DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 314,56 Brent 36,55
Бір мемлекет АҚШ-қа қосылуға шешім қабылдады

Бір мемлекет АҚШ-қа қосылуға шешім қабылдады

Атлант мұхитының ар жағындағы алпауыт елдің көршісі АҚШ-қа кіруге шешім қабылдады.

12 Маусым 2017 12:42 4071

Бір мемлекет АҚШ-қа қосылуға шешім қабылдады

Автор:

Бақыт Көмекбайұлы

Бүгін ресейлік ақпарат құралдары «Америка Құрама Штаттары тұтас бір мемлекетке кеңеюі мүмкін» деп жаһанға жар салуда. Әлемдік белді ақпарат құралдары әлдеқайда ұстамды ақпарат таратуда.

Өткен демалыс күні Пуэрто-Рико АҚШ-қа оның бір штаты ретінде қосылу туралы референдум өткізді. Оған қатысқан пуэрторикалықтардың басым көпшілігі осы шешімді құптап шықты.

Нақтырақ айтқанда, референдум қорытындысы көрсеткеніндей, «жалпыхалықтық сауалнама» кезінде өз ықтиярын білдірген бұл ел азаматтарының 97 пайызы архипелагтың АҚШ штаты құқығына ие болуын жақтап, дауыс берген. Тағы 1,5%-ы елдің өз тәуелсіздігін сақтай отырып, АҚШ-пен еркін қауымдасуын, ал бар-жоғы 1,32%-ы қазіргі мәртебені сол күйі қалдыруды құптаған.

Пуэрто-Рико жоғарғы сайлау органы референдумға елдегі 2,2 миллион сайлаушының 23 пайызы, яғни жарты миллиондай азамат қатысқанын тіркеді. Бірақ сайлаушылардың легіне шек қойылмағандықтан, референдум нәтижесі заңды саналады.

Пуэрто-Рико губернаторы Рикардо Росселло (Ricardo Antonio Rosselló Nevares) мемлекеттің АҚШ құрамына қосылуының белсенді жақтаушысы болып табылады және өз елін соған бастап келеді. Ол бұған дейін аралдың Американың қоластына кіруі ондағы тұрғындардың әл-ауқатын арттырудың басты тәсілі болып табылатынын мәлімдеді.

Жексенбілік «плебисциттің» қорытындылары ел ішінде міндет болғанымен, халықаралық деңгейде тек ұсыныс сипатына ғана ие. Себебі, Пуэрто-Рико Американың Штаттары қатарын толықтыруы үшін АҚШ Конгресі соны құптап, шешім қабылдауы шарт.

Пуэрто-Рико қазіргі кезде онсыз да толық дерлік Вашингтонға тәуелді аумақ болып табылады. Тиісінше, де-факто осы елдің сыртқы басқаруында тұр: бұл елге Конгрестің шешімдері таралады. Бірақ де-юре, яғни заң жүзінде АҚШ-тың бір бөлігі саналмайды, яғни Штат құқығы жоқ. Бір қызығы, пуэрторикалықтар қосарлама азаматтыққа – өз елі Пуэрто-Риконың және АҚШ-тың азаматтығына ие. Алпауыт держава бұл елдің өз құрамына қосылуына деген ұмтылысына ықыласы ретінде азаматтығын беруге келісті, бірақ пуэрторикалықтарға АҚШ-тағы президент сайлауына қатысуға ұлықсат етпейді.  

Дегенмен, сарапшылар Құрама Штаттардың жақын келешекте жұлдызды-жолақты байрағында тағы бір жұлдызшаның пайда болатынына күдікпен қарайды.

«Бұл елдің, яғни шағын ғана Пуэрто-Риконың сыртқы қарызы 70 миллиард доллардан асады. Салыстыру үшін айталық, халқының саны 4-5 есе артық Қазақстанның сыртқы қарызы бұдан екі есе кем. Мұның сыртында бұл мемлекеттегі халықтың 45 пайызы кедейшілік деңгейінде өмір сүріп жатыр. Бұған білім беру мен денсаулық сақтау салаларының еш сын көтермейтіндігін қосыңыз. Пуэрто-Рикода зейнетақы жүйесі қызмет етуге қабілетсіз деуге болады. Осының барлығы Америка Құрама Штаттарын Пуэрто-Риконы өзінің құрамына 51-ші штат ретінде қабылдауға кедергі. Дәл осы сияқты Пуэрто-Рико мәртебесі туралы референдум 2012 жылы да өткен болатын. Сонда да дауыс берушілердің басым көпшілігі АҚШ-қа кіруді жақтаған. Бірақ ол шешім іске аспай қалды» дейді батыстық елдермен қатынастарға маманданған қазақстандық саясаттанушы Алексей Даниленков.

Айтқандай, бірнеше жыл бұрын Пуэрто-Рико дефолт жариялаған болатын.

Рас, бұл жолы мемлекет басшысы Рикардо Роселло осы істі аяғына дейін жеткізуге белсенуде. Ол референдум қорытындылары белгілі бола салысымен, комиссия құрылатынын мәлімдеді, бұл комиссия АҚШ штаты мәртебесін иелену рәсімдерімен айналысады. Рикардо Роселлоның артқа шегінуіне жол жоқтай. Оның сайлауалды бағдарламасындағы уәделердің бірі елдегі экономикалық ауыр жағдайды түзеу болатын. Өйткені соның кесірінен көптеген пуэрторикалықтар Америкаға жұмыс жасауға немесе тұрғылықты тұруға кетіп жатыр. 

Рикардо Роселло АҚШ билігін референдум нәтижелеріне назар аударуға шақырды: «Егер АҚШ билігі іргедегі пуэрторикалықтардың еркін ықтиярына ден қоймаса, ол қалайша әлемнің басқа бұрыштарында демократияны талап ете алады?» деді губернатор.

Бұл референдумға қатысты АҚШ-тың ұстанымы қандай? Себебі, біздің солтүстік көршіміз 2014 жылы осындай референдум арқасында бір түбекті өзіне қосып алғаны мәлім.

Ал Американың Әділет министрлігі Пуэрто-Риконың штат құқығын иелену бойынша референдумын қолдамағаны мәлім болды.

Бақыт Көмекбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

ОПЕК+ ғаламдық келісім әзірлеп жатыр

АҚШ өндірісті қысқартуға келіссе, жаңа пәтуаға ірі экспортер – Ресей де қосылып, әлемде мұнай бағасы  қайта өседі деген үміт бар.  

04 Сәуір 2020 15:14 2419

ОПЕК+  ғаламдық келісім әзірлеп жатыр

ОПЕК пен одақтастар әлемде мұнай өндірісін бұрын-соңғы болмаған деңгейге дейін қысқарту туралы келісім бойынша жұмыс істеп жатыр. Егер бұл құжат қабылданатын болса, ғаламдық нарыққа жеткізілетін көмірсутегі 10 пайызға кемиді.

Коронавирус пандемиясы кесірінен мұнай бағасы жыл басынан бері 65 доллардан 34-ке дейін төмендеді. Бүгін планетада миллиардтаған адамның қозғалысы шектеліп, әлеуметтік оқшаулануға ұшырағандықтан, энергетикалық шикізатқа сұраныс тәулігіне 30  миллион баррельге азайып отыр.

Мұнай өндірісінің тәуліктік мөлшерін 10-15 миллион баррельге қысқартуды көздейтін жаңа ғаламдық пәтуа қабылдануы үшін оған әлемнің нөмірі 1-ші өндірушісі АҚШ та қосылуы керек.

Сейсенбі күні президент Дональд Трамп мәлімдегендей, Вашингтон Сауд Арабиясы мен Ресейге өндірісті қысқартуға келісім берген жоқ. Дегенмен, баға төмендеп бара жатқандықтан, Құрама Штаттарла мұнай өндірісі бәрібір құлдырайды деген болжам бар.

ОПЕК пен оның Ресей тәрізді одақтастарының өкілдері сәуірдің 6-да кездесуі керек. Алайда, жиынға қатысушы елдер мұнай өндірісін қаншалықты қысқартатыны белгісіз.

Инфекциялық эпидемиядан әбден теңселген энергетикалық нарықты тұрақтандыруға АҚШ қандай да бір үлес қоса ма? ОПЕК-ті мазалап отырған өзекті мәселе осы. Бұл картельдің ойынша, жаңа келісімге Ресей, Қазақстан сияқты өндірушілердің басын қосқан ОПЕК+ тен бөлек АҚШ, Канада, Норвегия, Канада да қосылуы керек.

«АҚШ тақтатастан мұнай өндіруді шектей отырып, нарықты реттеуге үлес қосуы керек», - дейді ОПЕК-тің бір өкілі «Рейтер» агенттігіне берген сұқбатында.

АҚШ КЕЛІССЕ, РЕСЕЙ ДАЙЫН

Көптен бері Ресей ОПЕК-тің өндірісті қысқартуы Америкада мұнай индустриясына өркендетті деп шағымданып келеді. Ал, жұма күні президент Владимир Путин Ресейдің өндірісті ОПЕК-пен, АҚШ-пен бірге төмендетуге дайын екенін мәлімдеп, Сауд Арабиясын энергетикалық нарықты күйретті деп айыптады. Алайда, Саудияға сенсек, Мәскеу өндірісті вирус дағдарысы кезінде де азайтуға келіспегендіктен, әлемде мұнай күрт арзандап кетті.

Ресейдің энергетика министрі Александр Новак жергілікті ақпарат құралдарына мәлімлегендей, Мәскеу АҚШ-тың өндірісті шектеу ниеті заңдық тосқауылға тап болатынын түсінеді, бірақ, Құрама Штаттар әкімшілігі бұл мәселеде икемділік танытуы керек деп есептейді.

Ақ үйдің экономикалық кеңесшісі Ларри Кудлоудың ойынша, Трамп энергетикалық нарықта америкалық өндірушілерге зияны тиюі мүмкін кез-келген халықаралық сыбайластықпен күресуге әзір болса да, оның әкімшілігі мұнай шығаратын компанияларға үстемдік ете алмайды.

«Мұнай компаниялары бағаның түсіп бара жатқанын көріп, өндірісті өздері де қысқартады. Демек, Трамптың Сауд Арабияысымен, Ресеймен жүргізген келіссөздері жеміссіз деп айтуға негіз жоқ», - дейді Кудлоу.

Канаданың мұнайлы өлкесі – Альберта провинциясының премьері Джейсон Кенни өз аймағының өндірісті қысқарту туралы келісімге қосылуға дайын екенін  мәлімдеді. Премьер-министр Джастин Трюдо болса, осы мәселе бойынша қазір ОПЕК-пен де, АҚШ –пен де байланыс орнатқанын хабарлады. Ал,  Норвегия мұнай және энергетика министрлігі бұл проблемаға қатысты әзірге жауап берген жоқ.

Халықаралық Энергия Агенттігі жұма күні ескерткендей, ғаламдық өндірісті тәулігіне  10 миллион баррельге қысқарту да жеткіліксіз. Осы орган жетекшісі Фатих Биролдың есебінше, өндіріс мұнша төмендетілсе де, запастағы мұнай мөлшері күніне 15 миллион баррельге өсе бермек.

МҰНАЙ БАҒАСЫ

Жақында мұнай бағасы 20 долларға дейін түскені белгілі. Ал, Трамп Ресей мен Саудияның тайталасты тоқтататынын айтқаннан кейін, яғни, жұмада 34,11 долларға дейін қайта қымбаттады. Айта кетсек, бұл - өткен жылдың аяғындағы көрсеткіштен әлдеқайда төмен: 2019 жылдың соңғы сессиясында Brent маркалы шикізаттың нарқы 66  долларға дейін көтерілген еді.

Баға наурыздың басында РФ мен Сауд Арабиясы өндірісті қысқартуға келісе алмағандықтан күйреді. Сол кезде Саудия нарықтағы үлесін қайтару үшін экспорттық бағаны түсіріп, мұнайды бұрынғыдан да көп шығарып, Ресей шикізатын алатын өңдеу зауыттарына өзінің энергетикалық ресурсын мүлде арзанға сатпақ болды.

Мұнай бағасы 2002 жылдан бергі ең төменгі деңгейге дейін құлдырағандықтан, Американың мұнай индустриясының жүрегі – Техаста 50 жылдан бері алғаш рет көмірсутегі өндірісін реттеу мәселесі қарастырыла бастады.

«Келесі тоқсанда мұнай өндірісі тәулігіне 10 миллион баррелге қысқаруы керек. Егер оны сата алмасаң, сақтай алмасаң, шығара да алмайсың», - дейді IHS Markit компанисының сарапшысы Джим Бурхард.

ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫ

Мұнайдың арзандауы мен өндірістің қысқаруы салдарынан Қазақстан экономикасы биыл 0,9 пайызға әлсірейді және үкімет оған Ұлттық қордан көбірек ақша тартуға мәжбүр. Бұны бейсенбіде еліміздің экономика министрі Руслан Даленов мәлімдеді.

Ол үкімет отырысына айтқандай, осыған дейін 90 миллион тонна мұнай өндіруді көздеген Қазақстан биыл 86 миллион тонна көмірсутегін шығаруды жоспарлап отыр.

Министрдің есебінше, негізі мұнайдан тұратын Қазақстан экспорты болжамдағыдан 16,3 миллиард долларға кеміп, бюджеттік шығын 1.672 триллион теңгеге ($3.7 млрд) азаюы мүмкін.

Үкімет 60 миллиард долларлық Ұлттық қордан биыл экономикаға жоспардағыдай 2,7 триллион емес, 4.77 триллион теңге ($10.6 млрд) тартуды көздеп отыр.

Арыс Әділбекұлы

Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Палестина билігі мен Ресейдің Сыртқы істер министрінің мәлімдемесінен кейін осындай қорытынды жасауға болады.  

17 Ақпан 2020 15:37 2288

Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Палестина Құрама Штаттардың саясатына мойынсұнбайды

Бұл тарап АҚШ-тың израильдік-палестиналық шиеленісті тоқтату бойынша жасаған ұсынысынан түбегейлі бас тартты. Елдің премьер-министрі Мұхаммед Штайе Трамптың бейбітшілік орнату туралы жоспары «жерге көмілетінін» жеткізіп, «ғасыр келісімі» деп аталып кеткен бұл құжатты тек Трамп пен Израиль премьері арасындағы өзара меморандумға теңеді. 

Штайе ел болашағына алаңдаулы. Ол халықаралық геосаясатта зор ықпалға ие АҚШ ұсынысының кесірінен Палестина мемлекеті бытырап, кейін тіпті егемендігінен айырылатынын басып айтты. Яғни Вашингтонның қолдауына ие Израильдің келешекте елдің біраз бөлігін өзіне күшпен қосып алу қаупі бар екенін де тілге тиек етіп, өзге елдерді Трамптың жоспарын қолдамауға шақырды. Өз кезегінде Палестина қазір осы мәселе бойынша ашық келіссөздер жүргізуге дайын екенін білдіріп отыр. 

Осы турасында Ресей не ойлайды?

Мәскеу Израиль мен Палестина арасындағы шиеленісті реттеуге көмек беруге дайын. Бірақ халықаралық делдалдардың төрттігі аясында. Нақтырақ айтқанда, РФ, АҚШ, БҰҰ және ЕО болып бірігіп ондаған жылға созылған түрлі түйткілдердің шешімін табуға атсалыса алады. Ресейдің Сыртқы істер министрі Сергей Лавров осылай дейді. Тәжірибелі дипломат Ақ үй басшысы ұсынған «ғасыр келісіміне» өзінің бағасын берді. Айтуынша, бұл құжат біржақты, яғни Вашингтон Палестина мүддесін толыққанды ойламай жариялаған. Оның үстіне халықаралық-құқықтық негізге қайшы келіп отыр деген пікір білдірді. 

Израиль АҚШ-тың айтқанымен жүре ме?

Израиль Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» аясында шекараны белгілеумен айналысатын арнайы топ құрып, тиісті жұмыстарды бастап кеткен. Ел премьері Нетаньяхудың сөзінше, бұл топ америкалықтармен бірлесе шекараны белгілей бермек.

Естеріңізге сала кетейік, 28 қаңтарда Вашингтон қаласында АҚШ президенті Дональд Трамп Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхумен бірге «ғасыр келісімінің» негізгі ережелерін жариялаған болатын. Құжатта палестиналық-израильдік дағдарысты бейбіт жолмен шешу жоспары, екі мемлекетті де мойындау қарастырылған. Ақ үй басшысы жариялаған карта бойынша, Палестинаны Иорданияға шекара арқылы өтетін қос магистральмен қосу көзделіп отыр. Палестинаның батыс жағалауы Иорданиядан Израиль территориясының белдеуімен бөлінетін болды. Сонымен қатар палестиналық Газа секторы айтарлықтай кеңейіп, оған екі ірі аудан қосылады. Трамп таныстырған карта бойынша, сириялық Голан территориясы Израильдікі болып есептеледі, ал Шығыс Иерусалимнің тек бір бөлігі ғана араб мемлекетенің астанасы ретінде саналмақ.  

Табиғат Нұрболат

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: