/img/tv1.svg
RU KZ
Әлемнің індетті еңсеру үшін Қытайдан үйренер тұстары көп

Әлемнің індетті еңсеру үшін Қытайдан үйренер тұстары көп

Көрші ел агрессивті шараларының арқасында коронавирус құрбандарының қатарын тыйып, жұқтыру фактілерін күрт азайтты.  

19:18 30 Наурыз 2020 3512

Әлемнің індетті еңсеру үшін Қытайдан үйренер тұстары көп

Автор:

Табиғат Нұрболат

Қытай небәрі екі айдың ішінде Covid-19 деп аталатын жаңа коронавирустың таралуын тежеді. Мүмкін, Қазақстанның көрші елдің жасағанын дәл солай қайталауға қауқары жетпес,бірақ бірқатар нақты шараларды қабылдауға күші жететінін анық.  Осы вирус Қытайдан шыққаны бәріне белгілі. Оның үстіне індетпен күреске дайындалуға уақыты да көп болмады. Дегенмен бұл ел өте агрессивті шаралар қабылдау, экономикасын уақытша тоқтату арқылы оң нәтижелерге қол жеткізді. Тіпті дамушы елдер қазірдің өзінде вирустың таралуын осылай ауыздықтай алмай жатыр. 

Сонымен, Қытай қабылдаған шаралар мыналар:

Біріншісі: Технологияны оңтайлы қолдану

Ақпан айында бұл елде медициналық қызмет көрсетуге арналған QR-код жүйесі жаппай енгізіле бастады (Alipay смартфондары мен Wechat-та бар). Тұрғындар өз аты-жөнін, телефон нөмірін, денсаулығы туралы деректерді, соңғы рет қайда барғаны және ауру адамдармен қарым-қатынаста болған-болмағаны туралы мәліметтерді осы жүйеге енгізеді. Содан кейін осы ақпарат негізінде бағдарлама жасыл, сары не қызыл түске боялады. Жасыл түс емін-еркін жүруге болады дегенді білдірсе, сары түс жанғандар оқшаулануы тиіс. Ал қызыл түс иелеріне медициналық тексеріс, емделу немесе үй карантині тағайындалады. 

Екіншісі: Елді түгелдей бұғаттап тастау

Індет өршіген аумақ түгелдей жабылды. Тұрғын аудандарына кірмек болғандардың температурасын үкіметтік волонтерлер тексеріп отырды. Ғимаратқа кірушілер аяқ киімдерін дезинфекциялауға міндеттелді. Тағы бір қызық жайт: Қытайдағы оқшаулану процесі мүлдем бөлек нәрсе. Мұнда азық-түлік тұрғындардың үйлеріне жеткізіліп тұрды. Билік тіпті адамдардың қанша рет сыртқы есікті ашып-жапқанын телефондағы арнайы аппарат арқылы бақылап отыру жүйесін енгізген.

Үшіншісі: Вирусты анықтайтын тегін тест пен емдеу

Қытай вирусты анықтайтын сынамалар үшін халықтан ақша алмады. Өйткені симптомдары қатты байқалмаған адамдар тексерілмеген жағдайда індеттің таралуы жаңа қарқынға ие болушы еді.

Төртіншісі: Халықты ортақ мүдде үшін жұмылдыру

Осы ретте Қытай қызыл түсті насихаттау баннерлерін қолдану арқылы пандемияның қаншалықты қауіпті екенін халыққа жеткізді. «Бірге тамақтану өлім іздеумен пара-пар», «Туған-туысқандарға қонаққа бару – оларды қатерге тігу», «Үйде болу арқылы партия мен үкіметке көмегің тиеді» деген сияқты ұрандар арқылы адамдарды үйлерінде қалдыра білді.

Бесіншісі: Өте аз уақыт ішінде аурухана салынды

Қытайда коронавирус жұқтырғандарды емдейтін 1000-1300 орындық аурухана салынды. Біріншісін көтеруге небәрі алты күн, ал екіншісін тұрғызуға он бес күн кеткен. Құрылысшылар үзіліссіз күні-түні жұмыс істеген. Бұған дейін, яғни 2002-2003 жылдары бұл елде SARS коронавирусын жұқтырғандарға арналған аурухана жеті күн ішінде салынған болатын.

Алтыншы: Кей дәрігерлердің қабылдауы онлайнға ауысты

Шұғыл емес медициналық көмек пен дәрігерлердің консультациясы онлайн түрде жүргізілді. Бірақ оның салдары өзге аурулары бар науқастарға ауыр тигенімен, бұл да вирустың кең етек жаюына тосқауыл болды.

Жетіншісі: Билік басқа саладағы ірі компанияларды маска шығаруға көндірді

Мысалы, Apple iPhone өндіретін Foxconn өз фабрикаларын қайта жасақтап, бетперде шығара бастады. Сонымен қатар елде медициналық құрылғылардың экспорты тоқтатылды.

Факт: Қытайдың мемлекеттік CGTN телеарнасының 30 наурыздағы мәліметі бойынша, осы күнге дейін 81470 қытайлық вирусты жұқтырып, оның 90 пайыздан астамы жазылған. Ал 3311-інің ауруы асқынып, қаза тапқан.

Табиғат Нұрболат

Коронавируспен кімдер сәтті күресіп жатыр және неліктен?

Коронавирус эпидемиясы ғаламдық төтенше жағдай деп жарияланғаннан кейін сегіз ай өткенде дүниежүзі елдері пандемиямен күресте әртүрлі нәтиже көрсетіп отыр.  

27 Қыркүйек 2020 12:36 1139

Дайындық пен тәжірибенің көмегі

Әлем елдері түрлі стратегия қабылдағанымен, олардың пандемиямен күресі бір-біріне ұқсас: инфекцияланғандарды анықтау (тестілеу, қадағалау) және вирустың тарауын мейлінше азайту шаралары (оқшаулау, карантин және өзге де профилактикалық шаралар). Қытайда 2003 жылы пайда болған өткір респираторлық синдромнан (SARS) немесе атипті пневмониядан ауыр сабақ алғандар алғашында «ковид» эпидемиясына едәуір тиімді жауап бере білді. Мәселен, Тайвань ертерек медициналық тексеру жүргізіп, елді жіті тестілеуден өткізіп, науқастардың кімдермен байланысқанын мұқият қадағалап, коронавирус инфекциясын сәуірде-ақ тоқтатты. Сонымен қатар, Азияда  SARS індетінен кейін маска тағудың үйреншікті жағдайға айналуы да биылғы пандемияны сәттірек еңсеруге көмектескен. 

Ертерек тестілеудің пайдасы

Тестілеуге және науқастардың байланысын қадағалауға қаңтарда кіріскен Оңтүстік Корея, Германия пандемияның бірінші толқынын өзгелерден бұрын тоқтатты. Тестілеу саясаткерлерге күшейіп келе жатқан қауіпке жылдам қарсы тұруға және халықты қатердің растығына сендіруге мүмкіндік берді. Ерте қимылдағанның пайдасы ұзаққа жетіп отыр.  Жаздың соңында екі елде де ауырғандар саны қайта көбейді. Бірақ, бұл мемлекеттер осыған дейін вирустың деңгейін төмендеткені сонша, қазір онымен күрес аса қиынға соғып отырған жоқ. Керісінше, кейбір сарапшылар бір жыл бұрын АҚШ пен Ұлыбританияны пандемияға ең дайын елдер деп атаған еді. Бірақ, олар тестілеуді ертерек жүргізген жоқ. Соның салдарынан вирус бақылаусыз тарап, халықтың денсаулық сақтау саласындағы шенеуніктерге сенімі сетінеп, екі елде «ковидтан» өлгендер әлем бойынша жан басына шаққанда ең көп тіркеліп отыр.

Географияның маңызы

Исландия, Жаңа Зеландия сияқты аралдық мемлекеттер сырттан ешкімді кіргізбей, өздерін толық оқшаулап, коронавирус жұқтыру оқиғаларын мейлінше азайтты. Географиялық орналасудың проблемалық тұстары да бар. Мәселен, сәуір-мамыр айларында экономикасын қайта ашуға кіріскен Қытай вирустың жаңадан өршуін тоқтату үшін Солтүстік Кореямен, Ресеймен арадағы шекараларында сақтық шараларын күшейтуге мәжбүр болды. Ал, Еуропада тұрғындардың шетелге жиі шығуы эпидемияны қайта қоздырып, жазғы демалыс маусымы кезінде аймақ үкіметтерін тағы да әбіргерге түсірді.

Темірдей тәртіп тактикасы

Саясаттанушы София Феннер наурыздағы сараптамасында авторитарлық режимдер де, демократиялық елдер де вируспен күресте жақсы нәтижеге қол жеткізе алады деген қорытындыға келді. Мұндай жағдайда инфрақұрылымның, жедел әрекет ететін сенімді мемлекеттік қызметкерлердің, лидерлердің болуы шешуші рөл ойнаған. Қытай пандемияны тоқтату үшін қаңтарда ондаған миллион адамды темірде тәртіппен карантинге жауып, бүкіл әлемді таң қалды. Бұл әрекет нәтиже бергендіктен, оны дереу өзге континенттердегі елдер қайталады. Қытай қайта ашылғанда да таң қалдырды. Мысалы, оның үкіметі мемлекеттік мекемелердің, телефон байланысы операторларының мәліметтері мен азаматтардың сапарларға шығу тарихын пайдаланып, адамдардың қозғалыс еркіндігін вирус жұқтыру қауіптілігіне қарай түрлі деңгейде шектеді. Бұл шараның тиімді болғаны сонша, пандемия басталған Уханьда жазға таман бірнеше ғана вирус жұқтыруға оқиғасы тіркеліп, ел туралы бұрынғыдай мәлімет жинау қажет болмай қалды. 

Шектеудің аздығы да тиімді

Қатаң шектеусіз де эпидемияны еңсеруге болады. Мысалы, Жапония екі рет өршіген вирусқа міндетті карантинсіз-ақ тосқауыл қойды. Есесіне, әлеуметтік бірлігі жоғары елде жабық кеңістіктен, адам көп жиналатын жерлерден, жақын байланыстан қашуды насихаттай ақпараттандыру науқаны қызу жүргізілді. Германия да көршілерімен салыстырғанда карантиннің жеңіл түрін енгізіп, пандемиямен күресте науқастардың байланыстарын қадағалауға көбірек мән берді. Бұл іске медик-студенттер мен құтқарушылар да тартылды. Олардың қажырлы еңбегінің арқасында Германия АҚШ-пен салыстырғанда коронавирустан әлдеқайда аз адам жоғалтты.

Үкіметке сенім

Халықтың үкіметке сенімі, әсіресе, ақпарат пен ғылыми зерттеулер (олардың кейбірі нашар болуы мүмкін) және бір-біріне қарама-қайшы мәліметтер тасқыны күшейген шақта аса қажет.  Билікке күмәні көп елдерде түрлі конспирациялық теорияларға сенім күштірек. Кейбір комментаторлар бұл жағдайды «инфодемия» деп атап жүр. Қаңтардың 8-де Иран үкіметі украиналық ұшақты әскерилердің қателікпен атып түсіргенін жасырамын деп, халық алдында жалған сөйледі. Содан кейін жергілікті тұрғындар биліктің вирус туралы ескертпелеріне де иланбастан, жаппай сапарларға аттанып, Наурыз мерекесін тойлады.  АҚШ-та сан мың адам штаттардың астаналарында карантинге наразылық білдіріп, экономиканы қайта ашуды талап етті. Қазір екі елде де «ковид» жұқтырғандар аз емес. Латын Америкасында Бразилия мен Мексика лидердері пандемиядан төнген қатерді әу-баста жоққа шығарып, кейін бұл елдер осы аймақта ғана емес, әлемде де коронавирустан көп адам жоғалтқандар санатына енді.

Арыс Әділбекұлы

Кавасаки синдромы: балаларды бұл індеттен қалай қорғай аламыз?

Аталған дерт тек коронавируспен ауырған балаларда ғана кездеседі. 

13 Тамыз 2020 13:36 5639

Соңғы күндері  желіде тараған Кавасаки синдромына шалдыққан балалар туралы ақпарат елдің үрейін ұшырды. Алайда бұл ауру жаппай тараған жоқ. Пандемия басталғалы Алматы, Нұр-Сұлтан, Павлодар қалаларында синдромның үш дерегі тіркелген. Ал желіде Кавасаки коронавирустың тек балалар арасында кездесетін түрі деген жансақ пікірлер де өріп жүр. Сондықтан бұл синдром туралы нақты деректер мен маман пікірін ұсынамыз.

«Сақтансаң, сақтайды»

Кавасаки синдромы алғаш рет Италияда -10, Нью-Йоркте - 53, Лондонда 8 балада байқалған. Оның қайдан пайда болатынын шетелдік дәрігерлер де дөп басып айта алмай отыр. Мамандардың айтуынша бұдан сақтанудың жалғыз жолы коронавирустық инфекцияны жұқтырмау. Өйткені аталған синдром коронавирустан емделген балаларда екі-үш аптадан кейін анықталған. Медицинада мұны «COVID-19-бен уақытша байланыстағы мультижүйелік қабыну» деп сипаттайды. Яғни, бұл дерт коронавируспен тікелей байланысты.

Кавасаки синдромы мен Каваски ауруы

Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығының басқарма төрайымы Риза Боранбаева бұл синдромға шалдықпау үшін ең алдымен коронавирустан сақтану керегін айтады. Ол үшін сау балаларға түрлі дәрі беріп алдын-алуға тырысудың қажеті жоқ. Әдеттегі сақтық шараларын жасау жеткілікті.  Бұған қоса Кавасаки синдромынан бөлек, осыған ұқсас Каваски ауруы да бар екен.

«Екеуінің айырмашылығы - аурумен жаңа туған нәрестеден бастап 8 жасқа дейінгі балалар ауырса, синдром 20 жасқа дейінгі жасөспірім мен жастар арасында да болуы мүмкін», – дейді дәрігер.

Кавасаки ауруымен Қазақстанда жылына шамамен бес бала ауырады. Ал синдром биыл тұңғыш рет тіркелген.

«Оның басты белгісі – бала коронавирустан емделгеннен кейінгі екі-үш аптада білінеді. Алдымен дене қызуы 38 немесе одан да жоғары көтеріліп, бұл бірнеше күн бойы жалғасады. Балада жөтел пайда болып, тыныс алуы қиындап, аяқ-қолы, денесінде бөрткен, көзінде коньюнктивит пайда болады. Тілі, алақаны мен табаны қызарып, іші қатты ауырып, өтуі мүмкін», – дейді Риза Боранбаева.

Медицина маманының айтуынша, мұндай белгі байқалса, учаскелік дәрігер мен жәдел жәрдемді шақыру керек. Алайда инфекциялық бөлімге жатқызуды талап етудің керегі жоқ.

«Балада Кавасаки синдромының белгісі байқалса, инфекциялық бөлімге емес, көпсалалы педиатриялық клиникаға жатқызу қажет», – дейді «ақ халатты».

Асқындырып алмау керек

Ем стационарда жүргізіледі. Ауруханада сараптама тағайындалып, қан сарапталып, коагулограмма жасалып, УЗИ, КТ, ренгтген арқылы тексеріп, салалы диагностика жасайды. Адам бұл індетпен орташа немесе ауыр деңгейде ауыруы мүмкін.  

«Дерт асқынып кетсе, тамырларды зақымдап, жүрек жетіспеушілігіне алып келуі ғажап емес. Егер дер кезінде анықтап, көмек көрсетілсе ауруды асқындырып алмай жылдам емдеуге болады», – деді Риза Боранбаева.

Мамандардың айтуынша, бастысы коронавирустан сақтану. Егер шалдыққан күннің өзінде аталған синдром белгісі пайда болады деп үрейленудің қажеті жоқ. Өйткені Англияда коронавирусқа шалдыққан 313 мың баланың тек 200-нен бұл синдром белгісі байқалған.

Ал балалардың коронавирусты жұқтыруы ересектерге қарағанда сирек. Қытай, Италия, АҚШ, Англияда бұл дертке шалдыққандардың 2%-ы ғана балалар. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің ресми өкілі Бағдат Қожахметов БАҚ-қа берген ақпаратында коронавирустық инфекцияны 2257 бала жұқтырып, оның 114-і ауруханада жатқанын айтқан. Кавасаки синдромы туралы деректерді ең алдымен осы балалардың ата-аналары қаперде ұстауы тиіс.


Біздің Telegram каналымызға жазылыңыздар! 

Құралай Құдайберген