықтау үшін конкурс жарияланды. Ауыл мен тау-шаңғы кешенінің арасы 1,8 шақырым. Бұл аралыққа да су құбыры жүргізіледі. Суға қатысты мәселенің түйіні тарқаған соң, кешендегі құрылыс жұмыстары да жанданады», – деді Қанат Кәрімов.

Сондай-ақ, бұл жерде қысқы туризмді ғана емес, жазғы туризмді де дамыту қолға алынбақ. Әкімнің сөзінше, алдағы бір-екі жылда Мырзашоқы адам танымастай өзгереді.

«Негізгі мәселе – су мен жол. Судың жайын айттым. Жол да биыл реттеледі. Мырзашоқы тау-шаңғы кешені Баянауыл–Қарағанды жолынан төрт шақырым жерде жатыр. Жаз шыға бұл аралыққа тасжол төселеді. Павлодардан Баянауылға дейінгі жолдың жағдайы жақсы. Қарағандыдан Баянауылға дейінгі жол да жүруге жарап тұр. Электр энергиясына қатысты мәселе жоқ», – деп нақтылады аудан басшысы.

Құрал-жабдық мәселесі

Дәл қазір Мырзашоқыда кішігірім асхана, аспалы жол, құрал-жабдық сақталатын орын ғана жұмыс істеп тұр. Соған қарамастан мұнда келушілердің қатары қалың. Мырзашоқы тау-шаңғы кешенінің меңгерушісі Орынбай Өскенбаевтың айтуынша, демалыс күндері адамдар көп жиналады. Сенбі-жексенбіде кешен толық қуаттылықпен жұмыс істейді десе де болады. Яғни, 2 мыңға жуық адам демалады. Өкінішке қарай, олардың бәріне құрал-жабдық жетіспей жатыр.

«Осы айдың соңына қарай қосымша 100 пар шаңғы мен 70 сноуборд, балаларға арналған құрал-жабдықтар жеткізіледі. Бірақ, бұл мәселені түбегейлі шешпейді», – дейді Орынбай Өскенбаев.

Оның айтуынша, мұнда негізінен Қарағанды, Нұр-Сұлтан, Екібастұз қалаларынан туристер көп келеді.

Асхана мәселесі

Кешен басында кішігірім асхана бар. Бірақ, келушілердің барлығына бірдей қызмет көрсете алмайды. Сондықтан, туристер тамақтану үшін кезекке тұрады. Дені ас-ауқатты өздерімен бірге ала келеді.

«Сол себепті Мырзашоқыны аса жарнамалап отырған жоқпыз. Соған қарамастан, мұнда келушілердің қатары қалың. Кей күндері 2 мың адамға дейін қызмет көрсетуге тура келеді», – дейді Орынбай Өскенбаев.

14 адам жұмыс істейді

Бүгінде Мырзашоқыда 14 адам еңбек етуде. Олардың бәрі Мырзашоқының етегінде орналасқан Қаражар ауылының тұрғындары. Орташа жалақы – 100 мың теңге.

Қаражар ауылының тұрғыны Есен Жүсіпбаев Мырзашоқыға келіп, табыс тауып отырған жандардың бірі. Ол отбасылық бизнестің көзін тауып, туристерге қолдан жасалған кәдесыйлар сатады. Сондай-ақ, ауылдың өзге тұрғындары келушілерге жылқыларын жалға беріп, табыс табуда.

20 жылға жалға берілді  

Инвесторлар осы күнге дейін Мырзашоқыны дамытуға 35 млн теңге жұмсаған. Биыл тағы 70 млн теңге көлемінде қаражат шығындамақ. Жалпы, инвесторлар бұл кешенді сатып алу құқығынсыз 20 жылға жалға алып отыр.

Еске сала кетейік, Мырзашоқы тау-шаңғы кешенінің құрылысы 2017 жылы басталған болатын. Қазіргі уақытқа дейін мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында кешенді дамытуға шамамен 300 млн теңге жұмсалған.

Жазғы, қысқы туризмді қоса есептегенде былтыр Баянауылда 200 мыңнан астам адам демалып қайтқан. Биыл келушілер саны 300 мыңға жуықтайды деп күтілуде.

Фархат Әміренов

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: