«CITIC Construction Co LTD» компаниясын жазалудың әкімшілік жолы ғана бар

«CITIC Construction Co LTD» компаниясын жазалудың әкімшілік жолы ғана бар

Қытай банкі Қазақстан жолдарына 2,6 млрд доллар несие берген. 

12 Қараша 2019 17:34 3619

«CITIC Construction Co LTD» компаниясын жазалудың әкімшілік жолы ғана бар

Автор:

Есімжан Нақтыбайұлы

«Талдықорған-Өскемен» бағытындағы жол құрылысына Қытай азаматтарын заңсыз жолмен тартқан «CITIC Construction Co LTD» компаниясы бір жыл бойы сырттан басқа жұмысшы әкеле алмайды. Заң талабы осындай болғанымен, қазір мұнда 99 шетел азаматы жұмыс істеп жатыр. Үкіметтің баспасөз орталығында «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы Ұлан Әліпов осындай мәлімет айтты.

«Талдықорған-Өскемен жобасында 1215 қызметкер жұмыс істеп жатыр. Соның 99-ы шетелдік», – деген Ұлан Әліпов аталмыш жолдың Қапал атты бұрылысында қытай-қазақ жұмысшыларының төбелесіне жол берген «CITIC Construction Co LTD» компаниясын жобадан шеттету қарастырылмағанын айтты.

«Талдықорған-Өскемен жолында заңсыз жұмыс істеген қытайлықтардың бәрі қайтарылды. Осы жобада қазір қытайлықтардың саны азайды. Аталмыш нысанда жұмыс тоқтап қалған да жағдайлар болды. Қазір біз жұмысты қайтадан қалпына келтірдік. Ол нысанда кикілжіңге байланысты 28 қытайлық жарақат алғанын білесіздер. Соның әсерінен тәртіп бұзғандар ғана емес, тәртіп бұзбаған қытайлықтар да кетіп қалды. Ол жерде қытайлық «CITIC Construction Co LTD» компаниясына емес, кикілжіңге қатысы бар адамдарға шара қолданылды», – дейді компания басшысы.

Ұлан Әліпов БАҚ өкілдерінің  «Қытайлық жұмысшыларды Қазақстан аумағына заңсыз жолмен әкелген «CITIC Construction Co LTD» компаниясы жобадан неге шеттелімейді» деген сауалына екіұшты жауап берді.

«Біздің заң бойынша еңбек мигранттарын заңсыз жолмен тартқан компаниялар бір жылға дейін басқа адам кіргізе алмайды. Сондай әкімшілік жолы ғана бар», – деді ол.

Ұлттық компания басшысының айтуына қарағанда Қазақстандағы жол жөндеу және салу жобаларына Қытайдың «Эксимбанкі» 2,6 млрд доллар несие берген.

«Бұл қарыз жеңілдетілген несие ретінде берілгендіктен, жобаларға қытайлық компаниялар 50/50 қағидатымен атсалысып жатыр. Несиенің мерзімі 20 жыл, 5 жыл жеңілдігі бар. Ал пайыздық мөлшері –2%. Жалпы сомасы 2,6 млрд доллар. Бұл қарыз мемлекет тарапынан кепілдендірілген», – деді Ұлан Әліпов.

Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

1,5 жылда 6,5 мың қазақ Қытай азаматтығынан шығарылған

СІМ Қытай қазақтарының қай санаты Қазақстан азаматтығын ала алмайтынын атады. 

28 Қараша 2019 11:32 2091

1,5 жылда 6,5 мың қазақ Қытай азаматтығынан шығарылған

«Отандастар. Болашаққа бағдар» атты халықаралық дөңгелек үстелге қатысқан Сыртқы істер министрінің орынбасары Шахрат Нұрышев Қытайдағы қазақтардың мәселесі ресми Нұр-Сұлтан тарапынан қалай шешіліп жатқанын баяндады.

«Соңғы кездері Қытайдағы қандастарымызға байланысты неше түрлі әңгімелердің тарауына қатысты қысқаша мәлімет беріп кетейін. Министрлік қандастарымыздың мәселесін шешу мақсатында Қытай тарапымен тығыз диалог орнатып, түрлі келіссөздер мен консультациялар өткізуде.  Өздеріңізге мәлім, 2017 жылдан бастап  Қытай Халық Республикасының Шыңжан-ұйғыр автономиялы ауданындағы миграциялық режимнің және  терроризмге қарсы күрестің күшеюіне байланысты Қытайдағы қандастарымыздың Қазақстанға шығу мәселесі қиындады. Дей тұрғанмен дипломатиялық арналар арқылы атқарылған шауралардың нәтижесінде  қазақтардың Қытайдан Қазақстанға шығу мәселесі дұрыс шешімін табуда.  Қытайлық тараптың мәліметі бойынша қандастардың Қытайдан Қазақстанға шығуына қойылған шектеу алынып тасталған. Тек  Қытайдың заңдарын бұзғандарға ғана  шектеу қойылатыны ескертілді. 2019 жылдың  қаңтар-қараша аралығында  еліміздің Қытайдағы консулдық және дипломатиялық  мекемелерінен 38393 этникалық қазақ виза алып, Қазақстандағы туыстарымен қауышты.  Қос азаматтығы үшін Қытайдан шыға алмай жүрген 35 қазақтың 30-ы босатылып, елімізге оралды», – деген СІМ өкілі қандастарды қос азаматтықтан аулақ болуға шақырды.

«Қазақстанның қолданыстағы заңнамасына сәйкес, Қазақстан азаматтығын жеңілдетілген  тәртіппен қабылдаған этникалық қазақтар  Қазақстанның Қытайдағы дипломатиялық  өкілдіктері арқылы Қытай азаматтығынан шығу мәселесін ресімдеуде.  Қытайдың Қазақстандағы елшілігінің ресми мәліметі бойынша,  соңғы 1,5 жыл ішінде 6,5 мыңнан астам этникалық қазақ  Қытай азаматтығынан шығарылды. Алайда Шыңжандағы көші-қон саласына енгізілген жаңа тәртіпке байланысты  мемлекеттік қызметтегі,  құқық қорғау органдарында қызмет ететін, әскери борышы бар және  партия мүшелері болып табылатын  қазақтардың Қытай азамттығынан шығу мәселесі әлі де болса шешімін таппай отыр.  Дегенмен, министрлік бұл мәселені өз бақылауында ұстап, Қытай  тарапымен жүйелі жұмыстарды жалғастыруда.  Осы ретте Қытайдағы қандастарымызға Қазақстан мен Қытайдың заңнамаларына сәйкес, қос азаматтыққа жол бермеу керектігін тағы да ескерте айтқым келеді» – деді Шахрат Нұрышев.

Есімжан Нақтыбайұлы

Бейжіңнің құпиясы

«Нью-Йорк Таймс» газеті Қытайдың Шыңжаңдағы саясаты туралы жүздеген бет «инсайдерлік құжатты» жариялап жіберді.

21 Қараша 2019 10:06 5826

Бейжіңнің құпиясы

Сенбі күні «Нью-Йорк Таймс» газеті Қытай үкіметінің мұсылмандарға қатысты саясаты туралы құпия құжаттарды жариялады. 403-беттік «ішкі документтер» Компартияның Шыңжаңдағы әрекеттеріне тереңірек үңілуге мүмкіндік береді. Онда президент Си Цзиньпиннің шенеуніктерге «сепаратизм мен экстремизге қарсы аяусыз әрекет етуге» бұйрық бергені айтылған.

Адам құқығын қорғау ұйымдары мен шетелдік сарапшылардың есебінше, Шыңжаңда құрылған лагерьлерге миллионнан астам мұсылман қамалған. Олардың арасында этникалық қазақтар да бар, бірақ көпшілігі – ұйғыр.

Америкалық басылымның хабарлауынша, бұл құжаттар Қытай президентінің бұрын-соңды жарияланбаған сөздерінен, директивалардан, ұйғырларды бақылау мен аңду туралы баяндамалардан тұрады. Сонымен қатар, төрткүл дүниеге жария болған жазбалар Шыңжаң мұсылмандарына қатаң шара қолдануды құптамайтындар компартияның өз ішінде де бар екенін көрсетіп отыр.

Аяушылық болмасын

Құжаттарды Қытайдың саяси элитасының есімін атамаған бір мүшесі таратып жіберген. «Нью-Йорк Таймстың» мәліметінше, ол адам бұл әшкерелеу Қытай басшылығы мен президент Сидің «адамдарды жаппай ұстағаны үшін» жауапкершіліктен құтылып кетпеуіне көмектеседі деп үміттеніп отыр.

2014 жылы ұйғыр содырлары Қытайдың оңтүстік-батысында теміржол станциясына шабуыл жасап, 31 адамды мерт қылғаннан кейін Си Цзиньпин шенеуніктердің алдында сөз сөйледі. «Таймстың» дерегінше, сол кездесуде Қытай басшысы «терроризммен, сепаратизммен  күреске диктатура органдарын қолданыңдар, аяушылық болмасын» деген.

Шыңжаңдағы лагерьлер 2016 жылы осы аймақтың партиялық басшылығына Чэн Цюаньго келгеннен кейін тез кеңейді. «Нью-Йорк Таймстың» ақпаратына сай, Чэн репрессияны  ақтап алу үшін президенттің сөзін таратып, жергілікті басшыларды «кімді жинау керек болса, солардың бәрін жинауға» шақырған.

Аз топтарға қатаңдығы арқылы партияда аты шыққан Чэн бұған дейін Тибетте саяси қарсыластарын басу үшін «темірдей жұдырықпен» басшылық еткен.

Сонымен қатар, әлем ақпарат құралдарына мәлім болған құжаттарда Шыңжаңға оралып, ата-аналарын таппай қалған студенттердің сұрағына жауап беру туралы нұсқаулар да бар.

Америкалық газеттің хабарлауынша, шыңжаңдық шенеуніктер үйлеріне оралған жастарға «әке-шешең немесе туыстарың экстремизм «вирусын» жұқтырды, сондықтан олар аурулары асқынып кетпей тұрғанда, емделулері керек» деп жауап беруге міндеттелген.

Түрме тәрізді 

«Нью-Йорк Таймс» партияның бұйрығына көнбеген Ван Юнчжи есімді шенеуніктің жазаланғаны туралы деректерді де жариялап отыр. Юнчжи 2017-2018 жылдары өз еркімен Шыңжаңдағы лагерьлерден 7000-нан астам адамды босатып жіберген.  

Және де құжаттарда осыдан екі жыл бұрын «сепаратизммен күрес» заңын бұзды деген себеппен компартия қатарында 12000-нан астам адамның тергелгені айтылады. Кейбір сарапшылардың сөзінше, осының өзі Шыңжаңдағы орталықтардың құрылуына жергілікті шенеуніктердің наразы болғанын білдіреді.

Қытай алғашқы кезде мұндай лагерьлердің бар екенін жоққа шығарғанымен, кейін оларды ислам экстремизмі мен зорлық-зомбылықтан бас тарттыру үшін құрылған кәсіби дайындық және ағарту орталықтары деп атады.

Алайда, адам құқығын қорғау ұйымдары мен халықаралық ақпарат құралдары спутниктен түсірілген суреттер мен ресми құжаттарға сүйене отырып, сол орталықтардың түрме тәрізді жабдықталғанын хабарлап отыр.

Мельбурн университетінің Қытайдағы этникалық қатынастар жөніндегі сарапшысы Джеймс Лейболдтың ойынша, әшкере болған құжаттар арқылы компартия  Шыңжаңдағы мұсылмандардың әдейі әрі жүйелі түрде жаппай қамалғанын ақ-қара түспен қағаз бетінде өз сөздерімен растап берді.

«Бірақ, бұл деректер жазалау мен тазалау саясатымен келіспейтін жергілікті лауазымды тұлғалардың бар екенін де айғақтап отыр», - дейді Лейболд «Франс пресс» агенттігіне берген сұқбатында.

Құрақ көрпе 

Дүйсенбіде Қытай сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі Гэн Шуан күнделікті баспасөз маслихатын өткізіп, әшкере болған құжаттардың растығын жоққа шығармаса да,  «Нью-Йорк Таймсты» олардың мазмұнын бұрмалады деп айыптады.

«Бұл басылым икемге көнбейтін құрақ көрпені жамылып,  ... Қытайдың терроризммен күресін және де-радикализация әрекеттерін қаралағысы келген. Сонда ол не ойластырып отыр? Шыңжаң істері – Қытайдың ішкі істері. Бұл аймақ душар болған проблемалардың ұлтқа, дінге, адам құқығына еш қатысы жоқ. Лаңкестікпен күрес, радикализмнен бас тарттыру шараларының арқасында Шыңжаң жұрты соңғы үш жылда бірде-бір зорлық-зомбылықты, террористік шабуылды көрген жоқ», – дейді Қытай дипломатиялық ведомоствосының өкілі.

Бейжіңнің Шыңжаңда ашқан орталықтары Батыс әлемінде қатаң сынға ұшырап отыр. Мұндай мекемелердің құрылуын айыптап дүниежүзінің 23 елі қазанның соңында мәлімдеме таратты. Олардың қатарында АҚШ пен Австралия бар.

Дегенмен, Қытайдың Шыңжаңдағы бағдарламасын қолдап отырғандар да аз емес. «Си-эн-эн» телекомпаниясының хабарлауынша, аталған орталықтарды жақтап, жер шарының 54 мемлекеті қарсы мәлімдеме жасаған.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: