/img/tv1.svg
RU KZ
Әлемге вирустық пандемия қаупі төніп тұр

Әлемге вирустық пандемия қаупі төніп тұр

Қытайда жаңа коронавирус жұқтырғандар тез көбейіп жатқандықтан, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы әлемде төтенше жағдай жариялау мәселесін қарастырады.  

12:30 22 Қаңтар 2020 5286

Әлемге вирустық пандемия қаупі төніп тұр

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Қытайда бет маскалар саудасы қызып, әуежайлар мен теміржол станцияларында жолаушылардың температурасын тексеру осы күндері «нью нормалға» айналды. Бұның бәріне әлемнің бірнеше еліне жетіп, Ай күнтізбесі бойынша Жаңа жыл мерекесі қарсаңында тіпті өршіген жаңа коронавирус себепші.

Қытай үкіметінің сарапшысы Цзянь Нэньшан дүйсенбі күні мемлекеттік телеарна арқылы мәлімдеме жасап, жұмбақ вирустың адамнан-адамға жұғатынын растағаннан кейін, осы елден де, шет мемлекеттерден де маза кетті.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы коронавирустың Қытайдың өзге аймақтарына ғана емес, алдағы күндері басқа елдерді де шарпуы мүмкін екенін ескертті. Сондықтан бүгін бұл ғаламдық орган пандемияға жол бермеу үшін әлемдік деңгейде төтенше жағдай жариялау мәселесін қарастырады.

Сәрсенбі күнгі мәлімет бойынша, бұл инфекциядан 9 адам жан тәсілім етіп, ал оны жұқтырғандар саны 440-қа жеткені ресми түрде расталып отыр және осы науқастармен байланыста болған 2197 тұрғын оқшауланды.

Осыған байланысты, маска сататын компаниялардың акциялары қымбаттап жатқанымен, Азияда нарығында құнды қағаздар арзандап барады. Өйткені инвесторлар қауіпті вирус туризм мен экономикаға кері әсер етеді деп алаңдап отыр.

2002-2003 жылы Қытайдан әлемнің оннан астам еліне SARS коронавирусы тарап, 800-ге жуық адамның өмірін жалмағаны белгілі. Сондықтан бүгінде бірнеше мемлекет Қытайдан, әсіресе, осы инфекцияның ошағынан айналған Ухань қаласынан жеткендерді скринингтен өткізу шараларын күшейтіп отыр.

Қазір Ухань әуежайының күзетшілері жолаушыларды электрондық термометрге аттандырып жатса, интернетте маскалардың бағасы бірден 10 есеге өскен. Ал, әйгілі Weibo әлеуметтік платформасын қолданушылар өзгелерге қолды жақсылап жуып, үйде шықпауға кеңес беріп отыр.

Алғашында бұл дерт теңіз өнімдері базарында пайда болып, жануарлардан адамға берілді деген болжам айтылып, жергілікті басшылық оның адамнан- адамға жұғатынын дереу растамады.

Вирус АҚШ пен Тайваньға да жетті

Соңғы мәліметке қарағанда, Уханьда жұмбақ вирусқа жүздеген адам шалдыққан. Сонымен қатар осындай диагноз Бейжіңде, Шанхайда, Макаода, оңтүстіктіктегі Гуандун провициясында ондаған адамға қойылып отыр және коронавирус шетел асып, АҚШ, Оңтүстік Корея, Жапония, Таиландта, Тайваньда да табылды.

Ухань муниципиалдық денсаулық сақтау комиссиясының дерегінше, бұл ауруға жергілікті 15 медициналық қызметкер де шалдыққан. Ал, Гуандундағы екі пациент Уханьға бармаған. Бірақ олардың туыстары сол қаладан жақында оралыпты. Осындай оқиғаларға қарап, қытайлық мамандар коронавирустың адамнан-адамға жұғатынын мәлімдеп отыр.

Жапония премьер-министрі Синдзо Абэ денсаулық сақтау министрлігі мен өзге үкімет департаменттеріне «өтінемін, барлық сақтық шараларын қабылдаңыздар» деп нұсқау берді.

Бұл коронавирустар тобына адамды кәдімгі тұмауға шалдықтыратын инфекциялар кіреді. Бірақ олардың түйелерден, жарқанаттардан және басқа да жануарлардан табылғандары SARS (Ауыр әрі өткір респираторлық синдром) немесе MERS, яғни, Таяу Шығыс респираторлық синдромы тәрізді қауіпті вирусқа айналып кетуі мүмкін. Олардың негізгі симптомдары – дененің қалшылдауы, жөтел, кеуденің қысылуы және тыныстың тарылуы.

3 миллиард сапар

Коронавирусқа тез әрі кең тарайтын мүмкіндік туып отыр. Себебі Қытай үкіметінің болжамынша, Ай күнтізбесі бойынша Жаңа жыл мерекесі кезінде адамдар әрі-бері қатынап, елде 3 миллиардай сапар жасалуы ғажап емес. Дегенмен кейбір әлеуметтік желі қолданушылары мейрам күндері вирустан сақтанып, үйден шықпайтындарын жазып жатыр.

Қытай президенті Си Цзинпинь осы ауруға қатысты алғаш рет мәлімдеме жасап, мемлекеттік органдарды вирус жайында дер кезінде мұқият ақпарат таратып, осы проблема бойынша халықаралық ынтымақтастықты тереңдетуге шақырды.

Қытайдың оңтүстігіндегі тұрғындар SARS вирусын жұқтыра бастағанда, ел үкіметі бұл эпидемияның қаупін жасыруға тырысып, сол кезде одан 800-ге жуық адам қайтыс болды. Алайда көп кешікпей, бір жоғары лауазымды дәрігер ол құпияны бәрібір ашып, көпке жариялап жіберді.

Гонконг университеті медицина факультетінің деканы Габриэль Ленгтің сөзінше, осы жолы Қытай басшылығы коронавирус қаупіне әлдеқайда тезірек жауап беріп жатыр.

Қазақстан, Ресей, Солтүстік Корея

Алматы халықаралық әуежайының карантиндік мамандары термальдық сурет камерасымен Қытайдан келген жолаушылардың дене температурасын өлшеуге кірісті. Осындай тексерулер АҚШ, Аустралия және Азияның бірнеше елінің авиациялық порттарында жүргізіліп жатыр. Ал, Солтүстік Корея шетелден турист қабылдауды уақытша доғарып отыр. Айта кетсек, бұл мемлекетке саяхаттайтындардың көбі – қытайлықтар.

Қытайдан жеткендерді скринингтен өткізу жұмыстары  Мәскеудің «Внуково», «Шереметьево» және Екатеринбург пен Иркутск әуежайларында да күшейтіліп жатыр.

«Росспотребнадзор» болса, коронавиурстың Ресейге де жетуі мүмкін екенін жоққа шығармай отыр. Дегенмен «Интерфакстің» хабарлауынша, оның таралу ауқымы кең болмайды деген үміт бар.

Арыс Әділбекұлы

Коронавируспен кімдер сәтті күресіп жатыр және неліктен?

Коронавирус эпидемиясы ғаламдық төтенше жағдай деп жарияланғаннан кейін сегіз ай өткенде дүниежүзі елдері пандемиямен күресте әртүрлі нәтиже көрсетіп отыр.  

27 Қыркүйек 2020 12:36 313

Дайындық пен тәжірибенің көмегі

Әлем елдері түрлі стратегия қабылдағанымен, олардың пандемиямен күресі бір-біріне ұқсас: инфекцияланғандарды анықтау (тестілеу, қадағалау) және вирустың тарауын мейлінше азайту шаралары (оқшаулау, карантин және өзге де профилактикалық шаралар). Қытайда 2003 жылы пайда болған өткір респираторлық синдромнан (SARS) немесе атипті пневмониядан ауыр сабақ алғандар алғашында «ковид» эпидемиясына едәуір тиімді жауап бере білді. Мәселен, Тайвань ертерек медициналық тексеру жүргізіп, елді жіті тестілеуден өткізіп, науқастардың кімдермен байланысқанын мұқият қадағалап, коронавирус инфекциясын сәуірде-ақ тоқтатты. Сонымен қатар, Азияда  SARS індетінен кейін маска тағудың үйреншікті жағдайға айналуы да биылғы пандемияны сәттірек еңсеруге көмектескен. 

Ертерек тестілеудің пайдасы

Тестілеуге және науқастардың байланысын қадағалауға қаңтарда кіріскен Оңтүстік Корея, Германия пандемияның бірінші толқынын өзгелерден бұрын тоқтатты. Тестілеу саясаткерлерге күшейіп келе жатқан қауіпке жылдам қарсы тұруға және халықты қатердің растығына сендіруге мүмкіндік берді. Ерте қимылдағанның пайдасы ұзаққа жетіп отыр.  Жаздың соңында екі елде де ауырғандар саны қайта көбейді. Бірақ, бұл мемлекеттер осыған дейін вирустың деңгейін төмендеткені сонша, қазір онымен күрес аса қиынға соғып отырған жоқ. Керісінше, кейбір сарапшылар бір жыл бұрын АҚШ пен Ұлыбританияны пандемияға ең дайын елдер деп атаған еді. Бірақ, олар тестілеуді ертерек жүргізген жоқ. Соның салдарынан вирус бақылаусыз тарап, халықтың денсаулық сақтау саласындағы шенеуніктерге сенімі сетінеп, екі елде «ковидтан» өлгендер әлем бойынша жан басына шаққанда ең көп тіркеліп отыр.

Географияның маңызы

Исландия, Жаңа Зеландия сияқты аралдық мемлекеттер сырттан ешкімді кіргізбей, өздерін толық оқшаулап, коронавирус жұқтыру оқиғаларын мейлінше азайтты. Географиялық орналасудың проблемалық тұстары да бар. Мәселен, сәуір-мамыр айларында экономикасын қайта ашуға кіріскен Қытай вирустың жаңадан өршуін тоқтату үшін Солтүстік Кореямен, Ресеймен арадағы шекараларында сақтық шараларын күшейтуге мәжбүр болды. Ал, Еуропада тұрғындардың шетелге жиі шығуы эпидемияны қайта қоздырып, жазғы демалыс маусымы кезінде аймақ үкіметтерін тағы да әбіргерге түсірді.

Темірдей тәртіп тактикасы

Саясаттанушы София Феннер наурыздағы сараптамасында авторитарлық режимдер де, демократиялық елдер де вируспен күресте жақсы нәтижеге қол жеткізе алады деген қорытындыға келді. Мұндай жағдайда инфрақұрылымның, жедел әрекет ететін сенімді мемлекеттік қызметкерлердің, лидерлердің болуы шешуші рөл ойнаған. Қытай пандемияны тоқтату үшін қаңтарда ондаған миллион адамды темірде тәртіппен карантинге жауып, бүкіл әлемді таң қалды. Бұл әрекет нәтиже бергендіктен, оны дереу өзге континенттердегі елдер қайталады. Қытай қайта ашылғанда да таң қалдырды. Мысалы, оның үкіметі мемлекеттік мекемелердің, телефон байланысы операторларының мәліметтері мен азаматтардың сапарларға шығу тарихын пайдаланып, адамдардың қозғалыс еркіндігін вирус жұқтыру қауіптілігіне қарай түрлі деңгейде шектеді. Бұл шараның тиімді болғаны сонша, пандемия басталған Уханьда жазға таман бірнеше ғана вирус жұқтыруға оқиғасы тіркеліп, ел туралы бұрынғыдай мәлімет жинау қажет болмай қалды. 

Шектеудің аздығы да тиімді

Қатаң шектеусіз де эпидемияны еңсеруге болады. Мысалы, Жапония екі рет өршіген вирусқа міндетті карантинсіз-ақ тосқауыл қойды. Есесіне, әлеуметтік бірлігі жоғары елде жабық кеңістіктен, адам көп жиналатын жерлерден, жақын байланыстан қашуды насихаттай ақпараттандыру науқаны қызу жүргізілді. Германия да көршілерімен салыстырғанда карантиннің жеңіл түрін енгізіп, пандемиямен күресте науқастардың байланыстарын қадағалауға көбірек мән берді. Бұл іске медик-студенттер мен құтқарушылар да тартылды. Олардың қажырлы еңбегінің арқасында Германия АҚШ-пен салыстырғанда коронавирустан әлдеқайда аз адам жоғалтты.

Үкіметке сенім

Халықтың үкіметке сенімі, әсіресе, ақпарат пен ғылыми зерттеулер (олардың кейбірі нашар болуы мүмкін) және бір-біріне қарама-қайшы мәліметтер тасқыны күшейген шақта аса қажет.  Билікке күмәні көп елдерде түрлі конспирациялық теорияларға сенім күштірек. Кейбір комментаторлар бұл жағдайды «инфодемия» деп атап жүр. Қаңтардың 8-де Иран үкіметі украиналық ұшақты әскерилердің қателікпен атып түсіргенін жасырамын деп, халық алдында жалған сөйледі. Содан кейін жергілікті тұрғындар биліктің вирус туралы ескертпелеріне де иланбастан, жаппай сапарларға аттанып, Наурыз мерекесін тойлады.  АҚШ-та сан мың адам штаттардың астаналарында карантинге наразылық білдіріп, экономиканы қайта ашуды талап етті. Қазір екі елде де «ковид» жұқтырғандар аз емес. Латын Америкасында Бразилия мен Мексика лидердері пандемиядан төнген қатерді әу-баста жоққа шығарып, кейін бұл елдер осы аймақта ғана емес, әлемде де коронавирустан көп адам жоғалтқандар санатына енді.

Арыс Әділбекұлы

Биыл тұмауға қарсы егу шаралары неге ерте басталды?

Ал ел ішінде «Тұмауға қарсы екпе дегені – короновирусқа қарсы вакцина екен, осылайша еріксіз сынама жүргізбек болып жатыр» деген дақпырт тарап, онсыз да үрейі ұшқан жұрттың тынышы қашырып жүр.  

23 Қыркүйек 2020 21:09 1728

Жыл сайын елімізде тұмауға қарсы екпе науқаны 1 қазаннан басталатын. Маусымдық жедел респираторлы инфекциялардың алдын алуды 15 қыркүйектен бастап кетудің бір ғана себебі бар екенін көпшілік жақсы біледі. Әйтсе де, халық арасында таралған түрлі алып-қашпа әңгіме жұртты әрі-сәрі күйге түсіріп тұр.

Індетке шалдығып, бір қатерді басынан өткергендер коронавирус пен тұмаудың ұқсас белгілері барына көздері жеткен. Сондықтан, жедел респираторлы инфекциялардың алдын алып, иммунитетті сақтаудың аса маңызды екенін түсініп отыр. Дәрігерлер мен вирусолог мамандар да осыны айтып, ескертіп жатыр. Алайда, тұмаудың түрлі штамы болатыны секілді, екпенің де түрлері көп.

Екпе алғанда қайсысын салғызған жөн? Еліміз бойынша тұмауға қарсы вакцинаның қай түрі егілуде? Ол COVID-19 вирусынан қорғай ма? Дүдәмәл ойға беріліп, екпе салғызуға батыл шешім қабылдай алмай отырғандардың көкейіндегі көп сұраққа Жамбыл облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Әсет Қалиев жауап берді.  

«Біз бірнәрсені ұмытпауымыз керек. Екпе талай жылдан бері көптеген әлеуметтік мәні бар түрлі жұқпалы аурулардың таралуына тосқауыл болып келді. Жұқпалы аурулардың елдің әлеуметтік-экономикалық ахуалына тигізер әсері көп. Еңбекке деген қабілеттілік төмендейді, өнімділік азаяды. Мұны, әсіресе, жұмыс берушілер жақсы түсінуі тиіс. Әйтсе де, пандемия жағдайында көпшіліктің көңілінде үрейдің болуы да заңдылық. Бірақ, жел сөзге ерік бермей, ресми ақпараттарға ғана құлақ асқан жөн. Жедел респираторлы вирустық инфекциялар таралып, тұмауратқан тұрғындар коронавирус жұқтырса, аса қауіпті. Сол үшін тұмауға қарсы вакцинация жасау керек», – деді Әсет Әскербекұлы.

Тұмаудың түрлі шта мы болатыны белгілі. Соған қарай екпенің де түр-түрі бар. Дәл қазір соның қандай түрін салғызған жөн? Бұл мәселені облыстың Бас дәрігері былай түсіндірді:

«Жылда тұмау таралатын маусымда еліміздің вирусолог мамандары алдын ала талдау жүргізеді. Жедел репираторлы вирустық инфекциялардың қай түрі ауыр соғуы мүмкін екенін саралайды. Соған қарай вакцинаға тапсырыс беріледі. Биыл да елімізде құрамында тұмаудың бірнеше штаммына қарсы препараттары бар Ресейде өндірілген «ГРИППОЛ» екпесі егілуде. Бұл вакцина алдыңғы жылдары да салынған. Екпеден кейін кейбір адамдарда ине салған орны қызарып, дене қызуы көтерілуі мүмкін. Бірақ одан қорықпау керек. Ол қалыпты жағдай».

Тұмауға қарсы екпе алу-алмау әркімнің өз еркінде. Дәргіеолердің сөзінше, екпе алған жан тұмауратпайтынына сенімді болады. Әрі екпенің бағасы қолжетімді. Қазақстандық азамат таңдау құқы бойынша тіркелген емханасына барып,  800-1500 теңге аралығында ақысын төлеп, вакцина салғыза алады. Әлеуметтік желіде жазылып жатқан «тұмауға қарсы екпенің бағасы 5000 теңгеден кем емес» деген сөз де – алып-қашпа әңгіме көрінеді. Жамбыл облыстық денсаулық сақтау басқармасы мұндай қауесеттің таралуына ненің негіз болғанын саралауға уәде берді.

Әсел Мұратбекқызы