/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 23 724,20 РТС 1 155,49
Hang Seng 24 275,22 FTSE 100 5 842,66
KASE 2 256,07 Өнеркәсібі 1 484,00
Қазақстан ет конвейерін құра ала ма?

Қазақстан ет конвейерін құра ала ма?

Алдағы 7 жылда ет экспортынан 2,4 млрд доллар кіріс кіруі керек.  

17 Наурыз 2020 22:04 981

Қазақстан ет конвейерін құра ала ма?

Автор:

Абылай Бейбарыс

Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 2027 жылға қарай еліміздегі ірі қараның саны15 млн-ға, ал қой саны 30 млн-ға жетеді. Қазір ел аумағында 7 млн 400 мың сиыр, 19 млн 100 мың қой бар.

Бүгінгі таңда сиыр мен қой етінің экспортынан қазынамызға жыл сайын 30 млн доллар түсіп жатыр. Министрлік алдағы 7 жылда табыс көлемін 2,4 млрд долларға жеткізуді жоспарлап қойған.

Ауыл шаруашылығы министрі Сапархан Омаровтың мәлімдеуінше, былтыр ірі қараның саны 44,9%-ға ұлғайып, ет өндіру көлемі 5,8%-ға артты. Нәтижесінде нарыққа 1,1 млн тонна ет шығарылды.

«Бүгінгі таңда сиыр, қой, жылқы және шошқа етінің 15%-ы ғана сырттан тасымалданады. Қалған 85%-ды өзіміз қамтамасыз етіп отырмыз. Ал құс етінің импорты 44,7%-ды құрайды. Дәл осы импортты алмастыру таяу болашақта шешімін табады. 2021 жылдан бастап елімізде жылына 300 мың тонна құс еті өндіріледі. 2027 жылы бұл көрсеткіш 740 мың тонаға жетеді. Осы кезде жыл сайын экспортқа 150 мың тонна құс етін шығарамыз», – деді Сапархан Омаров.

Айта кетейік, еліміздің агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2017-2021

жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыруға бюджеттен  341 млрд 500 млн теңге бөлінді. Бұған шаруа қожалықтары 271 млн 200 мың теңге жеке қаражатын қосты. Себебі жоғарыдағы мемлекеттік бағдарлама аясында етті мал шаруашылығын дамытудың 2018-2027 жылдарға арналған салалық бағдарламасы қабылданды. Ол Қазақстанда өндірілетін еттің экспорттын арттыруды көздеді. Ал шаруа қожалықтарының иелері үкіметтің қолдауымен шетелге ет экспорттаудан үмітті болды.

Мақсатқа жету үшін ауыл шаруашылығы министрлігі ауыл шаруашылығы өнімдерін экспортқа бағыттауға және импортты алмастыруға бағытталған 15 басым бағытты анықтады. Соның ішінде етті ірі қара мал шаруашылығы мен

қой шаруашылығының әлеуеті ерекше назарға алынды. Бағдарлама аясында фермерлік шаруашылықтардың санын 20 мыңнан 65 мыңға дейін ұлғайту көзделді. Етті мал шаруашылығын дамыту үшін шаруа қожалықтарының иелеріне 15 жылға 4 пайызбен 50 млн теңге берілетін болды. Бұған қоса бағдарламада 350 бордақылау алаңын құру мен жайылымдарды тиімді пайдалану мәселесі қарастырылды.

Обалы не керек, бұл істің барлығы кезең-кезеңімен жүзеге асырылып жатыр. Бірақ нәтижесі ойдағыдай емес.

Бұл туралы мәжіліс депутаты Нұржан Әлтаев: «Ауыл шаруашылығы саласындағы көрсеткіштер бұрмаланады. Обьективті сараптама жүргізілмейді. Салдарынан нақты нәтижеге қол жеткізбейміз», – деді.

Етті мал шаруашылығын дамыту саласында ет өндірушілер өңдеушілер арасында тығыз байланыс жоқ. Себебі шикізат тапшы. Ет өңдейтін комбинаттар толық қуатымен жұмыс істемейді. Салдарынан қаржылық қиындыққа тап болады.

«Кублей» ЖШС, KazBeef LTD, «Бижан», Beefstream, «Импаер фуд», Мерке-ет», Meat Processing and Servic сынды ет өңдеу кәсіпорындары өкілдерінің сөзінше, етті мал шаруашылығымен айналысатын азаматтар өнімді алыпсатарларға өткізе салады. Салдарынан шикізат тапшылығы туындап, заңсыз ет айналымы пайда болады.

«Жығылғанға жұдырық» демекші, тірі мал экспортының қарқын алуы да

етті мал шаруашылығын дамытыға кері әсерін тигізді. Абырой болғанда үкімет тірі малдың барлық түрінің экспортына тыйым салды. Алайда бұған дейін ел аумағынан 156 мың бас ірі қара мал мен 264 мың бас аналық қой шығып кетті.

Айтпақшы, елімізде 180 млн гектар жайылым бар. Бірақ бұл жерде мал бағылмайды. Салалық ведомства бұл мәселені баяу шешіп жатыр.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің «Қазақстанда ет конвейерін құрамыз, отандық ет өндірушілер мен ет өңдеушілерді әлемдік нарықта бәсекеге қабілетті қыламыз» деген амбициялық мақсаты бар. Ол орындала ма, орындалмай ма, оны уақыт көрсетеді. Ал қазіргі көрсеткіш пен жағдай көңіл көншітпейді. 

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Мал экспортына салынған тыйым мүдде қақтығысын туғызды

Шикізат тапшылығы отандық ет комбинаттарын тығырыққа тіреп тұр.  

25 Ақпан 2020 11:41 2266

Мал экспортына салынған тыйым мүдде қақтығысын туғызды

Агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы бойынша мал шаруашылығы саласына жыл сайын бюджеттен 116 млрд теңге бөлінеді. Қомақты қаржының 60 млрд теңгесі  асыл тұқымды мал өсіруге, ал 56 млрд теңгесі мал өнімдерін өндіруге жұмсалады. Осылай бола тұра біздің ел етті сырттан тасып жейді.

Былтыр еттің импорты экспорттан 8 есе артық болды. Ішкі нарықтың 38%-ын шет мемлекеттен келген шұжық басып алды. Ал 2013-2019 жылдар аралығында елімізге Украина, Парагвай, Беларусь, Аргентина, Уругвай, Ресей, АҚШ, Моңғолия елдерінен ет әкелінді.

Естеріңізде болса, 2010 жылдан бастап үкімет шет мемлекеттен асыл тұқымды ірі қара тасымалдады. Бес жылдан кейін етке қарық болып, жылына 60 мың тонна сиыр етін экспорттамақ болды. Алайда жоспар іске аспады. Кейін мұның себебі еліміздегі мал басының статистикасы дұрыс жүргізілмеді және Ресей нарығына бағытталған жоба тығырыққа тірелді деп түсіндірілді.

Кейін олқылықтың орнын толтыру үшін ет экспортының нарығы кеңейтіліп, Араб, Қытай, Иран және басқа да елдермен байланыс орнатылды.

Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 2017 жылы 5,5 мың тонна, 2018 жылы 20 мың тоннаға жуық сиыр еті экспортқа шығарылды. Былтыр 25 мың тонна сиыр еті шетел асты.

Көріп отырғандарыңыздай, күні бүгінге дейін жоспардың жартысы да орындалған жоқ.

Осыдан 2 жыл бұрын елімізде етті мал шаруашылығын дамытуға бағытталған бағдарлама пайда болды. Сол арқылы шағын және орта шаруашылықтарға ірі қара сатып алуға жеңілдетілген несие берілді. Өкініштісі, бұл бағдарлама да салаға серпін бере алмады.

Ауыл шаруашылығы бірінші вице-министрі Айдарбек Сапаровтың сөзінше, ішкі нарықтағы шикізат тапшылығы отандық ет комбинаттарын тығырыққа тіреп тұр.

Былтыр ел аумағынан 156 мың бас ірі қара мал шығарылған. Оның 78%-ын Өзбекстан, 14%-ын Армения алып кеткен. Бұған қоса 264 мың бас аналық қой шекара асқан. Тірі мал экспортының қарқын алуы шикізат тапшылығын туғызып, ет бағасының қымбаттауына түрткі болған. Осыған тосқауыл қою үшін өткен айда тірі малдың барлық түрінің экспортына тыйым салынды. Бұған дейін тек аналық басты ғана сыртқа шығаруға шектеу бар болатын.

«Тірі малдың жаппай экспорты ет өнімдерінің бағасын өсіріп жіберді. Шикізат тапшылығының салдарынан отандық ет өңдеуші кәсіпорындар мен бордақылау алаңдарының жүктемесі қысқарды», – деді Айдарбек Сапаров.

Оның айтуынша, тірі малдың экспортына салынған тыйым елдегі мал басының көбеюіне, ет комбинаттарының шикізатпен қамтылуына сонымен қатар өңделген өнім экспортының артуына септігін тигізеді.

«Агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасына сәйкес, министрлік қайта өңделген өнім экспортын 2,5 есеге арттыруы тиіс. Мақсатқа жету үшін жоғарыдағыдай нақты шаралар жүзеге асырылуы керек», – деді Айдарбек Сапаров.

Атап көрсетерлігі, елімізде тірі малдың экспортына салынған тыйымға қарсы тұлғалар бар. Мысалы «Қазақстан ет одағы» басқармасының төрағасы Асылжан Мамытбеков ауыл шаруашылығы министрлігінің тірі мал экспортын шектеу туралы шешімі дұрыс емес деп санайды. Ал ұлттық аграрлық ғылыми білім беру орталығының басқарма төрағасы Төлеутай Рахымбеков Асылжан Мамытбековпен келіспейді.

«Министрліктің тірі мал экспортын шектеу туралы шешімін қолдаймын. «Қазақстан ет одағы» басқарма төрағасының пікірінше, жылына 63 мың тонна ет экспортталады. Біздің ел жылына импортты қосқанда 1 млн 200 мың тонна ет тұтынады. 63 мың тонна ет экспорттың 5% ғана. Меніңше, бұл ішкі нарыққа әсер етпеуге тиіс. Тірі малдың экспортына уақытша шектеу қою дер кезінде қабылданған шешім деп білемін. Малды шекарадан шығару үшін ветеринарлық рұқсат керек. Қазақстанда мұндай лицензия 6-7 компанияда бар. Дарығып жатқан солар. Себебі өздерінің пайдасын ойлап отыр»,– деді Төлеутай Рахымбеков.

Абылай Бейбарыс

Жолдың жиі жабылуы ет бағасына әсер етті – АШМ

«Жыл басынан бері ет бағасы 0,5%-ға өсті». 

21 Ақпан 2020 11:42 2334

 Жолдың жиі жабылуы ет бағасына әсер етті – АШМ

Ауыл шаруашылығы министрлігінің алқа мәжілісінде Инвестициялық саясат департаменті директорының орынбасары Шаймерден Ахметов ет бағасы 16%-ға қымбаттады деген ақпарат шындыққа жанаспайды деген мәлімет айтты.

«Соңғы кезде БАҚ-тағы ет бағасы күрт өсті деген ақпаратты қатты айтылған деуге болады. Өйткені 13-16% қымбаттады деген мәлімет өткен жылмен салыстырғандағы өсім болып тұр. Ал қаңтар айынан бергі бағаны алып қарайтын болсақ, онша қатты өсіп отырған жоқ. Бір айдағы жалпы азық-түліктің өсімі 0,9% болса, ет бағасының өсімі 0,5% ғана болып отыр. Ал былтыр жыл бойында ет бағасы 13-16%-ға  өскенінің себебін айтатын болсақ, өздеріңіз білесіздер, құрғақшылық болды. Яғни мал азығы аз деген сөз. Құрама жем болатын астықтың да бағасы өсті. Осылайша мал өсіруге кеткен шығын ұлғайды. Тиісінше, еттің де қымбат болуы заңды», – деген министрлік өкілі жыл басынан бері жолдардың жиі жабылуын арадағы делдалдар сәтті пайдаланғанын да атап кетті. 

«Жаңа жылдан бері бірнеше күн бойы қардың тұрақты жауғанын білесіздер. Сол кезде күн сайын келіп тұратын ет жолдың жабықтығына байланысты келмей қалып, өсім болуы әбден мүмкін. Жол ашылғаннан кейін баға қалпына келе қояды деген де болмайды. Сондықтан еттің бағасына әсер ететін көптеген фактор бар. Оған қоса былтыр біраз малдың басы шетке тірідей экспортталып кетті. Ол малдың барлығы елдің ішінде сойылса, ұсыныс көбірек болып, баға да біршама төменірек болушы еді. Яғни сұраныстың аз болуы бағаға әсер еткен жағдайы бар. Жыл басында экспортқа тыйым салуымыздың себебі сол», – деді ол.

Сондай-ақ, Шаймерден Ахметов тауық пен ірі қараның еті ғана мемлекеттік тетікпен реттеліп отырғанын жеткізді.

«Еттің бағасы да өзге азық-түліктің бағасымен бірге реттеледі. 19 түрлі әлеуметтік маңызы бар тауардың бағасын мемлекет тарабынан реттеу бар. Реттеу болғанда бекіткен бағадан асырмайсың деген сөз емес. Табалдырықты немесе шекті баға орнату тәсілдері бар. Ондай меже кейінгі бірнеше жылдың өсіміне қарап отырып бекітіледі. Оны сауда және интеграция министрлігі жүргізеді. Сол 19 тауардың ішінде еттің екі түрі ғана бар. Ол – тауық пен ірі қараның еті. Солар бойынша реттеу жүргізіліп жатыр. Шекті бағалар бекітіледі.  Еттің басқа түрлері бойынша мемлекеттік реттеу жоқ. Ол нарықпен реттеледі. Бірақ баға әсер ететін жанама әсерлерді реттеу бойынша тірі мал экспортын жабу сияқты шаралар қолданылып жатыр. Мал азығын өндіруге субсидия бөлу де  реттеуге жатады», – деді маман.

Есжан Ботақара

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: