/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 27 966,50 FTSE 100 7 156,83
KASE 2 332,48 Hang Seng 26 888,65
РТС 1 488,24 Алтын 1 643,60
Жемқорлықты әшкерелеу сыйақысы тағы өсті

Жемқорлықты әшкерелеу сыйақысы тағы өсті

Сыйақы мөлшері пара сомасының 10%-ына теңестірілді. 

13 Ақпан 2020 11:52 782

Жемқорлықты әшкерелеу сыйақысы тағы өсті

Автор:

Есжан Ботақара

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі жемқорлық фактілері туралы ақпарат берушілерді көтермелеудің сараланған тәртібі енгізілгенін хабарлады. Агенттіктің әкімшілік-құқықтық департаментінің бас сарапшысы Ерік Бишібековтің айтуынша, жаңа тәртіп белсенді азаматтарды ынталандыра түсу үшін енгізіліп отыр.

«Сыбайлас жемқорлық туралы мәлімет ұсынушыларға сыйақы төлеу тәртібіне  Үкіметтің 4 ақпандағы қаулысымен  түзетулер енгізілді. Осы қағидалармен сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлаған  азаматтарды көтермелеудің  мынандай жүйесі қарастырылған. Парамен келтірілген залалдың немесе көрсетілген жеңілдіктер мен қызметтердің сомасы 1000 айлық есептік көрсеткіштен аспайтын болса, сыйақы сомасы бұрынғы тәртіпте қалады. Яғни, жемқорлық қылмыстың ауырлық дәрежесі бойынша 30 АЕК-тен 100 АЕК-ке дейінгі соманы қамтиды. Ал  параның немесе келтірілген залалдың сомасы 1000 АЕК-тен асатын болса, сыйақы мөлшері аталған соманың 10%-ын құрайды. Мысалы, сомасы 5 млн теңге болатын жемқорлық фактісі туралы хабарлаған адам ақпарат расталса, 500 мың теңге сыйақы алады. Бұрынғы тәртіп бойынша көтермелеудің ең жоғары сомасы 265 мың теңге болатын. Бұл өзгертулер ресми жарияланған кезден бастап 10 күн ішінде күшіне енеді. Яғни, 15 ақпаннан бастап жемқорлық қылмыс туралы ақпарат берушілер жаңа тәртіп бойынша көтермеленеді»,  – деді Ерік Бишібеков.

Агенттік өкілі бұған дейін ескі тәртіп бойынша 708 адам көтермелеуге ие болып, 99 млн теңге көлемінде сыйақы алғанын да айтты. Белсенді азаматтардың көшін Қызылорда, Жамбыл, Түркістан облыстарының тұрғындары бастап тұр. Оның айтуынша, жемқорлық фактісі туралы жалған ақпарат берушілер де болған. 

«Егер жалған ақпарат Қылмыстық кодекс бойынша өтсе, олар заң бойынша 3 жылдан 8 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Ал Әкімшілік кодекс бойынша өтсе, 20 АЕК-ке дейін айыппұл салынады», – деді Ерік Бишібеков.

Есжан Ботақара

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақстан «заңсыз баю үшін жауапкершілік» енгізеді

Алда министрлер мен әкімдерді жазаның жаңа түрі күтеді. 

30 Желтоқсан 2019 11:32 3900

Қазақстан «заңсыз баю үшін жауапкершілік» енгізеді

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы Алик Шпекбаевтың мәліметінше, ұсынылып отырған бастамалар мүдделі барлық мемлекеттік органның келісімінен өткен.

«Заңсыз баю үшін жауапкершілікті енгізу – БҰҰ-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясының тұғырлы талабы. Қазақстан оны 2008 жылы ратификациялаған. Бұл институт АҚШ, Австралия, Сингапур, Гонконг, Қырғызстан, Армения және басқа елдерде енгізілді. Заңсыз баю үшін жауапкершілік жалпыға бірдей декларациялау рәсімінің ажырамас бөлігі, оны біз 2021 жылдан бастап енгізе бастаймыз», – дейді агенттік басшысы.

Шенеуніктің заңсыз байығаны оның өзінің және туыстарының «тапқан табыстары мен жұмсаған шығындары арасында үлкен алшақтық пайда болғанда» анықталады. Басқаша айтқанда, егер лауазымды тұлға немесе оның отбасы мүшелері және жақындары ресми табыстарының соған жетпейтініне қарамастан, шалқып өмір сүрсе, кең сарайдай пәтер, аса қымбат көлік және өзге сән-салтанат заттарын сатып алса, олардың өміріне салықшылар ғана емес, енді коррупциямен күрес органы қызығушылық таныта бастайды.

Бұл күреске қоғам кеңінен тартылмақ. Осы орайда ақпарат құралдары, қоғам белсенділері және блогерлер көптеген тың әрі қызықты деректерге қол жеткізеді. Алик Жатқамбайұлының түсіндіруінше, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңына сәйкес, 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап, саяси мемқызметшілер, министрлер мен әкімдер, «А» копусының мемлекеттік қызметкерлері және басқа да бірқатар тұлғалар өздерінің табыс және шығыс декларацияларын жыл сайын жариялап тұруға міндеттеледі.

Бұған қоса, 2014 жылғы 26 желтоқсанда Елбасы қабылдаған №986 жарлығына түзету енгізетін Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жаңа жарлығының жобасы әзірленіп отыр. Ол Қазақстанның 2025 жылға дейінгі «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясына» өзгерістер мен толықтырулар енгізеді. Ол шенеуніктер декларациясын, дүние-мүлкі тізімін қазақстандықтардың талқыға салуына жол ашады. Бұл биліктегілердің әл-ауқатының жыл сайын қалай өзгергеніне қоғамдық бақылау жасау үшін керек екен.

«Мемлекеттік қызметшілердің тек кірістерін ғана емес, сондай-ақ шығыстарын да декларациялауы маңызды шара. Ол декларацияларды ашық дереккөздерде жариялау азаматтарға лауазымды тұлғалардың материалдық әл-ауқатының өзгеруіне мониторинг жүргізуге және олардағы алшақтықтар туралы құзыретті органдарға хабарлауға мүмкіндік береді», – делінген құжатта.

Жаңаратын антикоррупциялық стратегия жобасында айтылғандай, заңсыз баю үшін жазамен қатар, шенділердің байлығын қоғамдық талқылау «мемлекеттік қызметшілердің парасаттылығын қамтамасыз етудің пәрменді құралына» айналуға тиіс.

Жақында, 2019 жылғы 26 қарашада қабылданған «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік қызмет және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңы бойынша бағыныштылары жемқорлық қылмыс жасаса, оның басшысы, соның ішінде министр не әкім отставкаға кетуі қажет. Агенттіктің байламынша, бұл басшыларды «кандидаттардың моральдық-этикалық қасиеттеріне баса назар аудара отырып, мұқият іріктеу өткізуге» итермелеуге тиіс.

Бұдан бөлек, жаңа стратегия бойынша «меморган қызметінің тиімділігінің көрсеткіші ретінде сыбайлас жемқорлық динамикасы анықталады». Яғни, ведомствосы мен оның бөлімшелерінде жыл сайын жемқорлық деректері көп анықталып, осы көрсеткіші нашар болса, бірінші басшының қызметі «тиімсіз» деп танылады.

Демек, шенеуніктерді енді тыныш жатқызбайды. Жаңа стратегиялық құжатқа сәйкес, коррупциямен күресушілер мемқызметшілерді «жемқорлыққа арандатумен» де шұғылданбақ. Мысалға, қоғам өкілі немесе бизнесмен бейнесінде пара ұсынуы мүмкін.

«Мемлекеттік қызметшілердің сатылмауы және олардың қызметінің ашықтығы жемқорлыққа қарсы саясаттың табыстылығының негізі. Бұл тұрғыда жемқорлыққа бейім тұлғаларды анықтау құралдары әзірленеді, өзіндік «диагностика» енгізіледі. Қылмыстық жауапкершілікке тартусыз тексерулер жемқорлық деңгейін төмендетудің тиімді құралына айнала алады. Аталған институт АҚШ, Ұлыбритания, Австралия, Чехия, Венгрия, Грузия, Румыния және басқа да елдерде енгізілді», – делінген құжат жобасында.

Бұл ретте тексеру кезінде жоқ параға келісіп қойып, абыройы аймандай болған шенеунік парақор ретінде темір торға қамалмайды, тек жұмысынан қуылуы ықтимал. Халықаралық тәжірибе сондай екен.

Алда ұлттық компаниялар мен холдингтердегі жемқорларды әшкерелеу шаралары да жаңаша қарқын алмақ. Күреске мемлекетке қарасты компанияларда құрылатын жеке қызметтер тартылады. Стратегияда «бюджеті мемлекеттік сатып алу көлемінен асып түсетін» квазимемлекеттік секторда жариялылықтың жоқтығы атап өтіледі. 

«Осы секторда шешімдер қабылдау рәсімдерінің ашықтығын, бақылануын және есептілігін қамтамасыз ететін ұйымдық, құқықтық тетіктер қажет. Квазимемлекеттік секторда парасаттылықты нығайтуға комплаенс-қызметтер ықпал етеді. Олар қызметі жемқорлыққа қарсы заңнаманың сақталуын бақылауға, тәуекелдерді бағалауға, билікті теріс пайдаланушылықты болдырмауға, мүдделер қақтығысын анықтауға шоғырланады», – делінген жаңа стратегия жобасында.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің мәліметінше, жыл сайын квазимемлекеттік сектордың жүздеген қызметкері жемқорлық қылмысымен қолға түседі. Оларға қатысты 2017 жылы – 189, ал 2018 жылы – 133 іс қозғалған. Тек соңғы екі жылда мұндай қылмыстардан келген шығын 2,6 млрд теңгені құрады.

Жалпы, елімізде жемқорлықпен күреске Ұлттық қауіпсіздік комитеті, Қаржы министрлігі, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі және басқа да құрылымдар жұмылдырылуда.

Соның ішінде мысалы, агенттік жыл басынан бері 2 мың 121 жемқорды әшкерелеген. Оның 75%-ы немесе 1590 іс – сыбайлас жемқорлық деректері. Соның ішінде жартысынан көбі парақорлық (850 немесе 40%) және қаржы жымқыру (714 немесе 34%) фактілері.

Осы коррупционерлер мемлекетке 23,1 миллиард теңге залал келтірген. Оның 21,7 млрд теңгесі немесе 94%-ы өндіріп алынды.

Алайда сотқа тек 1 мың 923 қылмыстық іс немесе 47,3%-ы ғана жіберіліпті. Өйткені агенттік қазір «қылмыстық сот ісін жүргізуде репрессивтілікті төмендетуге ерекше көңіл бөлуде». Сол себепті тергеу барысында қоғамнан оқшаулауға байланысты емес балама бұлтартпау шараларын қолдануға басымдық беретін көрінеді. Мысалы, дүниеқоңыз шендіден ешқайда кетпейтіні және тиісті мінез-құлық танытатыны туралы қолхат алады, жеке кепілгерлік тетігі қолданылады, кепіл алынады. Не үй қамағында ұсталады.

Сөйтіп, былтырмен салыстырғанда, ұсталғандарының саны 164-тен 118-ге дейін, ал қамауға алынғандары  122-ден 88-ге дейін, яғни үштен бірге азайды.

2019 жылы жемқорлығымен қолға түскендер арасында 23 республикалық дәрежедегі басшы, 86 облыстық деңгейдегі, 97 қалалық және аудандық деңгейдегі басшылар бар.

Жанат Ардақ

Шымкентте сыбайлас жемқорлыққа жол берген 23 басшы сотталды

Негізінен лауазым иелері пара алған және қазына қаржысын жымқырған.

26 Қыркүйек 2019 18:58 1306

Шымкентте сыбайлас жемқорлыққа жол берген 23 басшы сотталды

ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаменті қызметкерлері жыл басынан бері 33 басшылық лауазымдағы азаматты сыбайлас жемқорлыққа қатысты бар деп ұстаған. Бүгінге дейін оның 23-і сотталды. Олардың біреуі республикалық,  үшеуі облыстық, екеуі аудандық деңгейдегі мекемелердің басшылары.

Құзырлы органға сыбайластықпен құрықталғандардың бірі – «Сайрам-Өгем» табиғи паркі республикалық мемлекеттік мекемесінің бас директоры.

«Ол мемлекеттік бағдарламаны іске асыруға бөлінген бюджет қаражатын жымқыру және қолма-қол ақшаға айналдыру жүйесін ұйымдастырды деген күдікпен ұсталып отыр. Қазіргі уақытта қылмыстық іс сотқа жолданды», – дейді ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаментінің басшысы Асхат Жұмағали.

Тағы бір айта кетерлігі, ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің Шымкент қаласы бойынша аумақтық инспекциясы басшысының міндетін атқарушы Нақыпбеков сотталған. Лауазым иесі қызметкерімен бірлесіп, жануарларды тексермей-ақ  ветеринариялық сертификаттарды заңсыз оңды-солды таратып келген.

Өкінішке қарай, Шымкентте сыбайлас жемқорлықтың белең алғаны соншалық – лауазым иелері құзырлы органдардан да, заң алдындағы жауапкершіліктен де қорықпайтын болған. Бұл сөзімізге қаладағы жер қатынастары басқармасында болған пара алу фактілері дәлел бола алады. Аталмыш басқарма басшысының орынбасары Нұралиев жеке тұрғын үй құрылысына жер телімін бекіту үшін 200 мың теңге көлемінде пара алған. Сол себепті сотталып отыр. Ал, енді сол Нұралиевтің орнына жаңа келген, яғни жер қатынастары басқармасы басшысы орынбасарының міндетін атқарушы Талипов арада 1 ай өткенде құрықталған. Күдікті кәсіпкерден жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту үшін 400 мың теңге және қымбат қол сағат алған.

Ал, жалпы жыл басынан бері ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департамент қызметкерлері 41 қылмыстық іс тіркеген. Анықталған жемқорлық қылмыстарының басым бөлігі – парақорлық (20) және жымқыру (18). Салаларға бөліп қарағанда, құқық қорғау органдарында – 10, ауыл шаруашылығы саласында – 5, жер қатынастарында – 3, білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік қамтамасыз ету салаларында – 1 қылмыс бары анықталған.

Мамандардың айтуынша, Шымкенттің білім саласындағы кадр мәселелерінде де жемқорлық дендеген. Сол себепті білім саласындағы жұмысқа қабылдау жүйесін өзгерту қажет. Бастысы «барлық рәсімдер ашық болуға тиіс» деген ұсыныс айтады. Жұмысқа қабылдау рәсіміне қоғам белсенділерін араластыру қажет деп санайды.

Бүгінде департамент мамандары сыбайлас жемқорлықтың алдын-алу мәселелеріне ерекше көңіл бөліп отыр. Сондықтан тергеудегі әрбір іс бойынша мемлекеттік органдарға жемқорлық тәуекелдігін жою үшін талдау жұмыстарын жүргізіп жатқан көрінеді. Ол ұсыныстар сала мамандарының қатысуымен еңбек ұжымдарында қаралып жатыр. Бұл «жемқорлық тіркелген мекемедегі парақорлықтың алдын алуға мүмкіндік береді» деп есептейді құзырлы орган қызметкерлері. Осы орайда, департамент қызметкерлері тарапынан  жемқорлыққа қатысты қылмыстарды жасауға ықпал ететін мән-жайларды жою бойынша 100-ден астам ұсыныс енгізілген.

Сонымен қатар, бүгінде 39 лауазымды тұлға әртүрлі тәртіптік жазаға тартылып отыр. Нақтырақ айтқанда, төртеуі  атқарып отырған лауазымынан, 11-і жұмыстан босатылған. Бұған азаматтардың 1424 байланыс орталығына хабарласып арыздануы себеп болған. Ақпарат рас болып, сот үкімі заңды күшіне енген жағдайда парқорлық жайлы хабарлағандар ақшалай сыйақыға ие болады. Күні бүгінге дейін хабарлама жасаған 7 адам 1 млн 150 мың теңге көлемінде сыйақы алған.

«Сыбайластықтың алдын алу бойынша сала мамандарымен кешенді шаралар жүргізіліп жатыр. Оның драйвері ретінде бірнеше жобаларды атап өтуге болады. Олар – «Адалдық алаңы», «Protecting business and investments» (Бизнеспен инвесторларды қорғау), «Сапалы жол», «Адал ұрпақ», «Саналы Ұрпақ», «Адал жол» және «Ашық бюджеттің интерактивті картасы» жобалары. Бұл жобалардың басты мақсаты – әлеуметтік маңызы бар салаларда жемқорлық тәуекелдерін жою», – дейді ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл Агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаменті басшысының орынбасары Талғар Серкібаев.

Солардың ішінде «Protecting business and investments» жобасына тоқталар болсақ, сала мамандары елдегі бизнесті қолдауды мақсат тұтып отыр. Тіпті, инвесторларды сыбайлас жемқорлық көріністерінен қорғауға 100 пайыз кепілдік береді. Бүгінде осы жоба бойынша ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаменті жалпы құны 49 млрд теңгені құрайтын 15 жобаны сүйемелдеуге алған. Инвесторларға қарсы кез келген заңсыз  іс-әрекет кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі мемлекеттік саясатты іске асыруға кедергі ретінде қабылданбақ.

Аталмыш жобалар бүгінде өз жемісін беріп жатыр. Мысалы, «Қазақстандағы сыбайлас жемқорлықтың жай-күйінің мониторингі зерттеуі» аясында Transparency Kazakhstan сарапшыларының әлеуметтік зерттеу нәтижелері жария етілген. Онда респонденттердің жартысынан астамы, атап айтқанда, 54,4%-ы соңғы жылдары сыбайлас жемқорлық деңгейінің төмендегенін атап өтіпті.

Арай Есенбек

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: