/img/tv1.svg
RU KZ
Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Беларусьтен Германияға дейінгі құбырда былғанған миллиондаған баррель мұнайдың құны миллиард доллардан асты.

10:35 19 Мамыр 2019 3247

Еуропаға барар жолда қазақтың жүздеген мың тонна мұнайы ластанды

Автор:

Арыстан Рысбек

Ресейдің ластанған миллиондаған баррель мұнайы бірнеше апта бойы Беларусьтен Германияға дейінгі құбырда қалды. Оның құнын біреу өтеу керек. Бірақ әзірге ешкім ниет білдірген жоқ.

Батыс мұнай компаниялары мен Еуропаның өңдеуші зауыттары бұл мұнайдың жарамсыздығын білмей тұрып, бір ай бұрын сатып алып қойған. Дегенмен сол кәсіпорындар төлемдерді тоқтатқанын әлі жариялаған жоқ. Өйткені олар әлемнің екінші экспортері – Ресеймен жақсы әрі ұзақмерзімді байланыстарын бұзғысы келмейді. Оның үстіне Мәскеумен айлар, тіпті, жылдар бойы соттасу оңай шаруа емес.

Есесіне, Ресей мұнайын саудалаумен айналысатын төрт трейдер «Рейтер» агенттігіне мәлімдегендей, батыстың бірнеше компаниясы сатып алушылар мен сатушы жақ шығынды бөліп төлеу және «былықты» жою туралы келіссөздер аяқталғанша, бүлінген мұнай үшін төлемдерді тоқтата тұру туралы Мәскеуге ұсыныс жасаған.

Жалпы алғанда, батыст компаниялары 1,2 миллиард долларға шамамен 19 миллион баррельдің мұнайын сатып алған. Көмірсутегі апталап құбырда жатқаннан кейін танкерлерге жүктеле бастады.

Сатып алушылар ластану дағдарысы аяқталғанша, төлемдерді ресейлік өндірушілер банк кепілдігі арқылы кейінге қалдырғанын қалап отыр.

«Беларусь пен Германия арасындағы құбырда шамамен 0,8-0,9 миллион тонна мұнай бар. Ешқандай өңдеуші зауыт оларды қабылдағысы келмейді. Ластанған мұнайды эвакуациялап, құбырды қайта іске қосу қажет. Дегенмен Ресей барлық шығындарды еуропалық мұнай өңдеушілер өз мойнына алады деп ойласа - қатты қателеседі», – дейді «Рейтерге» берген сұхбатында есімін атамаған еуропалық мұнай маманы.

Ресейдің мемлекеттік «Роснефть» компаниясы да, «Лукойл» да бұл мәселеге қатысты түсініктеме бермей отыр. Сонымен қатар құбыр монополисі – «Транснефть» те өтемақы проблемасын қозғаудан бас тартқан. Оның айтуынша, мұнайды органикалық хлоридпен өндірушілердің өздері былғаса керек. Халықаралық мұнай компаниялары мен сауда үйлері де осы дағдарысқа қатысты ашық сөйлемей, үнсіз отыр.

Мамырдағы дедлайн

Беларусь Еуропаның мұнай өңдеуші кәсіпорындары мен құбыр операторларына 5500 шақырымдық «Дружба» құбыры арқылы бара жатқан мұнайдың қатты былғанғанын үш аптадан астам уақыт бұрын хабарлады.

Cодан кейін Ресей мұнайының «Дружбадағы» ағыны тоқтап, бір баррель «қара алтынның» бағасы 75 доллардан асты. Бұл – соңғы жарты жылдағы максимум.

Ресей мұнайды біреулердің әдейі ластағанын мәлімдесе, Беларусь жағы «Дружба» арқылы Еуропаға энергетикалық шикізат жеткізу жұмыстарын қалпына келтіру үшін айлар қажет болатынын ескертіп отыр.

Органикалық хлорид әдетте мұнай құбырларын тазартуға және мұнайдың ағынын жылдамдату үшін қолданылады. Бірақ  сол құбырды мұнай жеткенше, хлоридтан тазартып үлгеру қажет. Әйтпесе, хлорид өңдеуші зауыттардың жабдықтарына зиян келуі мүмкін.

Ресейден алынған мұнайдың ақысы мамырдың ортасына дейін төленуге тиіс еді. Берілген мерзім сондай. Бірақ шикізат бүлінді. Сонда оның құнын кім өтеуі керек? Бұл сауалға әлі жауап жоқ. 

19 миллион баррель

Ресейлік өндірушілер өз мұнайын «Дружба» құбыры арқылы Германия, Польша, Словакия, Венгрия, Чехия мұнай өңдеу зауыттарына сатады. Ол зауыттар - PKN Orlen, Grupa Lotos, MOL, Total, Eni, Shell және тағы басқа компаниялардың иелігінде.

Поляктың PERN және словактың Transpetrol сияқты компаниялары «Транснефттен» мұнай сатып алғанын растағаннан кейін сол шикізат ресейлік сатушылардан еуропалық сатып алушылардың меншігіне өтеді. Алайда мұнайдың ақшасы дереу бір қолдан екіншісіне өтпейді. Яғни Ресей сәуірде сатқан көмірсутегінің құнын мамырдың ортасында ғана ала алады. Демек оған 19 миллион баррель мұнай үшін төлем әлі жеткен жоқ. Ал ресейлік өндірушілер сәуірде сатылған, бірақ ақшасы әлі төленбеген мұнай үшін мемлекетке салық төлеп үлгерген.

Қазақтың 590 мың тонна мұнайы ластанған

Қазақстаннан Ресей арқылы өтіп, Балтық теңізі жағалауындағы Усть-Луга портында танкерлерге жүктелуі тиіс 590 мың тоннаға жуық мұнайдың «Дружба» құбырында ластанғанын мамырдың 17-сінде еліміздің энергетика министрінің орынбасары Әсет Мағауов мәлімдеді.  Осыған байланысты Қазақстан Ресейдің «Транснефть» компаниясынан өтемақы талап етуді жоспарлап отыр.  

«Ең алдымен мұнайды сатқан компаниялар сатып алушылармен бағаны түсіру туралы сөйлеседі. Содан кейін «Қазтрансойл» «Транснефтпен» жеке келіссөз жүргізеді», – деп хабарлайды «Рейтер» Әсет Мағауовтың сөзіне сілтеме жасап.

Әзірге не «Транснефть», не Ресей энергетика министрлігі бұл мәселеге қатысты түсініктеме берген жоқ.

Ресей өкілдері мәлімдегендей, «Дружба» құбырының бір тармағын тазарту үшін 22 күн, өзгесін тазалауға жеті күн кетуі мүмкін.

Арыстан Рысбек

Пандемия бағаны көтеруге мұрша бермей отыр

ОПЕК+  өндірісті қысқартқанымен, АҚШ, Үндістан мен Қытайда мұнайға сұраныс атпай отыр.   

14 Қыркүйек 2020 11:24 1931

Осы аптада ОПЕК елдері Бағдадта бас қосып, әлемнің мұнай нарығында үстем күшке айналған картельдің 60 жылдығын мерекелеуі керек еді.

Бұның орнына Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы мен оның одақтастары (ОПЕК+) онлайн режимінде конференция өткізіп, коронавирус ОПЕК+ альянсының энергетикалық нарықты сақтау әрекеттеріне кедергі жасады ма деген мәселені талқыға салмақ.

Биыл көктемде көмірсутегінің бағасы бұрын-соңды болмаған деңгейге дейін құлдырап, оны қайта көтеру үшін ОПЕК+ өндірісті миллиондаған баррельге қысқартуға мәжбүр болды. Пандемия қайта өршіп жатқандықтан, шикізат нарығының қалпына келу қарқыны баяулап, сұраныс тағы да төмендеп барады. Сондықтан өткен аптада мұнайдың бір бөшкесінің құны маусым айынан бері алғаш рет 40 доллардан түсіп кетті.

Бейсенбі күні осы альянстың жетекші мүшелері – Сауд Арабиясы мен Ресей өндірісті айтарлықтай азайту нарықта жиналып қалған артық мұнай проблемасын шешіп жатыр ма деген мәселеге баға беретін жиынға төрағалық етеді. Айта кетсек, тамыздан бері бұл екі мемлекет өндірісті қысқарту жайындағы келісімді толық орындамауға көшті.

«Таяуда мұнайға сұраныс артып, нарық қалпына келеді деген маңызды болжамдар айтылды. Бірақ олай болмай шықты. Егер ОПЕК, Сауд Арабиясы болсам, мен де бұндай жағдайға алаңдар едім», – дейді Medley Global Advisors LLC зерттеу компаниясының сарапшысы Мохаммад Дарваза «Блумберг» агенттігіне берген сұхбатында.

Пандемияның қайта күшеюі ОПЕК-тің Нигерия, Венесуэла тәрізді кедей елдерінен бастап, Парсы шығанағындағы бай монархияларын қаржылық проблемаларға әкеліп отыр. Өйткені  олардың мемлекеттік бюджеті мұнай бағасының қымбаттығына тәуелді.

әр-Рияд пен Мәскеу әлемдік экономикалық белсенділік ұсыныстың төмендігімен ұштаса қарқын алып, карантин кезінде жиналып қалған артық мұнай дереу азаяды деп үміттенген еді. Алайда нарықтағы ахуал басқаша қалыптасты.

АҚШ-та мерекелік маусымда жаппай көлік жүргізу науқаны аяқталып, қоймалардағы отын қоры ортаймай, жоғары деңгейде қалып отыр. Ал, әлемнің үшінші ірі тұтынушысы - Үндістанда жанармай сату деңгейі былтырғы жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 20 %-ға төмендеп кеткен. Тіпті Қытай мұнай өңдеу зауыттары тарапынан да шикізатқа сұраныс азайған.  

Сауда үйлері болса, сатылмай қалған артық мұнайды сақтау үшін ұзақмерзімдік контракт бойынша танкерлер жалдап жатыр.

АҚШ әкімшілігінің ресми өкілдерінің сөзінше, азаматтық соғыс кесірінен мұнай өндірісі тоқтап қалған Ливия таяу арада экспортты қайта жандандыруы мүмкін. Былтырғы жылдың соңында бұл солтүстікафрикалық мемлекет тәулігіне 1,1 млн баррель мұнай шығарса,  қазір сол өндіріс тәулігіне 100 000 баррельден аспай отыр.

Дегенмен келесі тоқсанда ОПЕК-тің жағдайы біршама жеңілдейді деген үміт бар. Халықаралық энергетикалық агенттіктің дерегінше, алдағы тоқсанда қысқы отынға сұраныс өсіп, қалпына келіп жатқан әлем экономикасы авиациялық жанармайға мұқтаждықты арттыруы мүмкін.

Баға түсіп жатса да, Сауд Арабиясы өндірісті қысқартпақ емес

Дегенмен, Financial Times газетінің хабарлауынша, Сауд Арабиясы шикізат бағасы түсіп да мұнай өндірісін қысқартуды жоспарлап отырған жоқ. Себебі әр-Рияд бұндай қадамға барса, ОПЕК-тегі бәсекелестері ұсынысты көбейтеді деген қауіп бар.

Британдық басылымға берген сұхбатында Саудияның осы мәселеге көзқарасымен таныс бес адам мұнайдың қазіргі арзандауы король үкіметін үрейлендірмей отырғанын мәлімдеген. Олардың айтуынша, әр-Рияд мұнайдың арзандауын акциялар нарығындағы тұрақсыздықпен, доллардың күшеюімен байланыстырып отыр.

Айта кетсек, соңғы айларда ОПЕК-тің Біріккен Араб Әмірліктері, Ирак, Нигерия тәрізді елдерінде өндіріс ОПЕК+ жасаған келісімдегі межеден асып кеткені байқалды. Алайда Саудия ашық қысым жасағаннан кейін, бұл мемлекеттер алдағы айларда көмірсутегін аздап шығаруға уәде беріп отыр.

Brent маркалы мұнайдың бір баррелінің нарқы сәуірде 20 доллардан төмендеп кетсе, тамызда өндіріс қысқарып, әлемде карантиндік шектеулер жеңілдетілгендіктен, 46 долларға дейін қымбаттады.

Жоғарыда айтып өткеніміздей, АҚШ пен Үндістан тарапынан энергетикалық шикізатқа сұраныс әлсіз, ал Қытай көмірсутегін импорттауды әзірге арттырмай отыр. Бұл проблемаларға кейбір елдерде коронавирус жұқтыру оқиғаларының қайта көбеюі қосылып, мұнай нарығының қалпына келуі тағы да тұралады деген қауіп туындауда.

Жылдық есеппен алғанда мұнайға әлемдік сұраныс 2019 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 10 %-ға төмен. Себебі  пандемия кесірінен талай ел рецессияға батып, автомобильдік және авиациялық тасымалдау деңгейі депрессиялық жағдайдан әлі шыға алмай отыр.  

Арыс Әділбекұлы


Біздің Telegram каналымызға жазылыңыздар! 

JPMorgan: Мұнай 190 долларға дейін қымбаттауы мүмкін

Осы онжылдықтың ортасына дейін энергетика индустриясына инвестиция азайып, өндіріс қысқарып, көмірсутегінің құны қайта шарықтамақ.  

19 Маусым 2020 18:39 4722

JPMorgan Chase банкі наурыздың басында жариялаған бір баяндамасында мұнай нарығы «суперциклге» аяқ басып, 2025 жылы энергетикалық шикізаттың бір баррелінің құны 190 долларға дейін өсетінін болжаған еді.

Арада бірнеше апта өткенде коронавирус пандемиясынан әлемде сұраныс құлдырап,  көмірсутегінің бағасы алапат күйреуге ұшырады. Сәуірде Brent баррелі 15.98 долларға дейін немесе соңғы 20 жылдағы ең төменгі көрсеткішке дейін құнсызданса, америкалық WTI тарихта алғаш рет нөл доллардан да түсті.

АҚШ, Ресей, Сауд Арабиясы – ең ірі үш өндіруші – бұған жауап ретінде мұнай шығаруды мейлінше қысқартты. Сондықтан, нарықта шикізат біршама азайып, оның бағасына қайта дем берілді.

Қазірдің өзінде сұраныс бұрынғыдай емес – төмен. Осыған қарамастан, JPMorgan мұнайдың «суперциклға» қайта оралатын күні сонша алыс емес деп есептейді. Өйткені, нарыққа мол көлемде отын жетпегендіктен, бұл сала болашақта өзіне капитал тартуда үлкен проблемаға душар болайын деп отыр.

«Өмір шындығы сол – мұнай бағасының 100 долларға жету мүмкіндігі үш ай бұрынғымен салыстырғанда әлдеқайда жоғары», – дейді JPMorgan  банкінің Еуропа, Таяу Шығыс және Африканың мұнайы мен газын зерттеу бөлімінің жетекшісі Кристиан Малек CNN Business бағдарламасына берген сұқбатында.  

Тапшылық бағаны өсіреді

Жылдар бойы әлемде өндірілген мұнай көлемі қажеттіліктен жоғары болды. Осыншама артық шикізатты тіпті сақтайтын орын табылмай, сәуірде көмірсутегінің нарқы нөлден де төмендеп кеткені белгілі.

JPMorgan маусымның 12-де жариялаған есепке жүгінсек, нарықтағы артық мұнай күндердің-күнінде «тапшы мұнайға» айналуы мүмкін. Сол тапшылықты жою үшін Brent-тің бағасын 60 долларға дейін өсіріп, өндірісті ынталандыруға тура келуі ғажап емес.

Баға 190 долларға дейін не себепті көтерілуі ықтимал? Малектің сөзінше, мұнай дефициті 2022 жылы пайда болып, егер ОПЕК пен өзге мемлекеттер көмірсутегі өндірісін арттырмайтын болса, 2025 жылы шикізат тапшылығы тәулігіне 6,8 миллион баррелге жетуі мүмкін.

«Тапшылықтың аты тапшылық. Бұл жағдай бағаның көтерілетінін меңзейді», –  дейді Малек.

BP алаңдап отыр

British Petroleum (BP) компаниясы осы аптада ескерткендей, денсаулық сақтау саласындағы дағдарыс «әлем экономикасына әсер етіп» энергетикалық ресурстарға сұранысты «ұзақ уақыт» бойы азайтуы мүмкін. Британдық алпауыт өзінің мұнай бағасына қатысты болжамын 27 пайызға төмендетіп, Brent маркалы шикізаттың құны алдағы отыз жылда 55 долларды төңіректейтінін алға тартып отыр.  Сонымен қатар, трансұлттық корпорация өз активтерінің қысқаратынын да мәлімдеді.

Дегенмен, Малектің ойынша, BP-дің сүреңсіз болжамы баға үшін «оптимистік оқиғаға» айналуы мүмкін. Өйткені, мұнай компаниялары тіпті өндірісті арттыру былай тұрсын, оны қолдау үшін де мол қаражат шығындамайтын болса, келешекте өндіріс көлемі сөзсіз төмендейді. Ал, мұның нәтижесінде ұсыныс кеміп, мұнай құнының шарықтауына жол ашылуы мүмкін. «Бұндай жағдай біздің бағаға деген көрқарасымызды растай алады», - дейді Малек.

Мұнайға шығын 15-жылдағы минимумға дейін түсуі мүмкін

JPMorgan дерегінше, 2015-2020 жылдар аралығында әлемде 50-ден аса жаңа мұнай жобасын жүзеге асыруға рұқсат берілген. Бірақ, банктің өзге бір есебінше, алдағы бес жылда небары бес жоба іске қосылайын деп отыр.

Ал, BP, Shell, Total және ConocoPhillips тәрізді кейбір мұнай компаниялары маңызды деген инвестициялық шешімдерді қабылдауды кейінге қалдырып жатыр.

Rystad Energy компаниясы жақында жариялаған баяндамаға жүгінсек, 2020 жылы мұнай өндірісіне салынатын ғаламдық инвестиция көлемі 383 миллиард долларға азайып, соңғы 15 жылдағы минимумға дейін төмендемек.

«Ристардтың» пікірінше, шығындардың мұнша азаюы «қазіргі өндірісті сақтауды едәуір қиындатып»,  нарыққа мұнай жеткізу «тұрақтылығына» ұзақ мерзімдік перспективада әсер етпей қоймайды.

Әрине, Сауд Арабиясы мен Ресейде нарықтағы мұнай тапшылығын жоятын қару әрдайым бар. Бірақ, қазір олар да ОПЕК-тің өзге елдері тәрізді нарықтағы артық шикізаттан арылу үшін өндірісті әдейі тежеп отыр. Себебі, бұл мемлекеттердің орасан бюджеттеріндегі тепе-теңдікті сақтау үшін мұнайдың қымбаттағаны керек.

«Сондықтан, олар нарықты мұнайға толтыруды көздеп отырған жоқ», - дейді Малек.

Baker Hughes компаниясының мәліметінше, Құрама Штаттарда да өндіріс күрт төмендеп, белсенді жұмыс істеген бұрғылау ұңғымаларының саны рекордтық деңгейге дейін азайып кеткен.

Климаттық өзгеріс факторы

Климаттың өзгеруіне байланысты алаңдаушылық күшейіп, инвестициялаудың әлеуметтік жауапкершілігі артқандықтан, энергетикалық салаға да капитал тарту көбірек тежеліп отыр. Осыған байланысты, бүгінде мұнай акцияларына жолағысы келмейтін инвесторлар көбейген.

Бірқатар сарапшылардың ойынша, бағаның құлауы, капиталдың қашуы, климаттың өзгеруі бірігіп, мұнай индустриясының өте қажет кезде қаржы тарту мүмкіндіктерін келешекте тіпті шектеуі мүмкін. 

Арыс Әділбекұлы