DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 324,92 Brent 36,55
Әлемде күн тәртібіне карантинді доғару мәселесі шықты

Әлемде күн тәртібіне карантинді доғару мәселесі шықты

Коронавирустан қатты зардап шеккен АҚШ пен Еуропаның өзі жаппай жұмыссыздық пен банкроттыққа жол бермеу үшін экономикаларын қайта ашуға кірісті. 

15 Сәуір 2020 12:46 1943

Әлемде күн тәртібіне карантинді доғару мәселесі шықты

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Сейсенбі күні әлемде коронавирус өршіп тұрған жаңа «ыстық нүктелер» табылған жоқ. Сондықтан дүниежүзі елдерінде қашан карантин мен әлеуметтік шектеулерді доғарып, экономикаларды қайта ашуға болады деген мәселе күн тәртібіне шығып отыр.

Соңғы күндері Жапония мен Индонезияда қауіпті вирус қайта өршіп, жергілікті басшылық пен дәрігерлерді біршама алаңдатып тастады. Бірақ әу-бастағы Қытайдағыдай, Оңтүстік Еуропа мен Құрама Штаттардың бір бөлігіндегідей адамдар жаппай госпитальдерге жеткізіліп, соншалықты қырылып жатқан жоқ.

Тіпті коронавирустан қайтыс болған тұрғындарының саны дүйсенбі күні 10 мыңнан асқан Нью-Йорк штатының губернаторы Эндрю Гуомо: «Осылай ақылды бола берсек, ең ауыр күндердің артта қалатын түрі бар, қазір қалыпты өмірді қайта бастауға болатынына сенімдімін», – деді.

Нью-Йоркте коронавируспен ауруханаларға түскендер 19 мыңға жуықтап қалса да, олардың саны өсіп жатқан жоқ. Бұған дейін бірнеше апта бойы жаңа вирус жұқтырғандар қатары тоқтаусыз көбейіп, ауруханаларда оларды қабылдайтын орын табылмайды деген қауіп туындаған еді.

Лондон Корольдік колледжінің респираторлық медицина профессоры Себастьян Джонстонның ойынша, COVID-19 эпидемиясы Еуропаның басым бөлігінде, соның ішінде Францияда, Испанияда, Германияда, Италияда, Ұлыбританияда, өзінің шарықтау шегіне жетіп, енді әлсірей бастады.

14 сәуірде Ұлыбританияда коронавирустан өлгендер саны 11300-ден асса да, қайтыс болғандар үш күннен бері азайып келе жатыр. Дегенмен, кейбір бақылаушылардың пікірінше, бұған Пасха мерекесінде құрбандар туралы мәлімет жинаудың кешеуілдетілуі себеп болуы мүмкін.

Әлеуметтік алшақтану мен оқшаулану шаралары жер шарының айтарлықтай бөлігінде жалғасып жатса да, вирус бүкіл планетаны шарпу бағытынан әлі тайған жоқ. Ал, карантин жеңілдетіліп жатса, жағдай қалай болады? Бұл сауалға әзірге нақты жауап жоқ.

Дегенмен, денсаулық сақтау саласы мамандарының сөзінше, карантиннен асығыс бас тарту коронавируспен күресте бүгінге дейін қол жеткізілген прогресті зая кетіріп, эпидемияның қайта өршуіне жол ашуы мүмкін.

Осындай болжамдарға қарамастан, кейбір елдер шектеулерден бас тартуға кірісіп жатыр. Мысалы, пандемияның ірі ошағына айналған мемлекеттердің бірі – Испанияның өзінде кейбір жұмысшылардың жұмысқа оралуына рұқсат берілсе, Италия эпидемия аса өршіген аймағындағы оқшаулау шараларын жеңілдетуге кірісіп, бұған дейін жабылған дүкендерін ашты. Аустрия, Дания, Польша да экономикалық белсенділікті сауда орындарының қызметін қайта жандандырудан бастайтындарын мәлімдеп отыр.

Испанияда коронавирусты 170 мыңнан астам адам жұқтырып, 18  мыңға жуығы қайтыс болды. Яғни, бұл корольдік 582 000 COVID-19 оқиғасы тіркелген Құрама Штаттардан кейінгі екінші орында тұр. Бірақ, осыған қарамастан, Испания құрылыс компаниялары мен кейбір зауыт-фабрикаларының жұмысын қайта жандандырып отыр. Дәрігерлер мен бірқатар саясаткердің ойынша, Испания карантинді тым ерте жеңілдетіп жатыр.

Еуропа орталық банкінің мәлімдеуінше, «Қарт құрлық» оқшаулану мен шектеулер салдарынан әлемнің өзге аймақтарымен салыстырғанда рецессияға тереңірек батып, осы экономикалық құлдыраудың зардабынан келесі жылы да айыға алмайды.

АҚШ экономикасының 38 %-ын құрайтын 10 штатының губернаторы болса, күш біріктіріп, қалаларды ашудың үйлестірілген жоспарын әзірлеп жатқанын жариялады. Президент Дональд Трамп болса, бұл мәселеде негізгі шешімді федералдық билік қабылдауға тиіс екендігін мәлімдеп, аймақтық басшылар мен орталық үкіметті алда үлкен дау күтіп тұрғанын аңғартты. Сондай-ақ Ақ үй басшысы экономиканы 1 мамырдан бастап қайта ашуды көздеп отыр. Алайда Америка президентінің инфекциялық аурулар жөніндегі кеңесшісі Энтони Фауси бұны – «тым оптимистік» жоспар деп атады.

Президентке емес, Конституцияға сүйенген Калифорния губернаторы Гэвин Ньюсом сейсенбі күні «вирустық шектеулерді» алып тастаудың детальдық жоспарын жариялайтынын хабарлап, адамдардың «үйде қалу» режимінен бірте-бірте ғана босатылатынын ескертіп, бұл мәселеде саяси қысымға бағынбай, ғылымға жүгінетінін атап өтті.

АҚШ пен Еуропа эпидемия биігінен өткендерін жариялап, карантиндік шектеулерді алып тастауға әзірленіп жатқанда, коронавирустық пандемия Латын Америкасында, Африкада, Оңтүстік-Шығыс Азияда күшейеді деген қауіп бар.

Болжамдарға қарағанда, ғалам экономикасы карантиндік шаралар мен шектеулерден 5 трлн доллар жоғалтады. Бірқатар сарапшының ойынша, қазір дүниежүзі мемлекеттерінің үкіметтері жаппай жұмыссыздық пен банкроттыққа жол бермеу үшін экономикалық белсенділікті шама-шарқынша ертерек қалпына келтіруді көздеп отыр.

Джонс Хопкинс университетінің дерегінше, осы күнге дейін коронавирусты әлемде 1,9 миллионнан астам адам жұқтырып, 120 мыңға жуығы қайтыс болды. Алайда, тестілеудегі шектеулерді, құрбандарды санаудағы кемішіліктерді және кейбір елдердің эпидемия ауқымын жасыру ниетін ескерсек, шын мәнінде планетада COVID-19-дан жан тәсілім еткендер бұдан әлдеқайда көп болуы мүмкін.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Оған Үкімет резервінен шұғыл түрде қаражат бөлінетін болды. 

26 Мамыр 2020 11:59 605

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Қазіргі кезде еліміз COVID-19 пандемиясына қарсы төрт вакцина-кандидатты әзірлеп жатыр. Оның ішінен ең тиімдісі таңдап алынады.

БҒМ-ге қарасты Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты SARS-CoV-2 вирусының қазақстандықтар бойынан алынған жергілікті штаммымен биологиялық қауіпсіздіктің 3-ші деңгейіндегі лабораторияда жұмыс жүргізіп жатыр. Жақында олардың жетістіктерімен Президент Қасым-Жомарт Тоқаев танысты.

Институттың бас директоры Күнсұлу Закарьяның айтуынша, вакцина жасау жұмыстары тәулік бойғы режимде іске асырылуда. Бұл істе ҒЗИ ғалымдарына Ұлттық биотехнологиялар орталығы көмекке келіп, бірлесе әрекет етуде. Жалпы алғанда, төрт кандидаттық вакцина дайын болуы тиіс, оның екеуі бағдарлы-векторлы, тағы екеуі вирустың S-ақуызы фрагменттері негізіндегі субдербес  вакцина болмақ. «Клиникаға дейінгі» және «клиникадан кейінгі», яғни зертханалық жануарларға жасалатын сынақтан бастап, ерікті сырқаттарға сынақтардың бәрі аяқталғаннан кейін вакциналардың тек ең тиімдісі әрі қауіпсізі ғана өндіріске қойылуы тиіс.

Осы дәрі-дәрмекті өндіріске қоюға қажетті биофамацевтикалық зауыттың құрылысын Үкімет қазірден қолға алып отыр. Кәсіпорын Жамбыл облысының Қордай ауданында орналасқан Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты жанынан бой көтереді деп жоспарлануда. Жаңа зауыт халықаралық GMP стандарттарына сәйкес келетін вакцина шығару үшін керек. Сонда оның өнімін шет мемлекеттер де сатып ала алатын болады. Егер жоғары тиімділігі дәлелденсе, отандық COVID-19 вакцинасын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы миллиондаған долларға сатып ала бастауы да ғажап емес.

Осы орайда Білім және ғылым министрлігі «Қазақстан Үкіметінің резервінен қаражат бөлу туралы» Үкімет қаулысының жобасын жариялады.

«Жамбыл облысының әкімдігіне жобалық құжаттаманы әзірлеу және БҒМ Ғылым комитетінің «Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны аумағында «өндірістік практиканың талаптары мен стандарттарына» (GMP) сәйкес келетін, иммунобиологиялық препараттар шығаратын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін Үкіметінің шұғыл шығындарға арналған резервінен қаражат бөлінсін», – делінген құжатта.

Зауыттың жобалық құжаттамасына және құрылысының бірінші кезеңіне Үкімет резервінен 685,8 миллион теңге бөлінгелі тұр.

Кәсіпорын құрылысының жедел әрі тоқтаусыз жүруін қадағалау Жамбыл облысының әкімі Бердібек Сапарбаевқа жүктелетін болды. Таяуда Бердібек Машбекұлы өз орынбасарын, Қордай ауданының әкімін, сонымен қатар облыстық, аудандық әкімдіктердің аппараттары мен жергілікті БАҚ өкілдерін ертіп, ол жаққа үлкен делегациямен барды, дайындықты тексеріп қайтты. Әкімқаралардың болашақ стратегиялық зауыт алаңына барыс-келісі енді тек жиілемек.

Ал жаңа қаржы министрі Ерұлан Жамаубаев бөлінген қаражатты әлдекімдер талан-таражға салмай, мақсатына пайдаланылуын қамтамасыз етуге жауапты болып белгіленді.

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов шағын түсініктеме беріп, вакцина зауытының қажеттілігін сөз етті.

«Отандық иммунобиологиялық препараттарды жеткілікті мөлшерде шығару және осындай препараттардың шетелдік импортына тәуелділікті жою аса маңызды. Осы арқылы қауіпті биологиялық факторлардың ықпалынан халықтың қорғалуын қамтамасыз етеміз, соған жағдайлар жасалады. Еліміз пандемиялық вирустарға қарсы вакциналардың тұрақты стратегиялық қорына ие болады. Қазақстанның биологиялық қауіпсіздігі артады. 685 миллион 864 мың теңге біздің Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты территориясында иммунобиологиялық препараттар, соның ішінде COVID-19 коронавирустық инфекциясына қарсы вакцина жасайтын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін бөлініп отыр», – деді ведомство басшысы.

Қазақстандық вакцина шетелдік баламаларынан арзан әрі тиімдірек болуы тиіс деген талап қойылған көрінеді.

Аталған институт ғалымдары жалғыз коронавирус қана емес, өзге де адам және мал індеттерімен күреске сүбелі үлес қосып келеді. Ол жыл сайын қауіпті және аса қауіпті инфекцияларға қарсы 27 миллион доза әртүрлі вакцина жеткізеді. Мысалы, ҒЗИ нодулярлық дерматитке қарсы шетелдік баламаларынан үш есе арзан вакцина жасап шыққан. Оны ендіру арқасында бюджет 2 миллиардтай теңге үнемдеген екен.

Отандық осы ғылыми мекеме елге бұдан да зор пайда әкелуге қауқарлы. Бірақ өз өнімдерін өнеркәсіптік ауқымда шығаруға мүмкіндік беретін зауыты жоқ. Сондықтан Үкімет отандық төл иммунобиологиялық препараттар өндіретін жеке биофамацевтикалық кәсіпорын салуға бел буды.

Жоба бойынша оның қуаты жылына әртүрлі вакцинаның 60 миллион дозасын өндіруге жетуі тиіс. Зауытты тұрғызып, жабдықтау 3,5 миллиард теңгені қажет етпек. Кәсіпорынды іске қосып, ісін жолға қою үшін барлығы бар көрінеді: жоғары білікті кадрлар даярланған, Қазақстан микроағзалардың бірегей жиынтығын жинап үлгерді, заңмен қорғалған зияткерлік меншік пен өнертабыстарға ие. Енді тек COVID-19 індетіне адамға қауіпсіз сипатта қарсы тұра алатын пәрменді, отандық вакцинаның таңдап алынуын күту қалады.

Жанат Ардақ

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Англия тұрғындарының айтарлықтай бөлігі коронавирусты мұсылмандар, еврейлер, қытайлар әдейі таратты деген қаскүнемдік теорияларына сенетін болып шықты. 

25 Мамыр 2020 15:16 567

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Қазір планета үлкен дағдарыстың бел ортасында. Денсаулық сақтау саласы да,  экономика да, психология да дағдарыста. Респираторлық ауруға шалдықтыратын коронавирус пандемиясын тоқтату жолындағы күрес жер шарында миллиондаған адамның өміріне төңкеріс әкелді. Оның салдары әркім үшін әртүрлі. Ал, бұның бәрінің нақты себебі не, ертеңіміз қалай болады? Осынау сауалдарға жауап іздеген адамдардың арасында түрі конспирологиялық теорияларға сенетіндер көбейіп келеді.  

Жақында Оксфорд университетінің психологтары Англияда ауқымды социологиялық зерттеу жүргізді. Оның нәтижесіне сүйенсек, мұндағы тұрғындардың жартысына жуығы COVID-19 жайындағы қаскүнемдік теорияларына сенетіндерін айтып, 20 пайызға таяуы қауіпті вирустың тарауына еврейлер мен мұсылмандар кінәлі деп жауап берген. 

Сауалнамаға 2500-ден астам адам қатысып, солардың 50 пайыздайы «коронавирус - Қытайдың Батысты жою үшін ойлап тапқан биологиялық қаруы» деген идеяны белгілі бір дәрежеде қолдайтындарын айтқан. Респонденттердің бестен бір бөлігі болса, COVID-19-ды еврейлер экономиканы күйретіп, қаржылық пайда көру үшін ойлап тапты деген пікірде.

Сауалнамаға тартылғандардың 20 пайыздайы «Мұсылмандар бұл вирусты Батыстың құндылықтарына шабуыл ретінде таратып отыр» деген оймен ішінара келісетін болып шықты.

Зерттеуде көрсетілген өзге бір дерекке қарағанда, Англияда ересек тұрғындардың шамамен 59 пайызы жергілікті үкімет вирус туралы халықты шатастыратын ақпарат таратты деп есептейді. Тағы 62 пайызы «ковидті» адамдар өз қолымен жасады дегенге сенеді екен.

Ғалымдардың айтуынша, COVID-19 туралы қаскүнемдік теориясына иланатындардың көпшілігі - карантин мен әлеуметтік алшақтық ежелерін сақтауға құлықсыз жандар және де олар осындай жауапсыздығымен «аурудың тарауына ықпал етіп» отыр.

«Қаскүнемдік теориясына илану сенімсіздіктің өзге формаларымен де байланысты. Бұндай ілімдерге әуестік карантин принциптерін орындауға құлықсыздықпен, келешекте диагностикалық тест пен вакцинациядан өтпеу ниетімен де астасып жатыр. Сонымен қатар, қаскүнемдік теориясы параноямен, вакцинацияны қастандық деп көрсететін жалпы сеніммен, климаттың өзгеруін де астыртын саясат деп қабылдайтын менталитетпен, мекемелер мен мамандықтарға сенбеумен де байланысты», - дейді британдық университет ғалымдары.

Сенгіш канадалықтар, Гейтс және «Совет азаматтары»

Мамырдың 5-8-і күндері Оттавадағы Карлтон журналистика мектебі де сауалнамаға 2 мыңдай адам тартып, жергілікті тұрғындардың коронавирусқа қатысты конспирологиялық теориялар туралы ойларын анықтауға тырысты. Сұрақ-жауапқа қатысқан канадалықтардың 50 пайызға жуығы мұндай теорияларға сенетіндерін айтқан. Және де олардың 26 пайызы COVID-19 инфекциясы қытайлық зертханада биологиялық қару ретінде жасалды десе, 11 пайызы жұмбақ ауруды сондай қауіпті емес деп атап, оның 5G желісінің денсаулыққа зиянын жасыру үшін таратылғанына күмән келтірмеген.

Yahoo News және YouGov  жүргізген зерттеу нәтижесіне жүгінсек, Құрама Штаттарда республикалық партия жақтастарының 40 пайызы Билл Гейтс COVID-19-ға қарсы вакцинаны болашақта жер шарында миллиардтаған адамға микрочип салып, олардың қозғалысын бақылау үшін қолданбақ деген пікірде.

Солтүстік Осетияда «Совет азаматтары» деген қозғалыс 1991 жылы Кеңес одағының халқы «СССР» мемлекетін сақтап қалуға дауыс берді және сол ел әлі бар деп есептейді. Және де бұл ұйым Ресей Федерациясын АҚШ-тың Делавар штатында тіркелген жекеменшік оффшорлық компания деп атап, оның КСРО территориясын басып алғанын алға тартып отыр.

«Совет азаматтарының» қаскүнемдік теориясына қарағанда, коронавирус – фейк, оны Билл Гейт, Джордж Сорос тәрізді алып тұлғалар әлемді бақылауға алу үшін АҚШ-тың биологиялық қаруы ретінде жасап, дүниеге таратып отыр.

Теориия қай уақытта қаскүнемдік теориясына айналады?

Шын мәнінде бұл сауалға жауап беру қиын. Өйткені, қаскүнемдік теориясына қатысты ғалымдар арасында консенсус жоқ. Бірақ, Германияның Йоханнес Гутенберг университетінің әлеуметтік және құқық психологы Роланд Имхофф үшін «қаскүнемдік теориясы – қоғамның есебінен пайдаға кенелгісі келетін бірнеше тұлғаның құпия жоспарымен байланысты оқиға туралы болжам».

Имхоффтың ойынша, кейде қаскүнемдік теориясын қандайда бір оқиғаны ақтап алу үшін қолданатындар бар. Мәселен, 20-ғасырдың басында Ресей патшалығының құпия қызметі еврейлердің әлемдік үстемдікке ұмтылысын баяндайтын «Сионист данышпандарының протоколы» деген мәтін жазса керек. Кейні бұл антисемиттік  құжатты Адольф Гитлер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Холокосты ақтап алу үшін пайдаланған.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: