/img/tv1.svg
RU KZ
FTSE 100 5 671,96 РТС 1 014,44
Hang Seng 23 497,47 KASE 2 224,17
DOW J 21 921,63 Алтын 1 592,90
«S-класс» көлік мінбесе, елшінің ісі бітпей ме?

«S-класс» көлік мінбесе, елшінің ісі бітпей ме?

Дипломатиялық қызметтік көлік құны 8 млрд теңгеден асады. 

27 Қаңтар 2020 16:12 3807

«S-класс» көлік мінбесе, елшінің ісі бітпей ме?

Автор:

Есімжан Нақтыбайұлы

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметтің кеңейтілген отырысында мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектордың бюджет есебінен қымбат көліктер мен жиһаз алуына, астатөк форумдар өткізуіне ұзақ мерзімді мораторий жарияланатынын айтты. Бұл жаңалықты қарапайым халықтың неліктен жылы қабылдағанын төмендегі сандармен түсіндіруге болады. Мемлекеттік органдар көлік сатып алуға ғана жыл сайын миллиардтап ақша жұмсайды. Мұны біз Қаржы министрлігінің дерегіне сүйеніп айтып отырмыз. Мысалы, 2018 жылы осы мақсатқа республикалық бюджеттен  99,5 млрд теңге шығындалған. Жергілікті әкімдіктер де бұл жағынан елордалық басшылардан қалысар емес. Өңірлік бюджеттерден көлік сатып алуға бір жылда 23,7 млрд теңге жұмсалған.

Көлікке көп шығындалатын органның бірі – Сыртқы істер министрлігі. Мемлекеттік реестр сайтындағы мәліметке сүйенсек,  Қазақстан елшіліктерінің иелігінде 2017 жылы 607 көлік болса, 2018 жылы олардың саны 510-ға азайған. Ресми деректерде СІМ-нің 62 елдегі өкілдіктерінің көліктері туралы мәлімет бар. Бір қызығы, АҚШ-тағы елшіліктің көліктері туралы ақпарат жоқ.

Көлікке ең бай қазақстандық дипломатиялық корпус – Ресейдегі елшілік. Ресми Мәскеудегі СІМ өкілдері 51 көлік тізгіндеп жүр. Сыртқы тауар айналымының бестен бір бөлігі осы Ресеймен жасалады. Екінші тұрған Қытайдағы елшілік қызметкерлері 34 автомобиль тізгіндеп жүр. Сыртқы сауда айналымының 14,8%-ы оңтүстіктегі көршімізге тиесілі.  Бюджет есебінен 21 көлік ұстап отырған Түркиядағы елшілігіміз үшінші орында тұр. Бұл елмен сауда айналымы жалпы үлестің 3,2%-ын алып отыр. 4-орынға 18 көлікпен  Франциядағы елшілік, бесінші орынға 16 көлігі бар Өзбекстандағы корпус жайғасқан. Беларусь елінде - 14, Қырғызстан  мен Біріккен Араб Әмірліктерінде 12 көлік тіркелген. Алғашқы ондықты 11 көлік иеленген Үндістан мен Литвадағы елшілік түйіндеп тұр. Әзербайжан, Италия, Украина, Чехия және Жапониядағы дипломатиялық қосында – 10 көліктен тіркелген. Египет, Израиль, Иран, Катар, Малайзия, Польша, Сауд Арабиясы, Тәжікстандағы елшіліктердің әрқайсында 9 көліктен бар. Аустрия, Германия, Кувейт қосындарында 3 көлік, Ливан, Молдова және Оңтүстік Корея корпусында 2 көлік, Канада, Сирия, Эстонияда 1 көлік тіркелген.

Көлік паркі ең қымбат елшілік те Ресейде. Мұндағы автомобильдер құны – 2 млн долларға жеткен. Қытайдағы елшілік – 1,2 млн доллардың, Түркиядағы елшілік 1,07 млн, Беларусь еліндегі корпус 723мың , Франциядағы қосын 660 мың, Өзбекстан дағы елшілік 655 мың, БАӘ қосыны 633 мың, Қырғызстандағы елшілік 582 мың, Жапония дағы корпус 509 мың доллардың көлігін сатып алған.

СІМ соңғы үлгіге әуес

СІМ-нің көлік сатып алу саясатына зер салған адам тек соңғы үлгідегі көліктер сатып алуға тырысатынын көреді. Тіркелген көліктердің  99%-ы шыққан жылы сатып алынған. Солардың ішінде ең қымбат темір тұлпарды Беларусьтегі елшілік өкілдері тізгіндеп жүр. 2012 жылы сатып алынған Lexus LX 570 көлігі 151 мың долларға түскен. Ал Оңтүстік Африкадағы елшілік 2014 жылы MERCEDES-BENZ S400 көлігін 148 мың долларға сатып алған. Үшінші  орында Түркіменстандағы елшіліктің 140 мың долларға сатып алған MERCEDES-BENZ  350 көлігі тұр.  БАӘ-дегі қосын 2013 сатып алған MERCEDES BENZ S400 L көлігі ел бюджетіне $139,7 мың доллар шығын келтірген. Ташкентте тіркелген тағы бір MERCEDES BENZ S400 көлігі 104 мың долларға шыққан.

Бұл мәліметтер ең қымбат көлікті ТМД елдеріндегі елшіліктер тізгіндеп жүргенін көрсетеді. ТМД-дағы қосындарда 13, Таяу Шығыстағы елшіліктерде 5, Азия мен Африкада 3, Еуропада 6 қымбат көлік тіркелген.

Сыртқы істер министрлігіне қарасты 510 автомобильдің  202-сі (40%) Toyota маркалы.  Сондай-ақ 102 Mercedes, 50 BMW, 38 Volskwagen, 12 Audi, 10 Kia, 10 Nissan, 7 Hyundai, 7 Lexus маркалы көлік бар. Қалған 72 автомобильдің маркасы әртүрлі.

Көлік құны тауар айналымынан қымбат

Кейбір елшіліктердің көлігінің бағасы арадағы тауар айналымының көлемімен қарайлас. Мысалы, Катар мен Қазақстан арасындағы тауар айналымы 2018 жылы 423 мың доллар болған. Ондағы елшілік қызметкерлерінің астындағы 9 көліктің ортақ бағасы 208 мың доллар. Ал Эфиопиядағы дипломаттарымыз көлік алуға кеткен шығынның өзін ақтамай отыр. СІМ балансындағы ең қымбат көліктің бірі осы елдегі елшілікке тиесілі. Меrcedes-Benz S400L AMG көлігі 2014 жылы 126,6 мың долларға сатып алынған екен. Бұл елмен арадағы тауар айналымы 82 мың доллар ғана. Жалпы аталмыш елшілік өкілдері жалпы құны 218 мың доллар болатын 5 көлік мініп жүр.

Қазына есебінен жайлы көлік тізгіндеп, жағасы жайлауда жүрген елшіліктер Индонезиядағы дипломатиялық корпустан үлгі алса, қанеки? Бұл елдегі СІМ өкілдері темір тұлпар орнына велосипед таңдапты. Олар әзірге халықтың салығынан түскен қазынаға үнеммен қарайтын жалғыз елшілік боп тұр.

Қымбат көлік қыруар инвестиция әкеле ме?

Елшілік өкілдерінің астындағы көлік пен тауар айналымының арасында қандай байланыс болуы мүмкін? Мысалы, 2018 жылы Франциямен арадағы тауар айналымы 3,9 млрд доллар болса, Оңтүстік Кореямен тауар айналымы 3,2 млрд доллар болған. Париждегі Қазақстан өкілдері 18 көлік тізгіндеп жүрсе, Корея Республикасындағы елшіліктің балансында 2 көлік қана бар. Швейцария (2,8 млрд доллар) мен Өзбекстандағы  (2,5 млрд доллар) елшіліктердің көрсеткіштері де осыған ұқсас. Дей тұрғанмен, ресми Ташкенттегі СІМ өкілдері 16 көлік ұстаса, Женевадағы дипломаттар 8 көлікті місе тұтып жүр.

Қарабайыр қисынға салсақ, қымбат көлік тізгіндеп жүрген елшілік өкілдері елге қыруар инвестиция тартуы керек емес пе? Бірақ дипломатия дейтін дүние ондай қағидаттарға бағынбайтын сыңайлы... СІМ балансындағы ең қымбат саналатын көліктердің бірі Израильдегі елшілік балансында тұр. Mercedes Benz S 450 көлігін елшілік 2018 жылы 101 мың долларға сатып алған. Ұлттық банк дерегіне сенсек, осы жылы Тель-Авив тарапы Қазақстан экономикасына 600 мың доллар салған.

Иорданиядағы елшіліктің баласында 2011 жылы 107 мың долларға сатып алынған Mercedes Benz S 350 маркалы көлік бар. Бұл елден экономикамызға 2018 жылы 300 мың доллар инвестиция тартылыпты.  Ал Сауд Арабиясындағы елшілік өкілдері 9 көлік тізгіндеп жүр. 2018 жылы бұл елден келетін инвестиця көлемі 2017 жылмен слаыстырғанда 2 млн долларға кеміген. Норвегиядағы елшілік 2013 жылы 11 мың долларға Mercedes Benz S 400 көлігін сатып алған. Сол жылы экономикамызға 19,2 млн доллар тартылса,  2014 жылы инвестиция көлемі $38,8 млн долларға артқан. 2018 жылы инвестиция көлемі 1,1 млн теңгеге жеткен. Елшілер мінген көлікті инвестиция көлемімен салыстырып қарайтын болсақ, автомобиль паркі қымбатқа түскен елдердің көбі экономикамызға мардымсыз қаржы құйғанын көруге болады. Ал Қазақстан үшін негізгі инвестиция донорлары – Ресей, Қытай, Нидерланд, АҚШ және Швейцария.

Елшілік қызметкерлерінің мінген көлігі ғана емес, баспанасы мен қамсыз өмірі де елдегі салық төлеушілердің мойнында екенін ұмытпаған жөн.

Майра Медеубаева

Аударған – Есімжан Нақтыбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

«Нұрлы жер» павлодарлық кәсіпкерлерді қызықтырмайды

Павлодар облысы жылжымайтын мүлік секторына инвестиция тарту бойынша республикада соңғы орында келеді. 

24 Қаңтар 2020 15:55 1593

«Нұрлы жер» павлодарлық кәсіпкерлерді қызықтырмайды

«Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры «Нұрлы жер» тұрғын үй құрылысы бағдарламасы бойынша жеке құрылыс салумен айналысатын кәсіпкерлердің кредитін субсидиялаумен айналысады. Осылайша, қор мемлекеттік бағдарламаға қатысатын бизнесмендерге қолдау білдіруге бейілді. Алайда, Павлодар облысында бұл мүмкіндікті ұтымды пайдаланатын кәсіпкерлердің қатары тым аз. Сондықтан, «Даму» қорының жергілікті филиалы мен әкімдіктер жаңа құрылыс салушыларды іздеуге мәжбүр.

Деректерге сүйенсек, былтыр Павлодар облысында жылжымайтын мүлік секторына 25,8 млрд теңге инвестиция тартылған. Бұл республика бойынша ең төмен көрсеткіш. Мәселен, Нұр-Сұлтан қаласында бұл бағытқа 427,4 млрд теңге инвестиция бағытталған.

«Өкінішке қарай, Павлодар облысында «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасына қатысуға ниетті құрылыс салушылар жоқ. Әйтпесе бағдарламаға қатысқан кәсіпкерлердің 7 пайызға дейінгі пайыздық мөлшерлемесін мемлекет субсидиялап береді. Алайда, павлодарлықтар бұл мүмкіндікті пайдаланбай отыр», – дейді «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры Павлодар өңірлік филиалының директоры Айнагүл Байдәулетова.

Десе де, 2019 жылдың қорытындысы бойынша Қордың өңірлік филиалы 1029 жобаға 31,8 млрд теңге көлемінде қаржылық қолдау көрсеткен. Сонымен қатар, Павлодар облысы жобаларды субсидиялау және кепілдендіру бойынша өңінлер арасында топ бастап тұр.

2019 жылы пайыздық мөлшерлемені субсидиялау тетігін 250 жоба пайдаланған. Бұл көрсеткіш 2018 жылмен салыстырғанда 468 пайызға жоғары. Кәсіпкерлерге шамамен 1,2 млрд теңге көлемінде субсидия төленген. Субсидияланған жобалардың 46 пайызы ауылдық елдімекендерге тиесілі. Аталған көрсеткіш 2018 жылғы деңгейден төрт есе жоғары.

Өткен жылы жалпы сомасы 3 млрд теңгеге кепілдік беру бойынша 185 келісімшартқа қол қойылған. 2018 жылы небары 885 млн теңгеге кепілдік беру бойынша 71 келісім жасалған болатын. Сонда 2018 жылмен салыстырғанда кепілдендіру бойынша қол қойылған келісімшарттар 161 пайызға ұлғайып отыр. Жалпы, көп қаржыландырылған салалар бойынша өңдеу өнеркәсібі алда тұр.

«Иә, облыс бойынша оң динамика байқалып отыр. Демек, кәсіпкерлер мемлекеттік бағдарламаларға сенім арта бастады. Десе де, 2018 жыл мен 2019 жыл арасындағы айырмашылық жер мен көктей. Осыған түсінік бере кеткен дұрыс. 2018 жылы облыстың көрсеткіштері тым төмен болды. Оның үстіне 2018 жылы жүзеге асырылуға тиіс жобалардың біразы 2019 жылға шегерілді. Осы себепті айтарлықтай айырмашылық орын алды», – деді филиал басшысы.

Шынында да, 2018 жылы Павлодар облысы бойынша небары 22 жоба кепілдендіріліп, 18 жоба субсидияланған болатын. Мұндай төмен көрсеткіш 2018 жылғы қаржыландыру дефицитімен байланысты. Соған қарамастан, мемлекеттен субсидия алуға ниетті кәсіпкерлердің саны күрт көбейіп, кезек 2018 жылға ауысқан.    

Жоғарыда аталып өткен деректердің барлығы «Бизнестің жол картасы – 2020» мемлекеттік бағдарламасына қатысты. Бұл бағдарлама шағын және орта бизнес субъектілерін қолдауға арналған. Бағдарламаға сәйкес, кәсіпкерлер жұмыс орындарын сақтап, жаңа жұмыс орындарын құруға тиіс. Әсіресе, кәсіпкерлер экономиканың шикізаттық емес секторында жаңа жобаларды жүзеге асыруы керек.   

Деректерге сүйенсек, «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасының қатысушылары 2010-2018 жылдар аралығында мемлекет қазынасына 77,99 млрд теңге салық төлеген. Ал осы аралықта мемлекет тарапынан берілген субсидиялардың көлемі 13,31 млрд теңгені құрады. Демек, мемлекет қаржысы өз тиімділігін көрсетті. Яғни, мемлекеттің 1 теңгесі 6 теңге көлемінде салықтық түсім әкелген. Бұдан бөлек, 12,2 мың жұмыс орны ашылған.

Кәсіпкерлікті қолдауға арналған бағдарламаның бірі – «Еңбек». Мемлекеттік бағдарлама арқылы бизнес субъектілері жылдық алты пайызбен жеңілдетілген кредит ала алады.  2019 жылы «Еңбек» бағдарламасы бойынша Павлодар облысына 543,6 млн теңге бөлінген болатын. Аталған сомаға 57 жоба рәсімделген. Оның 52-сіне кепілдік берілді. Қаржыландырылған жобалардың дені сауда саласын қамтып отыр. Жобалардың 39 пайызы осы салаға тиесілі. Биыл бұл бағдарламаға 862,1 млн теңге бөлінген.

«Даму» қорының өңірлік филиалы биыл 2,13 млрд теңгеге жобаларды субсидиялауды және 150 млн теңгеге кепілдік беруді жоспарлап отыр.

Фархат Әміренов

AidData: «Қоғамдық дипломатия қазақтардың жүрегі мен санасына жол таба алмады»

Қытайдың Оңтүстік Азия және Орталық Азияда елдеріне инвестициясы туралы жаңа зерттеу жарияланды. 

14 Желтоқсан 2019 17:11 2923

AidData: «Қоғамдық дипломатия қазақтардың жүрегі мен санасына жол таба алмады»

Американың AidData зерттеу орталығы сейсенбі күні Оңтүстік және Орталық Азияның 13 елінде Қытай жүргізіп жатқан мемлекеттік стратегиялық дипломатияның нәтижелері жайлы жаңа мәліметтер мен сараптама қорытындысын жариялады.  

92-беттік баяндамаға жүгінсек, Қытайдың ресми агенттіктері мен банктері 2000-2017 жылдары осы екі аймақтағы қаржылық дипломатияға 126 миллиард доллар жұмсаған. Бұл инвестицияның 120 миллиарды инфрақұрылымдық жобаларға бағытталыпты. Өзге бір бөлігі гуманитарлық көмекке, бюджетті қолдауға және қарызды қайтаруға арналған.

«Бейжің бұл аймақтағы қоғамдық дипломатия бастамаларының көлемі мен тәжірибесін бірте-бірте арттырды. Алайда инфрақұрылымдар оның қаржылық дипломатиясының бір бөлігі ретінде өзінің көлемімен басқа дипломатиялық әрекеттерді көлеңкеде қалдырды», - дейді AidData зертханасының саяси сараптама директоры Саманта Кастер.

Инфрақұрылымдық инвестициялардың 85 пайызы құрылыс жобаларына құйылған. Ал, екі ел Бейжіңнің қаржылық дипломатиясы аясындағы инвестициялардың жартысын иеленіпті. Олар:  «Бір белдеу, бір жол» инициативасына алғашқылардың бірі болып қол қойған Пәкістан және Қазақстан. 17 жылда Пәкістан өзінің бәсекелесі - Үндістанмен салыстырғанда Қытайдан қаржылай көмекті алты есе көп алыпты.

Жаңа баяндаманы әзірлеу үшін AidData зерттеушілері, ең алдымен, Қытайдың үкіметтік мекемелері, мемлекеттік коммерциялық банктері, инвестициялық қорлары берген пайызсыз заемдар, жеңілдетілген несиелер, гранттар туралы ақпараттарды жинастырған.

Қытай өзінің позитивті имиджін қалыптастыруға арналған инвестицияларынан пайда көріп отыр ма? Зерттеушілер сандық деректерге қоса, Оңтүстік және Орталық Азияның алты еліндегі 145 ұйымда жұмыс істейтін 216 адам арасында сауалнама жүргізіп, Бейжіңнің қоғамдық дипломатия саласындағы іс-әрекеттері қалай қабылданып жатқанын білмек болды.

«Белгілі бір дәрежеде азаматтар өз елдеріндегі Бейжіңнің қаржылық дипломатиясына екіұдай пікір білдірді. Біреулер Қытай басшыларының әрекетін дұрыс қабылдамаса, кейбіреулер аздап қана мақұлдап отыр. Бейжіңнің экономикалық серіктес ретіндегі рөліне көзқарастың былайша қалыптасуына Қытай үкіметінің қаржылық көмекті қытайлық фирмалармен, жұмысшылармен, құрал-жабдықтармен байланыстыруы себепші. Осыған мысал ретінде біз Бейжіңнің 2000-2017 жылдары қаржыны қытайлық фирмалар мен қытайлық мигранттар көбірек шоғырланған елдерге молырақ бөлу үрдісін байқадық. Кейбір жағдайларда Қытайдың мемлекеттік инфрақұрылымдық жобаларының тиімділігі мен әділдігіне күдік туындады», - дейді AidData директорының орынбасары және зерттеу авторларының бірі Сиддхартха Гозе.

Есепте айтылғандай, экономикалық тұрғыдан қытайлық лидерлер Оңтүстік және Орталық Азия аймақтарында бірнеше мақсат қойып отыр: Бейжіңнің мол валюталық резервін кәдеге жарату, жеңілдетілген екі жақты сауда және инвестициялық келісімдер жасау, Қытай тауарларын шетелге тасымалдайтын тиімді жолдар салу және энергия мен шикізаттың жаңа көздеріне қол жеткізу.

Сонымен қатар, зерттеушілер көмек алушы елдерден Қытайдың осынау стратегиясының сыртқы саяси мотивтерін сипаттап беруді сұраған.

Бангладеш, Қазақстан, Мальдив аралдары, Непал, Шри-Ланка, Өзбекстан тәрізді алты мемлекетте жүргізілген сауалнамаға қарағанда, Бейжің Оңтүстік және Орталық Азия елдерінде «бөлінбейтін Қытай» принципіне мықты қолдау табуды, Қытай экспорты мен импорты өтетін жолдардың қауіпсіздігін және  Шыңжаң мен Тибеттің тұрақтылығын нығайтуды, Ресей, Үндістан тәрізді  стратегиялық бәсекелестерінің гегемониясына қарсы тұруды, өзінің ішкі саясатына айтылатын сынды азайтуды көздейді. 

Зерттеуші топ қаржылық дипломатиядан бөлек, қоғамдық дипломатияның өзге төрт түрі бойынша мәліметтер мен сараптама ұсынып отыр. Олар: ақпарат/медиа, мәдениет, алмасу, элита-элита деп бөлінеді. Команданың айтуынша, бұлар – ықпал етуге қолайлы көпадамдық кеңістік. Дегенмен, Оңтүстік Азия тұрғындары мәдени, тілдік және тарихи тұрғыдан Үндістанмен көбірек байланысты болса, Орталық Азия бұл жағынан Қытайдан гөрі Ресейге жақын. Баяндаманың өзге бір қорытындыларына төмендегідей жайттар кірді:

Бейжің Оңтүстік және Орталық Азия аймағындағы бұқаралық ақпарат құралдарымен серіктестік байланыс орнатып, соның ішінде Үндістан мен Қазақстанға көбірек мән беріп отыр. Дегенмен, зерттеушілер Қытай саяси элиталармен байланысты дамытып жатса да, Бейжіңнің Оңтүстік Азия мен Орталық Азияға ұсынған көмегінің 41 пайызын иеленген Қазақстанда қарапайым халық «жалпы алғанда Бейжіңге күмәнмен қарайды» деген пікірде.

«Бейжіңнің қоғамдық дипломатиясы саяси элитадан қолдау таба білсе де, қарапайым қазақтардың жүрегі мен санасына жол таба алмады», - деп жазылған AidData зертханасының есебінде.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: