/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 434,31 Brent 36,55
Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Беларусьтен Германияға дейінгі құбырда былғанған миллиондаған баррель мұнайдың құны миллиард доллардан асты.

10:35 19 Мамыр 2019 3161

Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Автор:

Арыстан Рысбек

Ресейдің ластанған миллиондаған баррель мұнайы бірнеше апта бойы Беларусьтен Германияға дейінгі құбырда қалды. Оның құнын біреу өтеу керек. Бірақ әзірге ешкім ниет білдірген жоқ.

Батыс мұнай компаниялары мен Еуропаның өңдеуші зауыттары бұл мұнайдың жарамсыздығын білмей тұрып, бір ай бұрын сатып алып қойған. Дегенмен сол кәсіпорындар төлемдерді тоқтатқанын әлі жариялаған жоқ. Өйткені олар әлемнің екінші экспортері – Ресеймен жақсы әрі ұзақмерзімді байланыстарын бұзғысы келмейді. Оның үстіне Мәскеумен айлар, тіпті, жылдар бойы соттасу оңай шаруа емес.

Есесіне, Ресей мұнайын саудалаумен айналысатын төрт трейдер «Рейтер» агенттігіне мәлімдегендей, батыстың бірнеше компаниясы сатып алушылар мен сатушы жақ шығынды бөліп төлеу және «былықты» жою туралы келіссөздер аяқталғанша, бүлінген мұнай үшін төлемдерді тоқтата тұру туралы Мәскеуге ұсыныс жасаған.

Жалпы алғанда, батыст компаниялары 1,2 миллиард долларға шамамен 19 миллион баррельдің мұнайын сатып алған. Көмірсутегі апталап құбырда жатқаннан кейін танкерлерге жүктеле бастады.

Сатып алушылар ластану дағдарысы аяқталғанша, төлемдерді ресейлік өндірушілер банк кепілдігі арқылы кейінге қалдырғанын қалап отыр.

«Беларусь пен Германия арасындағы құбырда шамамен 0,8-0,9 миллион тонна мұнай бар. Ешқандай өңдеуші зауыт оларды қабылдағысы келмейді. Ластанған мұнайды эвакуациялап, құбырды қайта іске қосу қажет. Дегенмен Ресей барлық шығындарды еуропалық мұнай өңдеушілер өз мойнына алады деп ойласа - қатты қателеседі», – дейді «Рейтерге» берген сұхбатында есімін атамаған еуропалық мұнай маманы.

Ресейдің мемлекеттік «Роснефть» компаниясы да, «Лукойл» да бұл мәселеге қатысты түсініктеме бермей отыр. Сонымен қатар құбыр монополисі – «Транснефть» те өтемақы проблемасын қозғаудан бас тартқан. Оның айтуынша, мұнайды органикалық хлоридпен өндірушілердің өздері былғаса керек. Халықаралық мұнай компаниялары мен сауда үйлері де осы дағдарысқа қатысты ашық сөйлемей, үнсіз отыр.

Мамырдағы дедлайн

Беларусь Еуропаның мұнай өңдеуші кәсіпорындары мен құбыр операторларына 5500 шақырымдық «Дружба» құбыры арқылы бара жатқан мұнайдың қатты былғанғанын үш аптадан астам уақыт бұрын хабарлады.

Cодан кейін Ресей мұнайының «Дружбадағы» ағыны тоқтап, бір баррель «қара алтынның» бағасы 75 доллардан асты. Бұл – соңғы жарты жылдағы максимум.

Ресей мұнайды біреулердің әдейі ластағанын мәлімдесе, Беларусь жағы «Дружба» арқылы Еуропаға энергетикалық шикізат жеткізу жұмыстарын қалпына келтіру үшін айлар қажет болатынын ескертіп отыр.

Органикалық хлорид әдетте мұнай құбырларын тазартуға және мұнайдың ағынын жылдамдату үшін қолданылады. Бірақ  сол құбырды мұнай жеткенше, хлоридтан тазартып үлгеру қажет. Әйтпесе, хлорид өңдеуші зауыттардың жабдықтарына зиян келуі мүмкін.

Ресейден алынған мұнайдың ақысы мамырдың ортасына дейін төленуге тиіс еді. Берілген мерзім сондай. Бірақ шикізат бүлінді. Сонда оның құнын кім өтеуі керек? Бұл сауалға әлі жауап жоқ. 

19 миллион баррель

Ресейлік өндірушілер өз мұнайын «Дружба» құбыры арқылы Германия, Польша, Словакия, Венгрия, Чехия мұнай өңдеу зауыттарына сатады. Ол зауыттар - PKN Orlen, Grupa Lotos, MOL, Total, Eni, Shell және тағы басқа компаниялардың иелігінде.

Поляктың PERN және словактың Transpetrol сияқты компаниялары «Транснефттен» мұнай сатып алғанын растағаннан кейін сол шикізат ресейлік сатушылардан еуропалық сатып алушылардың меншігіне өтеді. Алайда мұнайдың ақшасы дереу бір қолдан екіншісіне өтпейді. Яғни Ресей сәуірде сатқан көмірсутегінің құнын мамырдың ортасында ғана ала алады. Демек оған 19 миллион баррель мұнай үшін төлем әлі жеткен жоқ. Ал ресейлік өндірушілер сәуірде сатылған, бірақ ақшасы әлі төленбеген мұнай үшін мемлекетке салық төлеп үлгерген.

Қазақтың 590 мың тонна мұнайы ластанған

Қазақстаннан Ресей арқылы өтіп, Балтық теңізі жағалауындағы Усть-Луга портында танкерлерге жүктелуі тиіс 590 мың тоннаға жуық мұнайдың «Дружба» құбырында ластанғанын мамырдың 17-сінде еліміздің энергетика министрінің орынбасары Әсет Мағауов мәлімдеді.  Осыған байланысты Қазақстан Ресейдің «Транснефть» компаниясынан өтемақы талап етуді жоспарлап отыр.  

«Ең алдымен мұнайды сатқан компаниялар сатып алушылармен бағаны түсіру туралы сөйлеседі. Содан кейін «Қазтрансойл» «Транснефтпен» жеке келіссөз жүргізеді», – деп хабарлайды «Рейтер» Әсет Мағауовтың сөзіне сілтеме жасап.

Әзірге не «Транснефть», не Ресей энергетика министрлігі бұл мәселеге қатысты түсініктеме берген жоқ.

Ресей өкілдері мәлімдегендей, «Дружба» құбырының бір тармағын тазарту үшін 22 күн, өзгесін тазалауға жеті күн кетуі мүмкін.

Арыстан Рысбек

JPMorgan: Мұнай 190 долларға дейін қымбаттауы мүмкін

Осы онжылдықтың ортасына дейін энергетика индустриясына инвестиция азайып, өндіріс қысқарып, көмірсутегінің құны қайта шарықтамақ.  

19 Маусым 2020 18:39 2903

JPMorgan: Мұнай 190 долларға дейін қымбаттауы мүмкін

JPMorgan Chase банкі наурыздың басында жариялаған бір баяндамасында мұнай нарығы «суперциклге» аяқ басып, 2025 жылы энергетикалық шикізаттың бір баррелінің құны 190 долларға дейін өсетінін болжаған еді.

Арада бірнеше апта өткенде коронавирус пандемиясынан әлемде сұраныс құлдырап,  көмірсутегінің бағасы алапат күйреуге ұшырады. Сәуірде Brent баррелі 15.98 долларға дейін немесе соңғы 20 жылдағы ең төменгі көрсеткішке дейін құнсызданса, америкалық WTI тарихта алғаш рет нөл доллардан да түсті.

АҚШ, Ресей, Сауд Арабиясы – ең ірі үш өндіруші – бұған жауап ретінде мұнай шығаруды мейлінше қысқартты. Сондықтан, нарықта шикізат біршама азайып, оның бағасына қайта дем берілді.

Қазірдің өзінде сұраныс бұрынғыдай емес – төмен. Осыған қарамастан, JPMorgan мұнайдың «суперциклға» қайта оралатын күні сонша алыс емес деп есептейді. Өйткені, нарыққа мол көлемде отын жетпегендіктен, бұл сала болашақта өзіне капитал тартуда үлкен проблемаға душар болайын деп отыр.

«Өмір шындығы сол – мұнай бағасының 100 долларға жету мүмкіндігі үш ай бұрынғымен салыстырғанда әлдеқайда жоғары», – дейді JPMorgan  банкінің Еуропа, Таяу Шығыс және Африканың мұнайы мен газын зерттеу бөлімінің жетекшісі Кристиан Малек CNN Business бағдарламасына берген сұқбатында.  

Тапшылық бағаны өсіреді

Жылдар бойы әлемде өндірілген мұнай көлемі қажеттіліктен жоғары болды. Осыншама артық шикізатты тіпті сақтайтын орын табылмай, сәуірде көмірсутегінің нарқы нөлден де төмендеп кеткені белгілі.

JPMorgan маусымның 12-де жариялаған есепке жүгінсек, нарықтағы артық мұнай күндердің-күнінде «тапшы мұнайға» айналуы мүмкін. Сол тапшылықты жою үшін Brent-тің бағасын 60 долларға дейін өсіріп, өндірісті ынталандыруға тура келуі ғажап емес.

Баға 190 долларға дейін не себепті көтерілуі ықтимал? Малектің сөзінше, мұнай дефициті 2022 жылы пайда болып, егер ОПЕК пен өзге мемлекеттер көмірсутегі өндірісін арттырмайтын болса, 2025 жылы шикізат тапшылығы тәулігіне 6,8 миллион баррелге жетуі мүмкін.

«Тапшылықтың аты тапшылық. Бұл жағдай бағаның көтерілетінін меңзейді», –  дейді Малек.

BP алаңдап отыр

British Petroleum (BP) компаниясы осы аптада ескерткендей, денсаулық сақтау саласындағы дағдарыс «әлем экономикасына әсер етіп» энергетикалық ресурстарға сұранысты «ұзақ уақыт» бойы азайтуы мүмкін. Британдық алпауыт өзінің мұнай бағасына қатысты болжамын 27 пайызға төмендетіп, Brent маркалы шикізаттың құны алдағы отыз жылда 55 долларды төңіректейтінін алға тартып отыр.  Сонымен қатар, трансұлттық корпорация өз активтерінің қысқаратынын да мәлімдеді.

Дегенмен, Малектің ойынша, BP-дің сүреңсіз болжамы баға үшін «оптимистік оқиғаға» айналуы мүмкін. Өйткені, мұнай компаниялары тіпті өндірісті арттыру былай тұрсын, оны қолдау үшін де мол қаражат шығындамайтын болса, келешекте өндіріс көлемі сөзсіз төмендейді. Ал, мұның нәтижесінде ұсыныс кеміп, мұнай құнының шарықтауына жол ашылуы мүмкін. «Бұндай жағдай біздің бағаға деген көрқарасымызды растай алады», - дейді Малек.

Мұнайға шығын 15-жылдағы минимумға дейін түсуі мүмкін

JPMorgan дерегінше, 2015-2020 жылдар аралығында әлемде 50-ден аса жаңа мұнай жобасын жүзеге асыруға рұқсат берілген. Бірақ, банктің өзге бір есебінше, алдағы бес жылда небары бес жоба іске қосылайын деп отыр.

Ал, BP, Shell, Total және ConocoPhillips тәрізді кейбір мұнай компаниялары маңызды деген инвестициялық шешімдерді қабылдауды кейінге қалдырып жатыр.

Rystad Energy компаниясы жақында жариялаған баяндамаға жүгінсек, 2020 жылы мұнай өндірісіне салынатын ғаламдық инвестиция көлемі 383 миллиард долларға азайып, соңғы 15 жылдағы минимумға дейін төмендемек.

«Ристардтың» пікірінше, шығындардың мұнша азаюы «қазіргі өндірісті сақтауды едәуір қиындатып»,  нарыққа мұнай жеткізу «тұрақтылығына» ұзақ мерзімдік перспективада әсер етпей қоймайды.

Әрине, Сауд Арабиясы мен Ресейде нарықтағы мұнай тапшылығын жоятын қару әрдайым бар. Бірақ, қазір олар да ОПЕК-тің өзге елдері тәрізді нарықтағы артық шикізаттан арылу үшін өндірісті әдейі тежеп отыр. Себебі, бұл мемлекеттердің орасан бюджеттеріндегі тепе-теңдікті сақтау үшін мұнайдың қымбаттағаны керек.

«Сондықтан, олар нарықты мұнайға толтыруды көздеп отырған жоқ», - дейді Малек.

Baker Hughes компаниясының мәліметінше, Құрама Штаттарда да өндіріс күрт төмендеп, белсенді жұмыс істеген бұрғылау ұңғымаларының саны рекордтық деңгейге дейін азайып кеткен.

Климаттық өзгеріс факторы

Климаттың өзгеруіне байланысты алаңдаушылық күшейіп, инвестициялаудың әлеуметтік жауапкершілігі артқандықтан, энергетикалық салаға да капитал тарту көбірек тежеліп отыр. Осыған байланысты, бүгінде мұнай акцияларына жолағысы келмейтін инвесторлар көбейген.

Бірқатар сарапшылардың ойынша, бағаның құлауы, капиталдың қашуы, климаттың өзгеруі бірігіп, мұнай индустриясының өте қажет кезде қаржы тарту мүмкіндіктерін келешекте тіпті шектеуі мүмкін. 

Арыс Әділбекұлы

Бір ауладан үш чемпион

Екібастұздағы 9-шағын ауданның бір ғана ауласынан үш чемпион шыққан. Олар – кикбоксшы Нұрсұлтан Хасанов, джиу-джитсу шебері Диас Еренғайыпов және кәсіпқой боксшы Мұса Тұрсынғалиев. 

30 Сәуір 2020 11:55 1480

Бір ауладан үш чемпион

Бізге мұндай қызықты деректі Екібастұз қаласының тұрғыны Жомарт Матенов хабарлады. Оның айтуынша, бір ауладан жастары шамалас үш чемпионның шығуы сирек кездесетін жағдай.

«Бүгінде үшеуі де спортсүйер қауымға танымал. Олардың бір аулада ержетіп, әлемдік спорттың шыңын бағындыруы – мақтанарлық және жастарға үлгі боларлық жағдай», – дейді Жомарт Матенов.

Белгілі болғандай, Мұса Тұрсынғалиев академик Марданов көшесіндегі 23-үйде, Диас Еренғайыпов Сәтбаев көшесіндегі 48-үйде, ал Нұрсұлтан Хасанов Естай Беркімбаев көшесіндегі 104/2 үйде тұрған.

Спорттағы қадамдарын Екібастұзда бастаған спортшылардан қазір туған қаласында тұрып жатқаны Диас қана. Ол осы шаһардан «Yerengaipov Team» деген жеке клубын ашып, жергілікті жастарды жекпе-жек өнеріне баулуда. Нұрсұлтан Хасанов бүгінде Павлодар қаласының тұрғыны. Ішкі істер органдарында қызмет атқарады. Ал Мұса спорттық мансабына байланысты мұхит асып, АҚШ-ты мекен етуде.

Қызық үшін Екібастұздың электронды картасына үңіліп, спортшылар тұрған үйлердің орналасуына назар аудардық. Шынымен де, үш үй үш түрлі көшемен аталса да, бір-біріне жақын орналасқан екен.

Ал енді спортшылардың жетістіктеріне аз-кем тоқталып өтейік. Үш спортшының ішінде жас жағынан үлкені – Нұрсұлтан Хасанов. Ол 1991 жылдың 7 мамырында дүниеге келген. Қазақстанның Еңбек сіңірген жаттықтырушысы Сабыржан Жақыповтың шәкірті.

Нұрсұлтан Азияның екі дүркін чемпионы. 2012 және 2015 жылдары Сары құрлықтың теңдесіз спортшысы болды. Ал 2017 жылы Венгрия астанасы Будапеште өткен Әлем біріншілігінде чемпион атанып, ел мерейін өсірді. Былтыр Ресейдің Анапа қаласында ұйымдастырылған Әлем Кубогында топ жарып, қоржынын кезекті қомақты жүлдемен толықтырды. Бір сөзбен айтсақ, Нұрсұлтан Хасанов дәл қазіргі уақытта Павлодар өңірінің маңдайалды спортшыларының көшін бастап тұр.

Жекпе-жек өнерінің жанкүйерлеріне Диас Еренғайыповтың есімі жақсы таныс. Ол 1995 жылы туған. Аралас жекпе-жектен ел намысын қорғап жүр. Осы күнге дейін кәсіпқой рингте 11 кездесу өткізіп, соның сегізінде жеңіске жеткен. Қайсыбір жарыста Шешенстан президенті Рамзан Қадыровтың өзін өнерімен тәнті еткені бар. Сол кезде біздің спортшыға риза болған Қадыров тік тұрып құрмет көрсетіп, қолын қысқан-ды.

Диас Еренғайыповтың 2017 жылы джиу-джитсудан Италияда өткен әлем біріншілігінде чемпион болғанын бөле-жара атап өтуге тиіспіз. Сондай-ақ ол жекпе-жек пен джиу-джитсудан бөлек, қоян-қолтық ұрыс, панкратион, грэпплинг секілді спорт түрлерін де жақсы меңгерген. Жоғары атап өткеніміздей, қазір спорттық мансабын жалғастыра жүріп, жеке клубын ашып шәкірт тәрбиелеуде.

Бүгінде Мұса Тұрсынғалиевті де білмейтін адам кемде-кем. Кәсіпқой бокста қарсылас шыдатпай жүрген шаршы алаң шебері 1994 жылы туған. Жартылай жеңіл салмақта өнер көрсететін Мұса, осы күнге дейін 10 жекпе-жек өткізіп барлығында жеңіске жетті. Соның алтауын уақытынан бұрын, яғни нокаутпен аяқтаған. Мұсаның мықтылығына таңдай таққандар көп. Мәселен, ол кәсіпқой рингтегі алғашқы жекпе-жегін 2017 жылдың қараша айында өткізді. Ол дәл сол жылы Мексикада 19 күннің ішінде алты кездесуге шығып, барлығында қарсыласын тізе бүктірді. Мұса осы жылдың наурызында АҚШ-та аргентиналық Эсекьель Тевеспен қолғап түйістіруге тиіс еді. Алайда, жекпе-жек коронавирусқа байланысты кейінге шегерілді. Айтпақшы, Мұса жартылай жеңіл салмақта WBA-ға (Бүкіләлемдік бокс қауымдастығы) қарасты NABA (North America Boxing Association – Солтүстік Америка бокс қауымдастығы) тұжырымының чемпионы.

Атап өтерлігі, үш жерлесіміз де спорттық мансабын әлі аяқтаған жоқ. Демек, олардың алтын-күміс иеленіп, Қазақстанның абыройын одан әрі асқақтатуға мүмкіндіктері мол. Жұдырығы жойқын, тепкісі темір жігіттерді жеңіс тұғырынан ғана көрейік!

Фархат Әміренов