/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 434,31 Brent 36,55
Дәулет Төлеутайұлы: Баспана алу амалдары жайлы

Дәулет Төлеутайұлы: Баспана алу амалдары жайлы

Тұрғын үй алу үшін не істеу керек? 

17:13 14 Қазан 2019 14340

Дәулет Төлеутайұлы: Баспана алу амалдары жайлы

Автор:

Нұржан Көшкін

Сарапшы Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі (ТҚЖБ) және басқа да әртүрлі ипотекалық бағдарламаларды салыстыра отырып, баспананы қай уақытта, қалай алуға болатындығын inbusiness.kz ақпараттық порталына берген сұхбатында сөз етті.

– Өзіңіз жайлы айтып өтсеңіз. Неліктен халық баспана алу туралы сізден кеңес сұрайды? Ондай ақпаратты банк қызметкерлерінен, интернеттегі ресми сайттардан да алуға болады емес пе?

– Бұл жайдан-жай емес. Өзім де бірсыпыра уақыт пәтер жалдап та, бөтен адамдармен бірлесіп те тұрдым. Осы 27 жасыма дейін 35 адаммен ортақ баспана жалдап тұрған екенмін. Далада да қондым. Риэлторға да алдандым. Үйсіз-күйсіз қазақтың күйін кешіп, Алматының «жетім бұрышын» бірнеше күн жағалаған кезім де болды. Мен бұл жағдайды әбден сезінгеннен кейін, осы мәселені өте жақсы білемін.

Баспана алу мақсатында 2014 жылдан бастап Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде есепшот ашып, депозит жинай бастадым. Арада төрт жарым жыл өткенде алғашқы жарнаға жеткілікті қаражат та жиналды. Армандаған баспанама қол жеткізу үшін банкке барғанымда, «бағалау көрсеткіші», «тұрғын үй заемі», «аралық заем» деген терминдерге тап болдым. Банктен ипотека алу процестерін жан-тәніммен сезіндім. Келісімшартқа қол қойған кезде «шарттық сома» үйдің бағасымен тең болу керектігі тәрізді тетіктерді маған дұрыстап түсіндірмегеніне ашуым келгені бар. Мүмкін банк қызметкері толық ақпарат берген де болар, бірақ банкке барғанда адамдар көбінесе қобалжып, түсінбеген жерін анықтап сұрап алуға жүрексініп отырады. Банктің мысы басады.

Осының бәрі басымнан өткеннен кейін, 2019 жылы баспанаға қатысты жазбалар жаза бастадым. Ол кезде Instagram әлеуметтік желісінде 25 мың ғана оқырманым бар-тын. Оқырмандар бір-бірінен естіп көбейе бастады.

– Баспаналы болу үшін алдымен неден бастаған дұрыс? Мысалы, бір отбасы үлкен қалада пәтер жалдап тұрып жатыр делік. Табысы пәтер ақысы мен күнделікті шығынынан аспайды. Мойынында шағын кредиттері тағы бар. Сең қозғалуы үшін не істеу керек?

– Ең бастысы, адамның мақсаты, ниетінің дұрыс болуы. Мақсат – үй алу екенін адамдар жақсы түсінуге тиіс. Соған сай еңбек ету, әрекет ету маңызды. Көптеген адамдар есепшот ашады да, ақша жинамай жүре береді немесе «тойға, басқаға қажет» деп ақшасын қайта шешіп алады. Олай болмауы керек! Алғашқы мақсатыңыз үй екенін ұмытпаңыз! Тек қана үй! Үй, үй, тағы да үй!

Келісемін, Алматыдан, Нұр-Сұлтаннан пәтер алу үшін үлкен сома қажет. Бір бөлменің өзін алу үшін 10-12 млн теңге жинау керек. «Айлығыңыз шайлығыңыздан аспай отырса да, 5-10 мыңнан ақырындап жинай беріңіз» дер едім. Кішкене ақша жинақталса, адам басқаша ойлай бастайды. Жиналған ақшаны көбейту үшін қосымша табыс көздерін іздейді. Мен үнемі айтамын: бос жатпаңыз, бір жұмыс істесеңіз, екіншісін де істеңіз, екіншісі болса, үшінші табыс көзін табыңыз. Мен Instagram әлеуметтік желісінде постар жазып, адамдарға жеке кеңестер беріп, қосымша марафондар өткізіп тұрамын. Бұл да мен үшін қосымша табыс. Әйтпесе, негізгі жалақы алып отырған жерім тоғыз жылдан бері телевизия саласы. Сондықтан қайтсе де қосымша жұмыс табуыңыз қажет.

– Бүгінгі өзекті деген ипотекалық бағдарламаларды салыстырып берсеңіз. Ең тиімді ипотека қайсысы? Алушыларға қандай талап қойылады? Қай банктің талабы жеңілірек?

– Ең негізгі айтылатыны Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі, «7-20-25» және «Баспана хит». Әр банктің, әр бағдарламаның қоятын өз талаптары бар. Мысалы, «7-20-25» бойынша тек жаңа үй ғана алсаңыз, «Баспана хитте» қайталама нарықтан аласыз. Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі арқылы жаңа үйден де, екінші нарықтан да алуға болады. Бірақ өзінің ішкі процестері бар. Егер, қолыңызда 20% болса «Нұрлы жер» бағдарламасының үйін аласыз. Ал егер 50%-ына жететін қаражатыңыз болса, қайталама нарыққа көз саласыз. «Өз үйім» бағдарламасы аясында жаңа үйлер алуға мүмкіндік қарастырылған. Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде бағалау көрсеткішін 16-ға жеткізсеңіз, табыс көзін растамай пәтер алуға болады. Әрқайсысының пайызы әртүрлі, артықшылықтары мен кемшіліктері де бар.

Егер үш жыл тұрақты салым салып, қаржы жинақтай алсаңыз, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкін кеңес етер едім. Ол банкте 5%-бен баспанаңызға қол жеткізесіз. Ал үй тап қазір керек десеңіз «Баспана хитпен» 11%-ға алуға болады. «7-20-25» аты айтып тұрғандай – 7%.

– Дегенмен де алғашқы жарнасыз, кепілге қоятын мүліксіз ипотека алуға бола ма?

– Екінші деңгейлі банктердің өзінің ипотекалық бағдарламалары бар. Олардың пайыздары 18%, 25%. Ол деген, берешегіңізді жапқанша алатын үйіңіздің бағасы бірге-бірден асып кетеді деген сөз. Пайызы ең төмен деген «Орда» ипотекалық бағдарламасы 12%-14% арасында. Ол бағдарлама бойынша бастапқы жарна қарыз алушыға немесе үшінші тұлғаға тиесілі жылжымайтын мүлік түріндегі қосымша кепілмен ауыстырылуы мүмкін.

– Болашақ ипотека алушы Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі немесе басқа да ипотекалық бағдарламаларға қатысты ең маңызды не нәрсені білуі керек?

– Жалпы, ипотека алу үшін ақша жинау керек. Өкінішке қарай, көптеген отандастарымыз 10-15 жыл пәтер жалдап тұрып жатады. Үш жыл деген көзді ашып-жұмғанша өте шығатын уақыт. Есепшот ашқаннан кейін, ақша салуды бастау керек. Кей азаматтар ақша жинамай жүреді де, үшінші жылы ғана қимылдай бастайды. Ол дұрыс емес. Уақтылы салым салып отырсаңыз, бағалау көрсеткішіңіз өседі. Көпшілігінің жинақтау уақыты бар да, ақшасы жоқ. Кей адамдар қаражатын ТҚЖ банкіне салмай, басқа банкте жинап, бірден салғысы келеді. Олай да болмайды. Жинақтау уақыты маңызды. Уақыт пен ақша қатар жүреді. Бағалау көрсеткішінің өскенін қалайсыз ба, үй керек пе – ақша жинаңыз.

Қалада тіркеуде тұру туралы айтар болсақ, қазір тіркеу мәселесін жеңілдетіп жатыр. Мысалы, егер қажетті соманың 50%-ын жинасаңыз немесе «Өз үйім» бағдарламасына қатыссаңыз қалада тіркеуде тұру міндетті емес. Дегенмен де, «Нұрлы жер» бағдарламасы арқылы Алматы және Нұр-Сұлтан қаласынан баспана алғыңыз келсе, екі жылдық тіркеу міндетті түрде керек.

– Қажетті қаржыны жинадық делік. Баспана алуға жылдың қай мезгілі қолайлы? Жылжымалы мүлік нарығында бағаның маусымдық өзгерістері болып тұра ма?

– Баға оңып тұрған жоқ. Жыл сайын өсіп жатыр. Былтырғымен салыстырсақ, елімізде жылжымайтын мүліктің бағасы биыл 4-4,5%-ға өскен. ҚР ҰЭМ статистика комитетінің ресми ақпаратына сүйенсек, тұрғын үй бағасының өсуі бойынша Қостанай, Алматы, Шымкент, Петропавл қалалары көш басында тұр.

Жылдың нақты бір маусымы үй алуға қолайлы деп айтуға келмейді. Себебі тұрғын үй нарығының қозғалысына серпін беретін бағдарламалар жылдың әртүрлі уақытында бола береді. Мысалы, мамыр айында «Әскери баспана» бағдарламасы басталды, шілде, тамыз айында «Бақытты отбасы» қосылды. Сәйкесінше, жылжымайтын мүлікке деген сұраныс туып, баға да өсті. Егер салыстырмалы түрде айтар болсам, қаңтар, ақпан айында бағаның төмендейтіні сәл де болса сезілетін сияқты. Себебі қыста көп адам үй іздемейді, әрі жаңа жылдың басында адамдар үміт күтіп, нарықта сұраныс азяды.

– Сұхбатыңызға көп рахмет.

Нұржан Көшкін

Павлодардағы таун-хаустар сатылмай жатыр

Әуежай қалашығындағы 55 үйді сатып алуға 30 адам ғана өтініш берген.  

11 Маусым 2020 21:36 3010

Павлодардағы таун-хаустар сатылмай жатыр

Павлодар қаласының әуежайы маңында мемлекеттің көмегімен салынып жатқан 55 тұрғын үйдің құрылысы аяқталуға таяу. Бұл аумақта жекелеген тұрғындардың тұрғызып жатқан баспаналары да бар.  Аумақ Кенжекөл ауылдық округіне қарағандықтан, жергілікті әкімдік тұрғын үйлерді «Нұрлы жол» бағдарламасы арқылы сатуда. Бірақ, көркі көз тартатын жаңа үйлер өтпей жатыр.  Себебі, аталмыш үйлер орталық жылу құбырына қосылмаған.

Бұл аумақ Әуежай қалашығы деп аталады. Мұндағы жеке үйлер құрылысына жер телімін беру ісі 2007 жылы қолға алынған болатын. Сол кезде жер кодексінің талабына сәйкес, кезекте тұрған азаматтарға 10 соттық жер тегін үлестірілді. Өкінішке қарай, инженерлік инфрақұрылым (электр желісі, су және канализация құбырлары, жылу көзі) тартылмағандықтан, жер учаскесінің иелері 10 жылдан астам уақыт бойы құрылысты бастай алмай келді. Бұл мәселе көптен бері айтылып та келеді.

2018 жылға дейін электр қуатын тарту мәселесі ғана шешімін таппады. Дәл осы жылы 400 млн теңгеден астам соманы құрайтын электр қуатын тарту бойынша жоба қолға алынды. Павлодар қалалық құрылыс бөлімінің тапсырысы бойынша, республикалық бюджеттен екі кезеңмен бөлінген қаржыға электр желісі екі жыл бойы тартылды. Нәтижесінде 2019 жылы тұрғындар электр көзіне қосылуға техникалық рұқсат қағаздарын алып, армандаған мүмкіндікке қол жеткізе бастады. Бірақ, орталық су құбыры және канализация жүйелері дайын болмай шықты.

Белгілі болғандай, аталмыш құбырлар тартылған, бірақ жер учаскесінің иелері әлі күнге дейін оларға қосылуға болатынын-болмайтынын анық білмей дал. Осылайша, орталық жылу желілеріне қосылу туралы мәселе басы ашық күйінде қалып отыр.

Жоғарыда бұл аумақта жергілікті биліктің 55 жеке тұрғын үй салып жатқанын айтты. Осы орайда, әуелде 15 соттықтан иеленген 400-ден астам адамның 120-сынан көбі учаскелерді уақытында игере алмауына байланысты мемлекетке қайтаруға мәжбүр болды. Аталған Әуежай қалашығына кіретін ИЖС-1 және ИЖС-1А  алаңдарында бірыңғай типтегі 2 қабатты таун-хаус және 1 қабатты жеке үйлер салынуда. Пәтерлердің 1 шаршы метрі «Нұрлы жер» бағдарламасымен 120 мың теңгеге ұсынылып отыр. Алайда, ауданы 120 шаршы метрден асатын, 2 қабатты таун-хаустарды сатып алған адамдар үйін жеке пешпен жылытуға мәжбүр болады. Себебі, әуежай қалашығына орталық жылу құбыры тартылмаған.

Әуежай қалашығында салынып жатқан 55 үйдің құрылысы аяқталып қалды. Жұртшылыққа ол үйлерді түрлі бағдарламалар арқылы сатып алу ұсынылуда. Барлығы 30 адам өтініш беріп, 8-і ғана төлем қабілетін растаған. Алайда, өтініші қабылданған азаматтар да шағын ауданға халық толық қоныстанбаса, олар да көше алмайтынын айтуда. Ал толық қоныстану мәселесі жылумен қамту проблемасы шешілгеннен кейін мүмкін екені айтпаса да түсінікті.

Басынан соры арылмай келе жатқан Әуежай қалашығында кейінгі жоспар бойынша, 200 балаға арналған 2 балабақша, мектеп, сауда орталығы, әмбебап дүкен, өрті сөндіру депосы және демалыс саябағын салу қарастырылған.  Айтпақшы, бұл жерде 2000 жылдың басынан бері «Балалар ауылы» қоныстанып, қызмет көрсетіп келеді. Жылумен қамту мәселесі шешілсе, қалада жаңадан шағын аудан пайда болмақ.

Фархат Әміренов

«5-10-20»: Павлодардағы үйлердің бағасы 12 млн теңгеден аспауы керек

Жергілікті әкімдіктер салған несиелік үйлердің бір шаршы метрі үшін белгіленген баға – 160 мың теңге.

22 Мамыр 2020 15:23 4832

«5-10-20»: Павлодардағы үйлердің бағасы 12 млн теңгеден аспауы керек

Ел президенті тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтардың баспана мәселесін шешу үшін «Нұрлы жер» бағдарламасының кезекті бағыты ретінде «5-10-20» ипотекалық бағдарламасын әзірлеуді тапсырды. Қазір жаңа бағдарламаның талаптары жан-жақты пысықталып, қанатқақты жоба ретінде қарастырылуда. Бағдарлама 1 шілдеде қабылданады деген болжам бар.

«Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ Павлодар облыстық филиалының директоры Талғат Баиловтың айтуынша, қазірдің өзінде бірқатар талаптары белгілі. Біріншіден, баспана алуға ниетті тұрғын жергілікті атқару органында тұрғын үй кезегінде тұруға тиіс. Екіншіден, алғашқы жарна ретінде пәтер құнының кемінде 10 пайызын төлеуі керек. Сол кезде ипотекалық несие 5 пайыздық мөлшерлемемен 20 жылға дейін беріледі.

«Павлодар облысында жеке құрылыс компаниялары ұсынған жаңа үйлердің бағасы 12 млн теңгеден аспауы керек. Ал жергілікті әкімдіктер салған несиелік үйлердің бір шаршы метрі үшін белгіленген баға – 160 мың теңге. Осы сомадан аспауы керек», – дейді Талғат Баилов.

Сонымен қатар, «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» жанынан жыл соңына дейін «Отбасы банкі» құрылады. Бұл институт баспанаға мұқтаж азаматтарды есепке алу, тіркеу және тұрғын үйді үлестірумен айналысатын болады.

«Тұрғын үй кезегіндегі азаматтардың қай бағдарлама бойынша баспаналы болатыны тұрғын үй қолжетімділігі сатысына сәйкес бағаланады. Атап айтқанда, табысы төмен, яғни отбасының бір айлық кірісі жан басына шаққанда бір күнкөріс минимумынан аспайтын отбасыларға сатып алу құқығынсыз үйді жалға алу мүмкіндігі ұсынылады. Екі күнкөріс минимумына дейін табыс табатын көпбалалы, толық емес және мүмкіндігі шектеулі балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар «Бақытты отбасы» бағдарламасына, ал 3,1 күнкөріс минимумына дейін табысқа ие баспанасыз отбасылар «5-10-20» жобасына қатыса алады. 2020 жылдың 1 сәуірінен бастап күнкөріс минимумы 32 668 теңгеге дейін өсті. Осылайша, «5-10-20» арқылы баспаналы болу үшін жан басына шаққандағы отбасы табысы 101 270 теңгеден аспауы тиіс», – деді Талғат Баилов.

Оның сөзінше, «Бақытты отбасы» бағдарламасында төлем қабілеттілігін растау кезінде мемлекеттен алатын түрлі төлемдер есептеледі. Ал «5-10-20» бағдарламасына қатысты мұндай талаптың болар-болмасы әзірше белгісіз.

«Павлодар облысында тұрғын үй кезегінде тұрған адам «5-10-20» бағдарламасы бойынша басқа аймақтан үй ала алмайды. Бүгінде аймағымызда 27 мыңнан астам адам кезекте тұр. Олар аталмыш бағдарлама арқылы Павлодар облысының аудан-қалаларынан ғана баспаналы бола алады», – деді облыстық филиал директоры.

Тұрғындар үшін тиімді жобаларының бірі - «Бақытты отбасы» бағдарламасы. Бағдарлама арқылы тұрғын үй кезегінде тұрғандар үй бағасының 10 пайызын алғашқы жарна ретінде төлеп, 20 жылға дейін жылдық 2 пайыздық мөлшерлемемен несие ала алады.

«Наурыз айында Павлодар қалалық қаржы бөлімі 497 өтінішті қабылдап, түрлі себепке байланысты 15 өтінішті кері қайтарды. Қалған 482 өтінішті қарастырып, біздің банкке 338 жолдама берді. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» аталмыш бағдарлама бойынша өтініштерді қарастыру үшін міндетті түрде жергілікті әкімдіктен жолдама берілуі керек. Бүгінде 338 өтініштің 76-сы мақұлданды», – деді Талғат Баилов.

Фархат Әміренов