Жұбайлар жинақ біріктірсе, зейнеткерлікке ерте шығуы мүмкін

Жұбайлар жинақ біріктірсе, зейнеткерлікке ерте шығуы мүмкін

Үкімет үй бикелеріне зейнетке шығудың жақсы тәсілін ұсынбақ.

23 Мамыр 2020 14:25 1626

Жұбайлар жинақ біріктірсе, зейнеткерлікке ерте шығуы мүмкін

Автор:

Жанат Ардақ

Фото: Комсомольская правда Казахстан

Бұл жобасын Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Президент тапсырмасын орындау аясында іске асырмақ.

Мемлекет басшысы Қ.Тоқаев Үкімет алдына зейнетақы жүйесінің тиімділігін арттыру міндетін қойды. Осы орайда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Ұлттық банкпен және БЖЗҚ-мен бірлесіп, азаматтардың зейнетақы жинақтарын баспана сатып алуға пайдалануы мәселесін пысықтауға кірісті. Келесі апталарда ол мәселенің де анық-қанығы жария етілуге тиіс.

Ал М.Әбілқасымова ведомствосы бұл тапсырмаға басқа жағынан келіп отыр. Жобасы да дайын: «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне сақтандыру нарығын және бағалы қағаздар нарығын реттеу мен дамыту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы тұжырымдамасын ұсынды. Парламент қабылдаса бұрын-соңды болмаған бірнеше маңызды жаңалық өмірге енбек.

Біріншіден, зейнетақы аннуитеттерінің тетігі жеңілдейді. Қазіргі кезде ерлер – 11,3 млн теңге жинаса, 55 жаста, ал әйелдер – 15,5 млн теңге жинаса, 51,5 жаста зейнеткерлікке шыға алады. Осы меже – «жеткіліктілік сомасы» (ЖС) деп аталады.

Бұл сома қайдан шыққан? Агенттіктің түсіндіруінше, заңнамаға сәйкес зейнетақы аннуитетті бойынша зейнеткерге ай сайын төленетін ең төменгі төлем көлемі 2020 жылғы 1 сәуірден бастап 40 мың 441 теңгеден төмен болмауы тиіс. Себебі, бүгінде ең төменгі зейнетақы мөлшері осындай. Бұл ретте әлеуметтану және медицина ғылымдары ерлерге қарағанда әйелдер көп жасайды деп санайды.

Осылайша, 11,3 млн теңге зейнетке шыққасын ер адамға шамамен 280 ай немесе 23 жылдай бойы төлем төлеуге жетеді. Ал әйел адамдардың 15,5 миллион теңгесі зейнетақылық төлемді 383 ай немесе шамамен 32 жыл бойы алуына жарайды. Яғни, зейнетке шыққаннан кейін ерлер – 78 жасқа, ал әйелдер – 83,5 жасқа дейін өзін-өзі зейнетақымен қамтамасыз еткен болып шығады.  

Сарапшылардың айтуынша, саланың проблемасы да осы: бұқараның кедей болуы, жинақтау жүйесіне деген сенімнің жоқтығы, көлеңкелі экономика үлесінің жоғарылығы, Ұлттық банк пен БЖЗҚ жұмысының нашарлығы кесірінен қазақстандықтардың басым бөлігі «жеткіліктілік сомасын» қартайғанша жинай алмайды.

«Менің байламымша, өмірінің бел ортасына қарай осынша көп жеткіліктілік сомасын азаматтардың шамамен 2 пайызы ғана жинай алады. Яғни, 51-ден аса бейнетінің зейнетін көре алатын нәзік болмыс иелері, 55 жаста ауыр жұмыстан бойын босата алатын ерлер өте-мөте аз. Оның өзінде бұл – не жоғары жалақы алған топ-менеджерлер, не кәсіпкерлер. Олар аннуитет аясында сақтандыру компаниясынан ай сайын аударылатын 40 мың теңгеге тіпті зәру емес. Сондықтан ЖС межесін төмендете түскен маңызды. Бұл соған шын зәру адамдарды қамтуға мүмкіндік береді. Уәкілетті орган осы бағытта жұмыс жүргізуде», – дейді қаржыгер, бұрын жеке жинақтаушы зейнетақы қорын басқарған маман Дмитрий Жеребятьев.

Ол 51,5–55 жаста аннуитет арқылы ерте зейнетке шыққан адам ары қарай жұмыс істеуін жалғастыра алатынын еске салды. Олай болса, ай сайынғы 40 мың теңгеге күні қарамайды, өмір сүруіне жалақысы да жетуге тиіс. Ал ең төменгі зейнетақы көлеміндегі әлгі төлемді тәуекелді құралдарға, мысалы, акцияларға батыл инвестициялап, табыс табуына мүмкіндік бар.

Әйтпесе, аннуитетсіз, заң бойынша Қазақстанда ерлер 63 жаста ғана зейнетке шыға алады. Әйелдердің зейнеткерлік жасы жыл сайын 6 айға өсіп, 2027 жылы 63-ке теңелмек. Яғни, оларға да 63-ке дейін күткенше, 51 жаста зейнеткерлікке шығу мүмкіндігін пайдаланып, жинақты ерте ала бастау әлдеқайда тартымды болса керек.

Осы мақсатта Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жеткіліктілік сомасын төмендетуге кірісті.

«ЖС бізде ең төменгі зейнетақы мөлшеріне қарай анықталады. Ал «ең төменгі зейнетақы» Қазақстанда Президенттің саяси шешімдеріне байланысты ұдайы өсіп отырады. Болашақ зейнеткерлер болса, солай жиі өсе беретін ЖС-ті қуып жете алмайды. Ендеше ЖС-ті минималды зейнетақыға телуді қою керек. Атап айтқанда, қазіргі уақытта мемлекеттің көптеген әлеуметтік төлемі «ең төменгі күнкөріс» (ЕТК) шегіне байланған. Жалғыз БЖЗҚ-дан аударылатын төлем ғана әлгінде айтылғандай, ЕТЗ мөлшеріне сүйенеді. Нәтижесінде, елде ЕТЗ өскен сайын халықтың зейнетақы аннуитетін пайдалану мүмкіндігі азая береді. Сол себепті осы төлемді де ЕТК-мен байланыстыруға көшсек, аннуитет үшін қажетті зейнетақы жинағының көлемі 24%-ға төмендейді», – деп хабарлады қаржылық реттеу агенттігі.

Демек, осы өзгерістен кейін ерлер 55 жасқа шейін 9,1 млн теңге, ал әйелдер 51,5 жасқа дейін – 12,5 млн теңге жинаса жеткілікті болады.

Агенттіктің есептеуінше, ЕТЗ-дан ЕТК-ға көшу ерте зейнетке шыға алатын қазақстандықтар санын 2 еседен астамға ұлғайтуға мүмкіндік береді екен.

Жаңа тұжырымдаманың тағы бір жаңалығы бар: ол Қазақстанда «бірлескен, ерлі-зайыптыларға арналған аннуитетті» енгізеді.

«Зейнетақы аннуитеті өнімдерінің түрін көбейту мақсатында бірлескен аннуитетті енгізу ұсынылады. Ол зейнетақы аннуитеті шартына қазіргідей тек бір адамның ғана емес, жұбайлардың қатысуын қарастырады. Бірлескен аннуитет ерлі-зайыптылардың әрқайсысы жеке-жеке жинаған зейнетақы ақшасын біріктіруге және аннуитет шарты бойынша кірістерді қайта бөлуге мүмкіндік ұсынады», – делінген құжатта. Бұл нені білдіреді?

«Егер ері мен әйелінің бірінің зейнетақы жинағы өмірді сақтандыру компаниясының аннуитеттік өнімін сатып алуға жеткіліксіз болса, ал екіншісінің жинағы керісінше, асып тұрса, онда ол бірлескен зейнетақы аннуитеті арқылы зайыбына көмектесе алады. Осылайша, екеуі де өмір бойғы төлемдерге бірге қол жеткізеді», – дейді М.Әбілқасымованың агенттігі.

Бұл – Қазақстан ойлап тапқан жаңалық емес. Дания, Швеция, Норвегия секілді Скандинавия елдерінде бірлескен аннуитеттер ерікті түрде – жас жұбайлардың өзара келісімі бойынша қолданылады. Ал Чили, Мексика, Аргентина секілді қызуқанды Латын Америкасы елдерінде аннуитеттің бұл түрі – міндетті! Оны олар әзілдеп, «нақсүйер зейнетақысы» (пенса пара аманте, орысша «пенсия для любовницы») деп атайды. Өйткені азаматтық некеде тұрып, үй шаруашылығымен ғана айналысатын үй бикесіне де көп жұмыс жасайтын ері арқасында зейнеткер атануына жол ашады.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Үкімет зейнетақы жинақтарын үлестіруге кіріседі

Президент тапсырмасы қоғамда серпіліс туғызды.  

11 Мамыр 2020 21:38 1257

Үкімет зейнетақы жинақтарын үлестіруге кіріседі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ТЖ режимін қамтамасыз ету жөніндегі мемкомиссияның қорытынды отырысында Қазақстан азаматтарына баспана жағдайларын жақсарту үшін зейнетақы жинақтарының бір бөлігін пайдалануға рұқсат ететінін айтты. Ол мұндай тапсырманы былтыр да берген болатын. Алайда шенеуніктер мен сарапшылар оның егжей-тегжейін талқылауды созбалаңға салып, соңын сиырқұйымшақтандырып жіберді.

Сондықтан Қ.Тоқаев енді тек бір жарым ай ғана мерзім берді: Үкіметке 1 шілдеге дейін нақты шешім қабылдауды жүктеді.

Халық бұл хабарды бір жағынан қуанышпен, екінші жағынан күмән-күдікпен қарсы алды.

«Мемлекеттің айналдырған 42,5 мың теңгені пандемия мен төтенше жағдайдан зардап шеккен халыққа қалай бергенін бақыладым. Оны қажетсініп, сұрағандардың бәріне бірдей бермеді. Бір алғандары екінші айда да алады деп алдап, олардың көбін шөміштен қақты. Мына бастама да соның кебін кимесіне кім кепіл?! Мен 2,5 жыл бұрын жасым жетіп, зейнетке шықтым. Мемлекеттен ештеңе де сұрамаймын. Бірақ зейнеткер болған күні жинағымда 5,5 миллион теңге міндетті зейнетақы жарнасы жиналғанын білдім. БЖЗҚ маған ай сайын 48 мың теңгеден аударып тұрады. Бүгінде шотымда 5,4 миллиондай қаражат қалды. Егер осындай қарқынмен жинағымды қайтаратын болса, түпкілікті есеп айырысар кезге жетпейтін түрім бар», – дейді зейнеткер Владимир Кадинов.

Ол мемлекеттен сол ақшасын өз бетінше жұмсауға мүмкіндік беруді сұрайды.

Кейбір азаматтар жарна нысанасын тек баспанамен шектеуге болмайды деген пікірде.

Кәсіпкер Қанат Орынбек қазіргі күрделі жағдайда Үкіметтен зейнетақы жарнасының бір бөлігін несиені жабу үшін беруді сұрайды.   

Әлемде зейнетақы жинағын тек үй алуға ғана емес, сондай-ақ емделуге, жоғарғы білім алуға және басқа да мақсаттарға жұмсауға пайдалану тетіктері көзделген. Алайда Қазақстанда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі, БЖЗҚ, Ұлттық банк өкілдері, тәуелсіз сарапшылар және басқасы кірген жұмыс тобы зейнетақы активтерін қолданудың баламалы жолдарын қарастырмады. 

Кәсіпкер зейнетақымен қамтуға жететін «актуарлық минимум» сомасынан (ерлерге шамамен 10 млн теңге) артылған қаражатты қазақстандықтарға берешек батпағынан шығуға көмек ретінде бағыттауды ұсынады.

«Мысалы, менің 50 миллион теңгеден асатын зейнетақы жинағым бар. Зейнетке шыққасын қанша өмір сүрерімді кім біледі. 10 миллион теңге жететін болса, қалған 40 миллион мемлекетке неге керек? Бүгінде менің атымда үлескерлік құрылысқа, үй салуға және тұтынушылық мақсатта алған кредиттерім бар. Оларды тиісінше жылдық 14%, 21% және 50% ставкамен өтеймін. Табысымның үлкен бөлігі осы несиелерді жабуға кетеді. Төрт баламның бірі университетте, бірі – ақылы мектепте оқиды. Оқу ақысы да ұдайы қалта қағады. Балаларым төл бизнесін ұйымдастыруға қызығушылық білдіріп жүр. Төл капиталы мен кепілзаты жоқтарға жеңілдікті заем алуға бірде бір мемлекеттік бағдарлама мүмкіндік бермейді. Салдарынан, жастар экономиканың басқа салаларында ұйлығысуға мәжбүр», – дейді Қ.Орынбек.

Ол билік зейнетақы жинағының артылған бөлігін еш шартсыз алуға мүмкіндік берсе, ақшаны кредиттерін қайтару үшін банкке апаратынын айтады.

«Жалғыз мен ғана емес, көп адам сөйтер еді. Осылайша, мемлекеттен көмек сұрап отырған банктердің айналымдық қаражаты көбейіп шыға келеді. Банктердің экономиканы несиелендіру мүмкіндігі артады. Одан жаңа жобалар қаржыландырылып, жаңа жұмыс орындары құрылар еді. Ендеше БЖЗҚ-да босқа жатқан қаражат біріншіден, ел экономикасына жұмыс жасайды, екіншіден, кәсіпкерлерді қолдауға бағытталады, үшіншіден, білім алатын, кәсіпкер болатын жас мамандардың көбеюі есебінен елдегі адами ресурстардың дамуына серпін береді. Яғни, азаматтардың жинақтары мультипликативтік тиімділік әкеледі. Осындай тәсіл анағұрлым әділ әрі тиімді болады», – деді ол.

Сарапшылар үкіметтік жұмыс тобында зейнетақы жинағының бір бөлігін тек баспанасы жоқ азаматтардың ғана пайдалануына рұқсат ету ұсынысы болғанын білдірді. Егер жаңа жұмыс тобы сол сүрлеумен кетсе, тағы да халықтың ашынысын тудыруы мүмкін. Әрі президенттік бастама аясын қатты шектеп тастайды.

Жанат Ардақ

 

Азаматтар БЖЗҚ-дағы ақшасы жоғалғанына шағымдануда

42 500 теңге зейнетақы жинағынан алынған ба? 

24 Сәуір 2020 14:05 7004

Азаматтар БЖЗҚ-дағы ақшасы жоғалғанына шағымдануда

Фото: Максим Морозов

Үкімет мүшелері атына төтенше жағдайға байланысты әлеуметтік төлем алған қазақстандықтардан арыз-шағым қарша борауда. Олар есепшоттарына 42 500 мың теңге қаражат түсе салысымен, бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы есепшотынан соған жетеқабыл көлемде жинағы жоғалып кеткеніне наразы.

«Маған мемлекет 42 500 теңге әлеуметтік жәрдемақы берді. Бірақ неге екені белгісіз, іле-шала БЖЗҚ-дағы есепшотымдағы қаражат 31 000 теңгеге азайып қалды. Неге азайып қалғанын түсіндірмеді. Әлеуметтік төлем зейнетақылық жарнадан алынады деп айтпаған еді. Егер билік солай жасаса, оны неге халықтан жасырады? О бастан зейнетақы қорынан алып, барлығыңызға таратамыз деп ескертсе, халық қарсы бола қоймайтын еді. Әлде ел байқамайды деп ойлады ма? Тып-тыныш қана жасай салмай, алдын ала хабарлауы керек қой!» – дейді Татьяна Петербурская Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетовке хатында.

Ал Жалғас Чапайұлы тіпті төлемақы төлемесе де, биліктің қордағы жинағынан ақша алып қойғанына ренжиді.

«42 500 теңге алу үшін өтініш бердім, алайда оны тағайындаудан бас тартты. Сонымен бірге сәуірдің 2–17-сі аралығында зейнетақылық жинағым 37 мың теңгеге азайып шыға келді. Ол қайда кетті? Неге Үкімет менің зейнетақы жарнамды әлеуметтік төлемақыға таратып жатыр?! Бұл әрине, әділетсіз. Себебі, салығымызды төлейміз, жарнамызды аударамыз. Ал мемлекеттен уақытында көмек көрмейміз. Бұл аз болғандай, енді өз жинағымыздың сақталатынына деген сенімнен айырылып отырмыз», – дейді ол.

Министр Біржан Нұрымбетов БЖЗҚ-дан ақша жоғалуына төтенше жағдай төлемінің еш қатысы жоқтығына сендірді. Өйткені бұл қаражат мүлдем басқа жүйеден – міндетті әлеуметтік сақтандыру қорынан алынуда. Оған негізінен, жұмыс берушілер, компаниялар ақша аударады. Ал қазақстандықтар аударатын зейнетақылық жарна басқа жүйеге – зейнетақы қорына бағытталады.

Министр кейбір азаматтардың зейнетақы жинағының бір бөлігі қайда кеткенін білмейтінін аңғартты. Себебі әр адамның жинағы – тек сол азамат қана білуге тиіс құпия.

«Қазақстандағы «Зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заңының талаптарына сәйкес, салымшылардың жеке зейнетақы шоттарындағы ақша қалдықтары және оның қозғалысы туралы мәлiметтердің барлығы құпияға жатады. БЖЗҚ, ерікті жинақтаушы зейнетақы қорлары және «Азаматтарға арналға Үкімет» мемлекеттік корпорациясы ол құпияның қатаң сақталуын кепілдендіреді. Бұл құпияны тек салымшыға, қордан зейнетақы алушыға немесе салымшының жазбаша келісімі бойынша үшінші тұлғаға ашуға рұқсат етіледі. Сондықтан азаматтар осы мәселелер бойынша нақты ақпарат алу үшін БЖЗҚ-ның өзіне жүгінгені жөн. ТЖ жағдайында сол жинақтарға қашықтан сүйемелдеу жасап отыр», – деді министр.

Ол карантинге орай қорға қашықтықтан жүгінген жөн екеніне назар аудартты. Біріншіден, телефон шалуға болады: қордың өңірлік бөлімшелеріндегі кезекші қызметкерлерінің байланыс нөмірлері enpf.kz сайтында көрсетілген. 

Екіншіден, қордың бірыңғай call-орталығы бар, нөмірі 1418.

Үшіншіден, чат-ботынан сұрау үшін WhatsApp, Viber-де 8 777 000 14 18 нөміріне хабарласуға болады.

Төртіншіден, қордың әлгі сайтында онлайн-консультант жұмыс істейді.

Бесіншіден, enpf@enpf.kz электронды поштасына хат жаза аласыз.

Өз кезегінде БЖЗҚ 42 500 теңге төлем төлеу науқанының зейнетақы қорынан қаржыландырылғанын жоққа шығарды.

«Мессенджерлерде таралған «42 500 теңге азаматтарға олардың жеке зейнетақы жинақтарынан төленді» деген ақпарат шындыққа сәйкеспейді. Ол әлеуметтік төлем Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан берілуде. Азаматтар жинақтаушы зейнетақы жүйесі мен әлеуметтік сақтандыру жүйесі жұмысының ара-жігін ажырата білгені дұрыс. Бұлар – әртүрлі әлеуметтік мәселелерді шешуге арналған жүйелер. БЖЗҚ зейнетақы активтері – салымшылардың жеке зейнетақы шоттарындағы меншікті ақшасы және одан тек зейнетақы төлемдері төленеді. МӘСҚ активтері – әлеуметтік аударымдар арқылы жинақталады және әлеуметтік тәуекел жағдайлары туындағанда әлеуметтік төлем төлеуге жұмсалады», – деп түсіндірді қордағылар.

Бұл жерде «әлеуметтік тәуекел» жағдайларына жұмысынан, еңбекке жарамдылық қабілетінен, асыраушысынан айрылу, жүктілігі және босануына, нәрестені асырап алуына, 1 жасқа дейінгі бала күтіміне байланысты демалыста болуына орай табысынан айрылу жатады.

БЖЗҚ осы айда азаматтардың жинағы әртүрлі сомаға не себепті азайып қалғаны туралы ақпарат бермеді. Бұл жеке қарауды қажет етсе керек. Қор мамандары қазақстандықтарда БЖЗҚ сайтындағы жеке кабинетте немесе қордың ұялы қосымшасында, сондай-ақ электрондық үкімет сайтында өз жинағын тексеріп, оның бүтіндігіне көз жеткізуге кеңес берді.

«Азаматтардан тек ресми көздерден алынған сенімді ақпаратты ғана пайдалануды сұраймыз», – деп өтінді БЖЗҚ.

Қор мамандарының түсіндіруінше, жинақтардың азаюына инвестициялық кіріс көлемінің уақытша төмендеуі ықпал еткен. Ол кірістің азаюына валюта бағамдарының құбылуы және әлемдегі дағдарыстың қаржы құралдарын құнсыздандыруы түрткі болыпты.

«2019 және 2020 жылдардағы көрсеткіштерді салыстырып қарағанда көріп отырғанымыздай, инвестициялық кіріс – қаржы құралдарының құнына және қаржы нарығындағы жағдайға тәуелді болып келеді. Яғни, ол кіріс нақты бекітілмеген. Сондықтан жекелеген қаржы құралдарына орай инвестициялық кіріс көлемінің уақытша төмендеуі болашақта зейнетақы активтерінің барлық инвестициялық портфелін ұзақ мерзімде әртараптандыру есебінен өтелетін болады», – деді БЖЗҚ.

Қордың ресми дерегі бойынша 2020 жылдың басынан 1 сәуірге дейінгі аралықта салымшылар шоттарына 661,7 млрд теңгеден астам инвестициялық кіріс қосылыпты. Бұл өткен жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда 564,8 млрд теңгеге артық. Мысалы, 2019 жылдың бірінші тоқсанындағы таза инвестициялық табыс 96,9 млрд теңге болған екен.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: