/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 376,04 Brent 36,55
Қай министрлік қанша миллиардты игере алмай отыр?

Қай министрлік қанша миллиардты игере алмай отыр?

Министрлер мен олардың орынбасарлары үйіп-төгіп уәде берді. 

15:54 10 Қыркүйек 2019 5751

Қай министрлік қанша миллиардты игере алмай отыр?

Автор:

Қанат Махамбет

Үкімет басшысы Асқар Мамин бюджет қаражатын тиісінше жұмсай алмаған  министрліктер мен әкімдіктерге қатысты шара қабылданатынын мәлімдеді.

Асқар Маминнің айтуынша, ішкі істер министрлігі 9 млрд теңгені игермеген.

Министр Ерлан Тұрғымбаев өзі басқарып отырған мекеме қолда бар қаржыны неге игере алмай отырғанын түсіндірді. Оның сөзінше, министрлік мемлекеттік сатып алулар комитеті ұйымдастырған арнайы техникаларды жеткізуге қатысты конкурсқа қатысқан. 39 автосаты мен 40 автоцистерна сатып алуға 3,5 млрд теңге бөлінген. Бұлардың барлығы Семей автомобиль құрастыру зауытынын шығарылады екен. Мәселе орындаушының жеткізу мерзімін кешіктіруі салдарынан туған көрінеді. 

«3,5 млрд теңгеге қатысты мәселе 1 қазанға дейін шешіледі. 2,6  млрд теңге әскери бөлімшелерге қатты-сұйық отын жеткізуге бөлінген. Отын жеткізу  Қазақстан бойынша жүріп жатыр. Қаражат қыркүйектің соңына дейін игеріледі», – деді министр.

Премьер-министрдің сөзінше, қорғаныс министрлігінің де бюджет қаражатын игеру көрсеткіші көңіл көншітпейді. Мұндағылар 10,3 млрд теңгеге ие бола алмай отыр.

Қорғаныс министрінің орынбасары Мүсілім Алтынбаев 9 айдың қорытындысында бюджет қаражатының 99%-ы игерілетініне уәде берді.

Белгілі болғандай, экология, геология  және табиғи ресурстар министрлігі де 10 млрд теңгені қайда жұмсарларын білмей отыр екен. Қорғаныс министрінің орынбасарынан қалсын ба, экология, геология  және табиғи ресурстар министрі Мағзұм Мырзағалиев үкімет басшысына берген жауабында: «Жыл соңына дейін қаржыны 100% игереміз», – деді.

Мәдениет және спорт министрлігі 6,7 млрд теңге игермеген екен. Осы турасында мәдениет және спорт вице-министрі Нұрқиса Дәуешов: «9 айдың қорытындысы бойынша игерілмеген 7 млрд 262 млн теңге қаражатты толық игереміз», – деді. Ал индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Роман Скляр игерілмей қалған 4,9 млрд теңге Арыстағы жарылыс салдарын жою актілерінің кеш тапсырылуынан пайда болды дегенді алға тартты.

Өз кезегінде Асқар Мамин жыл соңына дейін санаулы айлар қалғанын, мемлекеттік органдар мен өңір басшылары бюджет қаражатын дер кезінде игеруді ерекше назарға алуға тиіс екенні айтты.

«9 айдың қорытындысында бюджет қаражатын игермеген мемлекеттік органдар мен әкімдіктерге қатысты нақты шешім қабылданады», – деді үкімет басшысы.

Қанат Махамбет

Қазақ тіліне бөлінген қаражат азайтылды

Бірақ биыл мемлекеттік тілді білетіндер үлесі 90,5% жетуге тиіс.  

12 Мамыр 2020 18:51 1186

Қазақ тіліне бөлінген қаражат азайтылды

Мәдениет және спорт министрлігі ашық бюджет саясаты аясында «Мемлекеттік тілді және Қазақстан халқының басқа да тілдерін дамыту» бюджеттік бағдарламасының егжей-тегжейін жария етті. Биылғысында көңілсіз жайттар бар.

Бұл секторға жауапты тұлға ретінде мәдениет және спорт вице-министрі Нұрғиса Дәуешов бекітілгені айтылған. Бағдарлама мемлекеттік тілді оқыту курстарын өткізуге жұмсалатын шығындарды, қазақ әліпбиін латын графикасына кезең-кезеңмен ауыстыру шараларын жүзеге асыруды да қамтиды.

Айтқандай, бұрын бекітілген латын әліпбиінің қолданысын қазіргі Президент тоқтатқан болатын. Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлованың түсіндіруінше, Мемлекет басшысы Қ.Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес, латын графикасы негізіндегі қазақ тілінің жаңа әліпбиі қайта қаралуда: оны ары қарай жетілдіру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Тиісінше, қазақ тілін латын жазуына көшіру жұмыстары уақытша доғарылды.

2020 жылғы 14 ақпанда тіл білімі ғалымдары жиналып, алфавит бойынша келіп түскен жаңа ұсыныстарды талғыға салған екен. Мұндай ашық талқылау барлық өңірде өтіпті. Себебі, әр әріптің жазылуына қатысты түрлі жаңа ұсыныстар көп түсуде. Содан кейін 20 ақпанда 4 жұмыс тобының, яғни орфографиялық, әдістемелік, терминологиялық және техникалық сүйемелдеу топтарының кеңейтілген отырысы өткізіліпті. Барлық топтың келесі құрылтайы карантин қарсаңында, 13 наурызда ұйымдастырылуға тиіс болатын. Пандемиямен күрес аясында енгізілген төтенше жағдай және шектеу шаралары бұл істі біраз тежеді.

Тіл мамандарының айтуынша, қазіргі кезде с, ц, ч секілді барынша көп дау тудырған дыбыс-әріптердің «тағдыры» шешілуде. Әлгі топтар енді өзара ақылдаса келе, әліпби жобасының ақырғы нұсқасына тоқтап, оны Үкімет жанындағы қазақ тілін латын графикасына көшіру жөніндегі ұлттық комиссия назарына ұсынуға тиісті.  

Тілді дамыту тек әліпбиден құралмайды. Сонда бюджеттік қаражаттар басқа қандай қайтарым береді деп жоспарланған?

«Латын графикасындағы әліпбиді пайдаланатын жазбаша коммуникация қатысушыларының үлесі 2022 жылы – 10%-ға жетеді. Қазақстанда мемлекеттік тілді меңгерген халықтың үлесі 2020 жылы 90,5% дейін өседі, 2021 жылы – 91%, 2022 жылы 92% құрайды. Мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдарындағы қазақ тіліндегі контенттің үлесі 2020 жылы – 74%, 2021 жылы – 75%, 2022 жылы – 76% болады. Үш тілді (қазақ, орыс және ағылшын тілдерін) меңгерген халықтың үлесі 2020 жылы – 26%-ға, 2021 жылы – 27%-ға, 2022 жылы – 28%-ға жетеді», – деп хабарлады министрлік.

Бағдарлама бойынша былтыр қазақ және өзге тілдерді дамытуға жалпы сомасы 933,6 миллион теңге жұмсалыпты. Биылғы 2020 жылы бұл сома елеулі түрде, 719,4 миллион теңгеге дейін азайған екен. Дегенмен, мүмкіндік болса, келесі жылы сома 1 млрд 41,2 млн теңгеге дейін ұлғайтылмақ. Бірақ одан кейін – 2022 және 2023 жылдары жыл сайын 850 миллион 671 мың теңгеден ғана бөліп отыру жоспарланған.

Осы қаражат аясында жыл сайын 1200 адам республикалық ұлттық-мәдени бірлестіктердің жексенбiлiк мектептері жанындағы курстарда мемлекеттік және ана тiлде оқытылатын болады.

Үкіметтің мемлекеттік терминологиялық және ономастикалық комиссиясы биыл 10 отырыс өткізуі керек. Биыл жаңа алфавит пен оның ережелерін түсіндіруге бағытталған 120 минуттық видеоблог, мультимедиялық оқыту курсы жасалады.

Келесі жылы тіл туралы 1 анимациялық фильм түсірілетін көрінеді.

Қазақ тілін үйрету бағдарламасы да тек 2021 жылы әзірленетін болды.

Жалпы, пандемия кезінде билік те, басқасы да қазақ тілінің мәселелерін тілге тиек етуді тоқтатты.

Қарағандылық журналист Нар Жаңабек мемлекеттік тілде шығатын ақпарат құралдары кемсітушілік көретінін жасырмайды.

«Қазақ тілді ақпарат құралдарының, қазақ тілді журналистердің құқығы тапталып жатыр. Облыстағы сала басшыларынан, жауапты шенділерден қазақ тілінде жауап не сұхбат ала алмаймыз. Оларды телеарнаға сұхбатқа шақырғанда жүргізіліп жатқан істерді, бағдарламаны білмейтін, тек тілді ғана білетін мамандар келеді де, лайықты жауап бере алмай отырады. Облыс әкімдігі, басқа да меморгандарда ақпарат ең бірінші орыс тілінде жолданады. Салдарынан қазақ тілді ақпараттар кеш тарайды. Кадрларды қызметке алғанда екі тілді білуі талап етілуі керек», – дейді журналист.

Теңіз саласының маманы Арман Сарғұлов та қағажу көргеніне намыстанады.

«Теңіз саласының механигі болып жұмыс істедім. Қазақстанда бұл сектордағы көптеген компания шетелдіктерді, әсіресе, Ресей азаматтарын алғанды жөн көреді. Дәл сондай біліктілігі бар қазақ жігіттері жұмыс таба алмай жүр. Тіпті бір лауазымда қазақстандық пен ресейлік жұмыс істесе, шетелдікке көбірек төлейді. Неге олай? Неге өз елімізде теңдік жоқ?» – деді ол Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетовке хатында. Ведомство бұған жауап бермеген екен.

Жанат Ардақ

 

Бюджет ашықтығы елге не береді?

Дөңгелек үстелде сарапшылар мен мемлекеттік орган өкілдері бас қосты.  

29 Сәуір 2020 20:37 4069

Бюджет ашықтығы елге не береді?

«Қазақстан бюджетінің жариялығы, ашықтығы мен теңдестірімдігін арттыру» тақырыбында өткен TALAP.Talks дөңгелек үстелінде «TALAP» қолданбалы зерттеулер орталығының директоры Рахым Ошақбаев елімізге танымал сарапшылар мен мемлекеттік орган өкілдерінің басын қосты.

Онлайн өткен дөңгелек үстел барысында ел бюджетінің тұрақтылығы мен қазіргі дағдарысқа төтеп беру қауқары және бюджеттік саясаттың жариялығы мен ашықтығын арттыру мәселесі сөз болды.

«Zertteu Research Institute» қоғамдық қорының басшысы Шолпан Айтенова бюджеттің жариялы болуының пайдасы мен мемлекеттік басқаруды жетілдіру жолдарына тоқталып өтті.

«Бюджет ашықтығы әлемдік индексте еліміздің рейтингін ғана көтеріп қоймайды, сондай-ақ ол мемлекет қаржысын басқаруды жақсартуға әсер етеді. Ашық бюджет мемлекет қаражатының орынды жұмсалуын бақылауға мүмкіндік береді. Тағы бір маңызды нәрсе – сенім мәселесі. Еліміздің азаматтары бюджеттің қалыптасуын, бөлінуін, қандай мақсатқа қанша ақша жұмсалғанын көріп-біліп отырса, осындай қиын-қыстау уақытта мемлекет өз міндетін дұрыс атқарып, халқын қорғай алатынына елдің сенімі арта түседі. Үшіншіден, мемлекеттік басқарудың тиімділігі артады. Бюджеттің ашықтығы мен жариялығы еліміздің халықаралық рейтингте қай орында тұрғанын басқаларға айту үшін емес, транзакциялық шығындарды азайту үшін керек. Ақпараттың барлығы қол жетімді болса, мемлекеттік органдардан әр түрлі ақпараттар сұрау мен оларды өңдеуге қажеттілік болмайды», – деді ол.

Сондай-ақ қоғам белсендісі қаржы министрлігіне Ұлттық қор мен квазимемлекеттік сектордың ашықтығын арттыруға көңіл бөлуді ұсынды.

«Ұлттық қор 2001 жылдан бері қызмет етіп келеді. Бүгінгі күні қор өз сайтын жасап, қаражаттың жұмсалуы жайлы толық ақпарат беретін кезі келді. Біздің Ұлттық қор Норвегиялық үлгіде жасалған. Норвегияның сайтын үлгі етіп алуға болады деп ойлаймын. Ол сайтта шынайы уақыт режимінде барлық инвестициялық ағымдарды бақылап отыруға мүмкіндік бар. Сарапшы ретінде Ұлттық қорда өзгерістер болғанын білеміз. Дегенмен ішінде не болып жатқанын, халыққа қандай табыс беріп отырғанын, неліктен тап қазір Ұлттық қор қаражатын пайдалана алмайтымызды білу өте маңызды. Ол үшін қордың жеке сайты болуы керек. Екінші ұсынысым – квазимемлекеттік сектор ұйымдарының есептемелерін машина оқи алатын құжат түрінде беру керек. Қазір 7 мың квазимемлекеттік ұйым бар. Олар PDF форматында есеп береді. Тексеруші ұйым үшін ондай құжаттарды тексеру өте қиын. Егер құжаттар машина оқи алатын форматта болса, оларды тексеру әлдеқайда жеңілдер еді», – деген Шолпан Айтенова ашық бюджет порталдарындағы есептемелер әркімге түсінікті болуы тиіс екенін де еске салды.

Дөңгелек үстел қатысушысы, Қаржы вице-министрі Руслан Еңсебаев бюджеттік үдерістерді автоматтандыру мен бюджет жариялығын қамтамасыз ету туралы баяндады.

«Бюджет ашықтығы индекстер үшін ғана керек емес екенін түсінеміз. Индекстер арқылы атқарылған жұмыстың нәтижесін көреміз, өлшейміз және даму бағытымызды жоспарлаймыз. Бүгінгі таңда бюджеттік үдерістерді автоматтандыруды қолға алдық. Қазір бюджеттік жоспарлауды автоматтандырып, цифрлап жатырмыз. Биыл және келесі жылы мемлекеттік қаржыны басқарудың барлық үдерісін цифрландырамыз. Әрине негізгі мақсатымыз мемлекеттік жопарлауды тиімді, ашық әрі жариялы ету», – дей отырып, вице-министр бюджетті жоспарлау үдерісі оңтайланғанын және бюджет ашықтығын қамтамасыз ету үшін бірқатар шара жүзеге асқанын да айтып өтті. Оның сөзінше, 1-2 жыл ішінде мемлекеттік бюджет саласы толық цифрланады. Сонымен қатар, Руслан Еңсебаев деректерді машина оқи алатын құжат түрінде беру туралы талдау жасап, осы мәселемен айналысатынын білдірді.

Жиналыс кезінде «TALAP» қолданбалы зерттеулер орталығы openbudget.kz жұмысымен таныстырды. Порталда бюджет жүйесіне қатысты мәліметтер, деректер және аналитикалық ақпараттар беріледі. Портал қызметкері тыңдаушыларға еліміздің қазіргі дағдарысқа шыдамдылығы жайлы мағлұмат берді.

«Мұнай бағасы барреліне 60 доллардан 20 долларға дейін түскенін білесіздер. Баға аздап көтерілуі мүмкін, бірақ бұрынғыдай болмайды. Үкімет дағдарысқа байланысты бюджеттік параметрді анықтады. Атап айтар болсақ, мұнайдан емес сектордың салықтарынан түсетін кірістер де азаяды. Егер мұнай  бағасы тұрақты түрде барреліне 20 доллар деңгейінде қалып, 2020 жылға жоспарланған шығындар сақталар болса, мемлекеттік бюджет тапшылығы 3 трлн теңгеге дейін өсуі мүмкін. Ал Ұлттық қор мемлекеттік міндеттемелердің орындалуының кепілі бола алады. Мұнай бағасы барреліне 20-30 доллар деңгейінде қалса, Ұлттық қордың қазіргі активтері мемлекеттік бюджет кірістерінің тапшылығын 6-8 жыл бойы жабуға жеткілікті. Біздің бюджетінің қазіргі дағдарысқа беріктігі Ресеймен салыстырғанда 3,5 есе артық. Қазір Ұлттық қорда 57,5 млрд доллар жиналған болса, Ресейдің әл-ауқат қорында 123 млрд доллар бар. Яғни жан басына шаққанда әр қазақстандық үшін 3000 доллар, ал Ресейде 800 доллар. Демек біздің дағдарысқа төтеп беру мүмкіндігіміз мол», – деп сөзін ақтады қаржы маманы.

Нұржан Көшкін