DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 322,72 Brent 36,55
Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Беларусьтен Германияға дейінгі құбырда былғанған миллиондаған баррель мұнайдың құны миллиард доллардан асты.

19 Мамыр 2019 10:35 3092

Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Автор:

Арыстан Рысбек

Ресейдің ластанған миллиондаған баррель мұнайы бірнеше апта бойы Беларусьтен Германияға дейінгі құбырда қалды. Оның құнын біреу өтеу керек. Бірақ әзірге ешкім ниет білдірген жоқ.

Батыс мұнай компаниялары мен Еуропаның өңдеуші зауыттары бұл мұнайдың жарамсыздығын білмей тұрып, бір ай бұрын сатып алып қойған. Дегенмен сол кәсіпорындар төлемдерді тоқтатқанын әлі жариялаған жоқ. Өйткені олар әлемнің екінші экспортері – Ресеймен жақсы әрі ұзақмерзімді байланыстарын бұзғысы келмейді. Оның үстіне Мәскеумен айлар, тіпті, жылдар бойы соттасу оңай шаруа емес.

Есесіне, Ресей мұнайын саудалаумен айналысатын төрт трейдер «Рейтер» агенттігіне мәлімдегендей, батыстың бірнеше компаниясы сатып алушылар мен сатушы жақ шығынды бөліп төлеу және «былықты» жою туралы келіссөздер аяқталғанша, бүлінген мұнай үшін төлемдерді тоқтата тұру туралы Мәскеуге ұсыныс жасаған.

Жалпы алғанда, батыст компаниялары 1,2 миллиард долларға шамамен 19 миллион баррельдің мұнайын сатып алған. Көмірсутегі апталап құбырда жатқаннан кейін танкерлерге жүктеле бастады.

Сатып алушылар ластану дағдарысы аяқталғанша, төлемдерді ресейлік өндірушілер банк кепілдігі арқылы кейінге қалдырғанын қалап отыр.

«Беларусь пен Германия арасындағы құбырда шамамен 0,8-0,9 миллион тонна мұнай бар. Ешқандай өңдеуші зауыт оларды қабылдағысы келмейді. Ластанған мұнайды эвакуациялап, құбырды қайта іске қосу қажет. Дегенмен Ресей барлық шығындарды еуропалық мұнай өңдеушілер өз мойнына алады деп ойласа - қатты қателеседі», – дейді «Рейтерге» берген сұхбатында есімін атамаған еуропалық мұнай маманы.

Ресейдің мемлекеттік «Роснефть» компаниясы да, «Лукойл» да бұл мәселеге қатысты түсініктеме бермей отыр. Сонымен қатар құбыр монополисі – «Транснефть» те өтемақы проблемасын қозғаудан бас тартқан. Оның айтуынша, мұнайды органикалық хлоридпен өндірушілердің өздері былғаса керек. Халықаралық мұнай компаниялары мен сауда үйлері де осы дағдарысқа қатысты ашық сөйлемей, үнсіз отыр.

Мамырдағы дедлайн

Беларусь Еуропаның мұнай өңдеуші кәсіпорындары мен құбыр операторларына 5500 шақырымдық «Дружба» құбыры арқылы бара жатқан мұнайдың қатты былғанғанын үш аптадан астам уақыт бұрын хабарлады.

Cодан кейін Ресей мұнайының «Дружбадағы» ағыны тоқтап, бір баррель «қара алтынның» бағасы 75 доллардан асты. Бұл – соңғы жарты жылдағы максимум.

Ресей мұнайды біреулердің әдейі ластағанын мәлімдесе, Беларусь жағы «Дружба» арқылы Еуропаға энергетикалық шикізат жеткізу жұмыстарын қалпына келтіру үшін айлар қажет болатынын ескертіп отыр.

Органикалық хлорид әдетте мұнай құбырларын тазартуға және мұнайдың ағынын жылдамдату үшін қолданылады. Бірақ  сол құбырды мұнай жеткенше, хлоридтан тазартып үлгеру қажет. Әйтпесе, хлорид өңдеуші зауыттардың жабдықтарына зиян келуі мүмкін.

Ресейден алынған мұнайдың ақысы мамырдың ортасына дейін төленуге тиіс еді. Берілген мерзім сондай. Бірақ шикізат бүлінді. Сонда оның құнын кім өтеуі керек? Бұл сауалға әлі жауап жоқ. 

19 миллион баррель

Ресейлік өндірушілер өз мұнайын «Дружба» құбыры арқылы Германия, Польша, Словакия, Венгрия, Чехия мұнай өңдеу зауыттарына сатады. Ол зауыттар - PKN Orlen, Grupa Lotos, MOL, Total, Eni, Shell және тағы басқа компаниялардың иелігінде.

Поляктың PERN және словактың Transpetrol сияқты компаниялары «Транснефттен» мұнай сатып алғанын растағаннан кейін сол шикізат ресейлік сатушылардан еуропалық сатып алушылардың меншігіне өтеді. Алайда мұнайдың ақшасы дереу бір қолдан екіншісіне өтпейді. Яғни Ресей сәуірде сатқан көмірсутегінің құнын мамырдың ортасында ғана ала алады. Демек оған 19 миллион баррель мұнай үшін төлем әлі жеткен жоқ. Ал ресейлік өндірушілер сәуірде сатылған, бірақ ақшасы әлі төленбеген мұнай үшін мемлекетке салық төлеп үлгерген.

Қазақтың 590 мың тонна мұнайы ластанған

Қазақстаннан Ресей арқылы өтіп, Балтық теңізі жағалауындағы Усть-Луга портында танкерлерге жүктелуі тиіс 590 мың тоннаға жуық мұнайдың «Дружба» құбырында ластанғанын мамырдың 17-сінде еліміздің энергетика министрінің орынбасары Әсет Мағауов мәлімдеді.  Осыған байланысты Қазақстан Ресейдің «Транснефть» компаниясынан өтемақы талап етуді жоспарлап отыр.  

«Ең алдымен мұнайды сатқан компаниялар сатып алушылармен бағаны түсіру туралы сөйлеседі. Содан кейін «Қазтрансойл» «Транснефтпен» жеке келіссөз жүргізеді», – деп хабарлайды «Рейтер» Әсет Мағауовтың сөзіне сілтеме жасап.

Әзірге не «Транснефть», не Ресей энергетика министрлігі бұл мәселеге қатысты түсініктеме берген жоқ.

Ресей өкілдері мәлімдегендей, «Дружба» құбырының бір тармағын тазарту үшін 22 күн, өзгесін тазалауға жеті күн кетуі мүмкін.

Арыстан Рысбек

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Бір ауладан үш чемпион

Екібастұздағы 9-шағын ауданның бір ғана ауласынан үш чемпион шыққан. Олар – кикбоксшы Нұрсұлтан Хасанов, джиу-джитсу шебері Диас Еренғайыпов және кәсіпқой боксшы Мұса Тұрсынғалиев. 

30 Сәуір 2020 11:55 1343

Бір ауладан үш чемпион

Бізге мұндай қызықты деректі Екібастұз қаласының тұрғыны Жомарт Матенов хабарлады. Оның айтуынша, бір ауладан жастары шамалас үш чемпионның шығуы сирек кездесетін жағдай.

«Бүгінде үшеуі де спортсүйер қауымға танымал. Олардың бір аулада ержетіп, әлемдік спорттың шыңын бағындыруы – мақтанарлық және жастарға үлгі боларлық жағдай», – дейді Жомарт Матенов.

Белгілі болғандай, Мұса Тұрсынғалиев академик Марданов көшесіндегі 23-үйде, Диас Еренғайыпов Сәтбаев көшесіндегі 48-үйде, ал Нұрсұлтан Хасанов Естай Беркімбаев көшесіндегі 104/2 үйде тұрған.

Спорттағы қадамдарын Екібастұзда бастаған спортшылардан қазір туған қаласында тұрып жатқаны Диас қана. Ол осы шаһардан «Yerengaipov Team» деген жеке клубын ашып, жергілікті жастарды жекпе-жек өнеріне баулуда. Нұрсұлтан Хасанов бүгінде Павлодар қаласының тұрғыны. Ішкі істер органдарында қызмет атқарады. Ал Мұса спорттық мансабына байланысты мұхит асып, АҚШ-ты мекен етуде.

Қызық үшін Екібастұздың электронды картасына үңіліп, спортшылар тұрған үйлердің орналасуына назар аудардық. Шынымен де, үш үй үш түрлі көшемен аталса да, бір-біріне жақын орналасқан екен.

Ал енді спортшылардың жетістіктеріне аз-кем тоқталып өтейік. Үш спортшының ішінде жас жағынан үлкені – Нұрсұлтан Хасанов. Ол 1991 жылдың 7 мамырында дүниеге келген. Қазақстанның Еңбек сіңірген жаттықтырушысы Сабыржан Жақыповтың шәкірті.

Нұрсұлтан Азияның екі дүркін чемпионы. 2012 және 2015 жылдары Сары құрлықтың теңдесіз спортшысы болды. Ал 2017 жылы Венгрия астанасы Будапеште өткен Әлем біріншілігінде чемпион атанып, ел мерейін өсірді. Былтыр Ресейдің Анапа қаласында ұйымдастырылған Әлем Кубогында топ жарып, қоржынын кезекті қомақты жүлдемен толықтырды. Бір сөзбен айтсақ, Нұрсұлтан Хасанов дәл қазіргі уақытта Павлодар өңірінің маңдайалды спортшыларының көшін бастап тұр.

Жекпе-жек өнерінің жанкүйерлеріне Диас Еренғайыповтың есімі жақсы таныс. Ол 1995 жылы туған. Аралас жекпе-жектен ел намысын қорғап жүр. Осы күнге дейін кәсіпқой рингте 11 кездесу өткізіп, соның сегізінде жеңіске жеткен. Қайсыбір жарыста Шешенстан президенті Рамзан Қадыровтың өзін өнерімен тәнті еткені бар. Сол кезде біздің спортшыға риза болған Қадыров тік тұрып құрмет көрсетіп, қолын қысқан-ды.

Диас Еренғайыповтың 2017 жылы джиу-джитсудан Италияда өткен әлем біріншілігінде чемпион болғанын бөле-жара атап өтуге тиіспіз. Сондай-ақ ол жекпе-жек пен джиу-джитсудан бөлек, қоян-қолтық ұрыс, панкратион, грэпплинг секілді спорт түрлерін де жақсы меңгерген. Жоғары атап өткеніміздей, қазір спорттық мансабын жалғастыра жүріп, жеке клубын ашып шәкірт тәрбиелеуде.

Бүгінде Мұса Тұрсынғалиевті де білмейтін адам кемде-кем. Кәсіпқой бокста қарсылас шыдатпай жүрген шаршы алаң шебері 1994 жылы туған. Жартылай жеңіл салмақта өнер көрсететін Мұса, осы күнге дейін 10 жекпе-жек өткізіп барлығында жеңіске жетті. Соның алтауын уақытынан бұрын, яғни нокаутпен аяқтаған. Мұсаның мықтылығына таңдай таққандар көп. Мәселен, ол кәсіпқой рингтегі алғашқы жекпе-жегін 2017 жылдың қараша айында өткізді. Ол дәл сол жылы Мексикада 19 күннің ішінде алты кездесуге шығып, барлығында қарсыласын тізе бүктірді. Мұса осы жылдың наурызында АҚШ-та аргентиналық Эсекьель Тевеспен қолғап түйістіруге тиіс еді. Алайда, жекпе-жек коронавирусқа байланысты кейінге шегерілді. Айтпақшы, Мұса жартылай жеңіл салмақта WBA-ға (Бүкіләлемдік бокс қауымдастығы) қарасты NABA (North America Boxing Association – Солтүстік Америка бокс қауымдастығы) тұжырымының чемпионы.

Атап өтерлігі, үш жерлесіміз де спорттық мансабын әлі аяқтаған жоқ. Демек, олардың алтын-күміс иеленіп, Қазақстанның абыройын одан әрі асқақтатуға мүмкіндіктері мол. Жұдырығы жойқын, тепкісі темір жігіттерді жеңіс тұғырынан ғана көрейік!

Фархат Әміренов

Баррель неге 0 доллар?

Америкалық компаниялар мұнайды клиенттерге ақы төлеп алдыра алмай жатыр. 

21 Сәуір 2020 12:07 2596

Баррель неге 0 доллар?

Дүйсенбі күні Американың шикі мұнайының құны 0 доллардан да төмендеп кетті.  Тарихта бұрын болмаған оқиға. Дәлірек айтсақ, көмірсутегінің баррелі бірден 50 %-ға арзандап, 0-ден - 30 долларға түсті. Яғни, трейдерлер мұнайдан құтылу мақсатында клиенттерге оның әр «бөшкесін» алғаны үшін тіпті 30 доллар төлеуге дайын. Бірақ осы ұсыныстың өзіне қызығушылық шамалы. Өйткені бүгінде мұнай сақтайтын орын табу мұң, ал сұраныс бұрынғыдай емес.  

Қазір әлемде коронавирус пандемиясына байланысты миллиардтаған адам үйде отыр және экономикалық белсенділік мейлінше төмендеп, дүниежүзілік нарықта артық мұнай шектен тыс көбейіп кетті.

«Нью-Йорк Таймс» газетінің дерегінше, әлем қоймаларында 6,8 млрд  баррель шикізат сақтайтын мүмкіндік бар. Бірақ соның 60%-ы толық. Өңдеуші зауыттар болса, мұнайды бензинге, дизельдік отынға айналдыруға аса ниетті емес. Себебі жанармайды сатып алатын көлік және тасымалдаушы компаниялар тоқтап тұр, адамдар бұрынғыдай ұшақтармен сапарларға аттанбайды, халықаралық сауда болса, күрт бәсеңдеп кетті.

Болжамдарға қарағанда, Кариб теңізі жағалауындағы, Оңтүстік Африкадағы, Анголадағы, Бразилиядағы, Нигериядағы энергетикалық шикізат сақтайтын қоймаларда алдағы бірнеше күнде орын қалмауы мүмкін. Осыған байланысты, трейдерлер  кемелерді жалдауға кірісті. «Рейтер» агенттігінің мәліметінше, бүгінге дейін жер шарында 160 млн баррель шикізат танкерлерге тиеліп, порттарда тұр.

АҚШ-тың өзінде де қолданылмаған мұнай тез көбейіп келеді. Мәселен, Оклахомадағы «Кюшинг» қоймасында оның көлемі бір аптада 9 %-ға өсіп, 61 млн баррельге жеткен.

Дүйсенбіде өткен брифингте президент Дональд Трамп мәлімдегендей, «АҚШ үкіметі 75 млн баррель мұнайды Стратегиялық Мұнай Резервіне жеткізу жолдарын қарастырып жатыр. Бұл қор 1973-1974 жылдардағы мұнай эмбаргосынан кейін құрылып, оған энергетикалық дағдарыстар кезінде қажет болатын шикізат сақталды.

Пайдасыз пәтуа

Бірнеше айдан бері планетада коронавирус пандемиясы өршіп тұр. Бұл жағдай – отынға сұранысты азайтып, мұнай бағасын түсірген негізгі фактор. Көмірсутегінің нарқын қайта көтеру үшін Ресей мен Сауд Арабиясы баға соғысын доғарып, осы айда мұнай өндірісін тәулігіне 9,7 млн баррельге қысқартуға келісті. Алайда бұл пәтуадан әзірге пайда болмай тұр.

Экономистердің есебінше, әлемде мұнайға сұраныс тәулігіне 29 млн баррельге азаяды. Бұл көрсеткіш – Саудия мен Ресей, Қазақстан ж.т.б (ОПЕК+) қысқартқан рекордтық көлемнен үш есеге жуық жоғары.

Дегенмен, Wall Street Journal газетінің хабарлауынша, Сауд Арабиясы мұнай өндірісін мамырды күтпей, мейлінше таяу арада қысқартуға кірісу жолдарын қарастырып жатыр.

Brent маркалы мұнайға келсек, ол жыл басынан бері 60 пайызға, Американың WTI сұрыбы 130 %-ға арзандады. Соңғысын өндіру тіпті маңызын жоғалта бастады деуге болады.

Rystad Energy орталығының дерегінше, АҚШ-та мұнай бағасы 20 долларға дейін түссе, 533,  ал  10 долларға дейін арзандаса, 1100-ден астам мұнай компаниясы 2021 жылдың соңына дейін банкротқа ұшырайды.

Ғалам экономикасының әсері

Ғаламдық өндірістің әлсірегені туралы деректер де мұнай бағасына қысымды күшейтіп отыр. Германия экономикасы қазір ауыр рецессияны бастан кешіп жатыр. Коронавирусқа қатысты шектеулер кесірінен оның тез арада қалпына келуі екіталай. Мұны осыдан бірер күн бұрын Bundesbank сарапшылары мәлімдеді.

Жапония экспорты болса, наурызда соңғы төрт жылдағы минимумға дейін азайған.

Мұнай бағасы қалпына келуі мүмкін бе?

Йә, тез арада қалпына келуі мүмкін. Америка мұнайының соншалықты құнсыздануына мамырда жеткізілетін шикізат нарқы себепші. Келесі айда сұраныс барынша төмендеп, ұсыныс артады деген болжам бар. Ал, бүгіннен бастап, трейдерлер маусымдық фючерстерді саудаға салады. Олар қымбатқа өтуі мүмкін. Себебі, жаздың бірінші айында Covid-19 дағдарысы біршама әлсіреп, экономикамлық белсенділік артып, әлемде энергетикалық отын тұтыну деңгейі айтарлықтай көтеріледі деген үміт бар.

PS. «Рейтер» агенттігінің хабарлауынша, сейсенбі күні WTI маркалы мұнайдың мамырда жеткізілетін партиясы 1,10 долларға дейін қымбаттаса, оның маусымдық тапсырысының бір баррелінің нарқы 22.15 долларға саудаланған.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: