/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Ел Үкіметі 2020 жылғы балық аулау маусымын «ашты»

Ел Үкіметі 2020 жылғы балық аулау маусымын «ашты»

Қазақстанда елу мың тоннадай балық аулауға рұқсат етілмек. 

13:50 10 Қазан 2019 3910

Ел Үкіметі 2020 жылғы балық аулау маусымын «ашты»

Автор:

Жанат Ардақ

Бұл ретте аздау мөлшерде болғанымен, балық қыста да ауланатыны мәлім.

Осы орайда Каспий және өзге өзен-көлдердің әрқайсысында бір жыл бойы қандай балық түрін қанша көлемде судан балық алуға болатыны белгілі болды.

Айта кету керек, бұған дейін балық аулау шегін белгілеу АШМ құзыретіне жататын. Тиісінше, биылғы жылдың 11 ақпанында, дәл Түркістан облысының әкімі болып кетер алдында Үкімет басшысының орынбасары-ауыл шаруашылығы министрі Өмірзақ Шөкеев «2019 жылдың 15 ақпаны мен 2020 жылдың 15 ақпаны аралығында жануарлар дүниесі объектілерін алып қою лимиттерін бекіту туралы» бұйрыққа қол қойып тастады. Енді оның күші жойылғалы отыр.

Жалпы, АШМ – ауыл шаруашылығынан неғұрлым көп өнім өндіріп, барынша мол пайда табуға бағдарланған ведомство екені жасырын емес.

Қазір бұл өкілеттік жақында қоршаған ортаны қорғау үшін жаңадан құрылған министрлікке тапсырылды. Алайда экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі мерзімін ауыстырғаны болмаса, Шөкеевтің жазып кеткенін көшіріп ала салғандай. Өйткені сарапшылар еліміздегі өзен-көлдердің «көзге жас келтірерлік» қиын экологиялық жағдайына орай экология министрлігі азайып бара жатқан балықты аулауды азайтуы мүмкін деп болжаған.

Алайда келесі жылға арналған жаңа бұйрық атауында тек министрдің аты ғана өзгеше, басқасы күші жойылғалы тұрғандай.

Сонымен, ұсынылып отырған «2019 жылдың 1 шілдесі мен 2020 жылдың 1 шілдесі аралығында жануарлар дүниесі объектілерін алып қою лимиттеріне» сәйкес, Каспий теңізінен осы бір жыл аралықта он мыңға жуық тонна ауқымында балық аулауға рұқсат етілмек. Оның ішінде 3 мың 605 тоннасы – ірі балықтар. Бірақ бекіре тұқымдастарын, оның ішінде бекірелерді, қортпаны, шоқырды, орыс бекіресін, пілмайды және сүйрікті аулауға тыйым салынады.

Арал теңізінде қандай балықтар өнеркәсіптік аулауға жарайтыны да белгілі болды. Нақтылай кетсек, қазақстандық бөліктегі толыққан Кіші Аралдан осы бір жылдық мерзімде – барлығы 6678 тонна балық, соның ішінде 2731 тонна табан, 2121 тонна торта, 896 тонна көксерке, 204 тонна қылыш балық, 191 тонна сазан, 154 тонна қызылқанат, 149 тонна ақмарқа, 66 тонна жайын, 54 тонна жыланбас, 52 тонна шортан, 24 тонна түйетабан, 16 тонна айнакөз, 12 тонна дөңмаңдай, 8 тонна ақ амур аулауға болады.

Ішінара еліміздің аумағына кіретін, тұздануы өте жоғары Үлкен Арал теңізінен Ақтөбе облысы шегінде – 119, ал Қызылорда облысы шегінде 47 тонна артемия жұмыртқаларын теруге ғана рұқсат.

Сырдария өзенінен – 192 тонна, ондағы Шардара су қоймасынан – 2374 тонна, Балқаш көлінен – 7 мың 532 тонна, Жайсаң көлінен – 6218 тонна, Алакөл көлінен – 341 тонна, Іле өзенінен – 13 тонна, осы өзен сағасындағы су айдындарынан 88 тонна, Іледегі Қапшағай су қоймасынан – 890 тонна балық аулауға жол беріледі.

Ертіс өзеніндегі Бұқтырма су қоймасынан – 2313 тонна, ондағы Шүлбі су қоймасынан – 460 тонна, Ертістегі Өскемен су қоймасынан – 35 тонна балық өндіруге мүмкіндік беріледі.

Есіл өзені қазір балыққа бай емес: одан Нұр-Сұлтан қаласын қоса алғанда, Ақмола облысы аумағында небары – 7 тонна, ал Солтүстік Қазақстан облысы аумағында – бар-жоғы 11 тонна балық қана аулауға мүмкіндік бар.

Министрліктің құжаты Қаныш Сәтпаев атындағы каналды қосқанда, жалпы саны 18 ірі су бассейнінің және әр өңірдегі жергілікті маңызы бар балық шаруашылығы су айдындарынан балық аулау лимиттерін бекітеді. 

«Қазақстан негізі, бай балық шаруашылығы қорына ие. Елімізде балық аулау және балық шаруашылығын қарқынды дамыту үшін әлеует бар. Каспий теңізін қоспағанның өзінде, еліміздегі су қоймаларының жалпы айдыны шамамен 5 млн гектарға жетеді. Бұл саланың дәуірлеген кезі ІІ Дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңге келеді. Мысалға, 1965 жылы Қазақстанда 111,9 мың тонна балық өндірілді. Кейін 1990-2004 жылдары бұл көрсеткіш күрт төмендеп, 80,9 мың тоннадан 36,6 мың тоннаға дейін құлдырады», – дейді осы саланы зерттеп жүрген заңгер ғалым Исатай Сматов.

Дегенмен кейінгі жылдары белгіленген лимиттің артуы байқалады. Мәселен, 2017 жылы тек 30 мың тонна балық аулауға рұқсат етілсе, биыл және келесі жылы бұл көлем 50 мыңға жуықтамақ.

Жанат Ардақ

Қызылордада соңғы бес жылда балық экспорты тоғыз есеге артты

Бұл жөнінде Арал өңірі балықшыларының дәстүрлі V слетінде айтылды.

16 Шілде 2019 12:41 2466

Қызылордада соңғы бес жылда балық экспорты тоғыз есеге артты

Слетте белгілі болғандай өткен жылы 8186 тонна балық ауланса, оның 3804 тоннасы  экспортқа шығарылған. Биылғы жылдың алты айында экспорт көлемі 2406,5 тоннаны құрады. Қызылорданың балық өнімдерін негізінен Ресей, Польша, Дания, Грузия, Литва, Голландия, Украина, Әзірбайжан, Қытай елдері тұтынуда.

Облыс балық аулау және өңдеу көлемі бойынша республикада үшінші орында тұр.

Биылғы алты айда 2397 тонна балық ішкі нарыққа бағытталып,  республикалық бюджетке 53 миллион теңге қаржы құйылды. Қазіргі таңда облыста жылдық қуаттылығы 11 тоннадан асатын 8 балық өңдеу зауыты жұмыс істеп тұр. Олардың төртеуі балық өнімдерін Еуропаға экспорттауға қажетті Еурокодтарға ие. Ол кәсіпорындарда балық өнімдерінің он үш түрі шығарылуда.

Балық шаруашылығы министрі қызметін атқарған Құдайберген Саржановтың айтуынша, кезінде Аралдың тұздануы салдарынан камбала балығын аулауды даниялық Курт Кристенсен бастаған балықшылар үйретіп, «Каттагеттен –Аралға дейін» жобасын жүзеге асырды. Бірлескен жұмыс нәтижесінде балықтың 22 түрі пайда болып, тауарлы-өндірістік мақсатқа ден қойылуда.  «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» (САРАТС-1) жобасының нәтижесінде Кіші Арал теңізі суға толды. Теңіз жағалауындағы қалың жұрт ата кәсіпке қайта оралып жатыр.

Дәстүрлі слет аясында «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС Арал филиалы базасында «Тауарлық балық шаруашылықтарын дамытудың мүмкіндіктері» атты ғылыми –практикалық конференция өткізілді. Оған республикадағы және көршілес елдердегі осы саланың бес жүзден астам мамандары қатысып, экспорттық балықтарды өңдеудің іс-тәжірибесімен бөлісті.

Ескендір Ертай

Қырылған балық

Жайықтың жағасында жапырылып жатыр. 

18 Желтоқсан 2018 08:38 3072

Қырылған балық

Балықтардың жаппай қырылуы желтоқсан айында басталды. Алдымен Атырау қаласының іргесіндегі Перетаска ауылының тұрғындары жүздеген балықтың мұз бетіне қырылып жатқанын көріп, дабыл қақты. Сол маңдағы «Атырау Жылу Электр Орталығының» су сору стансалары орналасқан өзектегі бұл жағдай елді елең еткізді. Су маржандарының ол жерге қалай келгені белгісіз. Бірақ орталықтың техникалық қажеттіліктері үшін Жайық өзенінен күндіз-түні су алынатынын және осы өзекке кері құйылатынын ескерсек, балықтардың өзеннен тікелей келуі әбден мүмкін. Су маржандарының өліміне байланысты, Атырау облысында арнайы комиссия құрылып, Жайық өзеніне зерттеу жұмыстары дереу басталып кетті. Комиссия құрамына Атырау облыстық балық шарушылығы басқармасы, мамандандырылған табиғат қорғау прокуратурасы, экология департаменті, қазақ балық шаруашылығы ғылыми зерттеу институты, ветеринариялық бақылау және қадағалау аумақтық инспекциясы, төтенше жағдайлар департаменті мен Атырау қалалық қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының мамандары енді. Зерттеу барысында өлген және тірі балықтардан, Жайық суынан xимиялық зерттеу сынамасы алынды. 10 желтоқсан күні облыстық әкімдікте ведомствоаралық комиссияның жиыны өтті.

«Бүгінгі таңда 110 дана балықтың өлексесі анықталды, ал тірі балықтардың жағдайы мәз емес», – деп айтылды жиында.

Комиссия отырысында облыс әкімі Нұрлан Ноғаев атқарушы органдарға бірқатар тапсырма берді. Қоғамдық денсаулық сақтау департаменті өкілдерінің айтуынша, зертханалық зерттеу барысында су құрамы таза, адамдардың өміріне залалсыз екенін анықталған.

«Алынған сынамалар қазіргі жағдай тұрғындардың денсаулығына зиянын тигізбейтінін көрсетті», – дейді Атырау облыстық қоғамдық денсаулық сақтау департаментінің басшысы Темірбек Мұсағалиев.

Жауапты мекем өкілдері Жайық суының құрамында қауіпті ештеңе жоқ деп сендірді. Ал әлеуметтік желіде тұрғындар пікірлерін жарыса жазып жатыр. Балықшылар Жайық өзенінен бұрын-соңды көремген ірі жайындар мен сазандардың пайда болғанын айтады. Өзеннің тереңін мекендейтін балықтар судың бетіне шыққан-мыс.

«Байтақ-Болашақ» экологиялық альянсының өкілі Арман Хайруллин тұрғындармен бірге Жайық өзеніндегі қырылған балықтың есебін жүргізіп жүр.

«Өлген балықтың саны 110 дейді ведомствоаралық комиссия. 1 жерден санай салған ғой. Біз Еркінқала жақтағы Жайық сағасының балығын түсірген жоқпыз. Онда бұдан да көп көрінеді. Әкімге өтірік ақпар беріп отыр ма? Ауруын жасырған өледі. Екіншіден Жайықтық суы сынамалары адам денсаулығына зиянсыз дейді. Менің ойымша, бір жерден хлор кетуі мүмкін. Үшінші сұрағым ауа температурасы -40 та, мұз жарты метрге дейін қатқанда болмаған «Заморды» қайдан тапты? Замордың не екенін википедиядан оқысын. Бұл Экологиялық апат», – деп жазды әлеуметтік желіде блогер, экология жанашыры Арман Хайруллин.

Өлген балықтар Жайық өзенінің Атырау қаласындағы бөлігінен бастап, Дамбы елдімекеніне дейін шашылып жатыр. Видеода мұз астындағы балықтардың балықшылар ойған ойық айналасына жиналғаны анық көрінеді. Қырылып қалған балықтар негізінен өзенде жиі кездесетін табан, қылышбалық, айнамкөз, мөңке. Әзірге жергілікті мамандар Жайық өзеніндегі өлген балықтың санын да, себебін де анықтай алмай жатыр.

«Сынамалардың барлығы республикалық ветеринариялық зертханаға және Атырау қалалық қоғамдық денсаулық басқармасына жіберілді», – деді Атырау облыстық орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы басшысының орынбасары Арман Молдашев

Атырауда енді құнды бекіре балықтары қырыла бастады. Оқиға қала сыртындағы бағалы балықтарды өсіріп, көбейтумен және қара уылдырық шығаратын «Луговой ат зауыты» ЖШС Атырау филиалында және Жайық-Атырау зауыттарында орын алып отыр. Әлеуметтік желілерге таралған бейнеде өлі бекіренің көпшілігі бассейнде арқасымен жатқаны байқалады. Ал кейбіреулері жартылай өлі күйде. Осыдан-ақ зауытқа орасан зор шығын келгенін білуге болады. Мұны жергілікті әкімдіктегілер де растап отыр. Бұл жайықтағы балықтардың өлімімен байланысты. Себебі балық өсіру шаруашылығына өзен суы пайдаланылған. Тоғанда шарбақтық әдіспен орыс бекіресін өсіруді 2015 жылдан бері қолға алған бұл шаруашылықта 38 мың балық бар.

Бүгінде мұнда қырылған балықтың саны 100-ден асып, 2000-ға жуық бекіре шалажансар күйде жатыр. Ал Жайық-Бекіре зауытында 25 бағалы балықтың өлгені анықталды.

«Желтоқсанның алтысынан бастап балықтардың әлсіз екендігін байқадық, алды өле бастады. Оның ішінде қорытпа мен шоқыр, бекіре балығы да бар», – деді Жайық-Атырау бекіре балығын өсіру зауытының өкілі Болат Мұхамеджиев.

Жалпы бұл зауыт жылына Каспийдің экоқорын сақтау мақсатында жылына өзенге 3,5 млн бекіре шабағын жіберетін. Биыл осы көрсеткішке жете ала ма, жете алмай ма, белгісіз болып тұр.

«Әлеуметтік желіде таралған бекіре тұқымдас балықтардың қырылуы туралы бейне бір апта бұрын Жайық өзеніндегі балық шаруашылықтарының бірінде түсірілген. Бұл жалпыға белгілі факт. Бүгінгі күні балықтың қырылуының жаңа фактілері тіркелген жоқ. Қазіргі уақытта мамандардың бағалауы бойынша, су балық үшін қауіпсіз. Жоғарыда аталған жағдай бойынша қылмыстық іс тіркеліп, қазіргі уақытта Жайыққа су ағызатын құрылыстары бар барлық кәсіпорындарға жоспардан тыс тексеру жүргізілуде. Өзенді өлген балықтан тазарту жұмысы жалғасып жатыр», – деді Атырау облыстық орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы басшысының орынбасары Арман Молдашев.

Ясмин Алматқызы