/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 434,31 Brent 36,55
Наталья Годунова «Хабардың» құпиясын ашудан бас тартты

Наталья Годунова «Хабардың» құпиясын ашудан бас тартты

Қоғам белсендісі Есеп комитетінің аудиті қорытындысын жария етуді талап етті.  

22:13 17 Қараша 2019 6576

Наталья Годунова «Хабардың» құпиясын ашудан бас тартты

Автор:

Жанат Ардақ

Кейінгі кездері ел Үкіметінің мемлекеттік үгіт-насихат жұмыстарына жұмсалатын ел қаржысын миллиардтап арттырып жатқаны туралы мәселе қоғамда талқылануда. Осыған орай Диана Медведникова Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің төрайымы Наталья Годуновадан заңға сәйкес, осыған қатысты ақпаратты беруді сұрады.

«Құрметті Наталья Николаевна! «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» заңының 6-бабының 9-тармағына, бюджет кодексінің 4-бабының 4-тармақшасына сәйкес, бюджет қаражаттарын шығындау туралы мәлімет қоғам мен БАҚ үшін барынша ашық болуға тиіс әрі шектеуге жатпады. Осыған байланысты сізден 2017-2018 жылдары мына ұйымдарға жүргізілген аудиторлық тексерулер қорытындысы бойынша есептеріңізді ұсынуыңызды сұраймын: «Ақпарат және коммуникациялар министрлігі» меммекемесі, «Хабар» агенттігі» АҚ-ы, «Қазтелерадио», «Қазақстан» телерадиокорпорациясы, «Қазмедиа орталығы» басқарушы компаниясы және басқалары», – дейді Диана Медведникова өз хатында.

Алайда Есеп комитетінің басшысы тура жауаптан тайсақтады.

Ол ұлттық заңнамада сондай талап барлығын растайды: бюджет кодексі бойынша билік ашықтық-транспаренттілік қағидатын сақтауы қажет. Атап айтқанда, бюджеттік заңнама саласындағы барлық нормативтік құқықтық актілерді, заңдарды, шешімдерді, қаулыларды, бұйрықтарды, сондай-ақ олардың орындалуы туралы есептерді, бюджеттерді, Ұлттық қордың пайдаланылуы туралы есептерді міндетті түрде жариялауы керек.

«Есеп комитеті қолданыстағы заңнамаға талабына сай транспаренттілік қағидатын қамтамасыз етіп отыр. «Ақпаратқа қол жеткізу туралы» заңының күші ақпаратқа қолжетімділікпен байланысты қоғамдық қатынастарға да таралады. Сіз сұрап отырған нысандар бойынша аудиторлық іс-шаралар 2018 жылы «Ақпараттық Қазақстан– 2020» мемлекеттік бағдарламасын, сондай-ақ Ақпарат және коммуникациялар министрлігінің жекелеген бюджеттік бағдарламаларының жүзеге асырылуын бағалаған мемлекеттік аудит аясында жүргізілді», – дейді Есеп комитеті басшысы.

Бірақ мұнда да кілтипан бар: егер меморган қандай да бір ақпаратты мемлекеттік не заңмен қорғалатын басқа да құпияға жатқызса, оны қоғамға және бұқаралық ақпарат құралдарына бермеуіне рұқсат етіледі. Годунова ханым жалтарма жауабында соған «жабысып» отыр. 

«Министрліктің жекелеген бюджеттік бағдарламаларының іс-шараларына аудит жүргізу және зерделеу барысында аудит нысандарынан «қызметтік пайдалану үшін» деген таңбасы бар құжаттама сұратылды. Аудиторлық есептердегі байламдар мен ұсынымдар нәтижелері бойынша 2018 жылғы 27 желтоқсанда комитет қаулысымен бекітілген аудиторлық қорытынды әзірленді. Бірақ осының алдында 2015 жылғы 31 желтоқсанда Үкімет қаулысымен қабылданған «Мәліметтерді таратылуы шектелген қызметтік ақпаратқа жатқызу және онымен жұмыс істеу қағидаларына» сәйкес, мәліметтерді таратылуы шектелген ақпаратқа жатқызуды құжатқа қол қойған тұлға жүзеге асырады», – дейді Наталья Годунова.

Ұзын сөздің қысқасы, Годунова ханым 2016 жылы Есеп комитеті төрағасының бұйрығымен бекітілген қызметтік пайдалануға арналған мәліметтер тізіміне сілтеме жасай келе, аудиторлық іс-шаралар материалдарын осындай қалың елге жариялауға болмайтын ақпаратқа жатқызып қойғанын айтады.   

«Осыған орай сізді Есеп комитетінің аталған қаулысы таратылуы шектелген ақпаратқа жатқызылғаны жөнінде хабардар етемін», – деп жауап берді Наталья Годунова қоғам өкіліне.

Ашық ақпарат көздеріне, атап айтқанда, «Правовой медиа-центр» дерегіне жүгінсек, Үкімет 2016 жылы ақпараттық мемлекеттік тапсырыс аясында телеарналарға 41 миллиард, ал 2017 жылы 37 миллиард теңге бағыттаған. Оның басым бөлігі яғни, 13,5 млрд теңге «Хабар» агенттігі» АҚ-ына, ал «Қазақстан» РТРК» АҚ-ына 18 млрд теңге бөлінген.

«Правовой медиа-центр» қоғамдық қорының мәліметі бойынша, кейінгі 7 жылда Есеп комитеті ақпараттық салада мемлекеттік қатысуымен жұмыс жасайтын акционерлік қоғамдарға екі рет аудит жүргізді. Оның барысында біршама бұзушылықтар анықтағаны ақпарат құралдарында жарияланды. Мысалға, олар бюджет қаржысын банктердегі депозиттерге салған. Шығынды болғандарына қарамастан, менеджерлері, басшылары сыйақылар мен бонустар алып келген.

Дегенмен, мемлекеттік телеарналардың мемлекеттік мүдделерді ілгерілетуде салмақты рөл атқаратынын да атап өткен жөн.

Жанат Ардақ

«Бизнес қиын жағдайда»

Мемлекеттік сатып алу жүйесінде кәсіпкерлердің дамуын тежейтін айналма жолдар бар.

03 Мамыр 2017 13:02 1261

«Бизнес қиын жағдайда»

Мемлекеттік органдар сатып алу жоспарын жарияламайды, бұл кәсіпкерлердің өндірістік қызметіне кері әсерін тигізіп отыр. Қойылған талапты 18 мың мемлекеттік мекеменің жартысы ғана орындайды.

«Кәсіпкердің қолында сатып алу жоспарының толық тізімі болмаса, әрине олар өз өндірістік қызметін жоспарлай алмайды. Оның үстіне мемлекеттік мекемелер айына бір рет жоспарға түзету енгізуге құқылы. Сатып алу жоспарына өзгеріс енгізілгеннен кейін олар бірден тендер өткізе алады. Біз мұны дұрыс емес деп есептейміз. Кәсіпкерлер көпе-көрінеу қиын жағдайда қалды деп санаймыз. Бизнесте тұрақтылық жоқ, жариялылық, ақпараттылық жоқ», – деп баса айтты «Атамекен» кәсіпкерлердің ұлттық палатасы кәсіпкерлердің құқығын қорғау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі кеңесте КҰП басқарма төрағасының орынбасары Дана Жүнісова.

Мемлекеттік сатып алу рәсімдерінде де, баға белгілеу мәселесінде де олқылық  бар. Мысалға, құрылыс саласында жеткізушілер қызмет құнын әдейі төмендетеді. Ұлттық палатаның мәліметі бойынша, саладағы қызмет көрсетушілердің 35%-ы қызмет құнын әдейі арзандатады.

«Құрылыс салушылар қауымдастығы нысан құнынан ауытқушылық шамамен 8%-ға жетеді дейді. Сондықтан компаниялар жеңіске бағаны арзандатып жетеді, қорытындысында сапасыз құрылыс материалдары қолданылады», – деді КҰП басқарма төрағасының орынбасары.

Осыған орай кәсіпкерлер құрылыс материалдары мен қызмет түрлерінің нақты бағасы белгіленген тізілім жасауды ұсынып отыр, соның арқасында бағаны әдейі төмендетудің жолын бөгеуге болады.

Қылмыстық статистика талдауына сүйенсек, тіркелген барлық сыбайлас жемқорлық қылмысының 55%-ы сатып алулар аясында орын алған.

«Мемлекеттік сатып алулардағы басты қиындықтың бірі – осы саланың өкілетті органдарының құзыреттеріндегі ішкі қарама-қайшылықтың болуы. Яғни қаржы министрлігінің міндеті, бір жағынан, мемлекеттік саясатты іске асыру болса, екінші жағынан, мемлекеттік сатып алу саласын бақылауға алу. Бұл өз кезегінде қаржы министрлігінің сынаржақ бақылау жүргізуіне себеп болуы мүмкін және  саланың дамуына кедергі келтіреді. Аталған құзыреттің ара-жігін ашу мүмкіндігін қарастырып, осы проблеманы шешу керек», – деп мәлімдеді кеңес барысында мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының орынбасары Алик Ішпекбаев.

Мемлекеттік сатып алулардың едәуір бөлігі бір көзден алынуы да сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарының белгісі болуы мүмкін. ҚР «Мемлекеттік сатып алулар туралы» қолданыстағы заңына сәйкес, бір көзден сатып алу әдісі 56 негіздеме бойынша жүргізіледі.

«Осының салдарынан 2016 жылы сатып алулардың 40%-дан артығы (866 млрд теңге)  бір көзден алу әдісі бойынша жүргізілді. 2016 жылы жалпы сатып алулар мөлшері 2,2 трлн теңгені құрады. Байқау өткізілмесе, адал бәсекелестік болмаса, бұл сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын жасауға жол ашатын қауіп тудыратыны айтпаса да түсінікті», – деді Алик Ішпекбаев.

Түрлі біліктілік талаптарын негізсіз белгілей беру де келешек жеткізушілердің мемлекеттік сатып алуларға қатысуын шектейді.

«Мемлекеттік сатып алулар туралы» заңда белгіленген міндетті талап – байқау құжаттамасының жобасын келешек жеткізушілердің алдын-ала талқылауы. Осылайша 2016 жылы осы негізде байқау құжаттамасының 52,7%-ы қаралды. Алайда бүгінгі күнге дейін кейбір жағдайларда жобалық-сметалық құжаттама нақты бір жеткізушіге сәйкестіндіріліп жасалып, алдын-ала талқылауға келмейді, бұл байқаудың өзге қатысушыларына мемлекеттік сатып алулардың соңғы кезеңіне дейін жетуге мүмкіндік бермейді», – деді МҚІ СЖҚІА басшысының орынбасары.

Сонымен бірге болашақ жеткізушілердің жекелеген санаттары мен ҚАЖК жүйесінің мемлекеттік кәсіпорындарына басымдық берілетін мемлекеттік сатып алуларда да сыбайлас жемқорлыққа жол ашатын бағыттар бар.

«Олар үшін заң жүзінде жеңілдік көзделген. Орағытып өту схемасында мінсіз – аталған ұйымдармен тікелей шарт жасалады, ал олардың барлығы нақты қызмет көрсетушілерден сатып алады, осылайша делдалдың рөлін ойнайды», – деп айтты Алик Ішпекбаев.

Осы әдіспен Қазақстанда жиһазды мемлекеттік сатып алудың 50%-ы жүргізілді.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шараларының бірі ретінде бақылау-қадағалау қызметін атқаратын мемлекеттік қызметшілерді алмастыру ұсынылады. Себебі бір орында ұзақ уақыт тұрақтап қалу заңсыз астыртын әрекеттер жасауға итермелеуі мүмкін.

Динара Қуатова, Әйгерім Cүлейменова

Жекеменшік медицина мемлекеттік тапсырысқа зәру

Денсаулық сақтау министрлігі меншік иелеріне медициналық көмек көрсетудің клиникалық тәсілдерін ауыстыруды ұсынды.  

24 Сәуір 2017 17:11 2491

Жекеменшік медицина мемлекеттік тапсырысқа зәру

Қазақстандағы медициналық бизнес мемлекет тарапынан ашықтықты сезіне алмай отыр.  Бұл туралы  парламент мәжілісіндегі «Нұр Отан» фракциясының отырысында «Атамекен» кәсіпкерлердің ұлттық палатасы төрағасының орынбасары Юлия Якупбаева мәлімдеді. Оның айтуынша, жекеменшік медициналық ұйымдар мемлекеттік тапсырысқа қол жеткізуде әділетсіздікпен бетпе-бет келуде. Медициналық бизнестің үлесіне мемлекеттік ұйымдардан қалған тапсырыс қана тиіп жатыр.

«Қазақстандық жеке медициналық құрылымдар қауымдастығы» ЗТБ президенті Гүлнар  Өтепова да медициналық көмек көрсетуге тапсырыс бөлу қағидалары медициналық бизнеске түсініксіз екенін растады.

«Біз медицинаны дамыту үшін өз ақшамызды саламыз, мемлекеттен бір тиын да алмаймыз. Өкінішке қарай, мемлекет те бізді құр қалдырып отыр. Біз несие аламыз, өз ақшамызды саламыз. Мені барлық жекеменшік ұйымдар қолдайды деп ойлаймын, бүгінгі күні алаңдататын негізгі мәселе мынау – бізді МӘМС жүйесіне қаншалықты тартады. Әрине  осыған байланысты қаржылық және операциялық тәуекелдер бар. МӘМС  жүйесін табысты енгізу үшін мемлекет оған жекеменшік бизнесті тартуы керек. Денсаулық сақтау саласында адал бәсекелестік болғанда ғана медицина сапалы деңгейге көтеріледі. Ал бұл түптеп келгенде  өз азаматтарымыздың денсаулығы», – деді Гүлнар Өтепова.

«Сонымен бірге біз тариф белгілеу мәселесін жиі көтереміз. МЖӘ-ге тапсырылатын компаниялар дың саны арту үшін медициналық қызметтердің  тарифтерін өзгерту керек, өкінішке қарай, бүгінгі күні олар бәсекеге қабілетсіз, өз шығынын өтей алмайды, сол себепті инвесторлар үшін тартымсыз.  Оларда амортизациялық шығындар, құны 5 млн теңгеден асатын жабдықтарға жұмсалатын шығындар, күрделі және ағымдық жөндеу жұмыстарына кететін шығындар, сондай-ақ банктен алынған несие бойынша пайыз ескерілмейді», – деді КҰП төрағасының орынбасары.

Кәсіпкерлердің ұлттық палатасы ТМККК мен МӘМС аясында медициналық көмек көрсетуде жекеменшік медициналық ұйымдардың ресурстарын барынша көбірек тартуды ұсынды.

«Екіншіден,  біз МӘМС жүйесіне сәйкес деңгейдегі әлеуметтік төлем механизмін қарастыруды ұсынамыз, сондай-ақ егер медициналық мекеме медициналық көмек көрсетудің сапасын жоғарылату үшін қосымша қызмет ұсынса, науқастың қалауымен ерікті медициналық сақтандыруды енгізу керек», – деді Юлия Якупбаева.

Медициналық ұйымдардың ақпараттық жүйелері мен бірыңғай ақпараттық денсаулық сақтау жүйесін біріктіру мәселесі де өткір тұр. «Бүгінгі күні осы жүйе мен ТМККК көрсетуге қатысатын  денсаулық сақтау ұйымдарының түрлі порталдары арасында байланыс жоқ», – деді КҰП төрағасының орынбасары.

Одан бөлек бизнес құрылыс және санитарлық нормаларға өзгеріс енгізуді жеделдету қажеттігін еске салды.

Бүгінгі таңда Қазақстандағы барлық медициналық ұйымдардың үштен бір бөлігі жекеменшіктің қолында. 2016 жылы жекеменшік сектор нарықтың 33%-ын иеленді (былтырғы жылмен салыстырған биыл өсім 3%-ды құрады). Бірақ кейбір жекелеген өңірлерде үлес керісінше болды.  Мысалға, Алматыда нарықтың  78,8%-ы жекеменшік ұйымдардың үлесіне тиеді, Павлодар облысында – 43,2%. Ал саланың жекелеген сегменттері туралы айтар болсақ, мысалға  еліміздегі тіс емханаларының 70%-ы мемлекеттік емес.

Емделушілер мемлекеттік емес медициналық ұйымдарға көбірек жүгінеді, себебі оларда бюрократия жоқ, көрсетілетін қызмет сапасы жоғары, маман жеткілікті, олар әр клиентті құдайындай сыйлайды. Осыған сәйкес, жекеменшік клиникада емделу мемлекеттік медициналық мекемеге қарағанда қымбатырақ.

Мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесіне қатысатын медициналық бизнеске келер болсақ,  бүгінде ол тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемінің (ТМККК) 29,3%-ын құрайды. Ал республикада міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) енгізілгеннен кейін бұл сан 50%-ға жетеді деп жоспарланған.

Бірақ алдымен мемлекеттік емес денсаулық сақтау жүйесі реттелу керек деп баса айтылады денсаулық сақтау министрлігінде. Мекеме басшысының орынбасары Ләззат Ақтаева жекеменшік медицинаның жағымсыз тұстары ретінде медициналық қызмет құнының қымбат болуы мен халыққа қолжетімсіздігін,  үйде көмек көрсету, алдын-алу шараларына назар аудармау сынды кемшіліктерді атап көрсетті.

Осыған орай МӘМС жүйесін енгізу қарсаңында републикада медициналық көмек көрсетудің клиникалық тәсілдері қайта қаралмақ.

Динара Қуатова, Әйгерім Сүлейменова