DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 314,56 Brent 36,55
Әлемнің ең үлкен, ең қымбат сайлауына әзірлік жүріп жатыр

Әлемнің ең үлкен, ең қымбат сайлауына әзірлік жүріп жатыр

Сәуірде Үндістанда парламенттік сайлау басталып, оған алты аптада 900 миллион адам қатысып, 7 миллиард доллар жұмсалады.

17 Наурыз 2019 11:30 4006

Әлемнің ең үлкен, ең қымбат сайлауына әзірлік жүріп жатыр

Автор:

Арыстан Рысбек

Дүниежүзінің ең ірі демократиясы ең қымбат саяси науқанға әзірленіп жатыр. Үндістанда парламенттік сайлау сәуірдің 11-де басталып, мамырдың 19-да аяқталып, оның қорытындысы мамырдың 23-де жарияланады. Дауыс беру бөлімшелері елдің солтүстігіндегі Гималай бөктерінде, оңтүстігіндегі Үнді мұхиты жағалауында, батысындағы Тар шөлінде, шығысындағы Сундарбанс нулы аймағында ашылады.

Нью-Делидегі Медианы зерттеу орталығының мәліметінше, бұл сайлауға 500 миллиард рупий немесе 7 миллиард доллар жұмсалады. Ал, Америка саясатының ақшасын санаумен айналысатын OpenSecrets.org порталының есебінше, 2016 жылы Құрама Штаттарда өткен президент және Конгресс сайлауларына 6,5 миллиард доллар кеткен екен.

2014 жылы Үндістан парламенттік сайлауға 5 миллиардтай доллар шығындады. Яғни, әрбір дауыс берушіге 8 доллардан келген. Осы тұста айта кететін бір жайт, бұл оңтүстіказиялық мемлекет тұрғындарының 60 пайызы күніне 3 долларға ғана өмір сүріп жатыр.

«Шығынның артуына әлеуметтік желілерді көбірек қолдану, жол шығынының еселенуі, жарнаманың жиілеуі себеп», – дейді Медианы зерттеу орталығының басшысы Бхаскара Рао «Блумберг» агенттігіне берген сұқбатында. 

Оның дерегінше, 2014 жылы саяси партиялар әлеуметтік желілерге 2,5 миллиард рупий жұмсаса, биыл 50 миллиардқа жуық рупий шығындауы мүмкін. Сонымен қатар, кандидаттар мен партия қызметкерлері сайлаушылармен кездесу үшін автобустар мен өзге де көлік түрлерінен бөлек, тікұшақтарды да көбірек қолданбақ.

Үндістан парламентінде 545 орын бар. Сол мандаттарға 8 мыңнан астам үміткер таласады. Демек, бәсеке өте қатал. Пара беріп, дауыс жинауға кепілдік жоқ. Сондықтан, кандидаттар халыққа сыйлық таратып, өз ықпалы мен ресурстарын көрсетуге тырысады.

Калифорния университетінің доценті Дженнифер Бассель жүргізген сауалнама нәтижесіне қарағанда, Үндістанда федералдық деңгейдегі саясаткерлердің 90 пайыздан астамы өз сыбайластарының дауыс жинау үшін сайлауда қолма-қол ақша, алкоголь және жеке заттарын таратуға мәжбүр болатынын айтқан.

Кейбір аудандарда электорат алдында бедел жинау үшін үміткерлер тұрғындарға блендерлар, теледидарлар, кейде тіпті ешкілерді таратқан. Дегенмен, мұндай шығынды заңдық нормадан асыруға болмайды. Мәселен, былтыр осы ереже бұзылғандықтан, Карнатака штатында өткен сайлау кезінде 1,3 миллиард рупий, алтын бұйымдар, ішімдіктер, есірткі заттары тәркіленген.

Үндістан саясаткерлері митингтерді жақсы көреді: олар халықты жинап, сайлау қарсаңында жалынды риторикаларымен өз жағына тартуға мейлінше күш салады және кейбір үміткерлер тұрғындарға тауық етінен әзірленген ұлттық тағам үлестіреді. Ал, мұндай ас ауылдың қарапайым тұрғыны үшін үлкен олжа саналуы мүмкін. Орындықтарға, петардаларға, микрофондарға, күзетшілерге, кандидаттарды тасымалдайтын көліктерге кететін шығын өз алдына бір төбе.

Үндістан сайлау комиссиясы ескерткендей, биыл да рейтинг бойынша алда келе жатқан канидаттардың атын жамылып, бақ сынайтын адамдар кездесуі мүмкін. Мұндай фактілер 2014 жылы халқы көп Уттар-Прадеш штатында көп тіркелген.

Теледидар мен газет-журналдарда жарнама орнанастырумен айналысатын Zenith India фирмасының мәліметінше, алдағы сайлауда жарнаманың өзіне 26 миллиард рупий жұмсалады. Бұл осыдан бес бұрын екі негізгі партия жарнамаға шығындаған қордан 12 миллиард рупийге көп.

Үндістанда сайлау шығындарының түгелге жуығы үгіт-насихат науқандарына кетеді. Дегенмен, қазір орталық сайлау комиссиясы Гималайдың теңіз деңгейінен 4500 метр биіктігінде орналасқан елді мекендері мен Батыс Үндістан джунглиінде жалғыз күн кешіп жатқан тақуа адамдар үшін дауыс беру бөлімшесін ұйымдастыру қиындығына тап болып отыр.

Тағы бір айта кететін жайт, үстіміздегі қаржы жылында Үндістан бюджеті сайлау комиссиясына 2,62 миллиард рупий бөлген. Сол қаражаттың бір бөлігі шалғайдағы ауылдарға электрондық дауыс беру машинасын жеткізу үшін піл жалдауға және елдің солтүстік-шығысындағы қуатты Брахмапутра өзені арқылы адамдар мен материалдарды қайықпен әрі-бері тасымалдауға жұмсалады.

Арыстан Рысбек

Тегтер:

шығын рупий

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

«Айлығын азайтса, ұйқышыл депутаттар өздері-ақ кетеді»

Депутаттықтан үміткер жастардың 30%-дық квотасына әйелдер ортақтасады. 

10 Ақпан 2020 16:17 4446

«Айлығын азайтса, ұйқышыл депутаттар өздері-ақ кетеді»

Әділет министрлігінде депутаттықтан үміткер жастарға квота бөлу мәселесі тағы талқыға түсті. Бұл жолы қоғамдық кеңес мүшелері партиялық сайлау тізіміндегі 30%-дық квотаны әйелдермен бөлісетін жастардың нақты жасы қаншадан аспауы керек деген сауалдың төңірегінде бір байламға келе алмай тарқасты.

Білім және инновация палатасының төрағасы Мұрат Әбенов бастаған бір топ сайлауға партиялық тізім арқылы түсетін жастардың жасы 29-дан аспауы керек деген заң талабына қарсы шықты. Бір қызығы, бұл ұстанымды Zhas Otan жастар қанатының төрағасы Елнұр Бейсембаев та қолдап шықты.

«Заң жобасында жергілікті мәслихат пен Парламентке бірдей жас белгілеп қойған, 25 пен 29 аралығы. Бұрын 29 деген жастар санатының шегі болатын. Ал қазір оқуды 27-ге келіп аяқтайтындар бар. Отбасын құру жасы да бұрынғыдан 4 жылға кейіндеп кетті. Тәжірибе жинап үлгермеген адамды заң шығару сияқты маңызды іске араластырғалы отырмыз. Менің ойымша, жастар квотасына 35 жасқа дейінгілерді енгізген дұрыс шығар. Ал мәслихатқа 29 жас қала берсін. Бірақ 25-тен басталуы керек деген талап сақталғаны дұрыс. Алашорданың барлық басшылары 28-29-да болған екен ғой», – деді Мұрат Әбенов.

Сенаторлықтың дәмін татып үлгерген тағы бір экс-депутат, Әділет министрлігінің қоғамдық кеңес төрағасы Серік Ақылбай да «кемел жас» концепциясын жанын сала қолдады. Ол тіпті Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасымен қолға алынған заң жобасын «Парламентті балабақшаға айналдыру» деп бағалады.

«Бұрынғы сенатор, судья ретінде бұл ұсынысты қолдаймын. Мысалы, қазір судьялар 35 жастан бастап тағайындалады. Неге 29 жаспен шектеліп отырғанымыз түсініксіз. Депутат деген өмірлік тәжірибе жинақтаған, кемел жастағы адам болуы керек. 29 жастағы ұл халықпен қалай кездеседі? Мен депутат болып жүргенде жасым 60-та еді. Соның өзінде халықтың сауалына жауап беруге қиналатынмын. 29 жасында адам өмірді танып үлгермейді. Оның үстіне 29 деген шегі болып тұр. Заң шығарушы органды балабақшаға айналдырудың қажеті жоқ. Заң шығару деген жай келіп, отырып, сықылықтап кету емес. Маңызды мәселелер шешілетіндіктен, маңызды адамдар отыруы керек», – деді экс-сенатор.

Абырой болғанда министрлік жанынан құрылған қоғамдық кеңес мүшелерінің арасында депутаттар құрамын жасарту бастамасына оң қабақпен қарайтын жандар да бар екен.

«Келісу» кәсіпқой медиаторлар одағының директоры Сара Ыдрысова «кемел жастағы» депутаттардың ұйқысы да кемел екенін бүкіл халық көргенін еске салды.

«Мен депутаттар кемел жаста болуы керек дегенмен келіспеймін. Парламентте істедіңіз, білесіз. Сол кемел жастағы депутаттардың ұйықтап отырған сәттері интернетте толып жүр. Сіз айтқан маңызды мәселелерді олар ұйықтап отырып шешеді.  Сондықтан  депутаттар құрамын жасарту керек деп санаймын. Сирек жағдайда болмаса, 60 пен 70-тен асқан жолдастарды Парламентке жібермеу керек. Олар – өмірден шаршаған адамдар. Тәжірибесі тасып бара жатса, басқа іске арнасын. Егер Парламенттің тиімділігін арттырғыларыңыз келсе, депутаттың айлығын азайтып, барлық жеңілдікті алып тастаңыздар. Сонда ғана ел игілігі үшін шын ниетімен жұмыс істейтіндер іріктеледі», – деді ол.

Жиын барысында депутаттықтан үміткер орта буын өкілдері аға буын кандидаттармен бәсекелескеннен гөрі жастар мен әйелдерге бөлінетін квотаға ортақтасуды оңай көретіні байқалды. Аға буын да қалған 70% мандатқа орта жастағы үміткерлерді ортақтастырғысы келмейтін сияқты.

«Zhas Otan жастар қанатына 29-ға дейінгілер қабылданады. Расымен де біздегі жастардың белсенділігі айрықша. Біз квотаға ілінетіндердің жасын 35-ке дейін көтеру арқылы олардың құқығын шектеп жатқан жоқпыз. Керісінше, қатарын толықтыратын едік. Мысалы, менің жасым 31-де дейік. Қазіргі талап бойынша мен партиялық тізімнің квотасынан тыс қаламын. Яғни, маған жасы үлкен, беделді азаматтармен бәсекеге түсуге тура келеді. Екеуміз қатар сайлауға түссек, жасы үлкен үміткердің даусы көп болатыны анық», – дейді Елнұр Бейсембаев.

Жиын барысында заң жобасының өзге де шикі тұстары ашылды. Парламенттік сайлауға түсетін партиялар үміткерлердің тізімін 30%-дық квота талабын сақтай отырып өткізуге тиіс.

«Санмен сөйлесек, Мәжіліске партиялық тізім бойынша 98 адам өтеді. Конституциялық заң бойынша бұған қосымша 30 орын тағы бар.  Сонда 98 мандатқа әр партия 128 адам ұсынады деген сөз.  Сонда 30% дегеніміз 35 адам деген сөз. Осынша әйел мен жастар болуы керек», – дейді Әділет министрлігінің Заңнама департаментінің директоры Олжас Данабеков.

Дегенмен, ол бұл талаптың іс жүзінде орындалмай қалуы мүмкін екенін жоғға шығармады.

«Теориялық тұрғыда саяси партиялар сайлауға дейін тізімді талапқа сай өткізіп, сайлаудан кейін мандаттарды бөлісу кезінде ол талапты сақтамай қоюы мүмкін. Заң жобасында бұл мәселе реттелмеген», – деді министрлік өкілі.

Қоғамдық кеңес мүшелері әйелдер қос палатағы 30%-дық межені қазірдің өзінде толтырып отырғанын айтады. Заң жобасында олардың пайыздық ара-жігі нақты көрсетілмеген. Сондықтан, қазіргі  құрам сақталған жағдайда жастарға заң шығару органынан орын бұйыруы екіталай көрінеді.

Есімжан Нақтыбайұлы        

 

 

Квотамен сайланған әйел депутатқа әйелдер ісімен айналысу міндет

Сайлау және саяси партиялар туралы жаңа заң тұжырымдамалары жарияланды. 

05 Ақпан 2020 10:57 1525

Квотамен сайланған әйел депутатқа әйелдер ісімен айналысу міндет

Әділет министрлігінің түсіндіруінше, «Саяси партиялар туралы» заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» жаңа заң жобасы небары 2 баптан ғана тұрады.

Оның біріне сәйкес, бұдан былай жаңа партия ашу үшін құрылтайшыға 20 мың мүше жиса, жеткілікті болмақ.

«2019 жылғы 20 желтоқсанда Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің екінші отырысында Мемлекет басшысы саяси партияларды құру үшін тіркеу кедергісін 40 мыңнан 20 мың адамға дейін төмендетуді тапсырды. Бұл тапсырманы «Саяси партиялар туралы» заңға түзету арқылы іске асыру ұсынылады», – деп түсіндіреді ведомство.

Сонымен қатар Әділет министрлігі «Қазақстандағы сайлау туралы» конституциялық заңына толықтырулар енгізу туралы» жаңа конституциялық заңы жобасының тұжырымдамасын да ұсынды.

Құжат Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауға түскен саяси партиялардың Орталық сайлау комиссиясына ұсынатын партиялық тізімінде әйелдер мен жастарға арналған міндетті 30% квотаны қарастыру туралы тапсырмасын орындауға бағытталған.

«Ұлттық заңнамада бұл міндетті іске асыру үшін берік құқықтық негіз құру қажет.Алайда қазіргі уақытта тиісті заңның болмауына байланысты сайлау тізіміне енгізілген адамдардың жалпы санынан әйелдер мен жастарға ұсынылған 30%-дық квотаның сақталуын қамтамасыз етудің қандай да бір нақты тетіктер жоқ. Сондықтан партиялық тізімдерде әйелдер мен жастар үшін 30% квота енгізу заңнамалық тұрғыдан бекітіледі», – деп түсіндіреді ведомство.

Айтқандай, осы квотамен сайланған жастар мен әйелдер «тиісті әлеуметтік топтармен белсенді жұмыс істеуге және өз қызметінде олардың мүдделерін ескеруге міндеттеледі». Әйтпесе, нәзік болмыс иелері және жас ұрпақ өкілдері көлігі судан өткесін, яғни Парламент орынтағына жамбасы тигесін өз тектестері мен құрбы-құрдастарын ұмытып кетеді, олардың мәселесімен айналыспайды.

Аты айтып тұрғандай, бұл квотаға іліккісі келетіндер не әйел болуы не жасы 29-ға толмауы шарт. Әділет министрлігі квотаға кіргісі келетіндер жасын осылай шектеуді, ал жастар мемлекеттік бағдарламасында бекітілген 35 жас межені алмауды жөн көрді.

Құжатқа сәйкес, егер қандай да бір партияның Ортсайлаукомға өткізген тізімінде жастар мен әйел кандидаттар үлесі 30 пайыздан кем болып шықса, бұл тізімді қабылдаудан бас тартуға себеп болуы мүмкін.

«Қазақстандағы сайлау туралы» конституциялық заңда партиялық тізімді тіркеуден бас тарту негіздерінің бірі ретінде саяси партияның тізімді ұсыну ережелерін бұзуы бекітілген. Осыған байланысты «Саяси партиялар туралы» заңда саяси партиялардың өз тізімдерінде аталған квотаны қамтамасыз ету міндетін белгілейтін нормаларды бекіту ұсынылады. Қазақстанның сайлау жүйесінде және сайлаудың өзінде гендерлік әрі жас бойынша квотаның белгіленуі ел Конституциясына қайшы келмейді», – делінген тұжырымдамада.

Сарапшылар билік бұған сайлау процесіне жаңа сайлаушыларды тарту үшін барып отырғанын айтады. Себебі әр сайлау өткен сайын оған дауыс берушілерді тарту қиын болып барады.

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің сайлау және партиялар туралы заңнаманы өзгертуге жауапты мүшесі, «Транспаренси Қазақстан» өкілі Марат Шибұтов өзге партияларды оянуға шақырады. Өйткені Nur Otan партиясының жетекшісі Бауыржан Байбек аймақтарда праймеризге кірісетіндерін жариялап та қойды.

«Праймериз – Еуроодақта еуропарламентке ұмтылған барлық партия үшін басты тетік. Осы арқылы кадрлық құрам жақсартылады. Ал бізде басқа партиялар үнсіз. Nur Otan сайлауға дайындығының алғашқы сырларын сыртқа шығарды. Яғни, жергілікті жерлердегі барлық перспективті кадрларды партиялық тізімге ілгерілетуге тырыспақ. Заңдағы жастар мен әйелдерге квота бекітілуін қолдаймын, бұл – жақсы әлеуметтік лифт. Өңірлік элитаға бұл жағуға тиіс: орталықта ақсақалдар қашанғы отыра береді, ротация керек. Ал басқа партияларға енді осы жас пен жыныстағы келешегінен үміт күттіретін адамдарды өз тізіміне тарту қиын болады – олар қазірден кешігуде», – деген ойда Марат Шибұтов.

Жанат Ардақ

Тегтер:

шығын рупий

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: