/img/tv1.svg
RU KZ
Қытай инвестициясынан қауіптену керек пе?

Қытай инвестициясынан қауіптену керек пе?

Қытай Қазақстанға ең ірі инвестиция салушы емес. Бірақ қоғам бұған неге қауіппен қарайды?  Сарапшылар пікірін білген едік.

18:45 02 Қазан 2019 11501

Қытай инвестициясынан қауіптену керек пе?

Автор:

Құралай Құдайберген

Қазақстанға тікелей инвестицияның басым бөлігін Еуроодақ елдері мен АҚШ құйған.  Көш басында Нидерланды, одан кейінгі орында АҚШ, Швейцария, Ресей тұр. Ал бұл бестікті Қытай түйіндейді.

2018 жылы Қазақстан экономикасына құйылған жалпы инвестиция көлемі 24 276 млн доллар. Оның ішінде Қытайдың үлесі 14 89,4 млн доллар, яғни 6,1%. 2019 жылдың бірінші тоқсан қорытындысына сәйкес ҚХР жалпы инвестиция көлемінен 6% көрсеткішін сақтап қалды. Бұл көрші елдің Қазақстанның ең ірі инвесторы еместігін дәлелдейді. Соған қарамастан қоғам тарапынан көрші елдің «инвестициясына» теріс көзқарас байқалады. Оған Жаңаөзен, Алматы қалаларында өткен митингілер дәлел. Осы орайда inbusiness.kz тілшісі бұл мәселеге қатысты сарапшылардың пікірін білді.

Экономист Мақсат Сералы, қазіргі кезде қоғамда Қытайға деген дұрыс стереотип қалыптаспағанын айтады. Оның пікірінше, инвестиция құюды біздің елді жаулап алу деп түсінбеу керек.

«Егер Қытай қандайда бір елді жаулау мақсатын көздесе, ол Қазақстанды емес, ар жағында тұрған Тайваньды жаулап алар еді. Қазіргі таңда қытай экономикалық дамудың жоғары деңгейіне жеткен мемлекет. Оның ары қарай дамуы үшін қарапайым экономикалық процесстер негізінде ішкі нарықтан шығып, сыртқы нарықты қаржыландыруы керек. Сондықтан олар көршілес мемлекеттерге инвестиция салуға мәжбүр. Бұл  –  заңды механизм. Олар біздің елімізден бөлек, «Бір белдеу, бір жол» бағдарламасы бойынша Өзбекстан, Ресей, Әзірбайжан экономикасын да қаржыландыруда. Бұл  – экономикалық фактор, яғни, ақша бір орында тұрмауға тиіс. Ол  айналымда жүруі қажет», – дейді Мақсат Сералы.

Экономистің пікірінше, қытайлық инвесторлардың бізге қызығып отырған себебі аталмыш елде экологиялық, экономикалық көрсеткіштер бойынша зауыт салатын орын жоқ. Ал ел үкіметі сыртқа инвестиция салған кәсіпкерлерді қолдайды. Тіпті салықтан босатып, пайызсыз несие береді. Сонымен қатар Мақсат Сералы Қытайдан келетін қаржыны ақылмен пайдаланып, экономикамызды күшейтіп алуымыз керек екенін айтады.

«Көршілеріміз үйрететін технологияларды меңгеріп алуымыз керек. Мәселен, Қытайдан мықты инженер келсе, біздің бір адам жанында тұрып, барлығын түсініп, мамандануы қажет. Олар салған қаржысын қайтарып алады. Ал технология мен зауыттар бізге қалады», – деді экономист.

Сарапшы қытайлық инвесторлардың Қазақстанға қызығып отыруының тағы бір себебі – өз халқын жұмыспен қамту деп есептейді. Сондықтан осы мәселеге келгенде сақ болу керек екенін ескертеді.

«Инвестициядан қорқудың қажеті жоқ. Ал жұмыс істеуге келетін халықтан қауіп бар. Олар болашақта қоныстанады, сіңісе бастайды. Сол себепті бұған қатысты арнайы шарттар болуы керек. Инвестициялық заңдарда мұның барлығы бекітіліп, қадағалануға тиіс», – деп атап өтті экономист.

Ал саясаттанушы Мақсат Жақау көрші елге деген халықтың наразылығы жер мәселесінен туындағанын айтады. Саясаттанушының пікірінше, қытайлық инвесторлар еліміздің табиғи байлығына көз салып отыр.

«Қытай тек Қазақстанға ғана емес, Африканың тең жартысына инвестиция құйды. Ал Қазақстанға көз салып отырған себебі олардың табиғи байлығы, ішкі қоры сарқыла бастады. Қытай АҚШ сияқты қорларын сақтап, жинамайды. Сондықтан көршілеріміз Орта Азияның табиғи шикізат көздерін игеруге ұмтылуда», – дейді саясаттанушы. 

Мақсат Жақаудың пікірінше, Қытай сауда қатынастары арқылы басымдылық көрсететін ел. Сондықтан халықаралық келісімшарт жасасу маңызды.

«Қытай – алып мемлекет, ал біз оның «жемтігі» болып кетпеуіміз керек. Ол үшін бірінші кезекте халықаралық келісімшарт жасалуы қажет. Ал бұл парламентте талқыланып, ашық жүзеге асырылуға тиіс. Халықтың бұдан хабардар болуы маңызды. Ал бастысы бұл құжатта  ұлттық мүддеміз ұмыт қалмау керек», – деді саясаттанушы.

Бір айта кетерлігі, finprom.kz мәліметтеріне сәйкес, ел аумағында жалпы құны 27 млрд доллар тұратын 51 Қазақстан-Қытай жобасы жүзеге асырылуда. Одан бөлек 2018–2019 жылдары 20 мың адамды жұмыспен қамтитын тағы 11 жобаның тұсауын кесу көзделген. Ал қытайлық инвесторлар ең көп қаржыны  көлік және қоймалар, тау-кен өндірісі, қаржы және сақтандыру, құрылыс пен өңдеуші өнеркәсіп салаларына құйған.

Құралай Құдайберген

Коронавируспен кімдер сәтті күресіп жатыр және неліктен?

Коронавирус эпидемиясы ғаламдық төтенше жағдай деп жарияланғаннан кейін сегіз ай өткенде дүниежүзі елдері пандемиямен күресте әртүрлі нәтиже көрсетіп отыр.  

27 Қыркүйек 2020 12:36 1206

Дайындық пен тәжірибенің көмегі

Әлем елдері түрлі стратегия қабылдағанымен, олардың пандемиямен күресі бір-біріне ұқсас: инфекцияланғандарды анықтау (тестілеу, қадағалау) және вирустың тарауын мейлінше азайту шаралары (оқшаулау, карантин және өзге де профилактикалық шаралар). Қытайда 2003 жылы пайда болған өткір респираторлық синдромнан (SARS) немесе атипті пневмониядан ауыр сабақ алғандар алғашында «ковид» эпидемиясына едәуір тиімді жауап бере білді. Мәселен, Тайвань ертерек медициналық тексеру жүргізіп, елді жіті тестілеуден өткізіп, науқастардың кімдермен байланысқанын мұқият қадағалап, коронавирус инфекциясын сәуірде-ақ тоқтатты. Сонымен қатар, Азияда  SARS індетінен кейін маска тағудың үйреншікті жағдайға айналуы да биылғы пандемияны сәттірек еңсеруге көмектескен. 

Ертерек тестілеудің пайдасы

Тестілеуге және науқастардың байланысын қадағалауға қаңтарда кіріскен Оңтүстік Корея, Германия пандемияның бірінші толқынын өзгелерден бұрын тоқтатты. Тестілеу саясаткерлерге күшейіп келе жатқан қауіпке жылдам қарсы тұруға және халықты қатердің растығына сендіруге мүмкіндік берді. Ерте қимылдағанның пайдасы ұзаққа жетіп отыр.  Жаздың соңында екі елде де ауырғандар саны қайта көбейді. Бірақ, бұл мемлекеттер осыған дейін вирустың деңгейін төмендеткені сонша, қазір онымен күрес аса қиынға соғып отырған жоқ. Керісінше, кейбір сарапшылар бір жыл бұрын АҚШ пен Ұлыбританияны пандемияға ең дайын елдер деп атаған еді. Бірақ, олар тестілеуді ертерек жүргізген жоқ. Соның салдарынан вирус бақылаусыз тарап, халықтың денсаулық сақтау саласындағы шенеуніктерге сенімі сетінеп, екі елде «ковидтан» өлгендер әлем бойынша жан басына шаққанда ең көп тіркеліп отыр.

Географияның маңызы

Исландия, Жаңа Зеландия сияқты аралдық мемлекеттер сырттан ешкімді кіргізбей, өздерін толық оқшаулап, коронавирус жұқтыру оқиғаларын мейлінше азайтты. Географиялық орналасудың проблемалық тұстары да бар. Мәселен, сәуір-мамыр айларында экономикасын қайта ашуға кіріскен Қытай вирустың жаңадан өршуін тоқтату үшін Солтүстік Кореямен, Ресеймен арадағы шекараларында сақтық шараларын күшейтуге мәжбүр болды. Ал, Еуропада тұрғындардың шетелге жиі шығуы эпидемияны қайта қоздырып, жазғы демалыс маусымы кезінде аймақ үкіметтерін тағы да әбіргерге түсірді.

Темірдей тәртіп тактикасы

Саясаттанушы София Феннер наурыздағы сараптамасында авторитарлық режимдер де, демократиялық елдер де вируспен күресте жақсы нәтижеге қол жеткізе алады деген қорытындыға келді. Мұндай жағдайда инфрақұрылымның, жедел әрекет ететін сенімді мемлекеттік қызметкерлердің, лидерлердің болуы шешуші рөл ойнаған. Қытай пандемияны тоқтату үшін қаңтарда ондаған миллион адамды темірде тәртіппен карантинге жауып, бүкіл әлемді таң қалды. Бұл әрекет нәтиже бергендіктен, оны дереу өзге континенттердегі елдер қайталады. Қытай қайта ашылғанда да таң қалдырды. Мысалы, оның үкіметі мемлекеттік мекемелердің, телефон байланысы операторларының мәліметтері мен азаматтардың сапарларға шығу тарихын пайдаланып, адамдардың қозғалыс еркіндігін вирус жұқтыру қауіптілігіне қарай түрлі деңгейде шектеді. Бұл шараның тиімді болғаны сонша, пандемия басталған Уханьда жазға таман бірнеше ғана вирус жұқтыруға оқиғасы тіркеліп, ел туралы бұрынғыдай мәлімет жинау қажет болмай қалды. 

Шектеудің аздығы да тиімді

Қатаң шектеусіз де эпидемияны еңсеруге болады. Мысалы, Жапония екі рет өршіген вирусқа міндетті карантинсіз-ақ тосқауыл қойды. Есесіне, әлеуметтік бірлігі жоғары елде жабық кеңістіктен, адам көп жиналатын жерлерден, жақын байланыстан қашуды насихаттай ақпараттандыру науқаны қызу жүргізілді. Германия да көршілерімен салыстырғанда карантиннің жеңіл түрін енгізіп, пандемиямен күресте науқастардың байланыстарын қадағалауға көбірек мән берді. Бұл іске медик-студенттер мен құтқарушылар да тартылды. Олардың қажырлы еңбегінің арқасында Германия АҚШ-пен салыстырғанда коронавирустан әлдеқайда аз адам жоғалтты.

Үкіметке сенім

Халықтың үкіметке сенімі, әсіресе, ақпарат пен ғылыми зерттеулер (олардың кейбірі нашар болуы мүмкін) және бір-біріне қарама-қайшы мәліметтер тасқыны күшейген шақта аса қажет.  Билікке күмәні көп елдерде түрлі конспирациялық теорияларға сенім күштірек. Кейбір комментаторлар бұл жағдайды «инфодемия» деп атап жүр. Қаңтардың 8-де Иран үкіметі украиналық ұшақты әскерилердің қателікпен атып түсіргенін жасырамын деп, халық алдында жалған сөйледі. Содан кейін жергілікті тұрғындар биліктің вирус туралы ескертпелеріне де иланбастан, жаппай сапарларға аттанып, Наурыз мерекесін тойлады.  АҚШ-та сан мың адам штаттардың астаналарында карантинге наразылық білдіріп, экономиканы қайта ашуды талап етті. Қазір екі елде де «ковид» жұқтырғандар аз емес. Латын Америкасында Бразилия мен Мексика лидердері пандемиядан төнген қатерді әу-баста жоққа шығарып, кейін бұл елдер осы аймақта ғана емес, әлемде де коронавирустан көп адам жоғалтқандар санатына енді.

Арыс Әділбекұлы

Қытайда 100 миллионнан астам адам карантинге қайта жабылды

Қауіпті инфекцияның жаңа ошағы Ресеймен шекаралас аймақтан табылып отыр.

19 Мамыр 2020 17:23 3829

Қытайдың солтүстік-шығысында 108 миллиондай адам қайтадан карантинге оралып жатыр. Себебі аймақта инфекция ошақтары тағы да табыла бастаған. Мұны мамырдың 18-інде «Блумберг» хабарлады. Америкалық агенттіктің дерегінше, бүкіл елде экономика қайта ашылып жатқанда, Цзилинь провинциясының қалаларында пойыздар мен автобустар тоқтап, мектептерде сабақ доғарылып, ондаған мың адам карантинге жабылды. Қатаң шектеу шаралары «эпидемия артта қалды» деп, арқаны кеңге салған халықтың көңілін су сепкендей басқан.

«Адамдар қайтадан сақтана бастады. Далада ойнайтын балалар да маска тағуға міндеттелді.  Дәрігерлер вирустан қорғайтын киімді қайта киді. Өкінішті. Себебі мұның бәрі қашан аяқталатынын білмейсің», – дейді Ляонинь провинциясының Шэньян қаласының тұрғыны Фань Пай «Блумбергке» берген сұхбатында.

Цзилинь провинциясының Шулан қаласының үкіметі WeChat әлеуметтік желісі арқылы мәлімдегендей, ол өз аймағында вирустың тарауын тоқтату үшін өте қатаң шара қолдануға әзір. Бұнда дауасы жоқ ауру табылған тұрғын үй кешендері жабылып, әр отбасынан бір адамға ғана ең қажетті тауарларды сатып алу үшін екі күнде бір мәрте үйден екі сағатқа шығуға уақыт берілмек.

Цзилинь қаласының өзінде де әлеуметтік алшақтау мен карантин күшейтіліп жатыр. Жалпы алғанда, ақпан-наурыз айларында - эпидемия өршіген шақта, Цзилинь провинциясында тек 127, Хубэйде 68 мың адамнан коронавирус табылды. Осындай айырмашылыққа қарамастан, бүкіл Қытайда карантиндік шектеулер бірдей күшейтілді.

Қазір Цзилиньде тура сол кездегідей ахуал. Тауар жеткізу компаниялары тоқтап, дәріханаларда лихорадкаға қарсы препараттарды сатуға тыйым салынған. Себебі бұл дәріні адамдар коронавирустың симптомын жасыру үшін ішуі мүмкін.

«Блумбергтің» өзге бір дерегінше, коронавирус жұқтыру оқиғалары тіркелмеген аудандарда да жергілікті халық қайта оралған карантинге өкпелі. 

«Жұрттың бәрінен қайта маза кетті. Бүкіл елдегі жағдай қалпына келіп жатқанда, Цзилинь провинциясы ең қатты зардап шеккен ауданға айналады деп еш ойламаппын»,– дейді Ван Юемей.

«Қытай өткен жылдың соңында Уханьда басталған эпидемияға тым кешігіп жауап берді», – деп әлемде үлкен сынға ұшырады. Сондай сындарға енді жол бермеу үшін президент Си Цзиньпин әкімшілігі солтүстік-шығыста коронавирустың тез тарауын тоқтатуға ерте қамданды деген болжам бар. Орталық үкіметтің Уханьдағы эпидемиямен күреске жауапты өкілі – вице-премьер Сунь Чунлань 13 мамырда Цзилиньге барды. Содан кейін Шулань қаласының жоғары лауазымды компартия өкілі өзге бес кадрмен бірге отставкаға жіберілген.

Кейбір бақылаушының ойынша, осы аптада Бейжіңде жыл сайын өтетін саяси кездесу басталады. Соның қарсаңында Қытайда инфекцияны тоқтатуға қысым күшейе түспек. Ол съезд наурызда ашылуы керек еді. Бірақ эпидемияға байланысты сессияны кейінге қалдыруға тура келді. Алқалы жиынға елдің түкпір-түкпірінен мыңдаған делегат жиналып, үкіметтің күн тәртібінде тұрған жоспарларын мақұлдауға тиіс және орталықтағы басшылық сол кездесу кезінде елде тұрақтылық пен тыныштық орнағанына мүдделі.

Жергілікті дәрігерлер эпидемияның жаңа ошағының қайдан пайда болғанын әзірге нақты білмейді. Дегенмен, болжамдарға қарағанда, қауіпті инфекцияны бұл аймаққа Ресейден оралғандар жеткізуі мүмкін. Айта кетсе, РФ бүгінде Еуропада COVID-19 эпидемиясы ең қатты өршіген елдердің бірі атанып отыр.

«Вирус жұқтыруы мүмкін шетелден оралғандарды карантин орталықтарына орналастыруға жауапты тұлғалар жақсы жұмыс істеуі керек. Өзге мемлекеттерден инфекция тасушылар мен жергілікті індет ошақтары эпидемияны тоқтату жолындағы күреске салмақты еселеп түсіріп отыр», –дейді Қытай Ұлттық денсаулық сақтау комиссиясының өкілі Ван Бинь жексенбі күні өткен брифингте.

Жаңа табылған індет ошақтары Қытайдың көп бөлігінің вирус алдында осалдығын ескертетіндей. Айта кетсек, бұл мемлекетте эпидемияның бірінші толқыны негізінен Хубэй провинциясымен шарпығаны белгілі.

«Қытайлықтардың көбі бүгінде COVID-19 инфекциясын жұқтыруға бейім. Себебі олардың иммунитеті бұл аурумен күреске жеткіліксіз. Еліміз үлкен проблемаға тап болып отыр. Біздегі жағдай өзге мемлекеттердегі ахуалдан жақсы емес», – дейді CNN телекомпаниясына берген сұқбатында Қытайдың бас эпидемиологы Чжун Наньшань.

Арыс Әділбекұлы