/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 434,31 Brent 36,55
Қазақстанда бюджеттік кредиттің жаңа түрі пайда болады

Қазақстанда бюджеттік кредиттің жаңа түрі пайда болады

Бірақ ол әзірге тек жамбылдықтарға ғана беріледі деп жоспарлануда. 

12:02 13 Қыркүйек 2019 16295

Қазақстанда бюджеттік кредиттің жаңа түрі пайда болады

Автор:

Бақыт Көмекбайұлы

Өйткені жаңа жоба алдымен осы өңірде сынақтан өткізілмек.

Ол жоба – «Жамбыл облысы халқының табысын ауқымды және тиімді арттыру жөніндегі жоба» деп аталады.

Бұл жаңа кредит пен микрокредиттерді ауылда банктер де емес, «ҚазАгро» да емес, «Даму» қоры да емес, басқа ұйым береді.

«Жамбыл облысы халқының табысын ауқымды және тиімді арттыру жөніндегі жоба шеңберінде кредиттер мен микрокредиттер мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасына сәйкес бюджетті атқару жөніндегі уәкілетті орган немесе бюджеттік бағдарлама әкімшісі айқындайтын сенім білдірілген өкіл, яғни агент арқылы беріледі», – делінген Үкіметтің түсіндірме жазбасында.

Жамбыл өңіріне арналған жоба аясында бюджеттік кредит қарапайым тілмен айтқанда, «су тегінге» – жылдық 0,01% сыйақы мөлшерлемесімен 10 жылға берілмек. Ол қарыз қаржыға жамбылдықтардың қымбат зат алуына, той жасауына, шетелге қыдыруына және басқалай бостекі шығындауына тыйым салынады. Тек бизнес ашуы керек. Ең құрығанда, екі сиыр алғаны жөн.

Бұл ретте негізгі борышты өтеу бойынша жеңілдікті кезең беріледі, бірақ ол мерзім «бюджеттік кредит мерзімі ұзақтығының үштен бірінен аспауға тиіс». Яғни, он жылға алса, 3 жыл бойы борышын тек там-тұмдап, әлі жеткенше ғана төлеуіне рұқсат етіледі деп күтілуде.

Мемлекет таңдайтын агент-ұйым кредиттер мен микрокредиттерді ұзаққа созбай, жарты жыл ішінде таратып шығуы шарт: «бюджеттік кредитті игеру кезеңі 6 айды құрайды және жергілікті атқарушы ұйым бюджеттік кредитті аударған сәттен бастап есептеледі».

Бұл – бюджеттік кредит дегені. Оның сыртында «Жамбыл облысы халқының табысын ауқымды және тиімді арттыру жөніндегі жоба шеңберінде берілетін кредиттер мен микрокредиттер» дегені де бар.

Олардың құны қымбатырақ, бірақ басқа өңірдегі қазақтар үшін бәрібір арман тәрізді.

«Аталған кредиттер мен микрокредитті беру мерзімі – 5 жылға дейін, мал шаруашылығы және ауыл шаруашылығы кооперативтерін құру саласындағы жобалар үшін – 7 жылға дейін. Кредиттің және микрокредиттің ең жоғары сомасы Қазақстанның қолданыстағы заңнамаларына сәйкес айқындалады. Жылдық номиналды сыйақы ставкасы 2,5%-дан аспайды», – делінген «Еңбек» бағдарламасына енгізілгелі отырған өзгерістер жобасында.

Осы кредиттер мен микрокредиттерді беру тәртібі, сондай-ақ бюджеттік кредиттің негізгі талаптары, түпкі қарыз алушы үшін кредит бойынша қойылатын талаптар, қарыз алушылардың санаты, қарыздардың мерзімдері мен сомалары кредитордың шешімімен белгіленеді және бюджеттік кредит шартында көрсетіледі.

Несиелердің кімдерге берілетінін, яғни түпкі қарыз алушыларды әлгі агент анықтайды.

Өз кезегінде агенттің кредиттік өнімі бағдарламаның талаптары мен шарттарына сәйкес келуі тиіс.

Агентке сыйақы алуына рұқсат етіледі. Ол сондай-ақ бағдарламаға қатысушының өз міндеттемелерін бұзуы себебінен алынатын комиссияларды, алымдарды және өзге де төлемдерді өзінде қалдыра алады.

«Агентке бағдарламаға қатысушылардан бұдан басқа кредитке, микрокредитке байланысты қандай да бір комиссияларды, алымдарды немесе өзге де төлемдерді алуына тыйым салынады», – делінген құжатта.

Экономист Жәнібек Хасан қазақстандықтарды кредитке батырып жатқанына алаңдаушылық білдіреді.

«Көбісі келісімге қол қойып, қаржының қолға тиюін басты мақсат тұтады. Содан кейін төлем жайын ұмытып кетуге де болады деп санайды. Шынында, тек төлем ғана жақсылыққа жеткізбек. Өз бизнесін қарызға ашқысы келетіндерде де,әу, бастан, осындай көзқарас болғаны жөн. Кредит алмас бұрын, әр адам өз әлеуетін, өз шығыстарын зерделеуі қажет. Бұл үшін сауат ашу керек», – дейді ол.  

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетов жеңіл несиелер басқа да өңірлерде берілетінін айтады, бірақ әзірге шектеулі санатқа ғана. 

«Президенттің көпбалалы аналарды ұсақ және шағын бизнеске тарту жөніндегі тапсырмасын орындау мақсатында да «Еңбек» нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік бағдарламасына түзетулер енгізіледі. Біз микрокредиттер беру шарттарын қайта қараймыз. Жаңа бизнестің тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында көпбалалы отбасылардың жобалары үшін микрокредит беру мерзімін ұлғайту ұсынылады. Кредитті өтеу бойынша қаржылық жүктемені төмендету үшін номиналды сыйақы мөлшерлемесін төмендетуді ұсынамыз. Әйтпесе, қолданыстағы схема бойынша 6%», – дейді Біржан Нұрымбетов.

Бұдан бөлек, кепілге қояр мүлкі де, жоғары табысы да жоқ көпбалалы отбасыларға мемлекеттік гранттар берілмек. Ол грант өтеусіз және қайтарымсыз негізде 200 айлық есептік көрсеткіш немесе 505 мың теңге мөлшерінде болады. Бұл оларға бастапқы кезеңде «қарапайым бизнеспен» айналысуға мүмкіндік береді.

Бақыт Көмекбайұлы

7 млн 500 мың қазақстандық кредит төлеп отыр

Елімізде мүлде кредит алмаған қанша адам бар екені белгілі болды.

22 Ақпан 2020 15:48 7084

7 млн 500 мың қазақстандық кредит төлеп отыр

Президенттің пәрменімен былтыр жалпы қарызы 3 млн теңгеден аспайтын әлеуметтік аз қамтылған топ өкілдерінің 300 мың теңгеге дейінгі несиесі кешіріліп, 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен азаматтарға қарыз беруге шектеу қойылса да, қазақстандықтар қарыз қақпанынан құтыла алмай отыр.

Бірінші несие бюросының дерегінше, еліміздегі экономикалық белсенді 9 млн 230 мың адамның 7 млн 500 мыңының несиесі бар. Борышкерлер екінші деңгейлі банктер мен қаржы ұйымдарына 26 трлн теңге қарыз. Айтпақшы елімізде мүлде қарыз алмаған 1,7 млн адам бар екен. Олар осы күнге дейін несие рәсімдемегенмен, екінші деңгейлі банктер мен қаржы ұйымдарының болашақ клиенті саналады.

Бірінші несие бюросының атқарушы директоры Әсем Нұрғалиеваның мәлімдеуінше, 26 трлн теңгені құрайтын несие портфелінің 7,4 трлн теңгесі немесе 25%-ы бөлшек несиеге тиесілі.

«Борышкерлердің 80%-ы орта есеппен алғанда 316 мың теңге көлемінде кепілзатсыз несие рәсімдеді. Қарыз алушылардың азғантай тобының ғана кепілзатсыз несиесінің көлемі 5-10 млн теңгеден асып отыр. Бөлшек несиені, автонесиелендіруді, ипотекалық қарызды тұтас алып, халық санына бөлетін болсақ, әр қазақстандыққа 1 млн теңге қарыз жүктемесі артылады. Бұл санды орташа жалақыға бөлсек, ел азаматтары қарызға белшеден батып отыр деу қате болады. Себебі ресми мәлімет бойынша, қазақстандықтардың орташа жалақысы 204 теңге. Ал кепілзатсыз несие бойынша қарыз көлемі 316 мың теңге. Соңғы уақытта ел азаматтары қарыз жүктемесін ауырлатпауға, яғни тым көп қарыз алмауға тырысып жатыр. Мысалы былтыр алынған қарыздардың орташа көрсеткіші 170 мың теңгеден асқан жоқ. Атап көрсетерлігі несиенің 56%-ы кепілзатсыз берілді», – деді Әсем Нұрғалиева.

Оның айтуынша, өткен жылы несие портфелі 22%-ға ұлғайған. 580 мың адам алғаш рет несие алған.

«Өткен жылы 55,6 млн несие шарты жасалды. 5,4 трлн теңгенің тұтыну несиесі рәсімделді. 89 млрд теңге ипотеканы несиелеуге жұмсалды. 400 млрд теңге автонесиеге бөлінді. 600 млрд теңге кепілді несие ретінде берілді», – деді атқарушы директор.

Әсем Нұрғалиеваның пікірімен қаржы сарапшысы Расул Рысмамбетов келіспейді. Сарапшының сөзінше, еліміздегі орташа жалақы туралы статистикалық дерек халықтың шынайы кірісін көрсетпейді. Салдарынан халық қарыз қамытын киіп отыр.

«Адамдардың басым бөлігі «шықпа жаным, шықпа» деп күн көріп жүр. Олар статистикалық деректе көрсетілетін орташа жалақыны қолдарына алатын болса, қазіргіден әлдеқайда жақсы өмір сүрер еді. Ресми мәліметтерде орташа айлық 204 мың теңге деп көрсетіледі. Шын мәнінде адамдар 100-110 мың теңге шамасында жалақы алады. Қазақстандықтардың азық-түлікке жұмсайтын ақшасының көлемі күн санап көбейіп жатыр. Айлық жалақының 50%-ы азық-түлікке жұмсалып жатқанын ескерсек, жағдайдың қандай екенін түсіну қиынға соқпайды. Ел азаматтарының арасында күнделікті тамақты келесі айдағы айлығының есебінен қарызға сатып алып жүрген жандар бар. 7 млн 500 мың қазақстандықтың кредит төлеп отырғанының өзі халықтың қарызға бастан-аяқ батқанының нақты әрі айқын көрінісі», – деді сарапшы.

Абылай Бейбарыс

Банктер қытай көлігін шығаратын отандық зауытқа кредит бермеуде

Несиеге көлік алғысы келетіндер дүрлігуде. 

22 Қаңтар 2020 15:04 10847

Банктер қытай көлігін шығаратын отандық зауытқа кредит бермеуде

2020 жылдан бастап, еуразиялық одақтың келісімі күшіне еніп, Армения, Қырғызстан және Моңғолиядан арзан көлік айдап әкелудің жолы түпкілікті кесілгеннен кейін қазақстандықтар отандық көліктерге назар аудара бастады. Өйткені оларды жылдық 4% (тиімді мөлшерлеме 4,1%) ставкамен арзан несиеге алуға болады.

Алайда екінші деңгейлі банктер Қостанай облысында орналасқан «Сарыарқа автоөнеркәсіп» автозауыты шығарған көліктерге несие беруден жаппай бас тартып жатыр. Оның орнына коммерциялық банктер тек өскемендік «Азия Авто» баптаған «темір тұлпарларды» несиелеуге дайын екендерін мәлімдеп, соларды ұсынатын болған.

Бұл кәсіпорын – өзге брендтер сыртында, қытайлық аса ірі автозауыт өнімдерін құрастырады. Осыған орай, әлеуметтік желілерде «бұл шектеу оның ҚХР-дан Қазақстанға көшірілген 55 кәсіпорынның бірі болуымен қатысты» деген де болжам жасалды.

2019 жылғы қыркүйекте Үкімет басшысының орынбасары болған кезде Жеңіс Қасымбек осы туралы мәлімдеме де жасаған: «Мысалы, Қытайдың JAC автокөліктерін құрастыратын «Сарыарқа автоөнеркәсіп» компаниясы қызметкерлерінің 100 пайызы – қазақстандықтар. Бұл компания Қытайдың Ресей мен Беларуське шығатын алаңына айналды», – деді Жеңіс Қасымбек.

«Мен осы жылғы қаңтар айында елде жүріп жатқан жеңілдікті автонесиелендіру бойынша қазақстандық машинаны сатып алғым келді. Сондықтан «Халық банкіне» бардым. Маған «Сарыарқа автоөнеркәсіп» жасайтын Хюндай Акцент ұнады. Бірақ банк бұл зауыт өніміне кредит беруден бас тартты. «Азия Авто» көліктері моделінен таңдаңыз деп отыр банк қызметкері. «Сбербанкке» барсам, ол кез келген автонесие беруді тоқтатқанын айтады. ВТБ банкінде де «Халық банкінде» айтылған әңгімені естідім», – дейді Атырау қаласының тұрғыны Ғали Тілеуғалиев.

Бірақ автосалондарда Қостанайдағы зауыттың өнімдері еркін сатылуда, ешқандай тапшылық байқалмайды. Сонда мұның себебі неде?

Бұл түйткілдің Қытайға еш қатысы жоқ болып шықты.

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұловтың түсіндіруінше, қостанайлық зауыт белсенділік танытып, бюджеттік ақшаны толық игерген.   

Оның мәліметінше, жеңілдікті автонесиелендіру бағдарламасы аясында қаражат отандық өндірушілер мен екінші деңгейлі банктер арасында былтыр үлестірілді. Қазіргі кезде Қазақстан аумағында жеңіл автокөліктерді «Азия Авто» АҚ-ы және «Сарыарқа автоөнеркәсіп» ЖШС құрастырады.

«Жеңілдікті автонесиелендіру үшін 2015 жылдан 2019 жыл аралығында бюджеттен жалпы сомасы 42 млрд теңге бағытталды. Осы қаражаттың 21,7 млрд теңгесі «Сарыарқа автоөнеркәсіпке», ал 20,3 миллиарды «Азия Автоға» берілді. Өткен жыл қорытындысында барлық қаражат толық көлемде игерілді. Бүгінде «револьверлік» тәсілмен қаржыларды қайталай игеру жүруде», – деді Бейбіт Атамқұлов.

Оның мәліметінше, 2020 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша осы кезге дейін Қазақстан азаматтарына 56,03 млрд теңге несие берілген. Ол сомаға қазақстандықтар 12 мың 906 отандық автокөлікті кредитке сатып алды.

Жұртшылықтың елімізде жасалған жеңіл машинаны кредитке алу мүмкін болмай жатқанына қатысты шағымына түсініктеме берген министр халықты сәл шыдам танытып, күте тұруға шақырады.

«Өйткені бұған дейін қолданыста болған бағдарлама сыртында 2019 жылы Ұлттық банк жеңілдікті автонесиелендірудің төл бағдарламасын іске қосқан болатын. Оны қаржыландыру биылға қарастырылды. Бұл бағдарлама аясында бес жыл бойы, яғни 2024 жылға дейін жыл сайын 20 миллиард теңге бөлініп отырады деп жоспарланған», – деді индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі.

Ол Ұлттық банк бағдарламасы бойынша жеңілдікті автокредиттеуге 2020 жылдың І тоқсанында қаражат траншы банктерге аударылуға тиістігін хабарлады.   

Жанат Ардақ