/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 428,45 Brent 36,55
ДДСҰ: Әлем пандемияға әзірленуі керек

ДДСҰ: Әлем пандемияға әзірленуі керек

Дүниежүзінде коронавирус жұқтырғандар 79 мыңнан асып, жұмбақ инфекция Таяу Шығысты да шарпи бастады. 

14:22 25 Ақпан 2020 4369

ДДСҰ: Әлем пандемияға әзірленуі керек

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Әлем коронавирустың пандемияға ұласып кету мүмкіндігін  тежей алмайтын жағдайға тез беттеп барады. Сарапшылардың ескертуінше, COVID-19 қазір өзін тоқтатуға жұмсалып жатқан күш-жігерден басым түсіп отыр. Италия мен Иранда ішкі сапарлар қатаң шектеліп жатса, Оңтүстік Корея президенті елде инфекциялық қауіп дабылын қызыл түске дейін көтерді.

Осыдан екі күн бұрын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас директоры Тедрос Абханом Гебрейесус мәлімдеме жасап, халықаралық қауымдастықты жұмбақ пневмониямен күрес «мүмкіндіктерінің терезесі» мүлдем жабылып қалмай тұрғанда, шұғыл әрекетке көшуге шақырды.

Сарапшылардың есебінше, планетада коронавирусқа шалдыққандар саны 79 мыңнан асып, 2670-ке жуық адам жән тәсілім еткен. Ал, жұманың кешінде Италияның солтүстігіндегі 50 мыңдай адам тұратын 11 қалашық тура Қытайдың Хубэй провинциясы тәрізді оқшауланып, көшелері патрульдік полицияның бақылауына өтіп, вирус өршіген аудандарға аяқ басқандар немесе олардан аттап шыққандарға айыппұл салына бастады. Ал, Иранның 14 провинциясында мектептерді, университеттерді және өзге де оқу орындарын жабуға бұйрық беріліп отыр.  Ислам Республикасында коронавирусты 61 адам жұқтырып, 12 тұрғын  қайтыс болды. Сонымен қатар, дүйсенбі күні коронавирус Иракта, Ауғанстанда, Оманда, Кувейтте, Бахрейнде алғаш рет тіркелді. Ол адамдардың барлығы бұл мемлекеттерге жақында Ираннан оралған.

Оңтүстік Кореядағы жағдай да тым қауіпті. Мұнда сейсенбі күні коронавирус табылған адамдар саны 890-нан асып, одан 8 тұрғын қайтыс болды. Сондай-ақ Кореяда Иса Пайғамбар шіркеуінің  9 мыңнан астам мүшесі карантинге жабылып, тағы мыңдаған мінәжат етуші скринингтен өткізілді.

Пандемияға жеттік пе?

Сөйтіп, жер шарында коронавирус жұқтырғандар тез көбейіп келеді. Жаңа вирус жұқтырған кейбір топтың Қытаймен еш байланысы болмаған. Сонда бұл ауру оларға қалай жетті? Ғалымдар қазір осы сауалға жауап іздеп жатыр.

«Пандемия» деген сөз  ажал вирусы әлемнің көптеген бөлігінде адамнан-адамға жеңіл беріле бастаған жағдайда қолданылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына сенсек, планета әзірге ондай ахуалға жете қойған жоқ және де короновирус ғаламдық пандемиялық дәрежеге көтерілмеуі үшін әлі де көбірек күш жұмсалуы керек.

Дегенмен, кейбір зерттеушілер планетаның қазір пандемиялық жағдайда жеткенін немесе оның алғашқы сатысында тұрғанын айта бастады.

Уақыт өтіп барады

Шығыс Англия университетінің медицина профессоры Пол Хантердің сөзі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының басшысы Тедростың мәлімдемесімен үндес. Британдық ғалымның пікірінше, коронавирусты ауыздықтайтын уақыт өтіп барады.

«Жақында ДДСҰ-ның бас директоры қазіргі эпидемияны бақылауға алатын мүмкіндіктер терезесінің жабылуға жақын екенін айтқан еді. Соңғы 24 сағатта біздің ғаламдық пандемияның алдын-алуға қауқарымыздың таусылатынын ескертетін уақыт таяп тұр», – дейді ол «Гардиан» газетіне берген сұхбатында.

Хантердің сөзінше, Қытайда COVID-19-ды жұқтыру фактілері азайып келе жатқанымен, өткен аптаның соңында «өзге жерлерде оқиға қатты алаңдатарлықтай» деңгейде өрбіпті. Оның ойынша, Ирандағы коронавирусқа қатысты жағдай Таяу Шығыстағы қарулы қақтығыстардың ауқымынан да кеңірек етек алуы мүмкін. Айта кетсек, дүйсенбіде бұл аурудың Ауғанстанға да жеткені мәлім болды.

Оксфорд университетінің математикалық эпидемиология ғалымы, доктор Робин Томсон айтқандай, Италияда коронавирус жұқтырғандар жұма-сенбі күндері екі есеге көбейді. Оны тез шектеу – қатерлі инфекцияның адамнан-адамға беріліп, бүкіл Еуропаны шарпуына жол бермеу жолындағы маңызды қадам.

Дүйсенбі күні Италияда коронавирустан қайтыс болғандар саны бесеуге жетіп, 150-ден астам тұрғын оны жұқтырғандар тізіміне алынды. Науқастың көбі Милан маңындағы Кодогно деген шағын қалада анықталған. Осыған байланысты әйгілі Венеция фестивалі уақытынан екі күн бұрын аяқталып, Миланда Армани сән апталығы доғарылды.

Иранға оралсақ, мұнда коронавирус Тегеран, Қом, Гилан, Маркази, Тонекабон тәрізді қалалардың тұрғындарынан табылып отыр. Осыған байланысты Пәкістан, Ауғанстан, Иран, Түркия Ислам Республикасымен арадағы құрлықтық шекарасын жапты.  

Иордания болса, Иран, Қытай, Оңтүстік Корея және өзге елдерден келген жолаушыларды өз аумағына кіргізбеу туралы шешім қабылдап отыр. Ал, Жапонияда Diamond Princess круиздік лайнерінен кетуге рұқсат берілген әйелден сенбі күні коронавирус табылғандықтан, жергілікті үкімет халықтан кешірім сұрауға мәжбүр. Сонымен қатар, бұл оқиға осы елдің өршіген вируспен күресуге қауқарына қатысты қосымша сұрақ туындатып отыр.

Парламент сессиясы доғарылды

Қытай президенті Си Цзиньпин болса, вирустық эпидемияны «қатыгез әрі күрделі» деп атап, оның өршуін тоқтатуға көбірек күш жұмсауға, индустрияны қайта жандандыруға және дауасы жоқ індеттің көктемгі егісті тоқтатуына жол бермеуге шақырды. Тағы бір сөзінде ол Коммунистік партияның эпидемияға жауабын «дер кезінде әрі тиімді» деп қорғаштап, мәлімдеме жасады.

Дүйсенбінің кешінде белгілі болғандай, Қытайда 5 нарызда ашылуы тиіс парламент сессиясы кейінге қалдырылды. Елдің түкпір-түкпірінен 3000-дай халық өкілі қатысуға тиіс алқалы жиынның енді қашан басталатыны әзірге белгісіз.

Арыс Әділбекұлы

«Коронавиурспен ауырғандарды МӘМС есебінен шипажайға жіберу керек»

Туризм индустриясы комитеті Үкіметке ұсыныс енгізбекші.  

04 Тамыз 2020 18:45 582

«Коронавиурспен ауырғандарды МӘМС есебінен шипажайға жіберу керек»

«Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының ұйымдастыруымен пандемия құрсауындағы туризмді дамыту проблемалары талқыланды. Бейнеконференция түрінде өткен жиынға  туризмнен нәпақасын айырып жүрген кәсіпкерлер мен саланы дамытуға жауапты мемлекеттік орган өкілдері қатысып, пікір алмасты.

Туризм индустриясы комитетінің басшысы Дастан Рыспеков Мәдениет және спорт министрлігі Үкіметке туризмді дағдарыстан шығаруға бағытталған ұсыныстар пакетін дайындап жатқанын айтты. Ол құжатта салаға салынатын салықтарды жыл соңына дейін шегере тұру, табысын жоғалтқан туризм саласының өкілдеріне 42500 теңге беру, коммуналдық шығындарды субсидиялау туралы тетіктер бар көрінеді.

«Елдегі ішкі туристердің саны 5,3 млн адам болды деген бар. Осының қаншасы отандық туристік операторлардың қызметіне жүгінгенін анықтау керек. Жеңілдіктер мен қолдаулар да осы көрсеткішке қарай қолға алынуы мүмкін. Коронавируспен ауырғандарды МӘМС есебінен сауықтыру лагерлерінде оңалту туралы ұсыныс айттыңыздар. Ертең өзара ақылдасып осы тетіктердің бәрін топтастырайық. Кейін Үкіметке толыққанды құжат ретінде жолдауға болады», – деді Дастан Рыспеков.

Балалар мен жасөспірімдер туризмі  қауымдастығының төрағасы Қайрат Сұлтанов карантиндік талаптардың әр өңірде әркелкі болуы кәсіпкерлерді жүйесіздікке душар етіп жатқанын мәселе етіп көтерді.

«Карантин талабы бүкіл республикаға ортақ болғаны дұрыс деп ойлаймын. Мысалы, Павлодар облысының Баянауылы туристер үшін жабық жатыр. Ал Алматы облысында суға шомылуға рұқсат берілгенімен, күнге қыздырынуға тыйым салынған. Ал Ақмола облысында керісінше. Осындай әркелкілік жүйесіздікке әкеліп, елдің тәртіпті сақтамауына себепші болуда», – деді кәсіпкер.

Ал ішкі және сыртқы туризм қауымдастығының төрайымы Альбина Веймер Көбейтұз сияқты иесіз мекендерге туристік компанияларды жібермесе, жабайы туризм тыйылмайды деген ой айтты.

«Көбейтұзға туристік операторлар бара алмайды, заңда рұқсат жоқ. Соның салдарынан қазір көлеңкелі туризм қанат жайып алған. Ішкі туризмде 3 жыл тәжірибесі бар туристік компанияларға Көбейтұз сияқты орындармен жұмыс істеуге мүмкіндік беру керек. Өйткені жабайы экскурсияларға тыйым салынғанымен, ел құлақ асып жатқан жоқ. Халықтың демалу мәдениетін де осы арқылы көтеруге болады», –  деді ол.

Туристік компания өкілдері табысынан айырылған жанның бәрін жарылқап жатқан 42 500 теңгелік төлемнің турзим саласындағыларға берілмейтініне наразы.

«Турзимнен нәпақасын айырып жүрген адамдар наурыздан бастап табыстан қағылғаны белгілі. Бұл жолғы локдаунда біздің саланың өкілдеріне осы өтемақыны төлеуден бас тарту фактілері жиілеп кетті. Мемлекеттік орган локдаун кезінде туризмге жаппай тыйым салынбағанын алға тартып, өтемақы төлеуден бас тартып отыр», – деді «Қазақстан туристік қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігінің директоры Рашида Шәйкенова.

 Пандемия кезінде ішкі туризм дамып, отандық операторлардың айы оңынан туады деген болжам желге ұшып, үміт ақталмады. Туристік компания өкілдерінің қарша бораған шағымын бірауыз сөзбен осылай түйіндеуге болады. Ішкі туризмнің дамығаны былай тұрсын, жылдағы бабаларды сауықтыру лагерлері де биыл тыйымнан көз ашпаған. Тауарлар мен қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау комитетіне қарасты санитарлық-гигиеналық қадағалау басқармасының басшысы Марал Рахымжанова локдаун біткенше балаларды сауықтыру орындарының жұмысы жанданбайтынын қадап айтты.

Туристер мен кәсіпкерлердің ығына жығылып, шешімді қайта-қайта өзгерту індеттің таралуына жол ашуы мүмкін. Марал Рахымжанова бұл уәжіне Шығыс Қазақстанның қазіргі жағдайын мысал етті.

«ШҚО-да кейінгі 1,5-2 айда  індет жұқтырғандар саны тұрақты өсіп келеді. Өзге өңірлерде бәсеңдеу басталса, мұнда өршу бар. Сондықтан Үржар ауданының бас санитарлық дәрігері сенбі-жексенбіде аудан аумағына сырттан кіруге шектеу қойды. Бұл санитарлық шара. Аудан ішіне індет кіргізбеу үшін жауапты тұлға олай істеуге құқылы», – деді маман.

Жиын барысында ішіндегі жабайы туризм мен көлеңкелі  кәсіпкерліктің жолын кесу үшін экускурсиялық сапарларға, Ұлттық парктердің туристік маршруттарына рұқсат берілу керек деген ұсыныс қайта-қайта көтерілді. Ол үшін қала сыртына турист тасымалдайтын автобустарды жеке рәсімдеп, Ұлттық парктердің жұмысын жандандыру туралы Мемлекеттік комиссияға ұсыныс енгізілетін болды. Бұл ұсынысты Мәдениет және спорт министрлігі де қолдап отыр.

«Біз де Ұлттық парктерді ашу керек деп санаймыз. Ұлттық саябақтарға экускурсия ұйымдастырудың тәртібін дайындап жатырмыз. Саяхат  туристік оператор өкілінің бақылауымен ұйымдастырылуы керек. Туристердің бәрінде  медициналық маска мен санитайзерлік құралдар болуы міндетті. Қоғамдық көлікке қойылатын талап осы маршруттарға да қолданылуы керек деп ойлаймыз. Қалааралық сапарларға тыйым салынған. Осының салдарынан Ұлттық парктерге шығу мүмкін емес.  Яғни мәселе саяси шешімге тіреліп тұр», – деді Туризм индустриясы комитетінің басшысы Дастан Рыспеков.

Есжан Ботақара

Әлем: маскашылдар мен оппоненттер үні

Коронавирус пандемиясы кезінде бетті тұмшалаған дұрыс па, бұрыс па? Дүниежүзілік дебаттан таңдалған пікірлер. 

27 Шілде 2020 10:32 1233

Әлем: маскашылдар мен оппоненттер үні

«Бір анығы – қазір жер шарында бет маскасы киім тарихындаңғы ең тез және аса кең таралған дүние болып тұр» – Валерий Стил, Нью-Йорктің Сән технологиясы инситуты мұражайының бас кураторы.

********

«Менің әжем де коронавирустан қайтыс болды. Және де туған-туыстарымның кейбірі бұл ауруды жұқтырып, бірақ аман қалды. Сондықтан, мен үнемі маска тағып, індетке шалдықпауға тырысып жүрмін. Өзгелерді де алаңдатқым келмейді» – Рейхане Раджаеи, Тегеран тұрғыны, тату суретшісі.

********

«Алғашқы кезде коронавирустан қорқу деген болды, адамдар үрейленіп, бір-бірінен алшақ жүруге тырысты. Бүгінде жұрт бұл ауруды жеңіл қабылдайтын болды. Ешкім маска таққысы келмейді, бір күні бәрібір өлеміз дейді, өлсек Алланың алдына барамыз, бірақ, содан кейін дәл қазіргідей өмір сүрмес едік дейді» – Уасим Аббас, пәкістандық ауылдың маскадан тағудан шаршаған тұрғыны,

********

«Жас жігіттер мен қыздар вирустан аса зардап шеге қоймас. Бірақ, олар ата-аналары мен қарттарды да ойлауы керек. Әке мен шеше, ата мен әже де жастар өмірінің бір бөлігі ғой» – Рауад Сархан, Бейруттің маска тағушы тұрғыны, Ливан.

********

«Негізі, пандемия кезінде жағдай осылай болып тұрғанда, біреуге маска тағып жүр деп айтуға міндетті емеспіз сияқты. Әркім өзі білетін шығар. Дегенмен, масканың өте маңызды екеніне де сенгеніміз дұрыс» – Фунмилайо Нвосу, лагостық сатушы, Нигерия.

********

«Адамдар маған жақсы қараса, мен оларға да жақсы қарауға тиіспін. Демек, біреу маска тақса, мен де тағуға міндеттімін» – Владимир Игнатьев, Мәскеу тұрғыны.

********

«Мен маска тағайын деп жүрген жоқпын. Оны ешкім тақпайды... Ешқандай коронавирус жоқ деп ойлаймын. Басшылар халықты алдап отыр» – Мохаммед әл-Бурджи, мемлекеттік қызметкер, Ливан тұрғыны.

********

«Мен үшін маска тағу – өзіңді-өзің оттегінен айыру.  ... Шын мәнінде бетімізді тұмшалап, өзімізді-өзіміз өлтіріп жатырмыз» – Кемаконава Матхоле, масканың оппоненті, Йоханнесбург, Оңтүстік Африка.

********

«Әдетте адамдардың масканы дұрыс тақпайтынын жиі көремін. Бұл дұрыс емес. Маска иекте емес, мұрын мен ауызды жауып тұруы керек. Оны иек үшін жасамайды ғой. Айналамдағылар бір-біріне мұқият қараса екен. Дегенмен, бұл бағытта прогресс бар тәрізді, сол қуантады» – Эйтан Азрия, инженер, Париж, Франция.

********

«Қоғам үшін біз өзімізді белгілі бір деңгейде құрбандыққа шала білуге тиіспіз. Әрине, қалағанымызды істеуге құқық беретін жеке бас бостандығы деген бар. Бірақ, қоғамның ортасында өмір сүріп жатқандықтан, тек өз басымызды ғана ойламай, өзгелер үшін де қам жегеніміз жөн» – Марсела де ла Серда, бразилиялық студент.

********

«Бұл вирустық байбаламның соңы бар ма өзі?» – Австралия тұрғыны, масканың қарсыласы, комментатор Эндрю Болт.

********

«Егер олар өлгісі келсе, өле берсін» – Микеланджело Привитера, Италиялық зейнеткер, маска тағуға жақтас.

********

«Әлемнің бағыты сөзсіз өзгерді. Жер шары тұрғындарының 95 пайыздан астамы маска тағуды талап ететін немесе соған кеңес беретін елдерде тұрып жатыр... Адамзаттың ғаламдық мінез-құлқында дәл мұндай өзгеріс бұрын болмаған шығар». – Джереми Ховард,  #Masks4All тобының негізін қалаушы, маска тағуға жақтас.

Арыс Әділбекұлы