«Төтенше жағдай режимі: бизнес және мемлекет»

«Төтенше жағдай режимі: бизнес және мемлекет»

Карантин жағдайындағы ШОБ-тың кредиттік міндеттемелері.   

08 Сәуір 2020 10:36 2671

«Төтенше жағдай режимі: бизнес және мемлекет»

Автор:

Құралай Құдайберген

Ұлттық нақыштағы бұйымдар тігумен айналысатын кәсіпкер Қазипа Мұхаметқали карантин кезінде шығынға батып отырғанын айтады. Себебі ол өндірісі тоқтап тұрғанына қарамастан, жалға алу ақысын төлеуге мәжбүр. Сонымен қатар кәсіпкер несиесін де өтей алмай отырғанын жеткізді.

«Жекеменшік тұрғын үй кешенінде кеңсе жалдап отырғандықтан, карантин кезінде де жалға алу құнын төлеуіміз керек. Бұдан бөлек цехымда жұмыс істейтін адамдардың жалақысын беру тағы бар. Олар қазір ақысыз демалысқа шықты. Алайда карантиннен кейін, қайта жұмысқа кіріскенде бірден еңбекақы төлеп, бизнесті жолға қою қиын болады», – дейді кәсіпкер.

Қазипа Мұхаметқалидің пікірінше, несие уақытын шегеріп, оны кейін төлеу де қолайсыз. Сондықтан кәсіпкер қарыз сомасының кешірілгенін қалайды.

«Тігін саласында 20 жылдан астам жұмыс істеймін. Карантин кезінде желі арқылы қаншама қыз-келіншекке тегін қолөнер сабақтарын өткізіп жүрмін. Еліме аз да болса пайдам тиіп жүр. Ал кейін жұмысқа кіріскен соң,  кәсібімді бірден жолға қойып, табыс таба бастауым екіталай. Сондықтан мемлекет кәсіпкерлерге көмек көрсетсе екен», – дейді елордалық тігінші.

Бұл ретте Қазақстан Қаржыгерлер қауымдастығының басқарушы директоры Ләззат Үсенбекова міндеттемелерді жеңілдету үшін несие төлемін 90 күнге шегеру шағын және орта бизнес иелеріне жасалған қолайлы мүмкіндік деп есептейді.

«Президенттің жарлығы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі екі акт бекітті. Соған сәйкес борышкерлер 90 күнге несие төлемін кейінге шегере алады. Ал қарызды кешіру туралы құжатта ештеңе жазылмаған. Тәртіп номаларына қарасақ, кейінге шегеру барысындағы төлемдерді көбейтпеу мәселесі де қарастырылмаған. Сондықтан ломбардтар, банктер, микрокредиттік ұйымдар оны ішкі ережелеріне сәйкес бекітеді», – дейді сарапшы.

Ләззат Үсенбекованың сөзінше, несиені кешіру нарықтағы қаржы субъектілерінің құқықтарының сақталмауына, экономикалық теңсіздікке алып келеді.

«Несие керек құрал. Кез келген бизнес тек өз активтерімен жұмыс жасаса түрлі қиындықтарға тап болуы мүмкін. Сондықтан түсетін табысты есепке ала отырып, тәуекелін бағамдай келе несие алу қажет. Бастысы оны дұрыс пайдалана білген абзал. Сондай-ақ, Азаматтық кодекстің 374 -бабында «қандай тосын жағдай болса да, азаматтар қаржылық міндеттемелерді өтеуден босатылмайды» деп жазылған. Кез келеген қарыз беретін ұйым депозиттер сынды түрлі қорлардан қаржы алып, оны несие ретінде үлестіреді. Мысалы, наурыз айындағы жағдай бойынша еліміздегі қарыз портфелінің көлемі 14 трлн теңге болса, ал депозит портфелі 18,5 трлн теңгені құрады. Сондықтан несиенің де, депозиттің де негізгі сомасы мен сыйақысы төленуге тиіс», – дейді Қаржыгерлер қауымдастығының басқарушы директоры.

Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры департаментінің директоры Мақсат Қасымбеков несие төлемін 90 күнге шегеру тәртібін түсіндірді.

«Әр клиенттің өтініші жеке қаралады. Егер қарыз алушы негізгі борыш пен сыйақыны жылдың соңына дейін өтей алса, төлем сомасын жыл соңына шегереміз. Егер ол 2025 жылға дейін несие алса, сол уақытқа дейін қарызын теңдей бөліп өтей алады. Яғни, үш айда жиналған қаржыны төлем мерзімі аяқталғанша өтесеңіз болғаны», – дейді  Мақсат Қасымбеков.

Құрылыс компаниясының өкілі Бекежан Жүнісов несиені төлеу мерзімін ұзарту бойынша банкке өтініш жазғанын айтады. Себебі оның компаниясынан пәтер сатып алатындар да баспана ақысын уақытылы бере алмай отыр.

«Әлі банктен жауап келмеді. Бірақ қарызды төлеу уақытын шегеру ыңғайлы болар еді. Себебі қазір барлығымыз шығын көріп отырмыз. Карантин қанша уақытқа созылатыны да белгісіз. Егер ол 13 сәуірде аяқталса бізге жеңілдеу болар еді. Егер мамыр айына дейін созылса,  құрылыс саласы құлдырайды», – дейді Бекежан Жүнісов.

Осы орайда Ләззат Үсенбекова несие мерзімін шегеру механизмі қалай жүзеге асатынын түсіндірді.

«Борышкер қарыз алған қаржы ұйымына өтініш жазуға тиіс. Қазір оны қашықтықтан жасауға болады. Мысалы, Қаржыгерлер қауымдастығының сайтында несие беретін ұйымдардың сайттарына тікелей сілтемелер бар. Егер кәсіпкер Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бекіткен экономика саласының өкілі болса онда қосымша құжат тіркеудің қажеті жоқ. Несие мерзімін қаржы ұйымы өзі шегереді. Басқа сала өкілі болса онда қосымша дәлелдеме құжат қосып жіберуге тиіс», – дейді сарапшы.

Бұдан бөлек сарапшы 6-8%-бен несие беру өте тиімді екенін айтады.

«Нарықта несие мөлшерлемесі көптеген көрсеткіштерге сәйкес белгіленеді. Мәселен, Еуропада инфляция деңгейі 2%. Біздің елімізде өткен жылы бұл көрсеткіш 5,5% болды. Яғни кез келген ақшаның құны болды. Инфляциямен салыстырғанда несиенің 5-6 %-дық мөлшерлемеcі өте ыңғайлы. Себебі қазіргі көрсеткішпен саластырғанда бұл 0%-ға тең келеді. Тегін деп айтуға болады», – дейді Қаржыгерлер қауымдастығының басқарушы директоры.

Шығыс Қазақстан кәсіпкерлер палатасының директоры Мәріпбек Шәкербек қарыздарды төлеу мерзімін шегеру бойынша ең көп өтініш Халық банкке түскенін айтады. Қазіргі кезде өңірде 497 кәсіпкер екінші деңгейлі қаржы ұйымдарына өтініш жазған.

«429 кәсіпкердің мәселесі бірден шешілді. 62 кәсіпкердің өтініші қаралуда. Әр адамның өтініші 3-4 күнде онлайн және офлайн режимде сараланады. Қазіргі кезде 174 кәсіпкер Халық банкіне, 134 кәсіпкер Центр кредит банкіне хабарласты. Әр адамның мәселесі жеке қаралып, шешімін табуда», – деді Мәріпбек Шәкербек.

Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Бір ауладан үш чемпион

Екібастұздағы 9-шағын ауданның бір ғана ауласынан үш чемпион шыққан. Олар – кикбоксшы Нұрсұлтан Хасанов, джиу-джитсу шебері Диас Еренғайыпов және кәсіпқой боксшы Мұса Тұрсынғалиев. 

30 Сәуір 2020 11:55 1354

Бір ауладан үш чемпион

Бізге мұндай қызықты деректі Екібастұз қаласының тұрғыны Жомарт Матенов хабарлады. Оның айтуынша, бір ауладан жастары шамалас үш чемпионның шығуы сирек кездесетін жағдай.

«Бүгінде үшеуі де спортсүйер қауымға танымал. Олардың бір аулада ержетіп, әлемдік спорттың шыңын бағындыруы – мақтанарлық және жастарға үлгі боларлық жағдай», – дейді Жомарт Матенов.

Белгілі болғандай, Мұса Тұрсынғалиев академик Марданов көшесіндегі 23-үйде, Диас Еренғайыпов Сәтбаев көшесіндегі 48-үйде, ал Нұрсұлтан Хасанов Естай Беркімбаев көшесіндегі 104/2 үйде тұрған.

Спорттағы қадамдарын Екібастұзда бастаған спортшылардан қазір туған қаласында тұрып жатқаны Диас қана. Ол осы шаһардан «Yerengaipov Team» деген жеке клубын ашып, жергілікті жастарды жекпе-жек өнеріне баулуда. Нұрсұлтан Хасанов бүгінде Павлодар қаласының тұрғыны. Ішкі істер органдарында қызмет атқарады. Ал Мұса спорттық мансабына байланысты мұхит асып, АҚШ-ты мекен етуде.

Қызық үшін Екібастұздың электронды картасына үңіліп, спортшылар тұрған үйлердің орналасуына назар аудардық. Шынымен де, үш үй үш түрлі көшемен аталса да, бір-біріне жақын орналасқан екен.

Ал енді спортшылардың жетістіктеріне аз-кем тоқталып өтейік. Үш спортшының ішінде жас жағынан үлкені – Нұрсұлтан Хасанов. Ол 1991 жылдың 7 мамырында дүниеге келген. Қазақстанның Еңбек сіңірген жаттықтырушысы Сабыржан Жақыповтың шәкірті.

Нұрсұлтан Азияның екі дүркін чемпионы. 2012 және 2015 жылдары Сары құрлықтың теңдесіз спортшысы болды. Ал 2017 жылы Венгрия астанасы Будапеште өткен Әлем біріншілігінде чемпион атанып, ел мерейін өсірді. Былтыр Ресейдің Анапа қаласында ұйымдастырылған Әлем Кубогында топ жарып, қоржынын кезекті қомақты жүлдемен толықтырды. Бір сөзбен айтсақ, Нұрсұлтан Хасанов дәл қазіргі уақытта Павлодар өңірінің маңдайалды спортшыларының көшін бастап тұр.

Жекпе-жек өнерінің жанкүйерлеріне Диас Еренғайыповтың есімі жақсы таныс. Ол 1995 жылы туған. Аралас жекпе-жектен ел намысын қорғап жүр. Осы күнге дейін кәсіпқой рингте 11 кездесу өткізіп, соның сегізінде жеңіске жеткен. Қайсыбір жарыста Шешенстан президенті Рамзан Қадыровтың өзін өнерімен тәнті еткені бар. Сол кезде біздің спортшыға риза болған Қадыров тік тұрып құрмет көрсетіп, қолын қысқан-ды.

Диас Еренғайыповтың 2017 жылы джиу-джитсудан Италияда өткен әлем біріншілігінде чемпион болғанын бөле-жара атап өтуге тиіспіз. Сондай-ақ ол жекпе-жек пен джиу-джитсудан бөлек, қоян-қолтық ұрыс, панкратион, грэпплинг секілді спорт түрлерін де жақсы меңгерген. Жоғары атап өткеніміздей, қазір спорттық мансабын жалғастыра жүріп, жеке клубын ашып шәкірт тәрбиелеуде.

Бүгінде Мұса Тұрсынғалиевті де білмейтін адам кемде-кем. Кәсіпқой бокста қарсылас шыдатпай жүрген шаршы алаң шебері 1994 жылы туған. Жартылай жеңіл салмақта өнер көрсететін Мұса, осы күнге дейін 10 жекпе-жек өткізіп барлығында жеңіске жетті. Соның алтауын уақытынан бұрын, яғни нокаутпен аяқтаған. Мұсаның мықтылығына таңдай таққандар көп. Мәселен, ол кәсіпқой рингтегі алғашқы жекпе-жегін 2017 жылдың қараша айында өткізді. Ол дәл сол жылы Мексикада 19 күннің ішінде алты кездесуге шығып, барлығында қарсыласын тізе бүктірді. Мұса осы жылдың наурызында АҚШ-та аргентиналық Эсекьель Тевеспен қолғап түйістіруге тиіс еді. Алайда, жекпе-жек коронавирусқа байланысты кейінге шегерілді. Айтпақшы, Мұса жартылай жеңіл салмақта WBA-ға (Бүкіләлемдік бокс қауымдастығы) қарасты NABA (North America Boxing Association – Солтүстік Америка бокс қауымдастығы) тұжырымының чемпионы.

Атап өтерлігі, үш жерлесіміз де спорттық мансабын әлі аяқтаған жоқ. Демек, олардың алтын-күміс иеленіп, Қазақстанның абыройын одан әрі асқақтатуға мүмкіндіктері мол. Жұдырығы жойқын, тепкісі темір жігіттерді жеңіс тұғырынан ғана көрейік!

Фархат Әміренов

Баррель неге 0 доллар?

Америкалық компаниялар мұнайды клиенттерге ақы төлеп алдыра алмай жатыр. 

21 Сәуір 2020 12:07 2764

Баррель неге 0 доллар?

Дүйсенбі күні Американың шикі мұнайының құны 0 доллардан да төмендеп кетті.  Тарихта бұрын болмаған оқиға. Дәлірек айтсақ, көмірсутегінің баррелі бірден 50 %-ға арзандап, 0-ден - 30 долларға түсті. Яғни, трейдерлер мұнайдан құтылу мақсатында клиенттерге оның әр «бөшкесін» алғаны үшін тіпті 30 доллар төлеуге дайын. Бірақ осы ұсыныстың өзіне қызығушылық шамалы. Өйткені бүгінде мұнай сақтайтын орын табу мұң, ал сұраныс бұрынғыдай емес.  

Қазір әлемде коронавирус пандемиясына байланысты миллиардтаған адам үйде отыр және экономикалық белсенділік мейлінше төмендеп, дүниежүзілік нарықта артық мұнай шектен тыс көбейіп кетті.

«Нью-Йорк Таймс» газетінің дерегінше, әлем қоймаларында 6,8 млрд  баррель шикізат сақтайтын мүмкіндік бар. Бірақ соның 60%-ы толық. Өңдеуші зауыттар болса, мұнайды бензинге, дизельдік отынға айналдыруға аса ниетті емес. Себебі жанармайды сатып алатын көлік және тасымалдаушы компаниялар тоқтап тұр, адамдар бұрынғыдай ұшақтармен сапарларға аттанбайды, халықаралық сауда болса, күрт бәсеңдеп кетті.

Болжамдарға қарағанда, Кариб теңізі жағалауындағы, Оңтүстік Африкадағы, Анголадағы, Бразилиядағы, Нигериядағы энергетикалық шикізат сақтайтын қоймаларда алдағы бірнеше күнде орын қалмауы мүмкін. Осыған байланысты, трейдерлер  кемелерді жалдауға кірісті. «Рейтер» агенттігінің мәліметінше, бүгінге дейін жер шарында 160 млн баррель шикізат танкерлерге тиеліп, порттарда тұр.

АҚШ-тың өзінде де қолданылмаған мұнай тез көбейіп келеді. Мәселен, Оклахомадағы «Кюшинг» қоймасында оның көлемі бір аптада 9 %-ға өсіп, 61 млн баррельге жеткен.

Дүйсенбіде өткен брифингте президент Дональд Трамп мәлімдегендей, «АҚШ үкіметі 75 млн баррель мұнайды Стратегиялық Мұнай Резервіне жеткізу жолдарын қарастырып жатыр. Бұл қор 1973-1974 жылдардағы мұнай эмбаргосынан кейін құрылып, оған энергетикалық дағдарыстар кезінде қажет болатын шикізат сақталды.

Пайдасыз пәтуа

Бірнеше айдан бері планетада коронавирус пандемиясы өршіп тұр. Бұл жағдай – отынға сұранысты азайтып, мұнай бағасын түсірген негізгі фактор. Көмірсутегінің нарқын қайта көтеру үшін Ресей мен Сауд Арабиясы баға соғысын доғарып, осы айда мұнай өндірісін тәулігіне 9,7 млн баррельге қысқартуға келісті. Алайда бұл пәтуадан әзірге пайда болмай тұр.

Экономистердің есебінше, әлемде мұнайға сұраныс тәулігіне 29 млн баррельге азаяды. Бұл көрсеткіш – Саудия мен Ресей, Қазақстан ж.т.б (ОПЕК+) қысқартқан рекордтық көлемнен үш есеге жуық жоғары.

Дегенмен, Wall Street Journal газетінің хабарлауынша, Сауд Арабиясы мұнай өндірісін мамырды күтпей, мейлінше таяу арада қысқартуға кірісу жолдарын қарастырып жатыр.

Brent маркалы мұнайға келсек, ол жыл басынан бері 60 пайызға, Американың WTI сұрыбы 130 %-ға арзандады. Соңғысын өндіру тіпті маңызын жоғалта бастады деуге болады.

Rystad Energy орталығының дерегінше, АҚШ-та мұнай бағасы 20 долларға дейін түссе, 533,  ал  10 долларға дейін арзандаса, 1100-ден астам мұнай компаниясы 2021 жылдың соңына дейін банкротқа ұшырайды.

Ғалам экономикасының әсері

Ғаламдық өндірістің әлсірегені туралы деректер де мұнай бағасына қысымды күшейтіп отыр. Германия экономикасы қазір ауыр рецессияны бастан кешіп жатыр. Коронавирусқа қатысты шектеулер кесірінен оның тез арада қалпына келуі екіталай. Мұны осыдан бірер күн бұрын Bundesbank сарапшылары мәлімдеді.

Жапония экспорты болса, наурызда соңғы төрт жылдағы минимумға дейін азайған.

Мұнай бағасы қалпына келуі мүмкін бе?

Йә, тез арада қалпына келуі мүмкін. Америка мұнайының соншалықты құнсыздануына мамырда жеткізілетін шикізат нарқы себепші. Келесі айда сұраныс барынша төмендеп, ұсыныс артады деген болжам бар. Ал, бүгіннен бастап, трейдерлер маусымдық фючерстерді саудаға салады. Олар қымбатқа өтуі мүмкін. Себебі, жаздың бірінші айында Covid-19 дағдарысы біршама әлсіреп, экономикамлық белсенділік артып, әлемде энергетикалық отын тұтыну деңгейі айтарлықтай көтеріледі деген үміт бар.

PS. «Рейтер» агенттігінің хабарлауынша, сейсенбі күні WTI маркалы мұнайдың мамырда жеткізілетін партиясы 1,10 долларға дейін қымбаттаса, оның маусымдық тапсырысының бір баррелінің нарқы 22.15 долларға саудаланған.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: