DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 304,04 Brent 36,55
Академиктердің өмірбойғы стипендиясының көлемі анықталды

Академиктердің өмірбойғы стипендиясының көлемі анықталды

Ғалымдарға сыйақы мен стипендиялар түрінде бюджеттен қанша миллион төленетіні белгілі болды.  

27 Қазан 2019 20:36 3376

Академиктердің өмірбойғы стипендиясының көлемі анықталды

Автор:

Жанат Ардақ

Білім және ғылым министрлігі бюджеттің ашықтығы саясаты аясында «Ғылымның дамуы» бюджеттік бағдарламасының егжей-тегжейін жария етті. Бюджеттік бағдарламаға білім және ғылым вице-министрі Фатима Жақыпова жетекшілік етеді.

Жалпы, елімізде ғылымды дамытуға бағытталатын миллиардтар көлемі екі есеге артпақ. Мәселен, биылғы 2019 жылы бұл үшін 27,7 млрд теңге жұмсау көзделіп отыр. Ал келесі жылы осы сома 43,2 миллиардқа дейін артады. 2021 жылы ғылымды дамытуға 48 млрд 578,7 млн теңге бөлінсе, 2022 жылы қазіргіден үш еселеніп, 68 млрд 803,6 млн теңгеге жетеді деп күтілуде.

Соның ішінде бірінші кіші бағдарлама елдің ғылыми-техникалық әлеуетін арттыру үшін бәсекеге қабілетті ғалымдар мен ғылыми мекемелер ұжымдарын көтермелеуге арналған шығыстардан тұрады.

Осы орайда Ұлттық ғылым академиясының және Қазақ ауылшаруашылық ғылымдары академиясының барлық 28 мүшесіне Қазақстан Президентінің ай сайынғы және өмірбойғы стипендиясы төленетіні көрсетілген. 

2020–2022 жылдары жыл сайын 6 ғалымға Ғылым саласындағы атаулы сыйлықтар (АС), 75 адамға – мемлекеттік ғылыми стипендиялар (МҒС) беріледі.

«Нобель сыйлығының» отандық баламасы деп айтылып жүрген Әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы мемлекеттік сыйлық 2015 жылы тағайындалған және биыл «Тәуелсіздік күні» мерекесі қарсаңында табысталады деп күтілуде. Дегенмен ол екі жылда бір рет қана тапсырылады. Демек келесі жолғысы 2021 жылы ұсынылады. Сол кезде оны 7 ғалымға не ғылыми ұжымға беру жоспарлануда. Сыйлық көлемі жыл сайын бекітіледі. Егер биылғы көлем сақталса, онда олардың әрқайсысына 18,6 млн теңгеден төленбек.

Тиісінше, бюджетте 130 миллионнан астам қаржы қарастырылуда. Атаулы ғылыми сыйлықтарға келсек, біріншіден, жаратылыстану ғылымдары саласындағы үздiк ғылыми зерттеуі үшiн Қ.Сәтбаев атындағы сыйлық иегеріне; екіншіден, гуманитарлық ғылымдар саласындағы үздiк ғылыми зерттеуі үшiн Ш.Уәлиханов атындағы сыйлық жеңімпазына, үшіншіден, педагогика саласындағы үздiк ғылыми зерттеуi мен жұмысы үшiн Ы.Алтынсарин атындағы сыйлықты иеленген ұстазға – әрқайсысына 350 айлық есептiк көрсеткiш көлемінде сыйақы беріледі.  Төртіншіден, түркология саласындағы аса зор жетістіктері үшін Күлтегін атындағы сыйлық көлемі – 300 АЕК-ті, бесіншіден, жаратылыстану ғылымдары саласындағы үздiк жұмысы үшiн жас ғалымдарға арналған Д.Қонаев атындағы сыйлық көлемі – 150 АЕК-ті, ал алтыншысы – гуманитарлық ғылымдар саласындағы үздiк жұмысы үшiн жас ғалымдарға арналған М.Әуезов атындағы сыйлық мөлшері – 150 АЕК-ті құрайды.

Сәйкесінше, алты сыйлықтың жалпы сыйақы қоры 1650 АЕК болады, бұған бюджеттен 4,2 млн теңгедей қаражат талап етілмек.

Білім және ғылым министрінің «Ғылым саласындағы сыйлықтар мен мемлекеттік ғылыми стипендиялардың мөлшерлерін және конкурстық материалдарды ресімдеуге қойылатын талаптарды бекіту туралы» бұйрығына сәйкес, «мемлекеттік ғылыми стипендияның» әрқайсысының көлемі – 24 айлық есептiк көрсеткiш. Мемлекеттік ғылыми стипендиялар бір жыл бойы 75 адамға төленбек. Сонда шамамен 54,5 миллионнан астам қаражат қажет болады.

Құжатта ҰҒА және Қазақ ауылшаруашылық ғылымдары академиясының барлығы 28 академигіне қанша көлемде өмірбойғы стипендия төленетіні ашып айтылмайды.

Әйтсе де, мысалы, 2021 жылы төленетін сыйақылар мен стипендияларға барлығы 258,6 млн теңге бөлініп отырғанын, оның 130 миллиондайы – Әл-Фараби атындағы сыйлыққа арналатынын, 4,2 миллионы – атаулы сыйлықтарға, 54,5 миллиондайы – мемлекеттік ғылыми стипендияға жұмсалатынын ескерсек, онда 28 академиктің ай сайынғы өмірбойғы стипендиясына 65 миллионға жуық қаражат қалатын көрінеді.

Әл-Фараби атындағы сыйлық тапсырылмайтын келесі жылы сыйлықтар мен ғылыми стипендияларға бюджеттен 120 млн теңге, 2022 жылы – 128,1 млн теңге шығындау жоспарланып отыр. Отандық ғалымдар ел қазынасынан бұдан басқа жолмен де миллиондап қаржы алуына мүмкіндік бар.

Мәселен, 1 мың 78 ғылыми жоба мен зерттеуге 2020 жылы – 19 млрд 941,4 млн теңге, 2021 жылы тағы осындай адамға – 21,2 млрд теңге қайтарымсыз грант берілмек. 2022 жылы да мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ғылыми жоба мен зерттеулер саны 1078 көлемінде қалады, бірақ оларға бағытталатын гранттық қаржы ауқымы 34,2 млрд теңгеге дейін өсіріледі деп күтілуде.

Осылайша, үш жыл ішінде ғылыми жобаларға таратылатын гранттық қаржы 75 млрд теңгеге жетіп қалмақ. 

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Биыл ҰБТ тапсыру ерекше болмақ

Ерекшеліктер санитарлық талаптарды күшейтуге байланысты.  

20 Мамыр 2020 19:47 5569

Биыл ҰБТ тапсыру ерекше болмақ

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов журналистермен өткен онлайн брифингте мектептер мәселесіне тоқтала келіп, ақылы олимпиадалар мен жарыстар өткізуге қатысты пікірін білдірді. Оның айтуынша, адамдарда құқықтық мәдениеттің болуы маңызды.

«Егер баланы ақылы олимпиадаға қатысуға мәжбүрлесе, тиісті құзырлы органдарға шағымдану керек. Бізде «құқымыз бұзылып жатса, басқа біреу келіп бізді қорғайды» деген түсінік қалыптасып кеткен. Құқықтық мәдениеттің болуы маңызды. Министрліктің ұстанымы мынадай: біріншіден, ақылы сайыстарды қолдамаймыз. Екіншіден, мектеп қабырғасында ақылы олимпиадалар өткізуге болмайды. Бұл мәселе бойынша біраз алға жылжыдық. Алайда осындай 20 мың ұйым бар. Бес саусақ бірдей емес. Егер қандайда бір мәселе туындаса, шағымдану қажет. Басқа амалы жоқ», – деп түсіндірді.

Асхат Аймағамбетов өз сөзінде БАҚ өкілдерін Ұлттық бірыңғай тестілеу мәселесінен науқан жасамауға шақырды. Бас ұстаздың айтуынша, талапкер оқуға түсу үшін ҰБТ-ны бес мәрте тапсыра алады. Бала ақылы бөлімге түссе де, грантқа ауысуға мүмкіндігі бар.

«Ұлттық бірыңғай тестілеу 16 жылдан бері өткізіліп келе жатқан рәсім. 16 жылда бұған дағдыланатын кез келді. ҰБТ-ны жазда ту етіп ұстап, үлкен мәселе етіп көтеруді түсінбеймін. Әлбетте, бұған 100 мыңнан астам адам қатысады. Дегенмен бұған науқан ретінде емес, оқуға түсу емтиханы ретінде ғана қарау керек. Қазір бұл емтиханды бір емес, төрт рет тапсыруға мүмкіндік бар. Талапкер оны да тапсыра алмаса, тамыз айында ақылы оқуға түсуге бақ сынап көруіне болады. Жылына бірнеше мың адам оқуға ақылы негізде түсіп, босаған грантқа ауысып жатыр. 50 балдан жинап грант алған талапкер де болды», – деп айтып өтті Асхат Аймағамбетов.

Министр Ұлттық бірыңғай тестілеу өткізген кезде еліміздегі өңірлердің сынақ нәтижелеріне мақтанып, жарысуына қатысты пікірін де білдірді.

«ҰБТ бойынша өңіраралық рейтинг жоқ. Бұрын өңірлер жарысатын, бірақ алдыңғы жылы бұны алып тастадық. Бірте-бірте бұл туралы мүлде сөз қозғамайтын боламыз. Әр облыста ҰБТ-ға қатысушылар саны әр түрлі әрі бұған білім беру сапасының көрсеткіші ретінде қарай алмаймыз. Ұлттық бірыңғай тестілеуді үлкен проблема емес, жылда өтетін стандартты нәрсе, күнделікті өмірде болатын қалыпты жағдай ретінде қабылдауымыз керек», – деді министр.

БҒМ басшысының айтуынаша, биыл ҰБТ тапсыруда бірқатар ерекшеліктер қарастырылған. Ол ерекшеліктер негізінен санитарлық-гигиеналық талаптарды күшейтуге байланысты болмақ.

«Ұлттық бірыңғай тестілеу биыл маусым айының соңы, тамыздың басында уақытылы өтеді деп ойлаймын. Қазір дайындық жүріп жатыр. Толығырақ келесі аптада белгілі болады. Жалпы ең бастысы, санитарлық-гигиеналық талаптарды күшейтеміз. Ғимаратқа кіруден бастап әлеуметтік қашықтық сақталады. Әуежайдағыдай бөгеу ленталары тартылады. Аудиторияларда бір уақытта тест тапсыратындар саны бұрынғымен салыстырғанда 2-3 есе аз болады деп жоспарлануда. Бетперде кию міндеттеледі. Ауаны залалсыздандыру жүйесін орнату мәселесі де қарастырылып жатыр», – деп айтып өтті Асхат Аймағамбетов.

Қазіргі кезде Ұлттық бірыңғай тестілеу аясында тұлғаны автоматты түрде тану жүйесін орнату мәселесі шешіліп жатқанын министр тілге тиек етті.

«Биыл 131 мың оқушы құжат тапсырды. Бұл – абсолюттік рекорд. Құжат тапсыру толықтай электронды жүргізілді. Көпшілігі сайт арқылы құжат өткізді. ҰБТ-ны 144 тестілеу орталығында өткізу жоспарда бар. COVID-19 жоқ шалғай елдімекендерде де санитарлық шаралар міндетті түрде сақталады. Биыл тұлғаны сәйкестендіру жүйесін орнату мәселесі шешілуде. Бұл жүйені сынақтан өткіздік. Тұлғаны сәйкестендіру адамның бет-жүзін тану арқылы автоматты түрде орындалатын болады деп жоспарлап отырмыз. Сонымен қатар, дене температурасын өлшеу, емтиханды жазу және басқа да көптеген мәселе қарастырылуда. Айта кетейін, 95 мың мектеп оқушысы қыс кезінде өздерін сынау үшін алдын ала тест тапсырып көрді. Олар жаппай тестілеу қалай өтетінін біледі», – деп мәлім етті БҒМ басшысы.

Сондай-ақ министрдің сөзінше, биыл академиялық адалдыққа ерекше көңіл бөлінбек. Мәселен, егер емтиханға кірерде талапкерден телефон немесе басқа да рұқсат етілмеген зат табылса, пайдаланып, пайдаланбағанына қарамастан ҰБТ-ға жіберілмейді.

Нұржан Көшкін

Министр: Ауылда COVID-19 жұқтырмау үшін 80 бала 3 ауысымға бөлінеді

Ата-аналар масканы қолдан тігіп, бахилы орнына «маечка» кигізуде.  

25 Сәуір 2020 18:30 2531

Министр: Ауылда COVID-19 жұқтырмау үшін 80 бала 3 ауысымға бөлінеді

Білім және ғылым министрлігі, қоғам және ақпарат құралдары қашықтан оқыту мәселесіне көбірек бас қатырды. «Қашықтан оқыту бойынша ең жиі қойылатын сұрақтар» жадынамасы мен тиісті нұсқаулықтар әзірленіп, таратылды.

Осы орайда есігін қайта ашып жатқан ауыл мектептерінің мәселелерін билік пен қоғам ұмытып кеткен сияқты. Ақпараттық технология заманының игілігінен жұрдай қалған, сондықтан әлеуметтік желілерге қол жеткізе алмаған, ғаламторды пайдаланушылар арасында белсенді ұсынылмаған шалғай ауылдардың үні әрі шықпайды, елге естілмейді.

Осыған назар аудартқан қоғам белсендісі Рүстем Балғожин ауыл мектептерін қайта ашуға өзі рұқсат еткенін БҒМ басшысы Асхат Аймағамбетовтың есіне түсірді.

«Қазақстан ел тарихында тұңғыш рет 2019-2020 оқу жылының 4-ші тоқсанында дистанциялы режимде оқу жүйесіне ауысты. Бірақ Білім және ғылым министрлігінің шешімімен жекелеген ауылдағы мектептерге бұрынғыдай қалыпты жағдайда оқуын жалғастыра беруге рұқсат берілді. Қалыпты жағдайда оқуын жалғастыруы тиіс ауылдарда орналасқан мектептерге министрлик қандай талаптар қойды? Әлде министрдің ойынша ауылда оқитын оқушыларға коронавирус жұқпайды ма? Қалыпты жағдайда оқу процесін жалғастыратын мектептерде қандай қашықтық сақталуы керек?» – деген ол министрден осы сұрақтарға жауап естігісі келетінін жеткізді.

Саясаттанушы Зейін Сабырқұлов ауылда баласын мектепке жібермеуге дайын отырған отбасы жетерлік екенін ескертті. Ал барғаны қалай қорғалады?

«Министр А.Аймағамбетов шәкірті аз мектептер қалыпты жағдайда оқуын жалғастыра берсін деді. Қалыпты жағдай деген аты ғана. Әлемді аты жаман дерт жайлап жатқанда, қалыпты жағдайдың қаупі бар. Осы шешімді қабылдағанда министрлік мәселеге қаншалықты жауапты келіп отыр? Әлде ауылды интернетпен қамтуды сәтсіздікке ұшыратқан шенеуніктер ауыл баласының басын бәйгеге тігіп отыр ма? Аймағамбетов мырза айтуын айтып алып, енді ол жайында жақ ашпайды. Нақты қанша бала мектепке барды? Олар арасында COVID-19 таралмауы үшін не істеледі? Ол туралы нұсқаулықты министрлік жариялаған жоқ. Шалғайдағы ауылдарда тіпті қарапайым маска сататын дәріхана да жоқ. Бірақ ауыл толық оқшауланбаған, жолай жүк көліктерін жүргізушілер тоқтайды, өзге аудан-қалалардан тауар тасылады, қатынас бар. Онымен бірге вирус еніп кетуі ғажап емес. Сонда қияндағы тұтас бір ауылды орталықтағы карантин ауруханаларына тасымалдауға санитарлық авиация күші жетпес», – дейді сарапшы. 

Яғни, білім және ғылым министрі денсаулық сақтау министріне проблема тауып бергелі отырғандай.

Асхат Аймағамбетов бұл сұрақтарға жауап қайырды.

Ол қашықтан оқыту Қазақстанда білім және ғылым министрінің биылғы 1 сәуірдегі «Пандемия кезеңінде білім беру ұйымдарында COVID-19 коронавирустық инфекцияның таралуына жол бермеу жөніндегі шараларды күшейту туралы» №123 бұйрығымен жолға қойылғанын айтты. Бұл ретте ауыл-аймақтың қолында бар технологиялары мен мүмкіндіктері ескеріліп, дистанциялы оқыту бірнеше бағыт бойынша жүргізілуде.

Алайда оның айтуынша, шалғайда орналасқан ауыл тұрғындары мен мектептердің интернет желісіне қолжетімдігі жоқ. Сол себепті оқушылар саны 80 баладан аспайтын ауыл мектептерін жергілікті әкімдіктер өз шешімі бойынша штаттық режимде оқуға көшіріп жатыр.

«Оларға коронавирустық инфекцияның жұғуының және таралуының алдын-алу іс-шараларын сақтау тапсырылды. Сонымен қатар шалғайдағы, әрі коронавирустық инфекция тіркелмеген елді мекендерде орналасқан мектептерге бір мезетте адамдардың көп шоғырлануын болдырмау шаралары сақталған жағдайда, 4-ші тоқсанда оқу процесін күндізгі нысанда жалғастыруына болады. Бұл үшін олар Денсаулық сақтау министрлігінің Тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау комитетінің аумақтық бөлімшесінің келісімін алуы қажет. Содан кейін ол мектептер санитариялық-эпидемиологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуі, дезинфекциялау және кварцтеу жүргізуі, үнемі желдетіп отыруы шарт», – деді министр.

Оның түсіндіруінше, 80 оқушыға дейінгі шағын жинақты мектептердің өзі енді үлкен қалалардағыдай бірнеше ауысыммен білім беруге көшуі тиіс.

«Елді мекен толық оқшаулаған болса, онда күндізгі режимде оқу процесін жалғастыратын мектептер санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды қатаң сақтай отырып жұмыс істейтін болады. Оқушылар мен педагогтар, өзге де қызметкерлер індетке қарсы қауіпсіздік шараларын, нақты нұсқаулықты толық сақтауы қажет. Сабақтар 30 минуттан өткізіледі. Балалар мен ересектердің бір кабинетте немесе қабатта жаппай болуына жол бермеу үшін оқу процесі бірнеше ауысымда ұйымдастырылады. Қажет болған жағдайда кіші топтарда оқыту қарастырылады. Ол жағдайда бөлме міндетті түрде кварцталуы және желдетілуі керек. Әр мұғалім тек қана бір ауысымда жұмыс істейді. Мұғалімнің бірнеше ауысымда жұмыс істеуін болдырмау ұсынылады», – деді білім және ғылым министрі А.Аймағамбетов.

Ауылдықтардың айтуынша, нұсқаулыққа сүйене отырып, педагогтер балаларға бетіне – маска, қолына – медициналық қолғап, ал аяғына – бахилы киіп келуді тапсырыпты. Бұлардың ешқайсысы ауылда сатылмайды. Сондықтан ата-аналар масканы матадан тігіп жатыр. Бахилы орнына қарапайым целлофан пакеттері мен «маечкалар» киюге тура келіпті.

Жанат Ардақ

 

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: