/img/tv1.svg
RU KZ
Биыл мың құбылған мұнай бағасы қалай өзгереді?

Биыл мың құбылған мұнай бағасы қалай өзгереді?

Қымбаттай ма, әлде арзандай ма? Шетелдік, отандық сарапшылар пікірі.    

12:16 02 Қаңтар 2020 2506

Биыл мың құбылған мұнай бағасы қалай өзгереді?

Автор:

Құралай Құдайберген

2019 жыл мұнай бағасының өсуімен басталды. Сәуір айының соңында Brent маркалы «қара алтынның» баррелі 53,5 доллардан 75 долларға көтерілді. Кейін көрсеткіштер кері кетіп, 70 доллардан да төмендеді. Қазіргі кезде  оның бағасы барреліне 63 долларға тұрақтап тұр. 

Мұнай өндіруші елдерді, оның ішінде Сауд Арабиясын бұл қанағаттандырып отырған жоқ. Себебі бағаның төмендеуі бюджет тапшылығына алып келеді. Сондықтан ОПЕК+ келісіміне мүше елдер мұнай өндіруді шектеу туралы келіссөздер жүргізуде. 

ОПЕК+ елдері қандай келісімге келді?

ОПЕК елдері және Ресей бастаған бірнеше мемлекет желтоқсан айының ортасында бір күндік мұнай өндіру көлемін 2,1 млн баррельге қысқартуға уағдаласты. Бұған дейін ол бұл квота күніне 1,2 млн баррель болатын. Ал Сауд Арабиясы өндіріс көлемін тағы 400 мың баррельге қысқартатынын мәлімдеді. Себебі сарапшылардың пікірінше келесі жылы аталған ел бюджетінің тапшылығы 7%-ға жетуі мүмкін. Жағдайды қалыпқа келтіру үшін Brent маркалы мұнай барреліне 77–78 долларға тұрақтауы тиіс.

Әлем сарапшыларының пікірі

АҚШ-тың энергетикалық ақпараттар басқармасы (EIA) 2020 жылы Brent бағасы барреліне 61 долларды құрайды деген болжам жасады. Салыстырмалы түрде алсақ 2019 жылы орташа баға 64 доллар болатын.

«2020 жылы мұнай бағасы орта есеппен 2019 жылмен салыстырғанда төмен болады деп болжаймыз. Оған себеп әлемдік мұнай қоры көлемі артады деп күтілуде. Әсіресе жылдың бірінші жартысында», – деп хабарлады АҚШ-тың энергетикалық ақпараттар басқармасы.

Ал жапон банкі Mitsubishi UFJ сарапшылары 2020 жылы мұнай нарығында ұсыныстар 0,3 млн баррельге артатынын айтады. Күн шығыс елінің банкі келесі жылы Brent бағасы барреліне 59 доллар, WTI 55 доллардан саудаланады деп болжайды.

Ал Bank of America мен JP Morgan банкінің мамандары керісінше келесі жылы «қара алтын» бағасы 2019 жылғы көрсеткіштен жоғары болады деген пікірде.  

Bank of America 2020 жылы Brent барреліне 70 доллар көрсеткішіне тұрақтайды деп болжаса, JP Morgan 59-64 доллар көрсеткіштерімен шектелді. Алайда қос қаржы ұйымы 2021 жылы баға қайта төмендеуі мүмкін, деп хабарлады.

Қазақстандық сарапшылар болжамы

Техника ғылымдарының докторы, профессор Тоқтамыс Меңдібаевтың пікірінше мұнай бағасы тікелей АҚШ пен Қытай арасындағы сауда соғысына байланысты құбылады. Тәуелсіз сарапшы қос держава арасындағы түсініспеушілік дүниежүзі экономикасының өсу үрдісін тежеп отырғанын айтады.

«Экономиканың дамуы тежелген соң мұнайға деген сұраныс азаяды. Ондай жағдайда баға төмендейді. Сондықтан мен қара алдытынның құны жоғарылайды деп ойламаймын. 50-60 доллардың арасында болады. Оның тағы бір себебі қуаттың жаңа түрлері пайда болып жатыр. Осы фактор да мұнайға деген сұраныстың төмендеуіне әсер етеді», – дейді  Тоқтамыс Меңдібаев.

Ал «DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаев 2020 жылы өткен жылға қарағанда баға жоғарылайтынын айтуда. Оның пікірінше қара алтын бағасы барреліне 60-75 долларға тұрақтайды.

«Биыл АҚШ пен ҚХР келісімге келсе, баға жоғарылайды. Әрине, ОПЕК+ елдері өндіріс көлемін қысқарту туралы келіссөздерді жалғастырады. Ал мұнай бағасының қымбаттауы әлемдегі ең қымбат компания Saudi Aramco орналасқан Сауд Арабиясы үшін өте маңызды. Сонымен қатар инвесторлар АҚШ Федералды қор жүйесі ұсынатын саясатты бақылайтын болады. Себебі оның базалық мөлшерлемені төмендетуі шикізаттық өнімдердің құнының жоғарылап, доллардың нығаюына әсер етеді. Жалпы 2020 жыл шикізаттық тауарлар бағасы  тұрақты болады», – дейді сарапшы.

Бұдан бөлек Мұрат Қастаев сөзінше күзде әлем сарапшыларының талқысына түскен рецессиялық қатер 2021 жылы болуы мүмкін.

«2020 жылы әлемдік экономика державалардың келіссөздері мен АҚШ-тағы президент сайлауына байланысты тұрақты күйде болады. Ал кейін экономиканың даму қарқыны тежеліп, өзгерістер болады. Бірақ оның барлығын тек 2021 жылы көреміз», – дейді ол.

Экономист Арман Байғанов та келер жылы мұнай бағасы жоғарылап, бареліне 65-75 долларға жететінін айтады. Сарапшының пікірінше, оған АҚШ-та мұнай өндіру көлемінің төмендеуі әсер етеді.

«Қазіргі кезде ОПЕК+ келісіміне мүше елдер әлемдік нарықта мұнай өндіруді төмендетуге күш салуда. Сонымен қатар Иран мен Венесуелла елдеріне қатысты мұнай өндірісін төмендетуге бағытталған санкциялар қолданылады. Бұл шикізат бағасының өсуінің тағы бір факторы – АҚШ-та өтетін президент сайлауы. Дональд Трамп кез келген жолмен қайта сайлануға тырысады. Соған сәйкес ол АҚШ Федералды қор жүйесі басшылығына ықпал етуге барын салады. Бұл мұнай бағасының жоғарылауына, тәуекелдік активтерге де әсер етеді. Ал тәуекелдік активтерге мұнай, алюминий мен мыс жатады», – дейді экономист.

Құралай ҚҰДАЙБЕРГЕН

Пандемия бағаны көтеруге мұрша бермей отыр

ОПЕК+  өндірісті қысқартқанымен, АҚШ, Үндістан мен Қытайда мұнайға сұраныс атпай отыр.   

14 Қыркүйек 2020 11:24 1901

Осы аптада ОПЕК елдері Бағдадта бас қосып, әлемнің мұнай нарығында үстем күшке айналған картельдің 60 жылдығын мерекелеуі керек еді.

Бұның орнына Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы мен оның одақтастары (ОПЕК+) онлайн режимінде конференция өткізіп, коронавирус ОПЕК+ альянсының энергетикалық нарықты сақтау әрекеттеріне кедергі жасады ма деген мәселені талқыға салмақ.

Биыл көктемде көмірсутегінің бағасы бұрын-соңды болмаған деңгейге дейін құлдырап, оны қайта көтеру үшін ОПЕК+ өндірісті миллиондаған баррельге қысқартуға мәжбүр болды. Пандемия қайта өршіп жатқандықтан, шикізат нарығының қалпына келу қарқыны баяулап, сұраныс тағы да төмендеп барады. Сондықтан өткен аптада мұнайдың бір бөшкесінің құны маусым айынан бері алғаш рет 40 доллардан түсіп кетті.

Бейсенбі күні осы альянстың жетекші мүшелері – Сауд Арабиясы мен Ресей өндірісті айтарлықтай азайту нарықта жиналып қалған артық мұнай проблемасын шешіп жатыр ма деген мәселеге баға беретін жиынға төрағалық етеді. Айта кетсек, тамыздан бері бұл екі мемлекет өндірісті қысқарту жайындағы келісімді толық орындамауға көшті.

«Таяуда мұнайға сұраныс артып, нарық қалпына келеді деген маңызды болжамдар айтылды. Бірақ олай болмай шықты. Егер ОПЕК, Сауд Арабиясы болсам, мен де бұндай жағдайға алаңдар едім», – дейді Medley Global Advisors LLC зерттеу компаниясының сарапшысы Мохаммад Дарваза «Блумберг» агенттігіне берген сұхбатында.

Пандемияның қайта күшеюі ОПЕК-тің Нигерия, Венесуэла тәрізді кедей елдерінен бастап, Парсы шығанағындағы бай монархияларын қаржылық проблемаларға әкеліп отыр. Өйткені  олардың мемлекеттік бюджеті мұнай бағасының қымбаттығына тәуелді.

әр-Рияд пен Мәскеу әлемдік экономикалық белсенділік ұсыныстың төмендігімен ұштаса қарқын алып, карантин кезінде жиналып қалған артық мұнай дереу азаяды деп үміттенген еді. Алайда нарықтағы ахуал басқаша қалыптасты.

АҚШ-та мерекелік маусымда жаппай көлік жүргізу науқаны аяқталып, қоймалардағы отын қоры ортаймай, жоғары деңгейде қалып отыр. Ал, әлемнің үшінші ірі тұтынушысы - Үндістанда жанармай сату деңгейі былтырғы жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 20 %-ға төмендеп кеткен. Тіпті Қытай мұнай өңдеу зауыттары тарапынан да шикізатқа сұраныс азайған.  

Сауда үйлері болса, сатылмай қалған артық мұнайды сақтау үшін ұзақмерзімдік контракт бойынша танкерлер жалдап жатыр.

АҚШ әкімшілігінің ресми өкілдерінің сөзінше, азаматтық соғыс кесірінен мұнай өндірісі тоқтап қалған Ливия таяу арада экспортты қайта жандандыруы мүмкін. Былтырғы жылдың соңында бұл солтүстікафрикалық мемлекет тәулігіне 1,1 млн баррель мұнай шығарса,  қазір сол өндіріс тәулігіне 100 000 баррельден аспай отыр.

Дегенмен келесі тоқсанда ОПЕК-тің жағдайы біршама жеңілдейді деген үміт бар. Халықаралық энергетикалық агенттіктің дерегінше, алдағы тоқсанда қысқы отынға сұраныс өсіп, қалпына келіп жатқан әлем экономикасы авиациялық жанармайға мұқтаждықты арттыруы мүмкін.

Баға түсіп жатса да, Сауд Арабиясы өндірісті қысқартпақ емес

Дегенмен, Financial Times газетінің хабарлауынша, Сауд Арабиясы шикізат бағасы түсіп да мұнай өндірісін қысқартуды жоспарлап отырған жоқ. Себебі әр-Рияд бұндай қадамға барса, ОПЕК-тегі бәсекелестері ұсынысты көбейтеді деген қауіп бар.

Британдық басылымға берген сұхбатында Саудияның осы мәселеге көзқарасымен таныс бес адам мұнайдың қазіргі арзандауы король үкіметін үрейлендірмей отырғанын мәлімдеген. Олардың айтуынша, әр-Рияд мұнайдың арзандауын акциялар нарығындағы тұрақсыздықпен, доллардың күшеюімен байланыстырып отыр.

Айта кетсек, соңғы айларда ОПЕК-тің Біріккен Араб Әмірліктері, Ирак, Нигерия тәрізді елдерінде өндіріс ОПЕК+ жасаған келісімдегі межеден асып кеткені байқалды. Алайда Саудия ашық қысым жасағаннан кейін, бұл мемлекеттер алдағы айларда көмірсутегін аздап шығаруға уәде беріп отыр.

Brent маркалы мұнайдың бір баррелінің нарқы сәуірде 20 доллардан төмендеп кетсе, тамызда өндіріс қысқарып, әлемде карантиндік шектеулер жеңілдетілгендіктен, 46 долларға дейін қымбаттады.

Жоғарыда айтып өткеніміздей, АҚШ пен Үндістан тарапынан энергетикалық шикізатқа сұраныс әлсіз, ал Қытай көмірсутегін импорттауды әзірге арттырмай отыр. Бұл проблемаларға кейбір елдерде коронавирус жұқтыру оқиғаларының қайта көбеюі қосылып, мұнай нарығының қалпына келуі тағы да тұралады деген қауіп туындауда.

Жылдық есеппен алғанда мұнайға әлемдік сұраныс 2019 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 10 %-ға төмен. Себебі  пандемия кесірінен талай ел рецессияға батып, автомобильдік және авиациялық тасымалдау деңгейі депрессиялық жағдайдан әлі шыға алмай отыр.  

Арыс Әділбекұлы


Біздің Telegram каналымызға жазылыңыздар! 

JPMorgan: Мұнай 190 долларға дейін қымбаттауы мүмкін

Осы онжылдықтың ортасына дейін энергетика индустриясына инвестиция азайып, өндіріс қысқарып, көмірсутегінің құны қайта шарықтамақ.  

19 Маусым 2020 18:39 4721

JPMorgan Chase банкі наурыздың басында жариялаған бір баяндамасында мұнай нарығы «суперциклге» аяқ басып, 2025 жылы энергетикалық шикізаттың бір баррелінің құны 190 долларға дейін өсетінін болжаған еді.

Арада бірнеше апта өткенде коронавирус пандемиясынан әлемде сұраныс құлдырап,  көмірсутегінің бағасы алапат күйреуге ұшырады. Сәуірде Brent баррелі 15.98 долларға дейін немесе соңғы 20 жылдағы ең төменгі көрсеткішке дейін құнсызданса, америкалық WTI тарихта алғаш рет нөл доллардан да түсті.

АҚШ, Ресей, Сауд Арабиясы – ең ірі үш өндіруші – бұған жауап ретінде мұнай шығаруды мейлінше қысқартты. Сондықтан, нарықта шикізат біршама азайып, оның бағасына қайта дем берілді.

Қазірдің өзінде сұраныс бұрынғыдай емес – төмен. Осыған қарамастан, JPMorgan мұнайдың «суперциклға» қайта оралатын күні сонша алыс емес деп есептейді. Өйткені, нарыққа мол көлемде отын жетпегендіктен, бұл сала болашақта өзіне капитал тартуда үлкен проблемаға душар болайын деп отыр.

«Өмір шындығы сол – мұнай бағасының 100 долларға жету мүмкіндігі үш ай бұрынғымен салыстырғанда әлдеқайда жоғары», – дейді JPMorgan  банкінің Еуропа, Таяу Шығыс және Африканың мұнайы мен газын зерттеу бөлімінің жетекшісі Кристиан Малек CNN Business бағдарламасына берген сұқбатында.  

Тапшылық бағаны өсіреді

Жылдар бойы әлемде өндірілген мұнай көлемі қажеттіліктен жоғары болды. Осыншама артық шикізатты тіпті сақтайтын орын табылмай, сәуірде көмірсутегінің нарқы нөлден де төмендеп кеткені белгілі.

JPMorgan маусымның 12-де жариялаған есепке жүгінсек, нарықтағы артық мұнай күндердің-күнінде «тапшы мұнайға» айналуы мүмкін. Сол тапшылықты жою үшін Brent-тің бағасын 60 долларға дейін өсіріп, өндірісті ынталандыруға тура келуі ғажап емес.

Баға 190 долларға дейін не себепті көтерілуі ықтимал? Малектің сөзінше, мұнай дефициті 2022 жылы пайда болып, егер ОПЕК пен өзге мемлекеттер көмірсутегі өндірісін арттырмайтын болса, 2025 жылы шикізат тапшылығы тәулігіне 6,8 миллион баррелге жетуі мүмкін.

«Тапшылықтың аты тапшылық. Бұл жағдай бағаның көтерілетінін меңзейді», –  дейді Малек.

BP алаңдап отыр

British Petroleum (BP) компаниясы осы аптада ескерткендей, денсаулық сақтау саласындағы дағдарыс «әлем экономикасына әсер етіп» энергетикалық ресурстарға сұранысты «ұзақ уақыт» бойы азайтуы мүмкін. Британдық алпауыт өзінің мұнай бағасына қатысты болжамын 27 пайызға төмендетіп, Brent маркалы шикізаттың құны алдағы отыз жылда 55 долларды төңіректейтінін алға тартып отыр.  Сонымен қатар, трансұлттық корпорация өз активтерінің қысқаратынын да мәлімдеді.

Дегенмен, Малектің ойынша, BP-дің сүреңсіз болжамы баға үшін «оптимистік оқиғаға» айналуы мүмкін. Өйткені, мұнай компаниялары тіпті өндірісті арттыру былай тұрсын, оны қолдау үшін де мол қаражат шығындамайтын болса, келешекте өндіріс көлемі сөзсіз төмендейді. Ал, мұның нәтижесінде ұсыныс кеміп, мұнай құнының шарықтауына жол ашылуы мүмкін. «Бұндай жағдай біздің бағаға деген көрқарасымызды растай алады», - дейді Малек.

Мұнайға шығын 15-жылдағы минимумға дейін түсуі мүмкін

JPMorgan дерегінше, 2015-2020 жылдар аралығында әлемде 50-ден аса жаңа мұнай жобасын жүзеге асыруға рұқсат берілген. Бірақ, банктің өзге бір есебінше, алдағы бес жылда небары бес жоба іске қосылайын деп отыр.

Ал, BP, Shell, Total және ConocoPhillips тәрізді кейбір мұнай компаниялары маңызды деген инвестициялық шешімдерді қабылдауды кейінге қалдырып жатыр.

Rystad Energy компаниясы жақында жариялаған баяндамаға жүгінсек, 2020 жылы мұнай өндірісіне салынатын ғаламдық инвестиция көлемі 383 миллиард долларға азайып, соңғы 15 жылдағы минимумға дейін төмендемек.

«Ристардтың» пікірінше, шығындардың мұнша азаюы «қазіргі өндірісті сақтауды едәуір қиындатып»,  нарыққа мұнай жеткізу «тұрақтылығына» ұзақ мерзімдік перспективада әсер етпей қоймайды.

Әрине, Сауд Арабиясы мен Ресейде нарықтағы мұнай тапшылығын жоятын қару әрдайым бар. Бірақ, қазір олар да ОПЕК-тің өзге елдері тәрізді нарықтағы артық шикізаттан арылу үшін өндірісті әдейі тежеп отыр. Себебі, бұл мемлекеттердің орасан бюджеттеріндегі тепе-теңдікті сақтау үшін мұнайдың қымбаттағаны керек.

«Сондықтан, олар нарықты мұнайға толтыруды көздеп отырған жоқ», - дейді Малек.

Baker Hughes компаниясының мәліметінше, Құрама Штаттарда да өндіріс күрт төмендеп, белсенді жұмыс істеген бұрғылау ұңғымаларының саны рекордтық деңгейге дейін азайып кеткен.

Климаттық өзгеріс факторы

Климаттың өзгеруіне байланысты алаңдаушылық күшейіп, инвестициялаудың әлеуметтік жауапкершілігі артқандықтан, энергетикалық салаға да капитал тарту көбірек тежеліп отыр. Осыған байланысты, бүгінде мұнай акцияларына жолағысы келмейтін инвесторлар көбейген.

Бірқатар сарапшылардың ойынша, бағаның құлауы, капиталдың қашуы, климаттың өзгеруі бірігіп, мұнай индустриясының өте қажет кезде қаржы тарту мүмкіндіктерін келешекте тіпті шектеуі мүмкін. 

Арыс Әділбекұлы